Tuy vậy, việc thực hiện các tiết lịch sử địa phương trong chương trìnhlịch sử THCS đang đứng trước một thực tế là vốn kiến thức về lịch sử địaphương của giáo viên nhìn chung còn mỏng, do
Trang 1và yêu cầu này, trong chương trình bộ môn lịch sử ở trường THCS hiện nay, ởcác khối lớp đều được bố trí một số tiết lịch sử địa phương để các em tìm hiểu Chúng ta đều biết rằng, bất cứ một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xảy rađều mang tính chất địa phương, vì nó gắn với một vị trí không gian cụ thể củamột địa phương nhất định dù rằng các sự kiện đó có tính chất, quy mô và mức
độ ảnh hưởng khác nhau.Có những sự kiện, hiện tượng chỉ có tác dụng ảnhhưởng ở một phạm vi nhỏ hẹp nhưng cũng có những sự kiện, hiện tượng mà tácđộng của nó vượt ra khỏi khung giới địa phương, mang ý nghĩa quốc gia, thậmchí là ý nghĩa quốc tế.Mặt khác, tìm hiểu về lịch sử địa phương không chỉ làviệc riêng của các nhà nghiên cứu mà còn là nhu cầu của mỗi con người
Từ thời cổ đại, Xi-xê-rông - một chính trị gia nổi tiếng của Rô- ma cổ đãnói: “Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống” Chính vì lẽ đó, sự hiểu biết về lịch
sử dân tộc còn bao hàm cả sự am tường cần thiết về lịch sử địa phương, hiểubiết về quê hương, xứ sở, nơi chôn nhau cắt rốn của mình, hiểu từ mối quan
hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc Các nhà sử học xưa đã nói:"Sử đểghi chép việc, mà việc thì hay hoặc dở đều làm gương răn dạy cho đời sau.Cácnước ngày xưa nước nào cũng đều có sử."Sử phải tỏ rõ được sự phải-trái côngbằng, yêu ghét, vì lời khen của Sử còn vinh dự hơn áo đẹp của vua ban, lời chêcủa sử còn nghiêm khắc hơn búa rìu, Sử thực sự là cái cân, cái gương của muônđời"
Tuy vậy, việc thực hiện các tiết lịch sử địa phương trong chương trìnhlịch sử THCS đang đứng trước một thực tế là vốn kiến thức về lịch sử địaphương của giáo viên nhìn chung còn mỏng, do vậy để soạn được một tiết lịch
sử địa phương nhiều giáo viên đã gặp không ít khó khăn trong phần kiến thứctrọng tâm, cơ bản Một số giáo viên lại máy móc chuyển tải toàn bộ phần nộidung có trong tài liệu do Sở GD&ĐT ban hành mà thiếu đi sự linh động, uyểnchuyển, kết hợp với phần "riêng" của huyện, xã Với các tiết như vậy thườngluôn nặng nề, "quá tải" và phần nào khó thu hút học sinh
Từ khó khăn đó nảy ra tâm lý ngại khó Khi đến các tiết lịch sử địaphương, nhiều giáo viên thường đã thực hiện một cách chiếu lệ, đối phó (Giáoviên giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu một số vấn đề liên quan đến lịch sửđịa phương ví dụ: Em hãy kể về một số sự kiện, nêu một số địa danh Điềunày diễn ra càng phổ biến với các giáo viên không "chuyên" được phân cônggiảng dạy bộ môn lịch sử) Thậm chí còn có giáo viên "mạnh dạn" bỏ qua, nhảytiết không chú trọng đến lịch sử địa phương
Việc nắm vững kiến thức trọng tâm cần thực hiện ở tiết lịch sử địaphương đã khó nói gì đến việc giáo viên chú ý nghiên cứu các phương pháp
Trang 2
giảng dạy để giáo dục truyền thống quê hương qua tiết học cho học sinh Vì vậymục tiêu của chương trình đặt ra đối với các tiết lịch sử địa phương dường nhưchưa đạt được như mong muốn
Từ thực tế đó, nhiều năm qua bản thân tôi đã dồn tâm huyết cho việc xâydựng các phương pháp giảng dạy lịch sử địa phương nhằm đạt mục tiêu cho họcsinh dễ hiểu, dễ tiếp thu, dễ nhớ và qua đó giáo dục truyền thống quê hương cho
