Đường cầu và đường doanh thu cận biên cho hãng độc quyền bán thuần túy………..4 4.1 Đường cầu và đường doanh thu cận biên cho hãng độc quyền bán thuần túy 4.2 So sánh đường cầu của hãng cạ
Trang 1MỤC LỤC
Nội dung Trang
Đặt vấn đề………2
Nội dung
I Phân tích doanh nghiệp độc quyền bán thuần túy
1 Khái niệm thị trường độc quyền bán thuần túy
2 Đặc trưng của độc quyền bán thuần túy………3
3 Nguyên nhân dẫn tới độc quyền
4 Đường cầu và đường doanh thu cận biên cho hãng độc quyền bán
thuần túy……… 4
4.1 Đường cầu và đường doanh thu cận biên cho hãng độc quyền bán
thuần túy
4.2 So sánh đường cầu của hãng cạnh tranh hoàn hảo và hãng độc
quyền bán thuần túy
5 Quyết định sản lượng của nhà độc quyền bán……… 5
II Độc quyền kinh doanh vận tải đường sắt của tổng công ty vận
tải đường sắt Việt Nam và cách thức quyết định sản lượng để
tối đa hóa lợi nhuận……….6
Kết luận……… 7
Danh mục tài liệu tham khảo……… 8
Trang 2ĐẶT VẤN ĐỀ
Thị trường là một khái niệm không còn xa lạ trong thời đại ngày nay Nhất là bắt đầu từ khi nước ta gia nhập WTO thì khái niệm này lại càng được nhiều người biết đến hơn Tuy nhiên không phải ai cũng có cái nhìn chính xác và tổng quan về thị trường Bởi vậy, tìm hiểu các vấn đề về thị trường là vấn đề cần thiết đối với hầu hết các sinh viên không chỉ chuyên ngành kinh tế Cạnh tranh hoàn hảo là một loại thị trường, là cạnh tranh trong một mô hình kinh tế được mô tả là một mẫu kinh tế thị trường lý tưởng, ở đó không có người sản xuất hay người tiêu dùng nào có quyền hay khả năng khống chế được thị trường, làm ảnh hưởng đến giá cả Cạnh tranh hoàn hảo được cho là sẽ dẫn đến hiệu quả kinh tế cao Tuy nhiên trên thực tế hiếm có thị trường cạnh tranh hoàn hảo mà chủ yếu là cạnh tranh không hoàn hảo
mà đại diện là độc quyền Trong đó, độc quyền bán thuần túy là một loại cũng khá
phổ biến mà ví dụ là Tổng công ty đường sắt Việt Nam độc quyền trong việc kinh doanh vận tải đường sắt sẽ được nghiên cứu trong bài tiểu luận này với đề tài: “Hãy
phân tích và lấy một ví dụ minh họa về doanh nghiệp độc quyền bán thuần túy và chỉ rõ cách thức mà doanh nghiệp này đưa ra quyết định về sản lượng nhằm tối đa hóa lợi nhuận”
NỘI DUNG
I PHÂN TÍCH DOANH NGHIỆP ĐỘC QUYỀN BÁN THUẦN TÚY (cơ sở
lí luận)
1 Khái niệm thị trường độc quyền bán thuần túy
- Thị trường độc quyền bán thuần túy là thị trường mà ở đó chỉ có 1 người (hoặc 1 hãng) bán nhưng nhiều người mua
Ví dụ: Ở VN có 1 số ngành độc quyền bán như hàng không, dịch vụ chuyển phát thư của bưu điện, buôn bán vũ khí,…
Trang 3- Nhà độc quyền bán là người sản xuất duy nhất nên đường cung của hãng là đường cung của thị trường
- Đường cầu của nhà độc quyền là đường thẳng dốc xuống
- Đường cung là đường thẳng dốc lên
2 Đặc trưng của thị trường độc quyền bán thuần túy
- Một hãng cung ứng toàn bộ mức cung của thị trường
- Sản xuất duy nhất một loại hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó
- Sản phẩm của thị trường là độc nhất, hầu như không có sản phẩm thay thế gần
- Có sự cản trở lớn đối với việc gia nhập hoặc rút lui khỏi thị trường
3 Nguyên nhân dẫn tới độc quyền
- Đạt được tính kinh tế của quy mô (độc quyền tự nhiên): Ngành đạt được tính kinh tế theo quy mô sẽ có đường chi phí bình quân dốc xuống: ở mức sản lượng lớn sẽ có chi phí rẻ hơn ở mức sản lượng nhỏ Trong trường hợp này doanh nghiệp cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ duy nhất cho thị trường sẽ có chi phí thấp hơn trường hợp có 2 hoặc nhiều doanh nghiệp cung ứng Doanh nghiệp độc quyền tự nhiên ít quan tâm tới những doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, vì các doanh nghiệp mới sẽ có chi phí cao hơn nhiều so với các doanh nghiệp trong ngành
- Bằng phát minh sáng chế (bản quyền): thường có thời hạn (ví dụ: Mỹ 17 năm) Doanh ngiệp có thể dành được địa vị độc quyền nhờ chế độ bảo vệ bản quyền Độc quyền về nhãn hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp và giải pháp kĩ thuât trong 1 thời gian nào đó
