Hoàn thiện chính sách quản lý ngoại hối ở việt nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Trong các GD vãng lai thì GD mua bán, thanh toán XNK có vai trò quan tr ng... Ngoài ra còn mô t thêm v gi y phép NK và các bi n pháp phi thu quan khác... NHNN quy ñ nh t/ giá chính th#c

chính-Ti n t qu c gia, là công c qu n lý vĩ mô c a Nhà nư c ñ i v i n n kinh t , ñ c

bi t là v i ho t ñ ng kinh t ñ i ngo i Đ t o ñi u ki n phát tri n hài hoà gi a

kinh t ñ i n i và kinh t ñ i ngo i, h i nh p và phát tri n b n v ng, các qu c

gia ñ u ph i có chính sách Tài chính-Ti n t nói chung và chính sách QLNH nói

riêng phù h p v i th c ti n m i nư c

Chính sách QLNH có vai trò r t quan tr ng trong ho t ñ ng ho ch ñ nh

và ñi u hành chính sách ti n t c a NHTW, nh t là các nư c ñang trong quá

trình chuy n ñ i kinh t và cam k t h i nh p KTQT m t cách sâu r ng như Vi t

Nam Chính sách QLNH có tác ñ ng và nh hư ng quan tr ng ñ i v i bi n

ñ ng c a các thành t trên TK vãng lai cũng như TK v n như: Kim ng ch XNK,

các lu ng luân chuy n v n (ñ u tư cũng như vay n ) qu c t Trong ñi u ki n

h i nh p KTQT ngày càng sâu s c hơn, vi c tác ñ ng và ñi u ch!nh ñư c nh ng

thành t ñó có ý nghĩa then ch t ñ i v i vi c n ñ nh và kích thích tăng trư ng

kinh t qu c gia

Nh n th#c ñư c t m quan tr ng c a chính sách QLNH m t cách có h

th ng nh$m ñưa ra nh ng gi i pháp hoàn thi n phù h p v i ti n trình h i nh p

KTQT c a Vi t Nam là h t s#c c n thi t và c p bách Xu t phát t% ñó, "Hoàn

thi n chính sách Qu n lý Ngo i h i Vi t Nam trong ti n trình h i nh p

kinh t qu c t " ñã ñư c em ch n làm ñ tài c a b n lu n văn

2 M c ñích nghiên c u

- H th ng hoá nh ng nét t ng quát v ngo i h i và các h n ch ñ i v i

GD ngo i h i theo tiêu chí chung c a IMF cũng như c th ñ i v i các nư c

ñang phát tri n ñ rút ra kinh nghi m

- Phân tích, ñánh giá th c tr ng chính sách QLNH Vi t Nam qua t%ng

giai ño n c th

Khoá lu n s( d ng phương pháp nghiên c#u trên cơ s phương pháp duy

v t bi n ch#ng và duy v t l ch s( c a ch nghĩa Mác-Lênin ñ lu n gi i các v n

ñ liên quan, ñ ng th&i căn c# vào ñư&ng l i chính sách phát tri n kinh t c a

Đ ng và Nhà nư c ta Ngoài ra, khoá lu n còn s( d ng m t s phương pháp

khác như phân tích t ng h p, di n gi i, quy n p, so sánh, và minh ho b$ng các

b ng bi u, s li u

5 K t c u khoá lu n

Khoá lu n g m 3 chương:

Ch ương 1: T ng quan v chính sách qu n lý ngo i h i

Ch ương 2: Th c tr ng chính sách qu n lý ngo i h i Vi t Nam

Ch ương 3: Hư ng hoàn thi n chính sách qu n lý ngo i h i c a Vi t Nam

trong ti n trình h i nh p kinh t qu c t

Chương 1: T ng quan v chính sách qu n lý ngo i h i

1.1 M t s v n ñ chung v ngo i h i và nh ng h n ch ngo i h i

1.1.1 Khái ni m ngo i h i

Cùng v i s phát tri n không ng%ng c a n n s n xu t hàng hoá, nhu c u m

r ng giao lưu thương m i không ch! d%ng l i ph m vi m t qu c gia mà ngày

càng ñòi h)i m r ng trên ph m vi toàn c u Đ thúc ñ*y ho t ñ ng thương m i

trên th gi i, các phương ti n thanh toán qu c t ngày càng ñư c hoàn thi n-

bên c nh phương ti n chi tr c ñi n như vàng- các phương ti n thanh toán hi n

ñ i ñã ñư c r t nhi u qu c gia ch p nh n và ñưa vào s( d ng Các phương ti n

thanh toán, d tr qu c t này g i chung là ngo i h i

Đ i v i Vi t Nam, khái ni m ngo i h i ñư c ñ c p c th trong Thông tư s

- Công c thanh toán b$ng ti n nư c ngoài như: séc, h i phi u, th, thanh toán

và các công c thanh toán khác

- Các lo i GTCG b$ng ti n nư c ngoài như trái phi u chính ph , trái phi u

công ty, kỳ phi u, c phi u và các lo i GTCG khác

- Quy n rút v n, ñ c bi t là ñ ng ti n do IMF phát hành dùng ñ d tr và

thanh toán qu c t cho các nư c h i viên, ñư c kí hi u là SDR

- Đ ng ti n chung Châu Âu là ñ ng ti n chung c a các nư c thu c c ng

ñ ng Châu Âu dùng ñ d tr và thanh toán gi a các nư c thành viên ñó

- Các ñ ng ti n chung khác dùng trong thanh toán qu c t và khu v c

- Vàng tiêu chu*n qu c t

- Đ ng ti n ñang lưu hành c a nư c c ng hoà XHCN Vi t Nam (ñ ng Vi t

Nam) trong trư&ng h p chuy n vào và ra kh)i lãnh th Vi t Nam ho c ñư c s(

d ng làm công c trong thanh toán qu c t

Các ho t ñ ng ngo i h i liên quan ñ n GD kinh t gi a ngư&i cư trú và ngư&i

không cư trú, th hi n gi a các GD vãng lai và các GD v n trong ph m vi m t

qu c gia

a/ GD vãng lai

Là các GD ngo i t gi a ngư&i cư trú và ngư&i không cư trú v XNK hàng

hóa, d ch v , thu nh p t% ñ u tư tr c ti p, thu nh p t% ñ u tư vào các GTCG, lãi

vay và lãi ti n g(i nư c ngoài, chuy n ti n m t chi u và các GD khác liên

quan ñ n các h ng m c c a cán cân vãng lai

Trong các GD vãng lai thì GD mua bán, thanh toán XNK có vai trò quan

tr ng Nó ph n ánh tình hình cán cân thương m i c a m t qu c gia b i thu hay

b i chi và có tác ñ ng nh hư ng ñ n cung c u ngo i t trong n n kinh t Do

ñó, trong ñi u ki n n n kinh t căng th-ng v cung c u ngo i t , m t s nư c áp

d ng bi n pháp k t h i ñ i v i ngu n thu ngo i t t% XK (quy ñ nh b t bu c

ph i bán m t ph n ho c toàn b ngu n thu t% XK)

Ngoài ra, GD chuy n ti n m t chi u dư i các hình th#c chuy n ti n ki u h i,

chuy n ti n cho các m c ñích du h c, tr c p thân nhân ho c cho các m c ñích

ñnh cư cũng ñóng vai trò quan tr ng, ñ c bi t ñ i v i các nư c ñang phát tri n

b/ GD v n

Là các GD chuy n v n vào và ra kh)i m t qu c gia trong lĩnh v c ñ u tư tr c

ti p, ñ u tư vào các GTCG, vay và tr n nư c ngoài, cho vay và thu h i n

nư c ngoài, các hình th#c ñ u tư khác làm tăng ho c gi m tài s n Có ho c tài

s n N gi a ngư&i cư trú và ngư&i không cư trú

Dòng v n trong lĩnh v c ñ u tư tr c ti p thư&ng có tính n ñ nh tương ñ i, do

ñó các nư c ñang phát tri n và kém phát tri n thư&ng có nh ng chính sách

nh$m thu hút t i ña trong lĩnh v c ñ u tư nư c ngoài Còn ngu n VĐT gián ti p

vào các GTCG l i có tính nh y c m cao v i nh ng bi n ñ ng kinh t chính tr ,

do ñó r t d b ñ o chi u v i s rút v n t, d gây ra nh ng “cú s c” cho n n

c/ Các GD ngo i h i trong ph m vi m t qu c gia

Thông thư&ng, các GD ngo i h i trong m t qu c gia ñ c p ñ n nh ng v n ñ

v quy n s h u, mua, bán và ph m vi s( d ng ngo i t c a ngư&i cư trú và

ngư&i không cư trú; ho t ñ ng ngo i h i c a các NHTM như mua bán ngo i t ,

vay và cho vay ngo i t trong nư c, th c hi n các quy ñ nh v tr ng thái ngo i

t

Đ i v i các nư c ñang và kém phát tri n, khi ñ ng b n t chưa có kh năng

chuy n ñ i và luôn ph i ñ i m t v i s bi n ñ ng c a t/ giá, l m phát cao luôn

ñe do , vi c s( d ng ngo i t làm công c c t tr , thanh toán r t ph bi n d+n

ñ n tình tr ng ñôla hoá n n kinh t ; m c dù các nư c này ñã áp d ng các quy ñ nh v

h n ch vi c thanh toán, cho vay v i nhau b$ng ngo i t

1.1.3 Nh ng h n ch ñ i v i GD ngo i h i theo tiêu chí c a IMF

Các nư c tuỳ theo m#c ñ phát tri n c a th trư&ng Tài chính-Ti n t nói riêng

và n n kinh t nói chung ñ u có nh ng quy ñ nh v m t s h n ch ñ i v i GD

ngo i h i Các nư c phát tri n v i chính sách t do hoá thương m i, d ch v và

ñ u tư thì các GD ngo i h i căn b n ñư c t do hoá, các h n ch ngo i h i ñư c

d0 b) g n như hoàn toàn; nhưng v+n t n t i m t s h n ch ngo i h i liên quan

ñ n nh ng v n ñ như mang ngo i t khi xu t nh p c nh v i m c ñích ch ng

r(a ti n ho c nh ng h n ch v thanh toán, ñ u tư liên quan ñ n lý do an ninh

qu c phòng, chính tr Đ i v i các nư c kém phát tri n ho c ñang phát tri n,

nhu c u ngo i t ñ trang b cơ s h t ng, máy móc thi t b , ñ i m i công ngh

luôn l n hơn ngu n thu t% XK; cán cân thương m i thư&ng xuyên trong tình

tr ng b i chi và ph i tài tr b$ng v n nư c ngoài Trong b i c nh ñó, c n ph i

áp d ng các h n ch ngo i h i nh$m thu hút ngu n ngo i t vào, h n ch ngu n

ngo i t ra và ki m soát các GD vay tr n nư c ngoài góp ph n n ñ nh t/ giá

và h tr cho vi c ñi u hành chính sách ti n t Các h n ch ngo i h i ñ i v i

các nư c này ñư c quy ñ nh b$ng h th ng các văn b n pháp lý cùng v i các

quy ñ nh v quy n và ph m vi s( d ng ngo i t ñư c g i là chính sách QLNH

Đ có nh ng thông tin c n thi t v cơ ch QLNH và cơ ch t/ giá c a các

nư c thành viên, IMF hàng năm biên so n và phát hành Báo cáo thư&ng niên v

các h n ch ngo i h i và ch ñ t/ giá; trong ñó mô t nh ng nét khái quát v

nh ng h n ch liên quan ñ n ngo i h i và ch ñ t/ giá theo nh ng tiêu chí

chung sau

a/ Nh ng h n ch liên quan ñ n các GD vãng lai

* Quy ñ nh ch ñ thanh toán và nh n thanh toán

- Các quy ñ nh nh hư ng ñ n vi c l a ch n ñ ng ti n và phương pháp thanh

toán các GD v i nư c khác Khi m t nư c ñã kí k t Hi p ñ nh thanh toán v i

các nư c khác thì nh ng ñi u ki n c a các Hi p ñ nh thư&ng bao g m các n i

dung quy ñ nh v ñ ng ti n thanh toán v i nư c liên quan Ví d Hi p ñ nh

thanh toán c a Vi t Nam kí v i Trung Qu c trong ñó quy ñ nh ñ ng ti n thanh

toán là các lo i ngo i t t do chuy n ñ i, VND và CNY, s( d ng các hình th#c

thanh toán qua ngân hàng và theo thông l qu c t

- V t ch#c ki m soát ngo i h i ñưa ra m t s thông tin v cơ quan ch u

trách nhi m ñ i v i chính sách ngo i h i, t ch#c ki m soát và m#c ñ quy n

h n mà h ñư c giao phó ñ ph c v cho m c tiêu ho t ñ ng Thông thư&ng,

NHTW ñư c giao phó trách nhi m ñ i v i vi c QLNH; tuy nhiên cũng có m t

s trư&ng h p ñ c bi t như Trung Qu c thành l p T ng c c QLNH

- Các h n ch ñ i v i thanh toán và chuy n ti n trong các GD vãng lai do các

nư c có lý do an ninh qu c gia ho c an ninh qu c t

* Quy ñ nh liên quan ho t ñ ng thanh toán XNK

- V thanh toán NK: + Quy ñ nh b n ch t và m#c ñ h n ch v ngo i h i và

ngo i thương ñ i v i hàng NK Bao g m thông tin v s t n t i v vi c phân b

ngo i t (thông thư&ng hàng năm phân b trư c m t s lư ng ngo i t nh t ñ nh

ñ ph c v cho vi c NK nh ng hàng hoá thi t y u, ñôi khi còn xác ñ nh c s lư ng

ngo i t cho nh ng nhà NK ñư c ch! ñ nh và ñăng kí trư c)