các em Trong khuôn khổ của bài viết, tôi xin mạnh dạn trình bày đề tài: “ Một
số kinh nghiệm trong dạy học lịch sử địa phương bậc THCS theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh qua bài “Khởi nghĩa Bà Triệu”Tiết 37 –Lịch
sử địa phương lớp 6
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Nghiên cứu thực trạng dạy học môn lịch sử địa phương, từ đó tìm raphương pháp dạy học theo hướng tích cực để giảm bớt sự khô khan trong giờhọc và đưa ra phương pháp bổ trợ nhằm kích thích sự hứng thú trong học tập ởcác em
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
- Đối tượng nghiên cứu : Là thực trạng dạy- học lịch sử địa phương củaGiáo viên và HS ở trường THCS
- Đơn vị nghiên cứu: Trường THCS Cao Thịnh _ Ngọc Lặc gồm: 1 sốGiáo viên đã và đang giảng dạy bộ môn lịch sử
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp tổng hợp những kinh nghiệm của đồng nghiệp và của bảnthân
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu và các văn bản về lí luận có liên quanđến đề tài
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Khi chưa có sáng kiến kinh nghiệm tôi đó từng sử dụng giải phương phápdạy thuyết trình bằng miệng, có sử dụng bản đồ có sẳn, đặt câu hỏi cho học sinhtrả lời sau đó giáo viên chốt ý và ghi bảng nội dung bài học Có sử dung một sốphương pháp thảo luận nhưng không có kết quả cao…
Qua phương pháp giảng dạy trên một thời gian tôi nhận thấy các nguyênnhân làm nên sự yếu kém về chất lượng dạy học là:
+ Giáo viên chưa thực sự đầu tư tâm huyết vào nội dung bài dạy, chưachuẩn bị chu đáo ( nguyên nhân do hoàn cảnh kinh tế, do tinh thần trỏch nhiệm,thiếu tài liệu…)
+ Giáo viên chưa sử dụng được hiệu quả việc trình bày sự kiện bằng lược
đồ, tranh ảnh lịch sử, nhân vật, chưa biết lồng ghép kể chuyển, thơ ca trong lịch
sử địa phương …
+ Chưa phát huy được tính tích cực chủ động, sự hưng phấn học tập củahọc sinh trong tiết học lịch sử Học sinh là trung tâm giải quyết mọi vấn đề
+ Học sinh về nhà cũng nhác học, xem nhẹ môn lịch sử
+ Khi đánh giá kết quả cuối học kỳ và cuối năm học thì không thi vàolich sử địa phương nên học sinh không học
Trang 3
+ Sự quan tâm phụ đạo đối với học sinh yếu kém và học sinh giỏi mônlịch sử cũng xem nhẹ trong trường học
+ Tuy nhiên cũng rất nhiều yếu tố khác gây ảnh hưởng đến kết quả dạy
và học của học sinh đối với môn lịch sử
Nhưng trong các nguyên nhân trên có hai nguyên nhân chủ yếu căn bảngây ảnh hưởng đến kết quả học tập, sự hưng phấn đối với học sinh là: Giáo viênchưa xây dựng được quy trình thực hiện lên lớp một bài giảng tốt, hợp lý, thiếutài liệu tham khảo, đồ dùng dạy học và đặc biệt tâm huyết nghề nghiệp chưa
cao; Giáo viên chưa sử dụng tốt phương pháp đổi mới dạy học “lấy học sinh làm trung tâm ” cũng lúng túng.Vì vậy phát huy tính chủ động,sáng tạo của học
sinh qua tiết lịch sử địa phương cũng chưa được phổ biến nhiều
Vì vậy sử dụng các phương pháp dạy học lịch sử nói chung làm sao chotiết học lịch sử địa phương học sinh học và tiếp thu bài tích cực hơn so với cácmôn học khac là một nghệ thuât
