Trong hệ công cụ điều tiết nền kinh tế, kiểm toán Nhà nớc đợccoi nh là một công cụ cần thiết phụ trợ đắc lực cho quá trình quản lý vĩ môcủa Nhà nớc đối với nền kinh tế-điều đó đợc thể hi
Trang 1Lời Nói Đầu
Trong nền kinh tế chuyển đổi, vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nớc đốivới các hoạt động kinh tế và xã hội càng trở nên cần thiết và quan trọng hơnbao giờ hết Trong hệ công cụ điều tiết nền kinh tế, kiểm toán Nhà nớc đợccoi nh là một công cụ cần thiết phụ trợ đắc lực cho quá trình quản lý vĩ môcủa Nhà nớc đối với nền kinh tế-điều đó đợc thể hiện rất rõ qua chức năng,nhiệm vụ của cơ quan kiểm toán Nhà nớc trong việc kiểm tra, giám sát,
đánh giá hiệu quả, hiệu lực của việc sử dụng các nguồn lực tài chính quốcgia
Cơ quan kiểm toán Nhà nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam đợcthành lập ngày 11/7/1994 theo nghị định 70/CP của Chính phủ, đợc tổ chức
và hoạt động theo Quyết định 61/TTG của Thủ tớng chính phủ Kể từ đó
đến nay, sau 4 năm vừa xây dựng tổ chức vừa đi vào hoạt động, kiểm toánNhà nớc bớc đầu đã thu đợc nhiều kết quả đáng khích lệ, góp phần làm lànhmạnh hoá hoạt động tài chính công,ngăn ngừa những hành vi vi phạm kỷluật tài chính, chống lãng phí, giúp Nhà nớc quản lý vĩ mô nền kinh tế
Ngày nay, trong xu hớng hội nhập và sự phát triển đa năng của nềnkinh tế đòi hỏi hoạt động của kiểm toán Nhà nớc, phải phát triển lên mộttầm cao mới, hớng tới những mục tiêu, nội dung và phơng pháp kiểm toánquốc tế Mặt khác để góp sức mình trong công tác quản lý vĩ mô nền kinh
tế của nhà nớc, kiểm toán Nhà nớc cần phải từng bớc nâng cao vai trò củamình cũng nh không ngừng củng cố và hoàn thiện hệ thống kiểm toán Nhànớc, xây dựng và tổ chức bộ máy vững mạnh xứng đáng là một cơ quankiểm toán tối cao của một quốc gia
Trong đề tài : “Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của kiểm toán nhà nớc trong nền kinh tế hiện nay ” em xin trình bày những nội
dung sau:
Chơng I: Lý luận chung về kiểm toán Nhà nớc
Chơng II: Cơ quan kiểm toán Nhà nớc CHXHCN Việt Nam Chơng III: Những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của kiểm toán Nhà nớc
Phần I
Trang 2Lý luận chung.
I - Cơ sở lý luận :
Trong tình hình hiện nay, vai trò của kiểm toán đặc biệt là kiểm toánnhà nớc càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, từ nhiệm vụ chức năng,của mình, kiểm toán nhà nớc đã từng bớc khẳng định nên điều đó trong việcgiải quyết các vấn đề nổi cộm của nền kinh tế và những vấn đề đã và đangtồn tại trong nền kinh tế cần đợc giải quyết
1- Quá trình vận hành nền kinh tế.
Kể từ khi Nhà nớc thay đổi hớng phát triển của nền kinh tế, chuyển
từ cơ chế quản lý kế hoạch tập trung sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần hoạt động theo cơ chế thị trờng có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nớc,hoạt động kinh tế có nhiều chuyển biến rõ rệt, với chủ trơng đa phơng hoá
đầu t đa dạng hoá hình thức sở hữu đã xuất hiện nhiều mối quan hệ phứctạp đan xen lẫn nhau, các thành phần kinh tế cùng tồn tại trong một môi tr -ờng cạnh tranh và hợp tác theo pháp luật,hạch toán kế toán đã trở thànhcông cụ cần thiết và quan trọng trong quá trình quản lý kinh tế Ngời quantâm tới thông tin kế toán không chỉ trong nội bộ các doanh nghiệp,các tổchức kinh tế mà bao gồm cả các cơ quan Nhà nớc,các nhà đầu t và côngchúng Vì lẽ đó hệ thống thông tin kế toán chuẩn xác và đáng tin cậy phục
vụ cho việc ra quyết định đã trở thành xu hớng tất yếu của hoạt động quảnlý
2-Hoạt động kiểm toán ở Việt Nam.
Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam đợc thành lập theo Nghị định 70/CPngày 11/7/1994 của chính phủ và sau đó là Quyết định 61/TTg của Thủ t-ớng chính phủ ban hành theo điều lệ tổ chức và hoạt động của kiểm toánNhà nớc Từ đó đến nay kiểm toán Nhà nớc đã thực hiện đợc nhiều cuộckiểm toán và thiết lập đợc 3 trung tâm kiểm toán đặt tại 3 khu vực: miềnBắc tại thủ đô Hà Nội, miền Nam tại thành phố Hồ Chí Minh, miền Trungtại thành phố Đà Nẵng với số lợng 500 kiểm toán viên Đây mới chỉ là số l-ợng khiêm tốn so với nhu cầu đặt ra của nền kinh tế Bên cạnh hoạt độngcủa kiểm toán Nhà nớc các công ty kiểm toán độc lập cũng phát triển mạnhtrong đó có một công ty kiểm toán liên doanh giữa Việt Nam và nớc ngoài,
4 công ty kiểm toán có 100% vốn đầu t nớc ngoài, 4 công ty t nhân Nh vậycho đến nay tại Việt Nam đã có 35 chi nhánh và văn phòng với số lợng
Trang 31268 ngời làm việc trong lĩnh vực kiểm toán vầ t vấn tài chính kế toán tạiViệt Nam.
II - Khái quát chung về kiểm toán Nhà nớc.
1-Kiểm toán Nhà nớc là gì?
Kiểm toán Nhà nớc là việc kiểm toán do các cơ quan quản lý chứcnăng của Nhà nớc (tài chính, thuế ) và cơ quan kiểm toán Nhà nớc tiếnhành theo luật định
Theo định nghĩa của Hiệp hội kiểm toán tối cao quốc tế (INTOSAI):
“Cơ quan kiểm toán tối cao đợc hiểu là một tổ chức công cộng của một Nhànớc đợc chỉ định, thiết lập tổ chức theo các cách khác nhau, thực hiện theoluật định, chức năng kiểm toán công cộng”
Điều 73 trong luật ngân sách Nhà nớc Việt Nam đã ghi rõ: “Kiểmtoán Nhà nớc là cơ quan thuộc chính phủ, thực hiện việc kiểm toán xác địnhtính đúng đắn hợp pháp của các số liệu kế toán, báo cáo quyết toán của cáccơ quan Nhà nớc, các đơn vị có nhiệm vụ thu chi ngân sách Nhà nớc theoquy định của Chính phủ”
Hoạt động kiểm toán của kiểm toán Nhà nớc là hớng vào hoạt độngkiểm toán tính tuân thủ xem xét việc chấp hành các chính sách luật lệ vàchế độ của Nhà nớc tại đơn vị sử dụng vốn do ngân sách Nhà nớc cấp.Ngoài ra kiểm toán Nhà nớc còn thực hiện kiểm toán tính hiệu năng, hiệuquả hoạt động của các cơ quan có sử dụng vốn kinh phí từ ngân sách Nhànớc
2 - Đặc điểm tổ chức của kiểm toán Nhà nớc của một số nớc trên thế giới.
Trên thế giới cơ quan kiểm toán Nhà nớc có thể trực thuộc chính phủ(cơ quan hành pháp); Quốc hội (cơ quan lập pháp ); Toà án (cơ quan tpháp) Nớc Mỹ văn phòng kế toán trởng Hoa kỳ (GAO) là một cơ quantrung lập của chính quyền liên bang Tổ chức GAO có nhiệm vụ báo cáo vàchịu trách nhiệm trực tiếp với Quốc Hội Trách nhiệm trớc tiên của kiểmtoán viên thuộc GAO là thực hiện chức năng kiểm toán cho Quốc Hội
Tại Cộng Hoà Liên bang Đức: cơ quan kiểm toán Nhà nớc cũng nhcác bang đều do Quốc hội liên bang hoặc do bang lập ra nhng có vị trí độc
Trang 4việc kiểm tra, giám sát ở các đơn vị sử dụng nguồn vốn của Nhà nớc Kiểmtoán Nhà nớc do Quốc hội lập ra nhng không phụ thuộc vào quốc hội.