+ Quy ñ nh v tài tr ñ i v i NK (v thanh toán trư c và s t n t i c a

quy ñ nh v ñ t c c) Đ c bi t quan tr ng là các quy ñ nh v ch#ng t% ñ bán

ngo i t cho các ho t ñ ng NK hàng hoá, d ch v C th như quy ñ nh v nghĩa

v ti n hành GD v i m t ñ nh ch tài chính ch! ñ nh, ki m tra trư c khi g(i hàng

nh$m ñ m b o tính xác th c c a GD NK v m t s lư ng, ch t lư ng và giá c ;

nghĩa v thanh toán b$ng phương th#c thư tín d ng, yêu c u xu t trình gi y

phép NK ñ ñư c mua ngo i t cho vi c thanh toán hàng NK Ngoài ra còn mô

t thêm v gi y phép NK và các bi n pháp phi thu quan khác Ví d như danh

m c hàng hoá ñư c NK, hàng hoá h n ch NK và các hàng hoá c m NK

- V các quy ñ nh liên quan ñ n ho t ñ ng XK và ti n thu t% XK: Ph n này

ch! ra các h n ch ñ i v i vi c s( d ng ti n thu t% XK cũng như quy ñ nh ñ i

v i ho t ñ ng XK Đ c bi t có ý nghĩa v quy ñ nh chuy n ti n v nư c, ñ c p

ñ n nghĩa v c a ngư&i XK ph i chuy n ti n thu ñư c t% XK v nư c ho c b$ng

cách bán trên TT ngo i h i ho c g(i vào TK Quy ñ nh này thư&ng ñư c các

nư c áp d ng là k t h i, ñ c p t i các quy ñ nh yêu c u ngư&i nh n ti n thu t%

XK ph i bán m i kho n thu ngo i t l y n i t , ñôi khi v i t/ giá quy ñ nh cho

NHTW, NHTM ho c ngư&i GD ngo i h i ñư c u/ quy n th c hi n vi c này

* Quy ñ nh v các GD chuy n ti n m t chi u ra nư c ngoài

Ph n này quy ñ nh các th t c cho phép thanh toán chuy n ti n ra nư c ngoài

trong các GD chuy n ti n m t chi u, g m các yêu c u phê duy t trư c, nh ng

h n ch v s lư ng, h n m#c ñ nh hư ng ho c ki m tra nhu c u h p lý H n

m#c ñ nh hư ng ñ nh ra s lư ng ngo i t t i ña ñư c phép mua khi khai báo

các m c ñích GD ñư c phép- ch y u ph c v cho yêu c u th ng kê, phân tích

s li u lu ng ngo i t ra vào c a m t qu c gia Khi s lư ng vư t quá nh ng

gi i h n này s ñư c phép GD n u ch#ng minh ñư c là có nhu c u h p lý thông

qua vi c xu t trình các ch#ng t% phù h p Cũng có th áp d ng ki m tra nhu c u

h p lý ñ i v i các GD chưa b h n ch s lư ng

* Quy ñ nh các GD chuy n ti n m t chi u v nư c g m các quy ñ nh ñi u

ch!nh vi c nh n ngo i t t% các GD chuy n ti n v nư c, các h n ch ñ i v i

vi c chuy n ñ i sang n i t và s( d ng các kho n ti n nh n ñư c Thông thư&ng

Vi t Nam ph n này ñư c quy ñ nh trong các văn b n v chuy n ti n ki u h i

b/ Nh ng h n ch liên quan ñ n các GD v n

G m: + Các quy ch tác ñ ng t i s di chuy n v n như s ngăn c m, yêu c u

phê duy t trư c, u/ quy n và thông báo

+ Quy ñ nh v lãi su t áp ñ t b i cơ quan qu n lý vi c kí k t và th c

hi n các GD hay chuy n ti n ñ i v i vi c chuy n v n vào và ra nư c ngoài

+ Các quy ñ nh liên quan ñ n ñ u tư tr c ti p ñ c p ñ n vi c ñ u tư v i

m c ñích thi t l p quan h kinh t lâu dài ch y u ñ s n xu t hàng hoá d ch v ,

ñ c bi t là ñ u tư cho phép th c hi n ki m soát qu n lý có hi u qu , bao g m

vi c cho phép thành l p hay m r ng m t DN, công ty tr c thu c hay chi nhánh

hoàn toàn thu c s h u c a ch ñ u tư và vi c mua l i toàn b hay m t ph n

quy n s h u m t DN d+n t i kh năng ki m soát ho t ñ ng c a DN này Ngoài

ra còn liên quan ñ n vi c theo dõi chuy n VĐT vào, chuy n l i nhu n và VĐT

ra nư c ngoài c a các ch ñ u tư

+ Các quy ñ nh liên quan ñ n ki m soát ñ u tư trên TTCK g m vi c theo

dõi lu ng ti n vào và ra, các quy ñ nh liên quan ñ n vi c chuy n ñ i t% n i t

sang ngo i t và chuy n ra nư c ngoài

c/ Nh ng h n ch liên quan ñ n các GD ngo i h i trong ph m vi qu c gia

- Quy ñ nh v vi c m và s( d ng TK c a ngư&i cư trú và ngư&i không cư

trú Nh ng h n ch ñ i v i vi c m và s( d ng TK ngo i t c a ngư&i cư trú

thư&ng th hi n các quy ñ nh v h n ch s lư ng TK, gi i h n m c ñích s(

d ng Đ i v i TK c a ngư&i không cư trú là kh năng chuy n ñ i t% ñ ng b n t

sang ñ ng ngo i t và các quy ñ nh v chuy n ngo i t ra nư c ngoài

- Các quy ñ nh liên quan ñ n nh ng h n ch trong ho t ñ ng ngo i h i c a

các TCTD như vi c ho t ñ ng trong khuôn kh ph m vi gi y phép, h n ch

trong m t s GD nghi p v hoán ñ i, quy n l a ch n ho c các quy ñ nh ràng

bu c vi c m TK kinh doanh ngo i t TT nư c ngoài

1.1.4 S c n thi t ph i quy ñ nh các h n ch ñ i v i GD ngo i h i

Đ i v i các nư c phát tri n, ñ ng ti n có kh năng chuy n ñ i thì các GD

ngo i h i h u như ñư c t do hoá trong giao lưu thương m i và tài chính qu c

t V n ñ QLNH th c s là yêu c u quan tr ng ñ i v i các nư c ñang phát tri n

và kém phát tri n khi cung ti t ki m n i đ a th p và thâm h t TK vãng lai cao,

ph i d a vào ngu n v n nư c ngồi đ thúc đ*y tăng trư ng kinh t

Đ th c hi n chi n lư c phát tri n kinh t , các nư c đang phát tri n c n chi

nhi u ngo i t đ NK trang thi t b , n i đ a hố cơng ngh s n xu t trong khi

hàng hố s n xu t trong nư c kém hi u qu , s#c c nh tranh trên thương trư&ng

qu c t th p nên kim ng ch XK h u như khơng đáp #ng đư c nhu c u chi cho

NK Do đĩ, các nư c đang phát tri n thư&ng xuyên ph i đ i m t v i tình tr ng

thâm h t TK vãng lai gây s#c ép lên quan h cung c u ngo i t trong nư c và t/

giá h i đối nh hư ng tr c ti p đ n s n đ nh giá tr đ ng b n t và gây tác

đ ng x u đ n s phát tri n và tăng trư ng kinh t qu c dân

Đ tài tr thâm h t TK vãng lai, c n ph i h n ch cĩ ch n l c lu ng ngo i t

đi ra và khuy n khích ngu n ngo i t đi vào qu c gia phù h p v i t%ng giai đo n

phát tri n c a n n kinh t Các h n ch đ i v i ho t đ ng ngo i h i đư c th

hi n m t s n i dung liên quan đ n chính sách h n ch NK, chuy n ti n m t

chi u trong nư c ra nư c ngồi, các quy đ nh b t bu c ph i chuy n các ngu n

thu vãng lai v nư c, th c hi n chính sách k t h i nh$m t p trung ngu n ngo i

t vào h th ng ngân hàng đ đáp #ng nhu c u NK thi t y u cho n n kinh t

Ngồi ra, đ tài tr thâm h t TK vãng lai và cĩ thêm ngu n l c đ phát tri n

kinh t , các nư c đã cĩ nhi u bi n pháp khuy n khích đ u tư, vay n nư c

ngồi Tuy nhiên, thâm h t TK vãng lai khơng th luơn tài tr b$ng cách tăng n

nư c ngồi, làm như v y s d+n đ n tình tr ng tăng lu ng v n ra (tr n g c và

lãi) kéo theo tình tr ng khơng cĩ kh năng duy trì n nư c ngồi d+n đ n kh ng

ho ng n Đi n hình là cu c kh ng ho ng Tài chính Châu á năm 1997 mang