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Môn lịch sử vốn có vị trí, ý nghĩa đối với giáo dục thế hệ trẻ.Từ nhữnghiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền thống dân tộc.Tự hào với nhữngthành tựu dựng nước của tổ tiên, xác định vị trí trong hiện tại, có thái độ đúngvới sự phát triển hợp qui luật của tương lai.Trong nghị quyết Hội nghị Ban chấphành Trung ương Đảng lần thứ 2 khoá 8(tháng 2 năm 1997) đã khẳng định vaitrò của môn lịch sử cùng các môn khoa học khác trong công tác giáodục.Không những ngày nay, nhà nước mới quan tâm đến giáo dục mà ngay từnăm 1998, luật giáo dục cũng đã xác định “ phương pháp giáo dục phải pháthuy tính tích cực của học sinh, bồi dưỡng năng lực học tập có lòng say mê họctập và có ý thức vươn lên”.cũng như các môn học khác, đặc điểm và chức năngcủa mình, việc học tập lịch sử lại cần phát huy tính năng lực tích cực của họcsinh
Lòng yêu quê hương là biểu hiện quan trọng nhất của lòng yêu nước chânchính.Từ thuở bé thơ mỗi chúng ta đều biết về con người, cảnh vật, quá khứ nơichôn nhau, cắt rốn của mình Những câu hát ru, những câu chuyện cổ tích của
bà, mẹ, chị mà một phần không nhỏ nói về quê hương, đã sớm in sâu vào tâm trítrẻ em, làm tăng thêm lòng yêu quê da diết và là tri thức ban đầu về quê hương
Các môn học về địa phương(địa phương học ) ở trường THCS, trong đó
có những tiết lịch sử địa phương có ý nghĩa quan trọng đối với việc cung cấp,
bổ sung những kiến thức khoa học về tự nhiên, xã hội của quê hương trên mọilĩnh vực.Tiếc rằng, trong nhiều năm qua những tiết học về địa phương chưađược chú trọng, thậm chí có trường còn xem là giờ phụ có thể dạy, hoặc bỏqua.Và do quan niệm khác nhau nên nhiều người chưa coi trọng lịch sử địaphương mặc dù trong chương trình dạy môn lịch sử không thể thiếu mảng kiếnthức này.Đây không chỉ là thiếu sót của người dạy mà còn là một thiệt thòi cho
HS khi muốn tìm hiểu về lịch sử của dân tộc, quê hương
Ở nước ta, việc nghiên cứu lịch sử địa phương, với tư cách là một ngànhkhoa học được bắt đầu từ sau ngày hoà bình lập lại ở miền Bắc Từ sau ngày
Trang 4
miền Nam giải phóng, công tác này được tiến hành trên phạm vi cả nước.Hầuhết các tỉnh đã biên soạn được lịch sử của tỉnh và kể cả huyện, xã.Tỉnh ThanhHoá chúng ta cũng đã được một số tác giả như:giáo sư Phan Ngọc Liên(Chủtịch Hội đồng bộ môn lịch sử-Bộ giáo dục và đào tạo; Chủ tịch Hội Giáo dụclịch sử Việt Nam) cùng một số tác giả của trường Cao đẳng Sư phạm ThanhHoá (nay là trường Đại học Hồng Đức) như:Hoàng Thanh Hải, Vũ Quí Thubiên soạn và xuất bản cuốn giáo trình Lịch sử Thanh Hoá năm 1996 trước đâycho sinh viên lấy tài liêu học tập, tuy nhiên những tài liệu viết về lịch sử về địaphương còn quá ít, sách tham khảo cho giáo viên còn hạn chế
Thanh Hoá là một tỉnh lớn, có bề dày lịch sử lâu đời và oanh liệt, gắnvới lịch sử chung của dân tộc.Thanh Hoá còn là mảnh đất chứa đựng trong lòng
nó tính đặc sắc của nền văn hoá các dân tộc thiểu số cũng là một tư liệu hết sứcphong phú về lịch sử địa phương.Vì lẽ đó, không có lí do nào để chúng ta -những người dạy sử lại bỏ trống mảng này Cá nhân tôi cho rằng, với nguồn tưliệu lịch sử địa phương hết sức phong phú như vậy thì 8 tiết trong phân phốichương trình quả là quá ít, bởi vì chúng ta có rất nhiều điều cần giảng dạy chocác em và các em cũng có nhiều điều chưa biết
Trong chương trình lịch sử THCS, các tiết lịch sử địa phương có mặt với