- Kiểm soát các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất (Ví dụ: công ty Niken của Canada) Doanh nghiệp có thể giành được vị trí độc quyền khi nó kiểm soát được toàn bộ hoặc hầu hết một yếu tố đầu vào cơ bản để xuất ra một loại sản phẩm nào đó
Trang 4- Do quy định của chính phủ Chính phủ cho phép 1 doanh nghiệp nào đó là người duy nhất đươc bán, hoặc cung cấp 1 loại hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó trên thị trường Độc quyền trong trường hợp này gọi là độc quyền nhà nước (VD : Đường sắt VN, bưu chính VN…)
4 Đường cầu và đường doanh thu cận biên của hãng độc quyền bán thuần túy
4.1 Đường cầu và đường doanh thu cận biên của hãng độc quyền bán thuần túy
Vì là người duy nhất bán 1 loại hàng hóa, dịch vụ cụ thể trên thị trường, nhà độc quyền bán đứng trước cầu của thị trường là 1 đường thẳng dốc xuống về phía phải
và có độ dốc âm Khi đường cầu dốc xuống thì giá và doanh thu bình quân luôn lớn hơn doanh thu cận biên, vì tất cả đơn vị đều bán ở cùng một giá Đường cầu tạo ra ràng buộc đối với khả năng kiếm lợi nhuận của nhà độc quyền bán bằng cách tận dụng sức mạnh thị trường Hãng không thể bán hết sản phẩm nếu định giá quá cao
Giá
D
0 MR Sản lượng
Hình 1 Đường cầu và đường doanh thu cận biên
4.2 So sánh đường cầu của hãng cạnh tranh hoàn hảo và độc quyền bán thuần túy
P
Trang 50 Q
Hình 2
(d)
0 Q
Hình 3
Hình 2: Hãng cạnh tranh hoàn hảo (có đường cầu khác đường cầu thị trường):
Đường cầu là đường nằm ngang tại mức giá của thị trường Doanh nghiệp không có khả năng chi phối thị trường và giá, là “người chấp nhận giá”, không có sức mạnh thị trường
Hình 3: Hãng độc quyền bán thuần túy (có đường cầu chính là đường cầu thị trường): Đường cầu là đường thẳng dốc xuống về tay phải và có độ dốc âm Doanh
nghiệp có khả năng chi phối thị trường và giá, là “người ấn định giá”, có sức mạnh thị trường
5 Quyết định sản lượng của nhà độc quyền bán
Giá
MC
AC
D
0 Q 1 Q * Q 2 MR Sản lượng
Hình 4 Tối đa hóa lợi nhuận của nhà độc quyền bán
Trang 6Từ mục 4 ta thấy, một doanh nghiệp muốn tối đa hóa lợi nhuận phải sản xuất ở mức sản lượng sao cho doanh thu cận biên bằng chi phí cận biên Điều này cũng được áp dụng cho bài toán sản lượng của nhà độc quyền bán Trên hình 4, đường cầu thị trường D cũng là đường doanh thu bình quân của doanh nghiệp Đường doanh thu cận biên, đường chi phí bình quân, chi phí cận biên cũng được biểu thị trên hình 4 Doanh thu cận biên bằng chi phí cận biên ở sản lượng Q* Từ đường cầu
ta tìm ra giá trị tương ứng P* của mức sản lượng Q*
Để biết Q* là mức sản lượng tối đa hóa lợi nhuận ta làm phép giả thiết như sau: Giả sử một sản lượng nhỏ hơn Q* là Q1, lúc đó giá tương ứng là P1 Như biểu thị trên hình 4, doanh thu cận biên (MR) cao hơn chi phí cận biên (MC) Nếu nhà độc quyền bán với sản lượng nhiều hơn Q1 một ít thì sẽ thu them được lợi nhuận bổ sung (MR – MC) nhờ đó tổng lợi nhuận tăng Nhà độc quyền bán có thể tăng thêm sản lượng để tăng tổng lợi nhuận cho đến tận sản lượng Q*, ở đó MR – MC = 0 Như vậy, sản lượng nhỏ hơn Q* không phải sản lượng tối đa hóa lợi nhuận Tương
tự, sản lượng lớn hơn Q* như Q2 chẳng hạn cũng không phải sản lượng tối đa hóa lợi nhuận, ở sản lượng này chi phí cận biên MC cao hơn doanh thu cận biên MR
Do đó, nhà độc quyền bán sản xuất ít đi một chút thì lợi nhuận thu được sẽ tăng thêm (MC – MR) Nhà độc quyền có thể làm cho lợi nhuận tăng thêm bằng việc giảm bớt phần sản lượng phía sau Q2
Quy tắc định giá
Như ta đã biết, để tối đa hóa lợi nhuận thì nhà độc quyền bán phải sản xuất ở mức sản lượng mà tại đó MR = MC Khi đó ta có:
MR = ∆ TR ∆Q = ∆(PQ )
∆ Q = P ∆Q+Q ∆ P ∆ Q = P + Q ∆ P
∆ Q = P(1 + Q P × ∆ P
∆ Q) = P(1 + Ed1 )