đ c đi m c a cu c kh ng ho ng Tài chính v n mà nguyên nhân là ph n l n

lư ng v n ch y vào t% khu v c tư nhân cĩ liên quan t i cán cân thanh tốn và

mang tính ng n h n, ti p theo là s đ o l n c a lu ng v n ra m t cách ào t Đ

kh c ph c tình tr ng trên địi h)i các nư c ti p nh n dịng v n vào ph i cĩ s

qu n lý th n tr ng đ i v i các GD v n và quan tâm hơn n a đ n v n đ thâm

h t TK vãng lai và kh năng duy trì n

nh ng công c qu n lý vĩ mô c a Nhà nư c ñ i v i n n kinh t Nó bao g m

nh ng quy ñ nh pháp lý ñi u ch!nh ho t ñ ng ngo i h i như mua bán, ñ u tư,

vay, cho vay và các GD khác v ngo i h i c a các bên liên quan nh$m th c hi n

ñư c các m c tiêu QLNH trong t%ng th&i kỳ

Thông thư&ng, Chính ph các nư c u/ nhi m ch#c năng QLNH và ho t ñ ng

ngo i h i cho m t cơ quan B ho c cơ quan ngang B ñ m trách nhi m v này

Ph n l n trên th gi i, NHTW gi tr ng trách QLNH và ho t ñ ng ngo i h i

T i Vi t Nam, Chính ph giao cho NHNN là cơ quan ch qu n và ph i h p v i

các B , ngành liên quan ñ th c hi n vi c QLNH

b/ Đ i tư ng QLNH

Là t t c các t ch#c, cá nhân có nh ng ho t ñ ng liên quan ñ n ngo i h i trên

ph m vi m t qu c gia và các t ch#c, cá nhân c a qu c gia ñó nư c ngoài Đ

t o ñi u ki n thu n l i trong vi c qu n lý, ñ i tư ng QLNH thư&ng ñư c phân

thành ngư&i cư trú và ngư&i không cư trú

c/ Ph m vi QLNH

Bao g m các ho t ñ ng liên quan ñ n ngo i h i: ñó là các ho t ñ ng làm n y

sinh cung c u ngo i t như GD thương m i, chuy n ti n m t chi u, ñ u tư và

ho t ñ ng vay, tr n nư c ngoài Đó là ho t ñ ng ngo i h i c a các TCTD liên

quan ñ n tr ng thái ngo i h i trên TTNTLNH, v n ñ t/ giá và các ho t ñ ng

c a t ch#c, cá nhân liên quan ñ n ngo i h i

1.2.2 Các lo i hình chính sách QLNH

a/ Chính sách Nhà nư c ñ c quy n v QLNH

Chính sách này ñi li n v i cơ ch ñ c quy n qu n lý ngo i thương c a Nhà

nư c và ho t ñ ng kinh t ñ i ngo i Thông thư&ng, chính sách này áp d ng ñ i

v i các nư c có n n kinh t hư ng n i, k ho ch hoá, t p trung cao ñ Trong

b i c nh đĩ, t/ giá đư c n đ nh m t cách ch quan duy ý chí, khơng d a trên

quan h cung c u c a TT ngo i h i; m i GD v ngo i h i đư c th c hi n thơng

qua các TCTD đư c phép kinh doanh ngo i t

Các ho t đ ng mua bán kinh doanh, tàng tr ngo i h i đ u b nghiêm c m

b/ Chính sách th t ch t QLNH

Th t ch t QLNH là gi i pháp áp d ng đ i v i các nư c th&i kỳ đ u đ i m i

Đây là vi c Nhà nư c qu n lý sát sao m i ho t đ ng XNK hàng hố, d ch v và

ki m sốt ch t ch các lu ng v n đ ng ngo i h i nhưng Nhà nư c khơng đ c

quy n n m gi ho t đ ng kinh t đ i ngo i Vi c QLNH đ i v i các t ch#c, cá

nhân đã đư c m r ng hơn so v i chính sách đ c quy n QLNH Các t ch#c, cá

nhân cĩ ngu n thu, chi ngo i t đư c phép m TK ngo i t t i ngân hàng Tuy

nhiên, vi c qu n lý ngu n thu t% XK v+n b ràng bu c b i trách nhi m ph i bán

tồn b s ngo i h i cho các ngân hàng đư c phép kinh doanh ngo i t Khi c n

ngo i t đ thanh tốn cho các GD v i nư c ngồi, các đơn v kinh t ph i đư c

s đ ng ý c a các cơ quan cĩ th*m quy n và đư c các ngân hàng đáp #ng ngo i

t - các GD trong nư c đư c quy đ nh th c hi n b$ng ngo i t

c/ Chính sách n i l)ng QLNH

Trong b i c nh tồn c u hố, v i s m r ng ho t đ ng thương m i đ u tư

qu c t cho t t c các TPKT tham gia thì chính sách QLNH thơng thư&ng đư c

áp d ng là chính sách n i l)ng QLNH nh$m t o đi u ki n thúc đ*y giao lưu

thương m i, đ u tư qu c t phát tri n Lúc này, Nhà nư c QLNH thơng qua các

cơng c TT và thơng qua TT h i đối NHTW v i tư cách là m t thành viên TT

đi u ti t thơng qua hành đ ng mua và bán ngo i t trên TT ngo i h i Khi c n

huy đ ng ngo i t đ th c hi n quá trình c i t , phát tri n n n kinh t , NHTW s

s( d ng cơng c lãi su t, t/ giá đ thu hút ngo i t trong n n kinh t Đ i v i các

t ch#c, cá nhân đư c ch đ ng s( d ng ngu n ngo i t c a mình như các

quy n s h u, c t tr và g(i t i ngân hàng Dù v y, n u b i c nh n n kinh t

ti m *n nguy cơ l m phát thì vi c s( d ng chính sách ngo i h i n i l)ng s d+n

đ n tình tr ng đơla hố n n kinh t

Trong ñi u ki n n n kinh t phát tri n, t do hoá thương m i và ñ u tư qu c t

v i vi c d0 b) các rào c n thương m i, chu chuy n hàng hoá và chu chuy n v n

ñư c v n hành theo cơ ch TT thì ñi u ñó ñã làm n n t ng cho chính sách t do

QLNH Nhà nư c ñi u ti t TT thông qua các chính sách vĩ mô và các công c

TT, gi m t i m#c t i ña vi c can thi p tr c ti p mang tính hành chính, m nh

l nh ñ TT v n hành theo tín hi u cung c u c a TT Giá c hàng hoá và ñ c bi t

là t/ giá ñư c quy t ñ nh b i y u t cung c u trên TT T ch#c và cá nhân ñư c

ch ñ ng trong vi c c t tr và s( d ng ngo i t c a mình Thông thư&ng, chính

sách QLNH ñư c áp d ng v i các nư c có n n kinh t phát tri n theo xu hư ng

m c(a và h i nh p, có TT Tài chính-Ti n t phát tri n, có TTCK, TT ngo i h i

phát tri n m#c ñ cao và có ngu n ngo i t d tr d i dào ñ s1n sàng #ng

phó khi có bi n ñ ng trên TT

1.2.3 M c tiêu c a chính sách QLNH

M c tiêu chung c a chính sách QLNH ñư c quy t ñ nh b i m c tiêu phát tri n

kinh t c a m i qu c gia trong t%ng th&i kỳ nh t ñ nh và nó ph i phù h p v i

m#c ñ phát tri n c a n n kinh t M c tiêu chính sách QLNH t ng th mà h u

h t các qu c gia ñ u ph n ñ u là góp ph n b o ñ m s cân b$ng gi a ho t ñ ng

kinh t ñ i n i v i ho t ñ ng kinh t ñ i ngo i Mu n v y, chính sách QLNH

c n ñ t ñư c nh ng m c tiêu sau: duy trì t/ l tăng trư ng cao và b n v ng,

gi m t/ l th t nghi p, duy trì n ñ nh ti n t và giá c , n ñ nh cán cân thanh

toán qu c t

Đ i v i Vi t Nam, ñ th c hi n m c tiêu xây d ng n n kinh t TT theo ñ nh

hư ng XHCN trong xu th h i nh p m c(a, ngoài các m c tiêu chung trên,

- Tránh nh ng tác ñ ng tiêu c c t% bên ngoài nh hư ng t i n n kinh t

1.2.4 Nh ng n i dung c ơ b n c a chính sách QLNH c a các nư c ñang phát tri n

a/ QLNH ñ i v i các GD vãng lai

Ho t ñ ng QLNH ñ i v i các GD vãng lai t p trung ch y u vào vi c theo dõi

lu ng ngo i t ñi vào (t% XK, vi n tr , ki u h i, lãi ñ u tư ), ki m soát lu ng

ngo i t ñi ra (thanh toán NK hàng hoá, d ch v , tr lãi ñ u tư, chuy n ti n m t

chi u )