Cộng hoà Pháp có Toà thẩm kế Pháp, Toà này vừa thực hiện chứcnăng của cơ quan kiểm toán Nhà nớc vừa thực hiện chức năng cuả cơ quanxét xử,nh một toà án không phụ thuộc vào các cơ quan hành pháp t pháp vàlập pháp Toà thẩm kế Pháp có quyền kiểm tra tất cả các cơ quan chínhquyền Nhà nớc (trừ tài khoản của tống thống,Quốc Hội,thợng viện và uỷban t pháp) Các công sở quốc gia toà thẩm kế Pháp có quyền xét xử nh mộttoà án,bằng các phán quyết của mình toà có thể quy kết trách nhiệm cánhân và tiền bạc của các kế toán viên công và các thủ quỹ mà họ nắm giữ
Có thể ra lệnh cho họ lấy tiền túi ra đền cho các khoản chi không hợp lệ
3 - Đặc điểm của kiểm toán Nhà nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
a) Cơ quan kiểm toán Nhà nớc Việt Nam là cơ quan thành lập và tổchức theo nguyên tắc tập trung thống nhất Đặc điểm này đợc điều lệ tổchức và hoạt động cơ quan kiểm toán Nhà nớc khẳng định là hoàn toàn
đúng đắn Thực tiễn cũng chỉ ra rằng, chỉ có một cơ quan kiểm toán Nhà
n-ớc tập trung thống nhất là phù hợp với tính thống nhất của quốc gia và chế
độ kinh tế xã hội của Việt Nam đặt dới sự lãnh đạo của Đảng, sự thống nhất
và tập trung cao của nền tài chính quốc gia đặc biệt là nền tài chính công
b) Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam là cơ cấu trong bộ máy quản lý Nhànớc Trong thông báo số 18 /TB của thủ tớng chính phủ ngày 17 /12/1996
có nêu: “Kiểm toán nhà nớc Việt Nam là một cơ cấu mới trong bộ máy Nhànớc” Nh vậy kiểm toán Nhà nớc không phải là một tổ chức chuyên môn mà
là một cơ quan Nhà nớc do vậy phải tuân thủ nguyên tắc tổ chức xây dựng
bộ máy Nhà nớc, thực hiện chức năng nhiệm vụ đợc luật pháp quy định vàchính phủ giao cho
c) Cơ quan kiểm toán Nhà nớc là cơ quan kiểm tra chuyên về tàichính công từ bên ngoài các hoạt động tài chính của chính quyến Nhà nớc,doanh nghiệp Nhà nớc các đơn vị có sử dụng vốn từ kinh phí do ngân sáchNhà nớc cấp
d) Kiểm toán Nhà nớc là cơ quan tối cao của nớc Cộng Hoà xã hộichủ nghĩa Việt Nam trong lĩnh vực kiểm toán thể hiện trong những điểmsau:
Trang 5- Cơ quan này có trách nhiệm trớc Nhà nớc trong lĩnh vực kiểm toán.
- Có quyền cao nhất trong hoạt động kiểm toán trong cả nớc
- Hớng dẫn chỉ đạo phối hợp hoạt động các đơn vị trực thuộc nội bộkiểm toán các doanh nghiệp
- Thực hiện quyền kiểm toán toàn bộ các hoạt động kiểm toán nhkiểm toán độclập, kiểmtoán toàn bộ
e) Ngoài những đặc điểm đã nêu trên,kiểm toán Nhà nớc là cơ cóchức năng đối ngoại và hợp tác Thể hiện mối quan hệ giữa các cơ quankiểm toán Nhà nớc Việt nam và các cơ quan kiểm toán tối cao của cac nớctrong khu cũng nh trên toàn thế giới
III-Địa vị pháp lý chức năng nhiệm vụ của kiểm toán Nhà nớc.