số lượng không lớn chỉ có 8 tiết trong cả bốn khối lớp ( 6, 7, 8, 9) nếu khôngmuốn nói là khiêm tốn Có lẽ vì thế, mà nhiều giáo viên chưa chú trọng, đầu tưvào các tiết dạy chương trình lịch sử địa phương hoặc có khi còn bỏ qua Đây lànội dung mới được đưa vào SGK lịch sử THCS Cho nên không tránh khỏinhững khó khăn cho giáo viên trong việc sưu tầm và lựa chọn nội dung dạy- họcmang tính địa phương, tổ chức cho học sinh học tập những nội dung mang tínhđịa phương Vấn đề đặt ra là mỗi giáo viên phải lựa chọn xác định cho mìnhnhững nội dung và cách thức học tập phù hợp
Có thể nói đây là phần chương trình có khả năng dung nạp lớn nhất mọihình thức học tập (Trên lớp, ở nhà, nội khoá, ngoại khoá, điền dã ) Cũng làphần có điều kiện thuận lợi nhất trong việc phát huy tính năng động, sáng tạocủa học sinh, phù hợp với phương pháp dạy - học tích cực
Vì vậy, không nên dạy một cách qua loa, đại khái hoặc bỏ qua các tiết lịch
sử địa phương
Ở đây, tôi xin đưa ra phương hướng dạy - học bài lịch sử địa phương theophương pháp dạy học tích cực mà qua thực tế tôi thấy phát huy được tính năngđộng, sáng tạo của học sinh
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
*Ứng dụng một bài giảng: Một số kinh nghiệm trong dạy học lịch sử địa phương bậc THCS theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh qua bài
“Khởi nghĩa Bà Triệu”Tiết 37 –Lịch sử địa phương lớp 6
TIẾT 37: KHỞI NGHĨA BÀ TRIỆU
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1.Kiến thứcGiúp HS nắm được:
- Tình hình đất nước trước khởi nghĩa Bà Triệu và nguyên nhân dẫn đếncuộc khởi nghĩa
Trang 5
- Tiểu sử Triệu Thị Trinh, căn cứ và diễn biến của cuộc khởi nghĩa
- Nguyên nhân thất bại, ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu
- Liên hệ chương trình lich sử dân tộc đã học,học sinh hiểu sâu sắc thêm
về phong trào nói chung của cả nước,đắc biệt ở Thanh Hoá với những sựkiện,nhân vật lịch sử nổi tiếng bấy giờ
2.Tư tưởng
- Giáo dục lòng tự hào,về truyền thống yêu nước,khâm phục và biết ơntrước sự hy sinh anh dũng của Bà Triệu, các vị tiền bối lúc bấy giờ Xác địnhtrách nhiệm của bản thân với truyền thống của quê hương
-Sử dụng lược đồ:Lược đồ khởi nghĩa Bà Triệu
- Tranh ảnh: Lăng Bà Triệu,đền thờ Bà Triệu,đình làng Phú Điền, tranh
về Triệu Quốc Đạt
2.Học sinh
- Học bài cũ
- Đọc trước nội dung bài mới
- Bài làm theo nhóm trên máy tính
C.TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP.
a.Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số, ổn định tổ chức lớp học.
b.Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi:Nêu diễn biến, ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng năm
938?
Giới thiệu bài mới:Trong hơn một ngàn năm Bắc thuộc, cùng với nhân
dân Giao Chỉ và Nhật Nam, người quận Cửu Chân đã không ngừng vùng lênđấu tranh để giành độc lập tự chủ Tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa BàTriệu.Vậy cuộc khởi nghĩa đó diễn ra như thế nào,hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểurõ
C.Bài mới:
MỤC I:TÌNH HÌNH ĐẤT NƯỚC TRƯỚC KHỞI NGHĨA BÀ TRIỆU
Mục này yêu cầu học sinh nắm được: Tình hình nước ta trước khi cuộc khởinghĩa Bà Triệu diễn ra như thế nào
Hoạt động 1:Tình hình nước ta trước khi
cuộc khởi nghĩa Bà Triệu diễn(10phút)
? Sau cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, tình
hình đất nước ta như thế nào?