Trang 7Đặt MR = MC ta được: P(1+ 1/ Ed) = MC P = 1+ 1/Ed MC
II ĐỘC QUYỀN KINH DOANH VẬN TẢI ĐƯỜNG SẮT CỦA TỔNG
CÔNG TY ĐƯỜNG SẮT VIỆT NAM VÀ CÁCH THỨC QUYẾT ĐỊNH SẢN LƯỢNG ĐỂ TỐI ĐA HÓA LỢI NHUẬN
H5 Tổng công ty đường sắt Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 34/2003/ QĐ-TTg(1) ngày 4/3/2003 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở tổ chức lại Liên hiệp Đường sắt Việt Nam, thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh theo mô hình Tổng Công ty Nhà nước Tiếp đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 973/QĐ-TTg về việc chuyển Công ty mẹ - Tổng công ty Đường sắt Việt Nam thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên thuộc sở hữu Nhà nước
Quyết định sản lượng là một vấn đề quan trọng của bất kì người sản xuất khi gia nhập thị trường Để tối đa hóa lợi nhuận, theo lí thuyết, người sản xuất phải sản xuất một lượng sản phẩm mà tại đó doanh thu cận biên bằng chi phí cận biên Tuy nhiên, việc xác định sản lượng này trên thực tế không phải là một vấn đề dễ dàng, nhất là đối với các tổng công ty có quy mô lớn như Tổng công ty đường sắt Việt Nam Nhưng cũng không phải không có giải pháp, chắc hẳn Tổng cty đã có những chiến lược và quyết định như thế nào để mang lại doanh thu tốt nhất giúp duy trì hoạt động trong một thời gian dài như vậy Dưới đây là một số quyết định mang tính chiến lược của Tổng công ty đã được tỉm hiểu
Trang 8Một là, mở các ga tàu nhỏ và tăng sản lượng vé trong địa bàn từng tỉnh trong
những dịp như: trước và sau các kì thi đại học – cao đẳng, nghỉ lễ, nghỉ tết,…Trước đây, các ga tàu nhỏ trong từng tỉnh đã được mở liên tục nhưng để giảm thời gian di chuyển nên các ga tàu này đã bị đóng Chỉ mở 1 ga ở một tỉnh, nhiều nhất là 2 ga Vào các dịp trước và sau kì thi đại học – cao đẳng, nghỉ lễ,… số lượng người dịch chuyển tới các thành phố khác nhau là rất nhiều Nếu chỉ tập trung ở một ga tàu sẽ rất đông, việc giảm bớt số lượng người tại 1 ga bằng cách mở lại các ga nhỏ là việc Tổng công ty đã quan tâm tới thị hiếu của người đi tàu
Hai là, ngược lại với việc tăng sản lượng vé trong những dịp đặc biệt thì những
ngày bình thường nên duy trì ở mức độ vừa phải Người đi ít nhưng nối thêm toa tàu sẽ gây lãng phí Mất chi phí mà không mang lại chút lợi nhuận nào
Ba là, nâng cao chất lượng đội ngũ phục vụ trên tàu và chất lượng các dịch vụ
khác Đây là một vấn đề tuy nhỏ nhưng gây ảnh hưởng lớn tới doanh thu mà Tổng công ty đạt được Nâng cao chất lượng các dịch vụ trên tàu giúp thu hút người đi tàu, nhờ đó, lượng cầu được gia tăng Từ đó có thể tăng thêm sản lượng để đạt thêm lợi nhuận
Bốn là, bán vé tàu qua mạng và chuyển tiền vé qua tài khoản ngân hàng Việc
này giúp giảm bớt thời gian cho người đi tàu mà cũng mang lại lợi nhuận cho Tổng công ty nhờ việc hợp tác với các công ty truyền thông thông tin mạng Đây là một quyết định mới và được nhiều người hưởng ứng trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ như hiện nay
KẾT LUẬN
Tuy độc quyền mang lại nhiều lợi nhuận cho người sản xuất nhưng nó cũng không phải hoàn toàn tốt Vì là nhà độc quyền nên họ có thể tự ấn định giá và nâng giá Điều này khiến cho người tiêu dùng gặp nhiều khó khăn Một doanh nghiệp độc
Trang 9Trong những trường hợp giá quá cao, Chính phủ phải can thiệp và quy định mức giá thấp hơn giúp cho người dân có thể mua hàng một cách tự nguyện thoải mái mà không làm cho nhà sản xuất không có lợi nhuận
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giáo trình Kinh tế học vi mô, Nxb Giáo dục Việt
Nam, 2013
2 David Begg, Stanley Fischer & Rudiger Dornbusch (GV ĐHKTQD dịch),
Kinh tế học, NXB Thống kê, 2008
3 Bài viết Tổng công ty đường sắt Việt Nam (http://www.chinhphu.vn).
4. H5: hình ảnh trong bài viết Hủy dự án xây dựng đường sắt cao tốc Bắc Nam (http://www.tinmoi.vn).