1 - Địa vị pháp lý :
Địa vị pháp lý của cơ quan kiểm toán Nhà nớc có ý nghĩa vô cùngquan trọng trong việc xây dựng, phát triển tổ chức và điều hành hoạt độngcủa kiểm toán Nhà nớc Kinh nghiệm từ thực tế cho thấy các nớc có kiểmtoán Nhà nớc phát triển thì việc tổ chức và hoạt động của kiểm toán đợcquy định cụ thể rõ ràng trong hiến pháp và trong từng điều luật của các bộluật cụ thể
Trung Quốc, khi chuẩn bị cho kiểm toán Nhà nớc ra đời năm 1983thì trớc đó một năm nghĩa là năm 1982 đã tiến hành sửa đổi và bổ sung vàohiến pháp thêm điều luật về kiểm toán Nhà nớc, sau đó là điều luật về ngânsách Nhà nớc, trong luật kiểm toán Nhà nớc nêu ra thấy rõ “Quốc vụ việnlập ra cục kiểm toán tối cao để lãnh đạo hoạt động kiểm toán trong toànquốc dới sự lãnh đạo của thủ tớng,quốc vụ viện ” Liên bang Nga trong
điều 1 của luật liên bang nói rõ: “Cục kiểm toán liên bang Nga là cơ quancao nhất hoạt động thờng xuyên của hệ thống kiểm tra tài chính của Nhà n-ớc.” Còn trong điều một của Cộng hoà liên bang Đức có nói: “Cơ quankiểm toán liên bang là cơ quan có quyền tối cao của liên bang Đức với tcách là một thể chế độc lập về kiểm tra tài chính ” Điều 114 khoản 2 trongHiến pháp 1992 (đã sửa đổi) quy định: “Cơ quan kiểm toán liên bang phảinộp báo cáo trực tiếp cho Chính phủ Liên bang cũng nh nghị viện liên bang
& cho Hội đồng Liên bang sẽ đợc điều chỉnh bằng luật Liên bang.” Những
Trang 6quy định trên cho thấy Kiểm toán Nhà nớc có vị trí rất cao, ngoài ra chúng
ta còn thấy trong một số điều khoản luật ở những nớc này còn quy định cụthể chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm toán Nhà nớc
Một vấn đề mang tính nguyên tắc là kiểm toán Nhà nớc hình thành
và hoạt động trên cơ sở pháp luật bảo đảm Kiểm toán Nhà nớc hoạt động
độc lập chỉ tuân theo pháp luật do đó đòi hỏi cần có địa vị pháp lí và luật
đầy đủ, rõ ràng cụ thể Có nh vậy mới đáp ứng đợc yêu cầu kiểm tra tàichính của tất cả các cơ quan Nhà nớc, các tổ chức xã hội có sử dụng ngânsách Nhà nớc Mặt khác, trong tiến trình hội nhập quốc tế cũng đòi hỏikiểm toán Nhà nớc phải có một địa vị pháp lí đầy đủ mà theo nh chuẩn mựckiểm toán quốc tế và thông lệ quốc tế đều có
Kiểm toán Nhà nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam đợc thànhlập năm 1994 trên cơ sở Nghị Định số 70/CP ngày 11.7.1994 của chính phủ
về việc thành lập cơ quan kiểm toán Nhà nớc,đợc hoạt động theo quyết định
số 61/TTg ngày 24.1.1995 của Thủ tớng Chính phủ về ban hành điều lệ tổchức và hoạt động của kiểm toán Nhà nớc Từ kinh nghiệm các nớc có kiểmtoán Nhà nớc phát triển ,địa vị pháp lí của kiểm toán Nhà nớc Việt nam đã
và đang từng bớc củng cố, hoàn thiện và phát triển trong điều 73 Luật Ngânsách Nhà nớc quy định “kiểm toán Nhà nớc là cơ quan thuộc Chính Phủ ”,cũng trong luật này điều 74 xác định tính độc lập của kiểm toán Nhà n-ớc,quy định về quyền kiểm toán Nhà nớc khi thuộc nhiệm vụ kiểm toán vàtrách nhiệm phải báo cáo kết quả kiểm toán với chính phủ,Quốc hội và Uỷban thờng vụ Quốc hội khi có yêu cầu.Tại điều 70 và điều 2 của Luật Ngânsách Nhà nớc mới chỉ giới hạn trách nhiệm kiểm toán Nhà nớc trong trờnghợp cơ quan quyền lực cha phê chuẩn quyết toán Ngân sách Nhà nớc vàNgân sách địa phơng Rõ ràng là kiểm toán Nhà nớc cha có điều luật nàonói lên chức năng và nhiệm vụ của hoạt động kiểm toán,cũng vấn đề nàytrong luật thuế,pháp lệnh kế toán thống kê,luật doanh nghiệp Nhà nớc vịtrí của kiểm toán cha đợc nhắc đến Đặc biệt là quan hệ giữa kiểm toán nhànớc và kiểm toán độc lập, giữa kiểm toán Nhà nớc và các Bộ ngành, địa ph-