(Giành cho đối tượng HS trung bình,yếu)
HS:Dựa vào SGK
GV bổ sung:Nước ta lúc này tiếp tục bị nhà
Đông Hán đô hộ.Chính quyền Đông Hán
tăng cường đàn áp, bóc lột nhân dân
-Sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng,nước ta tiếp tục bị nhà ĐôngHán đô hộ
Trang 6
ta.Phong trào đấu tranh của nhân dân ta tạm
lắng xuống,song lại tiếp tục bùng lên mạnh
mẽ hơn bao giờ hết.Tiêu biểu có khởi nghĩa
Chu Đạt
GV: Gọi HS khá,giỏi lên xác địnhvị trí căn
cứ khởi nghĩa Chu Đạt - thuộc địa phận 3
huyện: Thường Xuân, Ngọc Lặc, Lang
Chánh(Phụ Lục 1)
? Em biết gì về khởi nghĩa Chu Đạt?HS trả
lời theo SGK ; (HS khá,giỏi trình bày)dựa
vào phụ lục 2
GV:Bổ sungNăm 156, Chu Ðạt, người
huyện Cự Phong (nay là thôn Phú Hào, xã
Thọ Phú, huyện Triệu Sơn) chiêu mộ dân
binh vây đánh huyện sở Cự Phong (vùng đất
các huyện Nông Cống, Quảng Xương, Tĩnh
Gia và Như Xuân, Như Thanh ngày nay)
GV giới thiệu: Đến đầu thế kỉ III, nhà Đông
Hán suy yếu, đất nước Trung Quốc chia
thành 3 nước Ngụy, Thục, Ngô Đất nước ta
rơi vào ách đô hộ của nhà Ngô
GV:Trình chiếu phụ lục 3,4 cho HS quan sát
? Nêu chính sách cai trị của nhà Ngô đối với
nước ta?
(Giành cho HS khá,giỏi,trung bình).
HS:Quan sát tranh ảnh và dựa vào kiến thức
trong sách lịch sử địa phương suy nghĩ trả lời
GV bổ sung kiến thức:
Nhà Ngô tách Châu Giao thành Quảng Châu
và Giao Châu (Âu Lạc cũ); chia Giao Châu
thành 3 quận: Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật
Nam
địa phương, thắt chặt hơn bộ máy cai trị, tìm
mọi cách bóc lột, đàn áp nhân dân ta
+ Đóng thuế (muối và sắt), lao dịch
và nộp cống (sản vật quý, sản phẩm thủ công
và thợ khéo)
+ Đưa người Hán sang Giao Châu,
buộc dân ta phải học chữ Hán và tiếng Hán,
tuân theo luật pháp và phong tục của người
Hán
? Chính sách đàn áp, bóc lột của nhà Ngô
dẫn đến hậu quả gì?
(Giành cho học sinh khá,giỏi,trung bình,yếu)
GV:Với những chính sách trên làm cho đời
- Đến đầu thế kỉ III, nước ta rơivào ách đô hộ của nhà Ngô
- Nhà Ngô ra sức đàn áp, bóc lột,đồng hóa nhân dân ta
Trang 7
sống của nhân dân ta vô cùng khốn khổ,các
phong trào đấu tranh của nhân dân ta bùng
lên, điển hình là khởi nghĩa Bà Triệu
Chuyển tiếp:Cuộc khởi nghĩachống lại giặc
Ngô diễn ra như thế nào? Kết quả ra sao
chúng ta sẽ tìm hiểu ở mục II.
=> Phong trào đấu tranh của nhân dân ta bùng lên, điển hình
là khởi nghĩa Bà Triệu
MỤC II:KHỞI NGHĨA BÀ TRIỆU Mục này yêu cầu học sinh nắm được:Nguyên nhân,diễn biến, kết quả cuộc khởi nghĩa Bà Triệu.
Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản
Hoạt động 2:Tìm hiểu vì sao cuộc khởi nghĩa
Bà Triệu diễn ra (15phútt)
HS:Đọc phần II
GV:Dùng máy chiếu tranh ảnh (Phụ lục 3,4).