- Thông thư&ng, vi c theo dõi lu ng ngo i t ñi vào ñư c th c hi n qua yêu

c u b t bu c ngư&i cư trú có ngu n thu vãng lai ph i chuy n v nư c và khai

báo ñ các cơ quan ch#c năng n m ñư c lư ng ngo i t ñi vào

- Quy ñ nh v nghĩa v bán ngo i t t% các ngu n thu vãng lai (k t h i) cũng

ñư c xem là m t b ph n c a ho t ñ ng QLNH ñ i v i các GD vãng lai ñư c

nhi u qu c gia s( d ng Ngư&i cư trú b t bu c ph i bán m t lư ng nh t ñ nh

(thư&ng theo t/ l %) trong s ngu n thu ngo i t t% các GD vãng lai c a mình

cho các NHTM Đây là m t bi n pháp hành chính nh$m tăng cung ngo i t cho

n n kinh t

- Ki m soát lu ng ngo i t ñi ra ch y u t p trung vào các quy ñ nh v ñi u

ki n ñư c mua và chuy n ngo i t ra nư c ngoài Thông thư&ng, các qu c gia

áp d ng QLNH ñ u quy ñ nh nh ng ñ i tư ng mua bán ñư c phép mua ngo i t

và gi i h n t i ña lư ng ngo i t ñư c mua Ngư&i cư trú thu c ñ i tư ng ñư c

phép mua ngo i t khi có nhu c u ngo i t ñ thanh toán cho phía nư c ngoài

ph i xu t trình nh ng gi y t& ch#ng minh nhu c u ñư c phép Trong trư&ng h p

t t c các ñ i tư ng ñ u ñư c phép mua ngo i t ph c v cho các GD vãng lai

v i s lư ng không h n ch thì ñ ng ti n c a qu c gia ñó ñư c công nh n là có

kh năng chuy n ñ i hoàn toàn ñ i v i cán cân vãng lai (hay còn g i là t do

hoá cán cân vãng lai) H u h t các qu c gia là thành viên c a IMF hi n nay ñ u

QLNH ñ i v i các GD v n nh$m m c ñích thu hút ngu n v n t% nư c ngoài

và h n ch lu ng v n ñi ra Nó ñư c th hi n quy ñ nh QLNH trong lĩnh v c

ñ u tư và vay tr n nư c ngoài

- H u h t các nư c ñ u khuy n khích ngu n v n nư c ngoài ñ u tư vào n n

kinh t , ñ c bi t là ngu n VĐT tr c ti p FDI Ch trương khuy n khích FDI th

hi n b$ng vi c ch! theo dõi ngu n VĐT vào thông qua các quy ñ nh v khai báo

và ñăng kí cam k t cho phép nhà ñ u tư ñư c chuy n l i nhu n v nư c trong

quá trình ho t ñ ng và chuy n v n v nư c khi h t th&i h n ñ u tư Còn ngu n

VĐT gián ti p có th b h n ch hơn do tính ch t b t n và s nh y c m c a nó

ñ i v i các chuy n bi n chính tr xã h i và kinh t c a nư c nh n ñ u tư

Vi c ki m soát lu ng VĐT ra nư c ngoài ñư c th hi n thông qua các quy

ñnh ch t ch v ñ i tư ng, th t c, ñ a bàn ñ u tư và gi i h n m#c VĐT ra

nư c ngoài Các ñ i tư ng mu n ñ u tư ra nư c ngoài ph i ñư c các cơ quan

ch#c năng c p phép trên cơ s t%ng trư&ng h p

- Trong ho t ñ ng vay n nư c ngoài, cơ ch QLNH thư&ng quy ñ nh ch t

ch hơn ñ i v i các kho n vay trung dài h n so v i các kho n vay ng n h n

Ngư&i cư trú vay v n ng n h n nư c ngoài thư&ng ch! c n ñăng kí ñ cơ quan

có th*m quy n có th theo dõi và làm cơ s cho vi c mua ngo i t ñ tr n g c

và lãi Còn v i các kho n vay trung dài h n, ngư&i ñi vay có th ph i xin phép

các cơ quan có th*m quy n

c/ Ki m soát vi c s( d ng ngo i t trong nư c

Thông thư&ng, các qu c gia áp d ng quy ch QLNH ch t ch là nh ng qu c

gia có ñ ng ti n không n ñ nh T i nh ng nư c này, ngư&i dân có xu hư ng s(

d ng ngo i t ñ thay th các ch#c năng thanh toán Đi u này nh hư ng ñ n

ch quy n ti n t c a qu c gia Vì v y, m t trong nh ng n i dung quan tr ng

c a chính sách QLNH là ki m soát ñư c vi c s( d ng ngo i t trong nư c

Các qu c gia thư&ng cho phép ngư&i cư trú đư c c t tr ngo i t , hay nĩi cách

khác là cho phép s( d ng ngo i t làm phương ti n c t tr giá tr nhưng nghiêm

c m vi c s( d ng ngo i t trong thanh tốn và đ nh giá

Ngồi ra, Chính ph các nư c cịn ki m sốt ho t đ ng kinh doanh ngo i t

c a các NHTM nh$m m c đích t o dịng luân chuy n ngo i t trong n n kinh t ,

ch ng găm gi ngo i t , phịng tránh r i ro gĩp ph n th c hi n chính sách t/ giá

đã đ nh NHTW s ki m sốt ho t đ ng kinh doanh ngo i t c a các NHTM

b$ng vi c xem xét c p gi y phép kinh doanh ngo i t cho các NHTM, ban hành

các quy ch GD h i đối, t ch#c và đi u hành TTNTLNH, ban hành các quy

đnh v tr ng thái ngo i t

Bên c nh đĩ, các qu c gia này cịn theo dõi và ki m sốt vi c m TK nư c

ngồi c a ngư&i cư trú b$ng cách gi i h n m c đích s( d ng trong các trư&ng

h p địi h)i thanh tốn thư&ng xuyên cho phía nư c ngồi như ngành hàng

khơng, hàng h i, XK lao đ ng Các đ i tư ng đư c m TK nư c ngồi ph i

báo cáo tình hình s( d ng TK cho các cơ quan ch#c năng theo đ nh kỳ

1.3 Chính sách QLNH c a m t s nư c trong khu v c và trên th gi i

1.3.1 Chính sách QLNH c a Trung Qu c(TQ)

Dư i đây là m t s nét khái quát v quá trình chuy n đ i cơ ch QLNH c a

TQ trong th&i gian qua, gĩp ph n đưa nư c này gia nh p WTO m t cách thành

cơng năm 2001

a/ V QLNH đ i v i GD vãng lai

Tháng 12/1996, TQ tuyên b th c hi n chuy n đ i hồn tồn đ ng CNY đ i

v i cán cân vãng lai (theo Đi u 8 Đi u l IMF) Tuy nhiên, các DN cĩ ngo i t

t% ngu n thu vãng lai v+n ph i k t h i ngo i t theo t/ l quy đ nh (hi n nay là

80%) Đ khuy n khích ki u h i chuy n v , TQ cho phép cá nhân cĩ ki u h i

chuy n v đư c t do gi b$ng CNY ho c ngo i t theo nhu c u Ngư&i th

hư ng cĩ th bán ho c gi ngo i t trên TK và đư c chuy n ngo i t ra nư c

ngồi khi cĩ nhu c u Khi cĩ nhu c u ngo i t đ chuy n, mang ra nư c ngồi,

cá nhân là ngư&i cư trú đư c mua t i ngân hàng đư c phép khơng h n ch s

lư ng khi xu t trình ch#ng t% ch#ng minh nhu c u ngo i t Trư c đây, ch! cĩ

NHNT bán ngo i t cho cá nhân nhưng hi n nay ñã m r ng cho các ngân hàng

ñư c phép kinh doanh ngo i h i Các DN TQ ch! ñư c m TK nư c ngoài khi

m c này b c m, 37% b h n ch , 19% ñư c t do chuy n ñ i v căn b n và 8%

ñư c hoàn toàn t do

Các GD v n c a TQ ñư c qu n lý ch t ch và ch! ñư c phép n i l)ng d n

theo k ho ch c a Nhà nư c M i ngu n thu ngo i t t% các GD v n ph i

chuy n v nư c nhưng không ph i th c hi n ch ñ k t h i và ch! ñư c phép s(

d ng ngo i t nh ng nơi ñư c phép thu ngo i t Vi c mua bán ngo i t ñ

ñáp #ng các GD v n ph i ñư c T ng c c QLNH cho phép

* Đ thu hút VĐT nư c ngoài và gia nh p t ch#c WTO, TQ ñã duy trì ch ñ

t/ giá n ñ nh t o tâm lý an toàn, yên tâm cho nhà ñ u tư và duy trì n ñ nh kinh

t vĩ mô Các văn b n v QLNH trong lĩnh v c ñ u tư nư c ngoài ñư c th c

hi n theo nguyên t c bình ñ-ng gi a các DN FDI và DN trong nư c trong vi c

mua ngo i t , vay tr n nư c ngoài Các DN FDI ñư c phép chuy n l i nhu n

v nư c t do sau khi ch#ng minh tính h p pháp c a kho n thu nh p mà không

ph i n p thu VĐT sau khi h t h n ñ u tư ñư c t do chuy n v nư c Trư c

tháng 7/2002, vi c chuy n ñ i sang ngo i t ph i ñư c s ch p thu n c a T ng

c c QLNH, nhưng hi n nay ch! c n xu t trình ch#ng t% v i NHTM ñ ch#ng

minh là có nhu c u mua s ngo i t ñó

* Đ i v i ho t ñ ng ñ u tư ra nư c ngoài

Khi ñ u tư ra nư c ngoài, DN ph i xin phép UBKHNN Hi n nay, TQ v+n còn

h n ch vi c ñ u tư ra nư c ngoài, ch! cho ñ u tư vào m t s khu v c nh t ñ nh

như ho t ñ ng thương m i ph c v ho t ñ ng XK, khai thác tài nguyên thiên

nhiên nư c ngoài

* Đ i v i ho t ñ ng vay tr n nư c ngoài

TQ ch! cho phép các NHTM đư c phép kinh doanh ngo i t và m t s DN

Nhà nư c l n đ năng l c tài chính m i đư c tr c ti p vay nư c ngồi Các DN

khác khi cĩ nhu c u v n ngo i t ph i vay qua các TCTD Trư c khi kí h p

đ ng vay n nư c ngồi ph i đư c T ng c c QLNH phê chu*n Riêng các DN

FDI đư c phép kí h p đ ng vay v n nư c ngồi sau khi đăng ký v i T ng c c

QLNH

Các h p đ ng vay v n nư c ngồi trung dài h n đư c qu n lý ch t ch Các

TCTD ph i th c hi n nghiêm túc quy đ nh v tr ng thái ngo i h i, kinh doanh

cĩ lãi liên t c trong 3 năm, kinh doanh XNK ho c các ngành ưu tiên phát tri n,

cĩ ch đ h ch tốn, k tốn ch t ch Các kho n vay nư c ngồi ph i n$m

trong k ho ch vay v n nư c ngồi c a Nhà nư c Các DN vay v n nư c ngồi

ph i h n ch chi phí vay v n (lãi su t và phí), t ng chi phí khơng đư c cao hơn

chi phí c a các kho n vay cùng th&i h n trên TT qu c t Các DN khơng làm th

t c đăng ký kho n vay s khơng đư c m và s( d ng TK v n chuyên dùng, g c

và lãi khơng đư c chuy n ra nư c ngồi Các DN ph i báo cáo theo đ nh kỳ và

n u vi ph m s b x( ph t r t n ng (100.000-500.000 CNY)

c/ V chính sách ki m sốt vi c s( d ng ngo i t trong nư c

Đ chuy n đ i đ ng CNY thành đ ng ngo i t t do chuy n đ i, TQ h n ch

các GD trong nư c s( d ng b$ng ngo i t G n đây, s dư ngo i t t i h th ng

ngân hàng gi m đáng k vì trong nư c nghiêm c m thanh tốn b$ng ngo i t

Ngồi ra, do vi c đi u hành lãi su t và t/ giá h p lý c a Ngân hàng Nhân dân

(NHND) TQ, duy trì lãi su t CNY luơn cao hơn lãi su t ngo i t và t/ giá gi a

CNY và USD đư c duy trì n đ nh nên các DN cĩ xu hư ng chuy n đ i ngo i t

sang n i t , gĩp ph n gi m tình tr ng đơla hố

d/ V chính sách t/ giá h i đối và ho t đ ng ngo i h i

T% năm 1994 TQ cĩ nhi u chuy n bi n l n trong đi u hành chính sách t/ giá

như đưa t/ giá chính th#c lên m#c cân b$ng v i t/ giá TT đ th ng nh t hai t/

giá và th c hi n ch đ t/ giá th n i cĩ qu n lý, t o đi u ki n cho vi c chuy n

đ i đ ng CNY Xố b) ch đ DN đư c gi ngo i t trên TK mà ph i k t h i

ngo i t Khi cĩ nhu c u thanh tốn hàng NK thì đư c mua ngo i t t i các ngân

hàng ñư c phép nhưng v i các GD phi thương m i thì không ñư c phép mua t i

ngân hàng Bên c nh ñó thành l p TTNTLNH v i m t s chi nhánh các t!nh

l n và ñư c k t n i b$ng m ng vi tính Các ngân hàng th c hi n GD giao ngay

trên TT này (hi n nay, TQ chưa th c hi n các GD hoán ñ i, kỳ h n, quy n l a

ch n)

T% năm 1994 ñ n nay TQ v+n áp d ng cơ ch t/ giá th n i có qu n lý c a

Nhà nư c T/ giá gi a CNY và USD n ñ nh do TQ can thi p vào TT ngo i h i

thông qua vi c phát hành ñ ng n i t ñ mua l i s ngo i t dư th%a hay bán s

ngo i t còn thi u ñ cân b$ng cung c u trên TT

Như v y, quá trình chuy n ñ i ch ñ t/ giá c a TQ g n li n v i công cu c c i

cách n n kinh t và có xu hư ng ngày càng gia tăng y u t TT T% năm 1994,

NHND TQ ch y u s( d ng bi n pháp kinh t thông qua vi c mua bán ngo i t

trên TT ñ ñi u ch!nh t/ giá m#c ñ phù h p

e/ V qu n lý DTNH

Sau 2001, do TQ gia nh p WTO, c cán cân v n và cán cân vãng lai th ng dư

l n ñã góp ph n làm gia tăng DTNH c a TQ Hi n nay, DTNH c a TQ trên 260

t/ USD Cán cân vãng lai và cán cân v n c a TQ luôn th ng dư là do TQ có l i

th v nhân công, nguyên li u r,; TQ có nhi u chính sách ưu ñãi ñ thu hút ñ u

tư nư c ngoài DTNH Nhà nư c thu c quy n qu n lý c a Chính ph , NHND

TQ hay B Tài chính không có quy n s( d ng s ngo i t này ngoài vi c can

thi p TT ngo i h i Khi hai cán cân vãng lai và cán cân v n th ng dư, TQ ch u

áp l c gi m phát nh2 nên NHND TQ có th phát hành ti n ñ mua ngo i t dư

th%a mà không s l m phát

f/ Nh n xét

TQ có quan ñi m qu n lý thông su t trong quá trình h i nh p kinh t th gi i

là hư ng t i chính sách t do hoá m t cách th n tr ng, s không t do hoá cho

ñ n khi có kh năng qu n lý c a Nhà nư c Do chính sách th n tr ng c a TQ,

các GD v n c a TQ, nh t là GD gây n ñư c ki m soát ch t ch Các GD phát

sinh ch#a ñ ng r i ro và khó ki m soát ít ñ ơc áp d ng Tuy nhiên ñi u này ñã

c n tr TQ, c th TT ngo i h i kém phát tri n, các ho t ñ ng trên TT còn sơ

Nh ng ñi m chính liên quan ñ n chính sách QLNH c a TL hi n nay là:

* K t h i ngo i t : M i ngu n thu ngo i t (k c ngu n thu t% các GD v n)

c a ngư&i cư trú ñ u ph i chuy n ngay v nư c và bán cho NHTM ho c g(i vào

TK Ch TK ñư c gi l i s ngo i t ph i thanh toán trong vòng 3 tháng (có

ch#ng t% ch#ng minh), ph n vư t tr i ph i k t h i trong vòng 7 ngày

* Vi c qu n lý v m và s( d ng TK ngo i t

Đ i v i ngư&i cư trú TL ñư c m TK ngo i t và g(i vào TK s ti n (có

ngu n g c nư c ngoài ho c t% vay ngo i t , không ñư c mua ngo i t g(i vào

TK) v i s dư không vư t quá nhu c u thanh toán trong 3 tháng S dư cu i

ngày ñư c phép duy trì trên TK là 5 tri u USD ñ i v i t ch#c và 500 000 USD

ñ i v i cá nhân Đư c g(i ngo i t ti n m t vào TK nhưng không vư t quá 2

000 USD/ngày; không ñư c rút ngo i t ti n m t (tr% trư&ng h p ñư c phép

mang ñi nư c ngoài) Còn ñ i v i ngư&i không cư trú, không có h n ch ñ c

bi t ñ i v i TK ngo i t

TK ñ ng Baht c a ngư&i không cư trú ñư c phép thu t% bán ngo i t có ngu n

g c t% nư c ngoài ho c trên TK ngo i t S dư trên TK ñ ng Baht ñư c phép

t do chuy n ñ i ra ngo i t và chuy n ra nư c ngoài S dư trên ch! ñư c phép

duy trì ñ n m#c 50 tri u Baht

* Vi c qu n lý vay, tr n nư c ngoài

Các công ty ñi vay tr c ti p nư c ngoài r t ít mà ch y u thông qua các

NHTM (ñ c bi t là các chi nhánh ngân hàng nư c ngoài) Ngu n cho vay ngo i

t này ph i t% nư c ngoài chuy n vào; ñư c h ch toán thành qu3 riêng (các

NHTM ph i xin phép NHTW ñ th c hi n) Do ñó, các công ty vay NHTM t%

ngu n ngo i t này ñư c coi là vay nư c ngoài

H n ch cho vay nư c ngoài, m t công ty ch! cho vay nư c ngoài (ñ i v i

công ty tr c thu c ho c liên doanh v i nư c ngoài không quá 25% v n) t i ña

10 tri u USD/năm; không cho vay ñ ñ u tư mua b t ñ ng s n và CK nư c

ngoài Ngân hàng, TCTC ñư c mua, bán tài s n Tài chính nư c ngoài nhưng

không vư t quá 15% v n t có ròng

Hi n nay, thông qua h th ng TK (k c TK lưu ký CK) và h th ng báo cáo,

các cơ quan qu n lý n m ñư c doanh s GD CK hàng ngày c a các nhà ñ u tư,

trong ñó phân bi t nhà ñ u tư nư c ngoài và trong nư c; v n nư c ngoài chuy n

vào ñ u tư CK không h n ch nhưng ph i chuy n ñ i ngo i t ra Baht n u gi

ngo i t trên TK quá 3 tháng H n ch vi c ngư&i cư trú vay Baht ñ ñ u tư CK

ho c th ch p CK ñ vay b n t Không áp d ng h n ch v th&i h n chuy n ra

mà áp d ng m#c thu th ng nh t Nhà ñ u tư ñư c t do chuy n ñ i ngo i t và

chuy n ra nư c ngoài nhưng ph i xu t trình các ch#ng t% cho NHTM ñ báo cáo

NHTW

Tóm l i, TL ñang th c hi n chính sách khuy n khích VĐT t% nư c ngoài

chuy n vào (ñ c bi t là các lu ng v n n ñ nh, dài h n) và h n ch t i ña chuy n

v n ra nư c ngoài dư i các hình th#c Sau cu c kh ng ho ng Tài chính-Ti n t

x y ra năm 1997 v%a qua, TL ñã ñ ra nhi u bi n pháp QLNH ch t ch hơn, như

cá nhân không ñư c phép chuy n v n ra nư c ngoài (tr% trư&ng h p ñ c bi t),

theo dõi và qu n lý ñ h n ch tiêu c c ñ i v i các ngu n v n ng n h n TL

cũng không cho phép chuy n ñ ng b n t ra nư c ngoài và kh ng ch s dư trên

TK ñ ng b n t là không quá 50 tri u Baht nh$m ngăn ch n vi c ñ u cơ ñ ng

Baht Ngoài ra, hi n nay TL cũng quy ñ nh các NHTM ph i th c hi n ch ñ

báo cáo r t chi ti t (hàng ngày kho ng 20 báo cáo liên quan ñ n các GD ngo i

h i thông qua m ng vi tính)

1.3.3 Chính sách QLNH c a M ĩ

Mĩ là m t cư&ng qu c kinh t v i n n kinh t TT phát tri n, t do hoá thương

m i, ñ u tư và có TT Tài chính-Ti n t phát tri n r t năng ñ ng, hi u qu Đ i

v i qu c gia này, có th nói là các GD ngo i h i ñư c t do hoá Không t n t i

khái ni m QLNH mà ch! t n t i m t s nh ng h n ch liên quan ñ n ngo i h i

như sau:

V ho t ñ ng thanh toán và nh n thanh toán còn t n t i m t s h n ch liên

quan ñ n an ninh qu c t B Tài chính ñi u hành các hình ph t kinh t ñ i v i

nh ng GD tài chính thương m i tr c ti p ho c gián ti p v i CuBa, IR c,

CHDCND Tri u Tiên B Tài chính cũng ch u trách nhi m phong to các TK

c a các nư c trên

Ki m soát ñ i v i XNK gi y b c ngân hàng M i ngư&i vào và ra kh)i Mĩ

mang theo hơn 10.000 USD b$ng b n t ho c ngo i t , séc du l ch, th, rút ti n,

CK chuy n như ng vô danh ph i khai báo cho H i quan c(a kh*u

Các GD vãng lai ñư c t do hoá Các GD v n còn m t s h n ch trong vi c

mua, bán CK trên TT v n dài h n Đ i v i vi c ki m soát ho t ñ ng ñ u tư tr c

ti p, ch! c m ñ u tư c a nư c ngoài n u ñe do an ninh qu c gia

1.3.4 Bài h c kinh nghi m rút ra t c ơ ch QLNH c a các nư c

Qua nh ng nét khái quát v cơ ch QLNH c a Trung Qu c, Thái Lan và Mĩ

có th nói chính sách QLNH c a t%ng qu c gia r t khác nhau và luôn thay ñ i

phù h p v i t%ng giai ño n và m#c ñ phát tri n c a n n kinh t ; ñ ng th&i có

s quan h ch t ch gi a chính sách QLNH và các chính sách kinh t khác như

chính sách v thương m i, ñ u tư, lãi su t, thu

Chính sách QLNH c a t%ng qu c gia ph thu c vào m#c ñ phát tri n c a n n

kinh t nói chung và c a TT Tài chính-Ti n t nói riêng C th Trung Qu c

và Thái Lan là nh ng nư c ñang phát tri n v i TT Tài chính-Ti n t chưa n

ñnh và ho t ñ ng chưa có hi u qu thì chính sách QLNH còn ph i ki m soát

các GD chuy n ngo i t vào và ra kh)i ñ t nư c nh$m ñ m b o cân b$ng cung

c u ngo i t , n ñ nh TT Ti n t và không làm suy gi m DTNH qu c gia Còn

Mĩ là m t nư c kinh t phát tri n, t do hoá thương m i, ñ u tư và có TT Tài

chính-Ti n t phát tri n năng ñ ng và hi u qu nên vi c ki m soát lu ng chu

chuy n ngo i t là không c n thi t và ch y u ñ TT t ñi u ti t theo quy lu t

cung c u Chính ph ch! s( d ng các chính sách vĩ mô và các công c TT ñ

ñnh hư ng TT ho t ñ ng có hi u qu

Trong b i c nh h i nh p kinh t , h u h t các nư c ñang phát tri n có xu hư ng

ngày càng n i l)ng chính sách QLNH Tuy nhiên, m i qu c gia tuỳ thu c b i

c nh n n kinh t mà có nh ng bư c ñi thích h p ñ t%ng bư c t do hoá ngo i

h i cho phù h p Nhìn chung c n có s th n tr ng trong quá trình d0 b) các h n

ch ngo i h i nh$m n ñ nh ti n t và thúc ñ*y tăng trư ng kinh t

2.1.1 Nhà n ư c ñ c quy n v qu n lý và kinh doanh ngo i h i

Nh ng ñi u cơ b n v QLNH trong nh ng năm trư c ñ i m i ñư c th hi n

như sau:

Chính ph ñ c quy n kinh doanh ngo i h i M i ho t ñ ng thanh toán ñ i

ngo i và liên quan d n ngo i h i ñư c th c hi n thông qua NHNT là ñơn v ñ i

di n c a NHNN trong lĩnh v c kinh t ñ i ngo i

Khuy n khích ngo i t chuy n t% nư c ngoài chuy n vào

Chính sách ki u h i giai ño n này mang tính ch t c a n n kinh t t p trung và

v+n còn nhi u h n ch nên chưa th c s khuy n khích ki u h i chuy n v

Ngoài vi c cho phép ngư&i th hư ng ñư c g(i ti t ki m v i lãi su t ưu tiên và

ñư c c p gi y ch#ng nh n ñ mua hàng ta các c(a hàng mi n thu , chính sách

ki u h i quy ñ nh ngư&i th hư ng ñư c phép gi ngo i t và ph i bán cho

NHNT v i t/ giá cao (t/ giá thư ng) và ch! ñư c g(i v dư i 6 lo i ngo i t

chính g m: FRF, CHF, DM, GBP, HKD, USD

Sau năm 1982, chính sách ki u h i ñư c n i l)ng hơn trư c như b t ñ u xoá

b) vi c mua hàng t i c(a hàng mi n thu và ngư&i th hư ng ph i n p phí ñư c

phép kí g(i s ngo i t chuy n v v i lãi su t ñư c tr b$ng ngo i t , ñư c phép

chuy n v n, lãi ra nư c ngoài ho c quy ñ i VND theo t/ giá có thư ng nhưng

l i h n ch kh i lư ng rút ti n t%ng l n và lo i ti n g(i v cho ñ n cu i năm

1987

Cơ ch t/ giá c ñ nh ñư c áp d ng trong th&i kỳ này ñ ñi u hành chính sách

ti n t T/ giá ñư c xác ñ nh theo k ho ch phát tri n kinh t c a Chính ph mà

không d a vào quan h cung c u ti n t trong n n kinh t Do ñó không ph n

ánh ñúng s#c mua c a ñ ng Vi t Nam v i các ngo i t khác trong th&i gian này

như Rúp Liên Xô (RUR), USD T/ giá không ñư c s( d ng như công c ñi u

ti t vĩ mô m t cách có hi u qu Đ ng Vi t Nam ñư c ñánh giá cao hơn giá tr

th c c a chúng Các DN XK ph i k t h i toàn b s ngo i t thu ñư c; khi có

nhu c u ñư c phép c a c p có th*m quy n thì DN ñư c các NHTM cung #ng

ngo i t Trong ñi u ki n này, các DN XNK r t th ñ ng trong ho t ñ ng s n

xu t kinh doanh, làm cho ho t ñ ng ngo i thương trì tr kém phát tri n

Nghiêm c m ho t ñ ng kinh doanh ngo i h i c a các TCKT, các cá nhân và

nghiêm c m vi c lưu thông, tàng tr ngo i h i dư i m i hình th#c

Các TCKT, các t ch#c xã h i có ngu n thu ngo i t ph i k t h i 100% s

ngo i t thu ñư c

H n ch t i ña vi c chuy n ngo i t ra nư c ngoài

2.1.2 Tác ñ ng c a chính sách ñ c quy n v qu n lý và kinh doanh ngo i h i ñ i

v i n n kinh t

a/ Đ i v i ho t ñ ng XNK

Đ th c hi n chính sách ñ c quy n v ngo i thương, Nhà nư c ch! cho phép

m t s ít các DN qu c doanh ñư c tr c ti p tham gia ho t ñ ng XNK v i các

ñi u ki n ph i ñáp #ng các yêu c u v v n (trên 200 000 USD), có gi y phép

kinh doanh- ho t ñ ng XNK Ngoài ra, Nhà nư c cũng ki m soát ch t ch các

danh m c cũng như giá tr hàng hoá trao ñ i mua bán trên TT qu c t Nhi u

m t hàng còn b qu n lý b$ng Quota, gi y phép và h n ng ch V i s ki m soát

ch t ch v ngo i thương nên trong giai ño n này, kim ng ch XNK tăng không

ñáng k và cán cân thương m i ngày càng b i chi

Th c tr ng b i chi c a cán cân thương m i là m t ph n h u qu c a s b t h p

lý c a cơ ch t/ giá; ñ ng Vi t Nam b ñánh giá cao ñã khuy n khích NK và c n

tr XK Giá tr XK ñã không bù ñ p ñư c nhu c u NK, cán cân thương m i

thâm h t d+n ñ n d tr ngo i t b gi m nghiêm tr ng Trong b i c nh ñó, Nhà

nư c l i tăng cư&ng ki m soát ngo i h i, b o h m u d ch, h n ch NK Đi u

này ñã làm cho n n s n xu t trong nư c lâm vào tình tr ng ñình ñ n, ho t ñ ng

c m ch%ng vì thi u v t tư, nguyên li u

Đ i v i ho t ñ ng XK, m c dù ñã ñư c Nhà nư c bù l thông qua t/ giá k t

toán n i b , song các DN s n xu t hàng XK v+n không bù ñ p ñư c chi phí làm

h n ch kim ng ch XK Đ ng th&i, s lư ng các DN ñư c tr c ti p tham gia

XNK ít nên khó khăn trong vi c ti p c n thông tin giá c và m t hàng trên TT

qu c t , làm gi m s nh y bén, năng ñ ng trong ho t ñ ng thương m i qu c t

H u qu là các DN XNK r t th ñ ng, ho t ñ ng theo k ho ch và trông ch& vào

Nhà nư c bù l

b/ Đ i v i ho t ñ ng vay tr n nư c ngoài

Giai ño n trư c ñ i m i, n n kinh t b bao vây b i chính sách c m v n c a

Mĩ, nhưng Vi t Nam v+n nh n ñư c nhi u ngu n vi n tr , ngu n vay t% Chính

ph các nư c Liên Xô, Đông Âu và m t s nư c tư b n, các t ch#c qu c t

Ngu n v n nư c ngoài là m t trong nh ng ngu n cung ngo i t ch y u cho n n

kinh t trong nh ng năm sau chi n tranh

Tuy nhiên sau s ki n Campuchia năm 1979, do nh ng bi n ñ ng b t l i v

tình hình chính tr trong khu v c c a qu c t , ngu n vi n tr nói chung ñã có

nhi u thay ñ i Các nư c thu c t ch#c qu c t OECD và các nư c cung #ng

ODA ch y u như Nh t B n, CHLB Đ#c, ý, Anh ngưng tài tr v n cho Vi t

Nam Nhìn chung giai ño n này, Vi t Nam th c s khó khăn trong vi c thu

hút và kêu g i các ngu n v n ñ n ñ nh phát tri n kinh t

Bên c nh ñó, s thâm h t thư&ng xuyên cán cân vãng lai ñã làm cho Vi t Nam

m t kh năng tr n nư c ngoài, làm gi m uy tín ñ i v i các TCTC qu c t C

th là IMF ñình ch! cho Vi t Nam vay v n, sau ñó là các TCTC qu c t khác

như WB, ADB ñã r t dè d t trong quan h tài chính v i Vi t Nam Đ ng th&i,

các TCKT tư nhân cũng ng n ng i trong vi c góp VĐT ho c cung c p các

kho n tín d ng tr ch m cho các DN trong nư c Giai ño n này ngu n cung

ngo i t t% cán cân v n th t s h n ch

Tuy nhiên, Nhà nư c ñã ban hành Lu t ñ u tư nư c ngoài (12/1987) t o hành

lang pháp lý ñ thu hút ngu n VĐT tr c ti p vào V t Nam Nhi u nhà ñ u tư

qu c t ñã chuy n v n vào tham gia ho t ñ ng kinh doanh trong các lĩnh v c

d u khí, d ch v , du l ch Song nhìn chung nh ng năm ñ u, ngu n v n FDI còn

khiêm t n Nguyên nhân là do phương th#c qu n lý n ng tính quan liêu c(a

quy n và nhi u th t c gi y t&, qua nhi u c(a làm m t nhi u công s#c và th&i

Đ thích #ng v i tình hình m i khi n n kinh t ñang chuy n ñ i khá nhanh

sang cơ ch TT, các ho t ñ ng ñ i ngo i dư&ng như “bùng n ” v i s tham gia

c a nhi u TPKT trong ho t ñ ng ngo i thương, ngày 18/10/1988 Ch t ch

HĐBT ñã kí Ngh ñ nh s 161/HĐBT ban hành Đi u l QLNH c a nư c C ng

hoà XHCN Vi t Nam Ngh ñ nh 161 là văn b n n n t ng trong chính sách

QLNH và t/ giá c a Vi t Nam trong giai ño n 1988-1998 N i dung c a Ngh

ñnh này ñã phác ho nh ng nét cơ b n trong cơ ch QLNH c a Vi t Nam th&i

kỳ quá ñ t% n n kinh t k ho ch hoá t p trung sang cơ ch TT V i các quy

ñnh v qu n lý lu ng ngo i t chuy n vào và ra kh)i Vi t Nam; v n ñ mua bán

ngo i t và quy n c a ch TK cũng như quy n s( d ng ngo i t c a cá nhân;

v n ñ qu n lý kim lo i quý, ñá quý cũng như nguyên t c c a vi c áp d ng t/

giá trong ho t ñ ng mua bán ngo i t Đi u l QLNH ñã th c s là văn b n

pháp lý có tính ch t ñ nh hư ng cho ho t ñ ng ngo i h i trong nh ng năm cu i

th p k/ 80 và nh ng năm th p k/ 90 v i nguyên t c t%ng bư c n i l)ng QLNH

t o ñi u ki n thúc ñ*y ho t ñ ng thương m i và ñ u tư qu c t góp ph n tăng

trư ng kinh t

Đ tri n khai th c hi n Đi u l QLNH, ngày 15/3/1989 NHNN ban hành

Thông tư s 33/NH-TT và sau ñó là m t lo t các văn b n pháp lý b sung, ch!nh

s(a và tăng cư&ng QLNH nh$m ñáp #ng k p th&i yêu c u ngày càng ña d ng,

ph#c t p c a ho t ñ ng ngo i h i trong công cu c ñ i m i c a n n kinh t

2.2.1 Nh ng n i dung chính c a chính sách QLNH giai ño n 1988-1998

* Đ i tư ng và ph m vi QLNH

Đ i tư ng QLNH g m: các t ch#c và công dân Vi t Nam trên lãnh th Vi t

Nam và nư c ngoài; các t ch#c và công dân nư c ngoài trên lãnh th Vi t

Nam

Ph m vi QLNH là các ho t ñ ng có liên quan ñ n ngo i h i như mua bán, c t

tr , s( d ng và lưu thông ngo i h i Ngo i h i trong Đi u l bao g m: các lo i

ti n nư c ngoài và các lo i phi u, các phương ti n chi tr có giá tr b$ng ti n

nư c ngoài (g i t t là ngo i t ); các kim lo i quý (vàng, b c và các kim lo i

thu c nhóm b ch kim), ñá quý (kim cương, nhóm Rubi và Saphia) ñư c chuy n

ra nư c ngoài ho c t% nư c ngoài chuy n vào Vi t Nam

* Phương th#c qu n lý ngo i t : qu n lý theo k ho ch

Các ñơn v kinh t có thu chi ngo i t ph i l p k ho ch g(i các cơ quan theo

quy ñ nh c a UBKHNN UBKHNN t ng h p k ho ch ngo i t c a c nư c và

l p b ng cân ñ i thu chi ngo i t trình HĐBT Các ñơn v có TK ngo i t t i

ngân hàng l p d trù thu ho c chi ngo i t theo quý và năm ñ ngân hàng ch

ñ ng ph c v ñơn v

Đ i v i ngo i t thu c Qu3 ngo i t t p trung c a Nhà nư c g(i vào TK t i

ngân hàng thì k ho ch chi ph i ñư c Ch t ch HĐBT duy t B Tài chính là

ch TK ngo i t t p trung c a Nhà nư c là cơ quan t ch#c h ch toán và ñi u

hành th c hi n k ho ch thu chi ngo i t t p trung c a Nhà nư c

NHNT ñư c NHNN u/ quy n th c hi n thu chi ngo i t v phương di n qu3

và th c hi n thanh toán qu c t Đ i v i các ngân hàng khác khi th c hi n thanh

toán qu c t ph i ñư c NHNN cho phép

a/ Qu n lý các GD vãng lai

* Đ i v i ngu n thu ngo i t t% XK

Trong giai ño n ñ u ñ i m i, tình hình cung c u ngo i t trên TT luôn căng

th-ng, do ñó vi c qu n lý ngo i t t% ngu n thu XK luôn ch t ch Th hi n:

- Quy ñ nh t p trung ngu n thu ngo i t t% XK v nư c và ph i g(i t i các

ngân hàng ñư c phép

- Quy ñ nh nghĩa v ph i bán ngo i t thu ñư c t% XK cho Nhà nư c (k t

h i) Đây là n i dung ñư c nh n m nh trong t t c các văn b n, b sung, tăng

cư&ng v QLNH trong th&i kỳ này Tuy nhiên, các quy ñ nh v k t h i luôn thay

ñ i và phù h p hơn v i th c t C th :