ơng, giữa kiểm toán Nhà nớc với kiểm toán nội bộ vẫn cha có điều luật nàocủa Nhà nớc quy định cụ thể Nh vậy địa vị pháp lí của kiểm toán Nhà nớcmới chỉ giới hạn ở một số điều luật trong đó cha quy định rõ và cụ thể.Trong khi đó vai trò của kiểm toán Nhà nớc đã đợc nâng lên một tầm caomới trong điều kiện phát triển kinh tế đất nớc, đặc biệt là đã góp phầnkhông nhỏ vào công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc, định hớngxã hội chủ nghĩa
Trang 72/Chức năng kiểm toán Nhà nớc
Qua sự trao đổi và học hỏi kinh nghiệm các nớc có hoạt động kiểmtoán Nhà nớc phát triển cho thấy hoạt động của cơ quan kiểm toán Nhà nớcthờng hớng vào:
* Kiểm toán tài chính (Financial Audit)
* Kiểm toán tuân thủ (Comphiance Audit)
* Kiểm toán hoạt động (Operation Audit)
* Một trong những hoạt động thờng thấy ở tất cả các cơ quankiểm toán Nhà nớc trên thế giới là việc kiểm tra và xác nhận tính đúng đắn
và hợp pháp của các số liệu,thông tin đợc thể hiện trong báo cáo tài chínhhàng năm của các tổ chức kinh tế bao gồm các doanh nghiệp Nhà nớc vàcác doanh nghiệp có cổ phần Nhà nớc Trên cơ sở kết quả của hoạt độngkiểm toán, kiểm toán Nhà nớc đa ra các ý kiến, kiến nghị cho đơn vị đợckiểm toán, các cơ quan có thẩm quyền trên cơ sở đó có những biện phápthích hợp để cải tạo tình hình Trong xu thế hiện nay việc kiểm tra của cơquan kiểm toán Nhà nớc ngày càng đợc mở rộng mà thể hiện là không chỉchú trọng đến kiểm toán tài chính và kiểm toán tuân thủ mà bên cạnh đókiểm toán Nhà nớc thông qua kiểm toán hoạt động đánh giá tính hiệu lực,hiệu quả kinh tế xã hội, các mặt hoạt động của chủ thể kinh tế cũng đang làtrọng điểm của hoạt động kiểm toán Nhà nớc
* Chức năng của cơ quan kiểm toán Nhà n ớc:
Kiểm toán Nhà nớc phải báo cáo và t vấn cho Quốc hội trong nhữngquyết định của Quốc hội, không những ở chừng mực Quốc hội là cơ quangiám sát cơ quan hành pháp mà cả trong việc thực hiện những nhiệm vụ củamình, với t cách là cơ quan ban hành luật ngân sách và các đạo luật chuyênmôn có hiệu lực tài chính
Kiểm toán Nhà nớc cần phải báo cáo và t vấn cho Chính phủ, cụ thể
là báo cáo cho cấp quản lí hành chính Nhà nớc trong việc thực hiện nhiệm
vụ của mình, đồng thời báo cáo cho cấp lãnh đạo trong công tác lãnh đạocơ quan hành chính Nhà nớc,cũng nh về tác động tài chính của biện pháp
đề ra
Trang 8Kiểm toán Nhà nớc thực hiện chức năng phòng ngừa và răn đe đốivới bộ máy hành chính Nhà nớc, chống lại việc sử dụng phung phí và lạmdụng các phơng tiện tài chính của Nhà nớc.
Kiểm toán Nhà nớc cần phải thông báo cho công luận về việc sửdụng các phơng tiện tài chính Nhà nớc,của Chính phủ và Quốc hội
3/Nhiệm vụ của kiểm toán Nhà nớc.