HS:Quan sát tranh ảnh trên
?Nguyên nhân cuộc khởi nghĩa Bà Triệu diễn
ra?(Giành cho HS yếu,trung bình)
HS:Dựa vào tranh ảnh và SGK trả lời
GV bổ sung:Dưới ách thống trị của nhà Ngô,
nhân dân Giao Chỉ, Cửu Chân bị áp bức, bóc lột
rất nặng nề Chính vì vậy, người Giao Chỉ, Cửu
Chân đã không ngừng nổi dậy chống lại ách
thống trị của nhà Đông Ngô.Vì vậy cuộc khởi
nghĩa của Bà Triệu diễn ra.Đây cuộc khởi nghĩa
HS trả lời theo SGK, GVbổ sung:“Bà Triệu tên
là Triệu Thị Trinh, có anh là Triệu Quốc Đạt,
một thủ lĩnh có thế lực ở huyện Quan Yên, quận
Cửu Chân (miền núi Nưa, huyện Triệu Sơn,
Thanh Hóa) Bà là người có sức khỏe, có chí lớn
và giàu mưu trí Năm 19 tuổi, người con gái đầy
khí phách ấy đã cùng anh tập hợp những nghĩa
sĩ trên đỉnh núi Nưa, mài gươm, luyện võ, chuẩn
bị khởi nghĩa Nhân dân khắp vùng nô nức
hưởng ứng công cuộc cứu nước của Bà Triệu”
Người ta đồn rằng, tuổi thanh niên, bà đã đánh
II.Khởi nghĩa Bà Triệu: 1.Nguyên nhân bùng nổ cuộc khởi nghĩa Bà Triệu
-Do ách thống trị tàn bạo củaquân Ngô,nhân dân ta rấtkhốn khổ đã nổi dậy đấutranh
Trang 8
được voi dữ một ngà và thu phục nó Bởi thế,
trong dân gian còn lưu truyền bàica:
? HS sưu tầm những câu ca, bài đồng dao viết
về Bà Triệu mang tính địa phương (sưu tầm lịch
"Ai qua Nông Cống tỉnh Thanh
Dừng chân nhớ Triệu Thị Trinh anh hùng"
Hoặc:
"Tùng sơn nắng quyện mây trời
Dấu chân Bà Triệu rạng ngời sử xanh"
?Em hiểu như thế nào về câu nói của Bà Triệu:
“Tôi muốn cỡi cơn gió mạnh,đạp luồn sóng
dữ,chém cá kình ở biển Đông tì thiếp người ta”
(Giành cho các đối tượng HS)
HS:Dựa vào SGK
GV bổ sung:Bà Triệu có ý chí đấu tranh kiên
cường để giành lại độc lập dân tộc,không chịu
làm nô lệ cho quân Ngô,Bà nguyện hy sinh hạnh
phúc cá nhân cho độc lập dân tộc
GV:Trình chiếu các hình ảnh Bà Triệu chuẩn bị
dựng cờ khởi nghĩa(phụ lục 6,7)
?Nhân dân tỉnh Thanh đã hưởng ứng cuộc khởi
nghĩa của Bà Triệu như thế nào?
(Giành cho HS Yếu,Trung bình)
HS:Dựa vào kênh hình và SGK trả lời
GV bổ sung:Hưởng ứng lá cờ khởi nghĩa của hai
anh em Bà Triệu, nhân dân ở Cửu Chân theo rất
đông Nghĩa quân ngày đêm luyện tập, mài
gươm luyện võ, chờ ngày nổi dậy
GV cho hs đọc bài ca dao nói về Bà Triệu?
HS:Chuẩn bị ở nhà dọc
“Ru con con ngủ cho lành
Để mẹ gánh nước rửa bành cho voi
Muốn coi lên núi mà coi
Coi Bà Triệu tướng cỡi voi đánh cồng”
2 Diễn biến:
- Năm 246, hai anh em BàTriệu nổi dậy khởi nghĩa tạicăn cứ Núi Nưa (Nông Cống,Triệu Sơn, Như Xuân)
Trang 9
GV: Cho HS xem bản đồ Thanh Hóa,(Phụ lục
8)chỉ vị trí căn cứ núi Nưa (Nông Cống, Triệu
Sơn, Như Thanh) và các hình ảnh về ngọn núi
HS:Dựa vào lược đồ trả lời
GV bổ sung giảng về vị trí của căn cứ núi Nưa:
Phía Tây: rừng núi trùng điệp hiểm trở, phía
Đông có thể liên hệ với đồng bằng Thanh Hóa là
nơi sẽ cung cấp lương thực, vũ khí
HS xác định vị trí thành Tư Phố trên bản đồ
(nay thuộc Thiệu Dương, TPThanh Hóa), chỉ
hướng mở rộng vùng hoạt động của nghĩa quân
xuống Hậu Lộc
? Trình bày hiểu biết của em về Căn cứ Phú
Điền?
(Giành cho HS Khá,Giỏi)
HS:Dựa vào Lược đồ và SGK
GV bổ sung: Là thung lũng nhỏ giữa hai dãy núi
đá vôi thấp Phía Bắc là núi Châu Lộc (ngăn
cách Thanh Hóa-Ninh Bình) Phía Nam là đoạn
cuối dãy núi chạy theo sông Mã.Thung lũng mở
rộng về phía đồng bằng ven biển, nằm ở cửa ngõ
từ Đồng bằng Bắc Bộ vào Thanh Hóa Địa thế
hiểm yếu, thuận lợi cả tấn công lẫn phòng thủ
- GV giới thiệu: Nhân dân theo Bà Triệu khởi
nghĩa rất đông
?Dùng lược đồ để tường thuật cuộc khởi nghĩa?