Th&i kỳ năm 1988-1989 quy ñ nh t/ l % k t h i và s ngo i t còn l i ñư c

g(i t i ngân hàng

Ngày 25/10/1991, HĐBT ñã ban hành Quy t ñ nh 337-HĐBT v m t s bi n

pháp QLNH trong th&i gian trư c m t và NHNN ban hành Thông tư hư ng d+n

s 203/NH-TT ngày 31/10/1991 nh$m thu hút ngu n ngo i t vào h th ng ngân

hàng và ñi u hoà ngu n ngo i t ; trong ñó quy ñ nh bi n pháp cân ñ i ngo i t

ñ khuy n khích các t ch#c bán ngo i t cho ngân hàng N i dung c a bi n

pháp cân ñ i ngo i t , ñó là: NHNN quy ñ nh nguyên t c v quy n ñư c mua s

lư ng ngo i t t i thi u b$ng s ngo i t t ch#c ñã bán cho ngân hàng Quy

ñnh v trách nhi m ph i bán s ngo i t thu ñư c t% XK d ch v t i thi u b$ng

m#c ngo i t t ch#c ñã mua c a ngân hàng ñ làm d ch v XK

Nh$m ti p t c gi i quy t tình tr ng khan hi m ngo i t , Th tư ng Chính ph

ñã ban hành Quy t ñ nh s 396/TTg ngày 4/8/1994 v vi c b sung, s(a ñ i m t

s ñi m v QLNH và NHNN ban hành Thông tư hư ng d+n s 12/TT-NH7; n i

dung ch y u v vi c b t bu c ph i bán s ngo i t các ñơn v chưa dùng ñ n

cho ngân hàng và các TCTD trên ñ a bàn trên cơ s tính toán nhu c u ngo i t

trong quý t i c a TCKT

* Vi c mua ngo i t ph c v NK hàng hoá, d ch v

Các t ch#c có ngo i t trên TK ñư c phép s( d ng ñ thanh toán hàng hoá

NK Trong trư&ng h p có nhu c u mua ngo i t ñ thanh toán NK, TCKT ph i

ñư c Th trư ng B , ngành, Ch t ch U/ ban nhân dân t!nh, thành ph xác nh n

thì NHNT ho c ngân hàng ñư c u/ quy n m i xem xét bán s ngo i t c n thi t

ph c v cho vi c NK trên cơ s các ch#ng t% phù h p

* Tình hình ho t ñ ng chi tr ki u h i

Năm 1988, chính sách ki u h i ñư c c i m thông thoáng hơn trư c cho phép

nh n t t c các lo i ngo i t và ñư c phép g(i ti t ki m b$ng ngo i t Ngư&i th

hư ng chưa ñư c rút ti n b$ng ngo i t nhưng ñư c nh n phi u b$ng ngo i t ñ

mua hàng t i các nơi ñư c phép thu ngo i t , xoá b) quy ñ nh h n m#c rút ti n

t%ng l n T% năm 1990, ngư&i nh p c nh ñư c mang ngo i t vào không h n ch

sau khi khai báo h i quan Ngoài ra, nh$m t o ñi u ki n thu n l i cho công tác

chi tr ki u h i, NHNN quy ñ nh rõ vi c huy ñ ng và chi tr ki u h i cho các

ngân hàng ñư c u/ quy n ñ m nh n T ch#c trong và ngoài nư c có th làm

ñ i lý cho các ngân hàng ñư c u/ quy n

Nh& ñ i m i chính sách ki u h i, lư ng ki u h i chuy n v giai ño n

1990-1997 tăng hơn giai ño n trư c, góp ph n ñáp #ng ngu n v n cho ñ u tư phát

tri n Đ c bi t, sau khi Vi t Nam bình thư&ng hoá quan h v i Mĩ năm 1995,

NHNN ñã ban hành Quy t ñ nh s 48/QĐ-NHNN ñ khuy n khích ki u h i

chuy n v nư c Theo Quy t ñ nh này, ki u h i chuy n v không h n ch v

kh i lư ng, s l n g(i và ngo i t g(i Ngư&i th hư ng nh n b$ng VND theo t/

giá c a ngân hàng (không nh n ngo i t b$ng ti n m t) và ñư c phép g(i ngo i

t ti t ki m t i ngân hàng và rút ra b$ng ngo i t , ph i ch u thu thu nh p không

thư&ng xuyên Vi c không cho phép nh n ki u h i b$ng ngo i t ti n m t h n

ch vi c phát tri n TT t do và m#c ñ ñôla hoá trong th&i kỳ này Trên th c t ,

ngư&i th hư ng ñã rút ti n trư c h n t% các TK ti n g(i ngo i t ñ bán trên TT

t do do t/ giá chuy n ñ i th p hơn t/ giá trên TT t do Bên c nh ñó, ho t ñ ng

chuy n ti n l u v+n x y ra v i quy mô l n

* Vi c mang, chuy n ngo i t vào Vi t Nam và ra nư c ngoài c a công dân

nư c ngoài và công dân Vi t Nam

Th&i kỳ này khuy n khích ngu n ngo i t t% nư c ngoài chuy n vào Vi t

Nam, không h n ch s lư ng Ngo i t mang t% nư c ngoài vào có khai báo h i

quan ho c chuy n qua ngân hàng ñư c s( d ng như quy ñ nh v vi c s( d ng

ngo i t c a công dân Vi t Nam

Công dân Vi t Nam có nhu c u mua ngo i t ñ ph c v cho chuy n ñi công

tác, h c t p, lao ñ ng nư c ngoài ph i ñư c Th trư ng B , ngành, Ch t ch

U/ ban Nhân dân t!nh, thành ph xác nh n thì ñư c NHNT ho c ngân hàng

ñư c u/ quy n xem xét s ngo i t c n thi t cho các m c ñích trên

b/ Qu n lý ñ i v i các GD v n

Đ t o hành lang pháp lý cho các DN ch ñ ng trong vi c vay v n nư c

ngoài, Chính ph ñã ban hành Ngh ñ nh s 58/NĐ-CP vào năm 1993, trong ñó

cho phép các DN ñư c kí k t vay n nư c ngoài theo phương th#c t vay t tr

Tuy nhiên, các DN trư c khi vay v n nư c ngoài ph i xin phép NHNN Văn

b n ch p thu n kho n vay này là cơ s pháp lý ñ các NHTM th c hi n vi c rút

v n tr n nư c ngoài cho các DN Các DN có ngu n thu ngo i t t% ngu n vay

v n ph i chuy n v nư c vào TK ngo i t m t i ngân hàng ñư c phép và

không ph i k t h i Sau khi có ch p thu n vay v n nư c ngoài, DN m i ñư c kí

h p ñ ng và th c hi n rút v n kho n vay và tr n kho n vay khi ñ n h n

Trư c năm 1999, các DN khi vay v n nư c ngoài ph i ñáp #ng ñi u ki n lãi

su t kho n vay ng n h n nh) hơn 7.5% và lãi su t c a kho n vay trung dài h n

không l n hơn lãi su t LIBOR+2.5% và các DN ch! ñư c m m t TK ngo i t

trong nư c t i ngân hàng ñư c phép ñ ti p nh n v n vay và tr n nư c ngoài

Các trư&ng h p m TK nư c ngoài ñ ti p nh n và chi tr v n vay ph i ñư c

NHNN cho phép trong trư&ng h p ñ c bi t

V các kho n vay v n nư c ngoài ng n h n, trư c năm 1997 chưa ñư c

NHNN chú tr ng Do v y, các DN nh p hàng tr ch m vào giai ño n 1995-1996

v i s lư ng r t l n khi lãi su t vay v n trong nư c cao hơn lãi su t vay v n

nư c ngoài dư i hình th#c m L/C tr ch m S dư m L/C tăng v t, m#c báo

ñ ng (trên 1 t/ USD) V i s bi n ñ ng t/ giá và nhu c u tiêu dùng trong nư c

gi m, nhi u DN lâm vào phá s n không có kh năng tr n Do v y, năm 1997

Th ng ñ c NHNN ban hành Quy t ñ nh s 207/QĐ-NH7 kèm theo Quy ch m

L/C tr ch m, trong ñó ñưa ra các quy ñ nh ch t ch v trách nhi m c a ngân

hàng m L/C và các DN khi th c hi n nghi p v này

c/ Ki m soát vi c s( d ng ngo i t trong nư c

Trư c năm 1991, ngư&i cư trú chưa ñư c phép s h u, m TK g(i ti t ki m

ngo i t t i h th ng ngân hàng

T% năm 1991, v i m c tiêu huy ñ ng ngo i t trôi n i vào h th ng ngân hàng,

NHNN ñã ban hành Quy t ñ nh 08/QĐ-NHNN cho phép ngư&i cư trú g(i ngo i

t vào ngân hàng không k ngu n g c Nhìn chung vi c s( d ng ngo i t trong

nư c c a công dân Vi t Nam ñư c m r ng như: ngo i t không k ngu n g c

ñ u có th ñư c s( d ng vào các m c ñích như bán cho NHNT ho c ngân hàng

ñư c u/ quy n; mua hàng t i các c(a hàng ñư c phép thu ngoai t ho c chi tr

d ch v cho các t ch#c, cá nhân ñư c phép thu ngo i t ; ñư c phép g(i vào

ngân hàng dư i d ng ti n g(i không kì h n, có kì h n và ñư c hư ng lãi b$ng

ngo i t ; ngo i t g(i t i ngân hàng ñư c s( d ng ñ thanh toán ho c chuy n

như ng cho các t ch#c, cá nhân có TK ngo i t t i ngân hàng và khi c n thi t

ch TK có th ñư c rút ti n m t ngo i t theo quy ñ nh c a ngân hàng nơi m

TK

Đ c bi t, năm 1995 Quy t ñ nh s 48/QĐ-NHNN cho phép dân cư ñư c g(i

ti t ki m và rút ra b$ng ngo i t ti n m t hay chuy n ñ i ra VND Nh& v y, ti n

g(i ngo i t t i h th ng ngân hàng tăng lên nhanh chóng Đi u này góp ph n

tăng ngu n cung ngo i t cho h th ng ngân hàng nhưng cũng làm n y sinh v n

ñ ñôla hoá Vi t Nam Vào cu i nh ng năm 90 Vi t Nam có nh ng bi n ñ i

v t/ giá và vi c ñi u hành lãi su t VND và ngo i t chưa ñư c ph i h p nh p

nhàng, tính h p d+n c a ngo i t cao, s( d ng ti n g(i ngo i t c a ngư&i cư trú

tăng m nh, vư t m#c ñ cho phép theo tiêu chu*n c a IMF Đi u này ñã nh

hư ng không nh) ñ n s phát tri n kinh t và vi c ñi u hành chính sách ti n t

Liên quan ñ n vi c s( d ng ngo i t trong nư c còn ph i nói ñ n d ch v thu

ñ i ngo i t Đ t%ng bư c h n ch vi c s( d ng r ng rãi ngo i t trên lãnh th

Vi t Nam, NHNN ch! cho phép m t s ñ i tư ng ho t ñ ng trong các lĩnh v c

như bán hàng mi n thu t i các h i c ng, sân bay; các t ch#c làm d ch v trong

các lĩnh v c như hàng không qu c t , hàng h i qu c t , cung #ng tàu bi n

ñư c phép thu ngo i t Các t ch#c không thu c ñ i tư ng ñư c phép ph i bán

hàng thu VND

# M r ng các bàn thu ñ i ngo i t :

Đ t o ñi u ki n thu n l i cho công tác ñ i ti n, NHNN quy ñ nh các ngân

hàng ñư c u/ quy n ph i ch ñ ng m r ng m ng lư i các bàn thu ñ i ngo i t ,

ñ c bi t nh ng nơi c n thi t như c(a kh*u, sân bay, h i c ng, khách s n qu c

t , cho phép ngân hàng ñư c u/ quy n có th u/ thác ñơn v làm nghi p v thu

ñ i ngo i t Quy ñ nh s lư ng ngo i t ph i bán cho ngân hàng ñư c u/ quy n

t i thi u 50%

M t s bi n pháp QLNH trong Quy t ñ nh s 37/HĐBT ngày 25/10/1991 và

Thông tư hư ng d+n s 203/NH-TT ngày 31/10/1991 ñã nghiêm c m t ch#c

(tr% các ngân hàng và các TCTD ñư c phép kinh doanh ngo i h i) không ñư c

thanh toán, mua bán cho vay ho c chuy n như ng tr c ti p cho nhau b$ng ngo i

t Quy ñ nh này ñã giúp cho ngân hàng ki m soát t t các GD ngo i t và ñi u

hoà ngu n ngo i t cho các m c ñích c n thi t trong tình hình khan hi m ngo i

t trên TT Đây là ñi m khác bi t cơ b n trong các quy ñ nh trư c ñây v vi c

mua bán ngo i t gi a các t ch#c và ñi u này giúp cho ngân hàng qu n lý có

hi u qu các GD ngo i t trên TT

Nghiêm c m vi c cho vay, mua bán tr c ti p v i nhau c a các ñơn v kinh t ,

tr% nh ng trư&ng h p ñ c bi t theo quy ñ nh ñư c phép thanh toán v i nhau

b$ng ngo i t trên lãnh th Vi t Nam

Nêu rõ m c tiêu ti n t i trên lãnh th Vi t Nam ch! lưu hành VND và quy

ñnh m t s t ch#c ñ c thù ñư c phép thu ngo i t tr c ti p c a khách hàng

như các c(a hàng mi n thu , c(a hàng sân bay, h i c ng

Tăng cư&ng qu n lý giám sát vi c m TK ngo i t nư c ngoài, NHNN quy