Trong một nhà nớc pháp quyền hiện đại, với t cách là cơ quan kiểmtoán tối cao của một nhà nớc, kiểm toán nhà nớc phải thực hiện nhữngnhiệm vụ quan trọng sau:
a/ Thực hiện nhiệm vụ và quyền kiểm toán tất cả các hoạt động kiểmtoán của đất nớc và kiểm toán tài chính công đối với các cơ quan hànhchính, các doanh nghiệp và các dự án, các chơng trình chính phủ b/Thực hiện nhiệm vụ hớng dẫn, chỉ đạo công tác kiểm toán trong cả nớc Với
t cách là cơ quan kiểm toán tối cao của một quốc gia mặc nhiên cơ quankiểm toán Nhà nớc phải đảm nhiệm trọng trách vô cùng quan trọng cụ thểlà:
- Cơ quan kiểm toán Nhà nớc đánh giá và ấn định cả những chuẩn mực,quy trình kiểm toán áp dụng cho các cơ quan kiểm toán nội bộ
- Trong trờng hợp kiểm toán độc lập có tham gia vào kiểm toán cácdoanh nghiệp Nhà nớc thì chịu sự phê chuẩn của kiểm toán Nhà nớc trênhai phơng diện sau:
+ Một là: kiểm toán Nhà nớc đánh giá báo cáo kiểm toán độc lập vềquyết toán năm
+ Hai là: kiểm toán Nhà nớc định ra các chuẩn mực và quy trìnhkiểm toán
c/ Thực hiện nhiệm vụ đào tạo bồi dỡng, nâng cao trình độ kiểm toánviên, hoàn thiện tổ chức hệ thống thông tin kỹ năng kiểm toán thành lập hội
đồng nghiên cứu khoa học về kiểm toán Những nhiệm vụ này đợc đặt racho kiểm toán Nhà nớc với t cách là một cơ quan có nghiệp vụ chuyên biệt
và có tính độc lập cao
Trang 9d/ Thực hiện nhiệm vụ quản lý hệ thống kiểm toán Nhà nớc trên hailĩnh vực hành chính và chuyên môn nghiệp vụ của các cơ quan, các côngchức trong hệ thống kiểm toán từ Trung ơng đến địa phơng.
Trang 10Phần II Cơ quan kiểm toán Nhà nớc Cộng hoà
xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam đợc thành lập theo nghị định số 70/CPcủa chính phủ ngày 11/7/1994 và đợc tổ chức hoạt động theo quyết định số
61 /Ttg ngày 24/1/1995 của thủ tớng chính phủ về việc ban hành điều lệ tổchức hoạt động của kiểm toán Nhà nớc
Kể từ đó tới nay, sau 4 năm ổn định và phát triển bộ máy tổ chức vàtriển khai hoạt động kiểm toán, kiểm toán Nhà nớc đã bớc đầu ổn định việc
tổ chức và cơ chế hoạt động Trong 4 năm qua kiểm toán Nhà nớc đã tíchcực hoạt động và đã đạt đợc những kết quả đáng khích lệ, góp phần ổn địnhnền tài chính quốc gia, đóng góp tích cức vào công tác phòng chống tham ô
và tham nhũng trong bộ máy kinh tế, tiết kiệm chi và thu cho ngân sáchNhà nớc hàng nghìn tỷ đồng Bên cạnh những thành tích đã đạt đợc, hoạt
động kiểm toán Nhà nớc vẫn còn gặp nhiều khó khăn cũng nh những mặthạn chế cần khắc phục Song về cơ bản bằng những kết quả mà kiểm toán Nhànớc đã đạt đợc, kiểm toán Nhà nớc từng bớc khẳng định vị trí cũng nh vai trò
to lớn của mình trong quá trình ổn định nền tài chính làm ổn định và phát triểnnền kinh tế đất nớc
I - Những kết quả đạt đợc sau bốn năm xây dựng tổ chức và hoạt động.
1- Xây dựng, tổ chức bộ máy.
Việc tổ chức và quản lý kiểm toán Nhà nớc đợc thực hiện theonguyên tắc tập trung thống nhất Theo nguyên tắc này, cơ quan kiểm toánNhà nớc Việt Nam đợc tổ chức thống nhất từ trên xuống, là một cơ quancủa Chính phủ và thực hiện chế độ một thủ trởng trong suốt quá trình xâydựng, tổ chức và phát triển bộ máy kiểm toán Nhà nớc
1.1 Bộ máy lãnh đạo.
Đã bổ nhiệm Tổng Kiểm toán Nhà nớc và các phó tổng kiểm toángiúp việc Tổng kiểm toán Nhà nớc do thủ tớng Chính phủ bổ nhiệm, có vịtrí cao nhất trong bộ máy lãnh đạo, với cơng vị lãnh đạo cao nhất, tổngkiểm toán phân giao nhiệm vụ, quyết định về nhân sự, xây dựng kế hoạch
và dự thảo trình Chính phủ đồng thời trên cơ sở nhiệm vụ do Chính phủ
Trang 11giao cho, Tổng kiểm toán lên kế hoạch xây dựng cơ chế hoạt động, tổ chứccác đoàn kiểm toán, báo cáo kết quả kiểm toán lên Chính phủ.