(Phụ lục 1)(Giành cho HS khá,giỏi)
HS:Lần lượt lên bảng trình bày
GV tường thuật lại diễn biến khởi nghĩa trên bản
đồ theo hiệu ứng Cuộc khởi nghĩa ngày càng
lớn mạnh, bộ máy cai trị của bọn đô hộ ở Cửu
Chân lần lượt tan rã Ảnh hưởng của cuộc khởi
nghĩa nhanh chóng lan ra Giao Chỉ, Cửu Đức,
Nhật Nam Thứ sử Giao Châu bỏ trốn, chính
quyền Giao Châu có nguy cơ tan rã
?Khi ra trận trông bà Triệu như thế nào?(Giành
cho HS yếu,trung bình)
HS:quan sát hình(phụ lục lục 9)trả lời
GV bổ sung: Khi ra trận trông bà rất oai phong,
lẫm liệt,mặc áo giáp,cài trâm vàng,đi guốc
- Năm 248; nghĩa quân tiếnđánh thành Tư Phố, mở rộngcăn cứ xuống vùng Phú Điền(Hậu Lộc)
- Nhân dân tụ về dưới trướng
Bà Triệu rất đông
à bộ máy cai trị của bọn đô
hộ ở Cửu Chân lần lượt tanrã
- Cuộc khởi nghĩa nhanhchóng lan ra toàn Giao Châu.Thứ sử Giao Châu bỏ trốn
- Nhà Ngô 8000 quân sangđàn áp Cuộc chiến đấu 2tháng với hơn 30 trận đềuthắng lợi
Trang 10
ngà,cưỡi voi để chỉ huy binh sỹ..
?Kết quả của cuộc khởi nghĩa?
(Giành cho HS yếu,Trung bình)
GV Bổ sung: Nhà Ngô cử Lục Dận đem 8000
quân sang đàn áp Cuộc chiến đấu 2 tháng với
hơn 30 trận đều thắng lợi Lục Dận điều thêm
binh tướng,Bà Triệu và nghĩa quân đã chiến đấu
rất dũng cảm để phá vòng vây, rút về núi Tùng
Bà quỳ xuống vái trời đất: “Sinh vi tướng, tử vi
thần” (Sống làm tướng, chết làm thần) rồi rút
gươm tự vẫn
Chuyển ý:Cuộc khơỉ nghiã Bà Triệu thất bại
nhưng nó mang một ý nghĩa rất to lớn,để hiểu
rõ ta tìm hiểu phần tiếp theo.
- Lục Dận điều thêm binhtướng à Nghĩa quân bắt đầutiêu hao
*Kết quả của cuộc khởi nghĩa:
Nhà Ngô phái quân sang đànáp,Bà Triệu đã chiến đấudũng cảm
- Ngày 21/2 Mậu Thìn (248),
Bà Triệu tự vẫn
- 6/3/248: Cuộc khởi nghĩathất bại
MỤC III: NGUYÊN NHÂN THẤT BẠI VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA
CUỘC KHỞI NGHĨA BÀ TRIỆU
Mục này yêu cầu HS nắm được hai vấn đề:Nguyên nhânvà ý nghĩa của cuộckhởi nghĩa Bà Triệu
Hoạt động 3 (10p):
Thảo luận nhóm tìm hiều nguyên
nhân và ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa
của khởi nghĩa Bà Triệu?
GV cho nhóm 3,4 nhận xét kết quả của
nhóm 1,2.
- Các nhóm tìm hiểu, trình bày, nhận
xét cho nhau, tự kết luận
- Cuộc khởi nghĩa bà Triệu đã gây cho
quân Ngô nhiều tổn thất nặng nề.Nó đã
giáng những đòn đầu tiên vào âm mưu
III Nguyên nhân thất bại, ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu.
1 Nguyên nhân thất bại:
- Do tương quan lực lượng giữa quân
2 Ý nghĩa lịch sử:
- Cuộc khởi nghĩa là đỉnh cao củaphong trào đấu tranh vũ trang giànhđộc lập của nhân dân ta đầu thế kỉ III
- Là phong trào đấu tranh vũ trangrộng lớn đã thu hút mạnh mẽ mọitầng lớp nhân dân
- Để lại tiếng vang muôn thuở về hình