ñnh v ch ñ báo cáo ñ nh kỳ t%ng quý tình hình thu chi ngo i t trên TK và

gi i h n s dư theo h n m#c nh t ñ nh; ñ ng th&i quy ñ nh m t s ñ i tư ng

ñư c phép m TK ngo i t nư c ngoài t o ñi u ki n thu n l i cho ho t ñ ng

kinh doanh Nh ng ñ i tư ng ngoài quy ñ nh ph i t t toán TK nư c ngoài và

chuy n ngo i t v nư c

d/ Qu n lý kim lo i quý, ñá quý

* V vi c XNK vàng

Công dân nư c ngoài và công dân Vi t Nam ñư c mang, chuy n vào Vi t

Nam kim lo i quý, ñá quý v i s lư ng không h n ch nhưng ph i khai báo h i

quan

Vi c mang, chuy n kim lo i quý, ñá quý ra nư c ngoài ph i có gi y phép c a

NHNN và khai báo h i quan c(a kh*u Trư&ng h p mang tư trang v i kh i

lư ng không h n ch không ph i có gi y phép c a NHNN

Các TCKT có nhu c u NK kim lo i quý, ñá quý ñ ph c v s n xu t kinh

doanh ph i ñư c NHNN cho phép

* V vi c qu n lý ho t ñ ng kinh doanh vàng

Đ t o hành lang pháp lý cho ho t ñ ng kinh doanh vàng và góp ph n n ñ nh

TT vàng, h tr cho vi c th c thi chính sách ti n t , ngày 24/9/1993 Chính ph

ñã ban hành Ngh ñ nh s 63/CP v qu n lý Nhà nư c ñ i v i ho t ñ ng kinh

doanh vàng và Thông tư hư ng d+n s 07/NH-TT ngày 29/10/1993 N i dung

cơ b n c a các văn b n quy ñ nh v qu n lý Nhà nư c ñ i v i lĩnh v c kinh

doanh vàng ñã m r ng hơn r t nhi u so v i tinh th n Ngh ñ nh 38/CP ngày

9/2/1979 c a HĐBT v qu n lý vàng, b c, ñá quý C th Nhà nư c ñã công

nh n quy n s h u h p pháp v vàng c a m i t ch#c, cá nhân; quy ñ nh các

ñi u ki n c th ñ ñư c kinh doanh XNK vàng b c, ñá quý và ñ ng th&i cũng

quy ñ nh trách nhi m c a DN và Nhà nư c trong lĩnh v c qu n lý ho t ñ ng

kinh doanh vàng Phân ñ nh rõ ch#c năng, quy n h n c a các cơ quan liên quan

trong vi c x( lý nh ng hành vi vi ph m QLNH

2.2.2 Chính sách t giá và ho t ñ ng c a TT ngo i h i

* Giai ño n 1989-1992 : áp d ng t/ giá c ñ nh có ñi u ch!nh

Trong th&i kỳ ñ u ñ i m i, NHNN ñã u/ quy n cho NHNT Vi t Nam công b

t/ giá chính th#c Sau khi tri n khai Pháp l nh ngân hàng v i s hình thành h

th ng ngân hàng hai c p, NHTW tr c ti p n ñ nh t/ giá chính th#c gi a VND

và USD T/ giá v+n ñư c n ñ nh theo ý chí ch quan, không ph n ánh ñúng

quan h cung c u ngo i t trên TT nhưng h u như ñư c ñi u ch!nh liên t c theo

s bi n ñ ng c a TT t do Tuy v y, t/ giá trên TT t do thư&ng cao hơn t/ giá

chính th#c nên h th ng ngân hàng g p khó khăn trong vi c thu hút các lu ng

ngo i t vào ngân hàng và th c t v+n t n t i TT ngo i t t do sôi ñ ng, gây

khó khăn cho công tác QLNH M#c ñ bi n ñ ng c a t/ giá không phù h p v i

m#c ñ m t giá c a VND (năm 1989 t/ giá tăng kho ng trên 50% trong khi l m

phát tăng kho ng 34%)

Đ phù h p v i ñi u ki n TT ngày 13/9/1990 Ch t ch HĐBT ñã ban hành Ch!

th s 330/CT v tăng cư&ng QLNH và NHNN ñã có Thông tư hư ng d+n s

222-NH/TT ngày 20/10/1990 Theo ñó, t/ giá kinh doanh c a NHTM ñư c thi t

l p trên cơ s t/ giá chính th#c do NHNN công b và dao ñ ng trong biên d

+/-5% và t/ giá mua bán không ñư c quá 0.5% Đ ng th&i ñ có ñ năng l c tài

chính trong tay giúp NHNN s1n sàng can thi p, n ñ nh TT, tháng 4/1991 Chính

ph ñã thành l p Qu3 ñi u hoà ngo i t giao cho NHNN

Đ c bi t, ñ tăng cư&ng kinh nghi m qu n lý, ñi u hành TT ngo i t , NHNN

ñã thành l p hai Trung tâm GD ngo i t t i Hà N i (11/1991) và Thành ph H

Chí Minh (8/1991) Thông qua s qu n lý ñi u hành các Trung tâm GD ngo i t ,

NHNN ñã bư c ñ u th c hi n chính sách t/ giá th n i có s ñi u ti t c a Chính

ph T/ giá ñã ph n ánh ph n nào khách quan cung c u trên TT ti n t b i s

tham gia vào các Trung tâm GD ngo i t c a các NHTM ñư c phép kinh doanh

ngo i t , các DN XNK tr c ti p và NHNN S ra ñ&i c a hai Trung tâm GD

ngo i t ñánh d u bư c chuy n bi n l n trong cơ ch QLNH Tuy nhiên, hi u

qu ho t ñ ng c a các Trung tâm còn nhi u h n ch , ñ c bi t trong giai ño n

m i khai trương, ñ ngVi t Nam liên t c m t giá và NHNN ñã ph i can thi p

b$ng vi c bán ngo i t ñ cân b$ng TT ñ ng th&i ñi u ch!nh t/ giá chính th#c

Tháng 1/1991 t/ giá ñư c ñi u ch!nh lên

7 000 VND/USD và tháng 9/1991 là 9 200 VND/USD, tháng 9/1998 lên t i 12

065 VND/USD

* Giai ño n 1993-1998:

Nh$m n ñ nh TT và nâng cao vai trò qu n lý ñi u hành c a NHNN trên TT

ngo i h i, năm 1993 NHNN ñã dùng t/ giá tr n và t/ giá sàn ñ ki m soát ho t

ñ ng c a các Trung tâm GD ngo i t NHNN quy ñ nh t/ giá chính th#c và cho

phép các NHTM xác ñ nh t/ giá kinh doanh trong biên ñ nh t ñ nh Đ ng th&i

ngày 20/9/1997 NHNN ñã ban hành Quy t ñ nh s 203/QĐ-NH13 ñ chuy n

Trung tâm GD ngo i t thành TTNTLNH Thành viên TT bao g m các NHTM

ñư c phép kinh doanh ngo i t và NHNN NHNN khi c n thi t thì s( d ng

ngo i t t% Qu3 ñi u hoà ngo i t thông qua TTNTLNH ñ can thi p TT

S ra ñ&i c a TTNTLNH ñã góp ph n tích c c ñi u hoà cung c u ngo i t và

duy trì n ñ nh t/ giá trong giai ño n 1993-1995 Ngoài ra ph i k ñ n các nhân

t quan tr ng khác như t c ñ tăng trư ng XK cao, lư ng ki u h i chuy n v và

VĐT tr c ti p vào Vi t Nam ngày càng tăng góp ph n ñáng k làm tăng ngu n

cung ngo i t và làm cho cán cân thanh toán ñư c c i thi n ñáng k

* TT ngo i h i r t nh y c m v i các bi n ñ ng v kinh t trong khu v c và th

gi i Th&i ñi m gi a năm 1997, do tác ñ ng c a cu c kh ng ho ng Tài chính

Đông Nam á, XK vào các TT này gi m sút, dòng VĐT tr c ti p t% các nư c b

kh ng ho ng cũng b nh hư ng và TT ngo i h i c a Vi t Nam rơi vào tình

tr ng m t cân ñ i v cung c u ngo i t , ñ ng Vi t Nam liên t c m t giá Trư c

tình hình này, ngày 16/2/1998, NHNN bu c ph i phá giá ñ ng Vi t Nam t% 11

175 VND/USD lên 11 800 VND/USD (ñ ng Vi t Nam gi m kho ng hơn 5%)

và ñ ng th&i tăng biên ñ mua bán c a các NHTM t% +/-5% lên +/-10% Sau

quy t ñ nh c a NHNN, t/ giá c a các NHTM l p t#c ñư c ñi u ch!nh lên k ch

tr n (tăng 10% so v i t/ giá chính th#c) Tuy nhiên, vi c ñi u ch!nh này cũng

không làm gi m áp l c v nhu c u ngo i t trên TT Ngày 7/8/1998, NHNN l i

ban hành Quy t ñ nh s 265/1998/QĐ ti p t c ñi u ch!nh tu/ giá t% 11 815

VND/USD lên 12 998 VND/USD và gi m biên ñ mua bán t% +/-10% xu ng

còn +/-7%; ñ ng th&i NHNN ch! công b t/ giá VND/USD, t/ giá VND so v i

các ngo i t khác giao cho các TCTD ñư c phép kinh doanh ngo i t n ñ nh

d a vào t/ giá VND/USD và t/ giá các ngo i t này so v i USD trên TT qu c

t Bên c nh ñó cho phép các TCTD t quy t ñ nh m#c chênh l ch t/ giá mua

bán Các quy t ñ nh ñ ng b nêu trên ñã ph n nào kh c ph c h u qu c a ch ñ

t/ giá c ñ nh

2.2.3 Thành công c a chính sách QLNH giai ño n 1988-1998

a/ T o ñi u ki n cho các NHTM phát tri n ho t ñ ng kinh doanh

ngo i h i và thanh toán qu c t

Th&i kỳ Nhà nư c ñ c quy n v kinh doanh ngo i h i ch! có NHNT tham gia

công tác thanh toán ñ i ngo i T% khi ban hành Đi u l QLNH cho ñ n cu i

nh ng năm th p k/ 90 s lư ng các ngân hàng ñư c phép kinh doanh ngo i h i

và thanh toán qu c t lên ñ n con s hàng ch c Đi u ñó giúp cho h th ng ngân

hàng phát tri n ña d ng các nghi p v trong lĩnh v c ho t ñ ng kinh doanh

ngo i h i cũng như thanh toán qu c t Các ngân hàng có ñi u ki n ti p c n v i

các nghi p v thanh toán qua ngân hàng hi n ñ i, áp d ng ti n b khoa h c công

ngh ñ c i ti n quy trình công ngh ngân hàng, ñáp #ng nhu c u h i nh p m

c(a v i các nư c trong khu v c và th gi i

Đ t o ñi u ki n cho các NHTM trong công tác thanh toán qu c t và kinh

doanh ngo i h i, NHNN còn quy ñ nh c th các ñi u ki n th t c cho phép các

ngân hàng m TK ngo i t nư c ngoài; ñ ng th&i NHNN ngày càng t o th

ch ñ ng cho các ngân hàng trong ho t ñ ng ngo i h i b$ng cách quy ñ nh và

giao trách nhi m cho ngân hàng trong vi c gi i quy t các nhu c u mua ngo i t

trên cơ s các ch#ng t% c n xu t trình Các quy ñ nh v các GD trên TTNTLNH,

v ki m soát r i ro b$ng cách tuân th tr ng thái ngo i t , quy n xác ñ nh t/ giá

mua bán trên cơ s các quy ñ nh c a NHNN trong t%ng th&i kỳ cũng t o cơ sơ

pháp lý cho các ngân hàng ch ñ ng hơn trong ho t ñ ng c a mình

b/ T p trung ngu n ngo i t vào h th ng ngân hàng và thu hút ngu n

ngo i tê nư c ngoài góp ph n thúc ñ*y ho t ñ ng kinh t ñ i ngo i và

c i thi n cán cân thanh toán qu c t

Trong b i c nh n n kinh t trong th&i kỳ ñ u ñ i m i, nhu c u ngo i t ñáp

#ng cho NK máy móc thi t b , nguyên nhiên v t li u, trong khi cung ngo i t

còn h n ch , ñ các ngân hàng có th huy ñ ng ngu n ngo i t , NHNN ñã ch!

ñ o các ngân hàng m r ng ho t ñ ng c a các bàn thu ñ i ngo i t , t o ñi u ki n

cho các ngân hàng tham gia công tác huy ñ ng và chi tr ki u h i, m r ng

m ng lư i chi tr ki u h i b$ng các quy ñ nh cho phép kí các h p ñ ng ñ i lý

chi tr ki u h i v i các TCKT Trong nh ng năm qua, lư ng ngo i t thu ñ i và

chi tr ki u h i là ngu n ngo i t quan tr ng góp ph n tăng cung ngo i t cho h

th ng ngân hàng nói riêng và cho n n kinh t nói chung

Ngoài ra, vi c liên t c tăng cư&ng ch! ñ o th c hi n tri t ñ k t h i ngu n thu

ngo i t t% XK, khuy n khích các t ch#c có ngo i t chưa s( d ng ñ n bán cho

ngân hàng và ñư c quy n mua l i s ngo i t ñã bán khi có nhu c u chi ngo i t ,

cho ñ n vi c quy ñ nh ph i tính toán sát sao k ho ch chi tiêu ngo i t trong quý

và ph n dư th%a ph i bán cho ngân hàng, ñã giúp h th ng ngân hàng ñi u hoà

ngu n ngo i t trong n n kinh t m t cách có hi u qu trong b i c nh khan hi m