1.2 Bộ máy giúp việc.
Thành lập các Vụ kiểm toán chuyên ngành:
- Kiểm toán Ngân sách Nhà nớc (từ Trung ơng đến địa phơng)
- Kiểm toán đầu t xây dựng cơ bản và các chơng trình, dự án vay nợviện trợ Chính phủ
- Kiểm toán doanh nghiệp Nhà nớc
- Kiểm toán các chơng trình đặc biệt
- Văn phòng kiểm toán Nhà nớc (ngang cấp Vụ)
Trên cơ sở nội dung Nghị định 70/CP của Chính phủ, Tổng kiểm toán
bổ nhiệm các kiểm toán trởng, phó kiểm toán trởng ở ba khu vực Bắc,Trung, Nam Bổ nhiệm chánh, phó văn phòng Kiểm toán trởng khu vựcgiao nhiệm vụ cho các Vụ kiểm toán, văn phòng kiểm toán
1.3 Hội đồng kiểm toán.
Hội đồng kiểm toán là hội đồng t vấn cho Tổng kiểm toán, Hội đồngnày không thờng trực mà chỉ thành lập khi cần thiết để thẩm định lại kếtquả và báo cáo kiểm toán của các cuộc kiểm toán đã thực hiện Cơ cấu Hội
đồng kiểm toán gồm Tổng kiểm toán Nhà nớc đứng đầu, các thành viên:các phó tổng kiểm toán, kiểm toán trởng, chánh văn phòng, khi cần thiết cóthể mời thêm các chuyên gia
1.4 Kiểm toán khu vực.
Triển khai việc xây dựng và tổ chức bộ máy kiểm toán Nhà nớc, cho
đến nay đã thành lập đợc ba kiểm toán khu vực trực thuộc Tổng kiểm toánNhà nớc Miền Bắc đặt tại Hà Nội, miền Trung đặt tại thành phố Đà Nẵng,miền Nam tại thành phố Hồ Chí Minh
Nh vậy về bớc đầu, xây dựng, tổ chức bộ máy kiểm toán Nhà nớc đã
đạt đợc kết quả đáng khích lệ, về cơ cấu tổ chức tơng đối hợp lý trong thờigian qua, chính vì vậy kiểm toán Nhà nớc đã khẳng định đợc vị trí quan
Trang 12trọng của mình trong nền kinh tế khẳng định đợc vai trò kiểm tra; kiểm soátcủa Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
2 - Hoạt động của kiểm toán Nhà nớc Việt Nam.
Kiểm toán Nhà nớc sau bốn năm hoạt động đã bớc đầu ổn định về tổchức và cơ chế hoạt động (nh đã trình bày ở phần trớc) Chính vì vậy kiểmtoán Nhà nớc đã đợc xã hội thừa nhận và nhận đợc nhiều sự hợp tác và ủng hộcủa các cấp, các ngành, các tổ chức trong và ngoài nớc
Trong bốn năm qua kiểm toán Nhà nớc đã tiến hành đợc gần 1500cuộc kiểm toán đối với hầu hết các tỉnh, thành, nhiều bộ ngành và hàngtrăm doanh nghiệp lớn của Nhà nớc, các công trình XDCB trọng điểm, quahoạt động đó đã giúp tiết kiệm và tăng thu cho ngân sách Nhà nớc hàngngàn tỷ đồng, kịp thời ngăn chặn và xử lý các hiện tợng tiêu cực, nhữnghành vi sai trái, gian lận trong quản lý và sử dụng các nguồn lực của đất n-ớc
Kiểm toán Nhà nớc đã góp phần thiết lập trật tự và kỷ cơng quản lýnền kinh tế tài chính trong tình hình mới, tạo ra tiền đề hết sức quan trọngtrong việc nhận thức vấn đề “từ nay các cơ quan đơn vị tổ chức có hoạt
động thu chi ngân sách Nhà nớc đến phải đợc kiểm tra bắt buộc bởi cơ quankiểm toán Nhà nớc” Giúp các đơn vị kinh tế chấn chính công tác quản lý,hớng tới mục tiệu hiệu quả, điều chỉnh các biện pháp quản lý, t vấn cho cácban ngành xem xét và hoàn chỉnh các cơ chế chính sách cho phù hợp vớithực tiễn
3 Chuẩn bị hớng phát triển lâu dài.
Hội đồng khoa học của kiểm toán Nhà nớc đã xúc tiến việc nghiêncứu các đề tài khoa học liên quan đến địa vị pháp lý của cơ quan kiểm toántối cao, cơ chế hoạt động kiểm toán Nhà nớc, chuẩn mực kiểm toán Nhà n-
ớc qui trình kiểm toán, những vấn đề cơ bản của cuộc kiểm toán v.v
Hoạt động của Hội đồng khoa học, Trung tâm khoa học đã và đangbồi dỡng đội ngũ cán bộ kiểm toán, bám sát vào những định hớng phát triểnlâu dài của ngành để tổ chức công tác nghiên cứu, bồi dỡng kiểm toán viên
4 Các hoạt động đối ngoại của cơ quan kiểm toán Nhà nớc Việt Nam.
Cơ quan kiểm toán Nhà nớc Việt Nam chính thức là một thành viêncủa tổ chức quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao (INTOSAI) tháng 4 -
Trang 131996, là thành vien của tổ các cơ quan kiểm toán tối cao Châu á - TháiBình Dơng (ASOSAI) vào tháng 1 - 1997 Cơ quan kiểm toán Nhà nớc ViệtNam có quan hệ hợp tác song phơng và đa phơng với các cơ quan kiểm toántối cao của nhiều nớc trong khu vực và trên thế giới.
5 Đội ngũ cán bộ kiểm toán Nhà nớc.
Hiện nay kiểm toán Nhà nớc có gần 500 cán bộ ở Trung ơng và bakhu vực Dự kiến đến năm 2000 kiểm toán Nhà nớc có từ 1500 - 2000 cán
bộ Với đội ngũ cán bộ hiện có chủ yếu nguồn đào tạo từ các trờng đại họctài chính kế toán, đại học kinh tế quốc dân, phần lớn là đã qua công tác tàichính kế toán ở các bộ ngành, địa phơng
Nhìn chung, thực trạng đội ngũ kiểm toán viên Nhà nớc có sự không
đồng đều về kinh nghiệm, cũng nh trình độ chuyên môn nghiệp vụ, có thểphân tách đội ngũ cán bộ kiểm toán ra hai nhóm cơ bản:
Nhóm 1: Những ngời đã từng giữ cơng vị công chức ngành tài chínhcủa khối Trung ơng và địa phơng, kế toán trởng của các Tổng Công ty, kếtoán trởng ở các doanh nghiệp hạng I Số lợng cán bộ thuộc nhóm này có bềdày kinh nghiệm trong công tác quản lý, có khả năng chuyên môn hoá hay
đa năng hoá về kiến thức, chuyên môn nghiệp vụ, có khả năng tổng hợp ởtầm vĩ mô có thể tham gia vào việc hoạch định chính sách, nhng số lợngcán bộ này chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số kiểm toán viên Nhà nớc
Nhóm 2: Những ngời đã từng làm kiểm toán ở các doanh nghiệp Nhànớc, viên chức chuyên môn của các ngành, địa phơng là đội ngũ cán bộ cókhả năng chuyên môn khá sâu, thành thạo nghiệp vụ cụ thể ở tầm vi mô nh-
ng lại hạn chế phần năng lực quản lý tổng hợp ở tầm vĩ mô, số này chiếm tỷ
lệ lớn
Ngoài hai nhóm trên còn có các trợ lý kiểm toán viên trong thời giantập sự chiếm khoảng 29%, là số cán bộ đợc đào tạo trong các trờng đại họctrong kỳ đổi mới số này cần đợc kèm cặp, bồi dỡng nhiều về kiến thức vàkinh nghiệm kiểm toán, song họ lại đợc trang bị những kiến thức hiện đạicủa nền kinh tế thị trờng, là những cán bộ có u thế tiếp cận nhanh với nhữngthành tựu khoa học - kỹ thuật mới
Thực trạng đào tạo đội ngũ kiểm toán viên Nhà nớc: Từ những yêucầu đặt ra của nền kinh tế thị trờng, nhu cầu về đào tạo kiểm toán là rất lớn.Trong quá trình xây dựng tổ chức và hoạt động, kiểm toán Nhà nớc đã mở