Sử dụng hình ảnh để minh họa nội dung bài học giúp học sinh phát huy tính tích cực trong dạy học môn GDCD trường THCS thành lâm

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “Sử dụng hình ảnh để minh họa nội dung bài học giúp học sinh phát huy tính tích cực trong dạy h

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“Sử dụng hình ảnh để minh họa nội dung bài học giúp học sinh phát huy tính tích cực trong dạy học môn giáo dục công

dân trường trung học cơ sở Thành Lâm”

Họ và tên: Cao Công Hoan

1.1.1 Lí do khách quan 2

Cũng chính lí do đó mà trong quá trình giảng dạy hiện nay, việc sử dụng các phương pháp dạy học đòi hỏi người thầy luôn phải đặt ra cái đích, đó là giúp HS nắm vững kiến thức cơ bản, hình thành phương pháp, kỹ năng, kỹ xảo, tạo thái độ

và động cơ học tập đúng đắn Để từ đó HS có khả năng tiếp cận và chiếm lĩnh những nội dung kiến thức mới theo xu thế của thời đại và giải quyết phù hợp các vấn đề nảy sinh Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng

dạy đòi hỏi người giáo viên phải có sự đầu tư nghiên cứu kĩ các phương pháp đó, vận dụng phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng lớp.

Môn Giáo dục công dân có vị trí quan trọng trong nhà trường Trung học cơ

sở Môn học cung cấp cho học sinh một hệ thống chuẩn mực lối sống phù hợp với yêu cầu của xã hội ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh biết sống hoà nhậpvới cuộc sống hiện tại với tư cách là một công dân tích cực và năng động Góp phần quan trọng để hình thành những phẩm chất cần thiết của nhân cách con người Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và tăng cường khả năng hội nhập trong xu thế phát triển và tiến bộ của thời đại

Mặt khác dạy học môn GDCD phải nhằm tạo ra sự thống nhất giữa nhậnthức và hành động, giữa lới nói và hành vi Như vậy, môn GDCD cần phải đảm bảocung cấp cho học sinh những phương thức ứng xử về đạo đức, pháp luật, văn hoátrong cuộc sống, hình thành ở mỗi học sinh sự thống nhất giữa nhận thức và hànhđộng, hướng học sinh vào việc thực hành trong cuộc sống hàng ngày các chuẩnmực và mẫu hành vi tích cực mà bài học đặt ra; khơi dậy trong học sinh ý chí thểhiện sự thống nhất đó

Cùng với những môn học khác, môn GDCD góp phần đào tạo ra nhữngngười công dân mới vừa có tri thức khoa học vừa có năng lực hoạt động thực tiễn,

có ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước Từ đó các em thấy rõtrách nhiệm của mình: Luôn luôn có ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp, Phápluật, biết tự rèn luyện bản thân để trở thành người công dân có ích cho quê hương,đất nước

Vì vậy, để phát huy tính tích cực của học sinh thì việc sử dụng hình ảnhtrong dạy học là điều kiện hết sức quan trọng giúp học sinh chiếm lĩnh các giá trị,các chuẩn mực đạo đức, pháp luật thông qua việc nắm tri thức, thực hành và rènluyện trong và ngoài giờ học

1.1.2 Lí do chủ quan.

Những năm gần đây, đạo đức của một bộ phận xã hội đang có chiều hướngxuống cấp, tội phạm của những người chưa thành niên có chiều hướng gia tăng,một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do các em có lối sốngbuông thả, thiếu văn hoá, phạm tội là do hiểu biết về các giá trị đạo đức, truyềnthống tốt đẹp của dân tộc và pháp luật của các em còn hạn chế Vì vậy giáo dục đạođức, pháp luật trong nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng góp phần quan trọngtrong việc giáo dục và rèn luyện con người ý thức tuân theo những chuẩn mực củađạo đức xã hội và tuân theo pháp luật

Bên cạnh đó trước đây phần lớn giáo viên dạy bộ môn này là giáo viên chủnhiệm hoặc những giáo viên những bộ môn khác được phân công giảng dạy nên họkhông có điều kiện và ít quan tâm đến việc đầu tư cho bài giảng, chưa có kiến thứcsâu rộng và kinh nghiệm khai thác và sử dụng kênh hình trong các tiết dạy Do đóhiệu quả giờ dạy đạo đức, pháp luật chưa cao, các em hiểu biết về các chuẩn mựcđạo đức, pháp luật còn mơ hồ Những năm gần đây, phần lớn giáo viên dạy bộ môn

này đã được đào tạo chính quy, được phân công chuyên giảng dạy bộ môn này, nên

họ rất quân tâm đến việc đầu tư cho từng tiết dạy, đặc biệt là họ rất quan tâm đếnviệc sử dụng đồ dùng trực quan và áp dụng các phương tiện hiện đại trong giảngdạy môn GDCD Chính vì lẽ đó mà chất lượng và hiệu quả giờ dạy đạo đức, phápluật được nâng cao hơn trước

Môn GDCD ở trường trung học cơ sở trước đây thường bị coi là môn họcphụ nên các giờ học thường diễn ra một cách đơn điệu, khô khan, phương pháp chủyếu là phương pháp thuyết trình Trong giờ học, học sinh được hoạt động ít, thụđộng, giờ học không gây hứng thú, đồ dùng dạy học ít được sử dụng hoặc sử dụngmột cách hình thức Nên đó chưa phải là là phương pháp tích cực vì học sinh chưathực sự có cơ hội để thể hiện thái độ, lập trường của cá nhân mình Những giờ họcnhư vậy, học sinh ít có khả năng sáng tạo

Tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả giờ dạy theo yêu cầu đổi mới

phương pháp dạy học Với định hướng “ lấy học sinh làm trung tâm” giáo viên cần

đa dạng hoá các phương pháp dạy học đảm bảo hiệu quả cao và học sinh tích cực,chủ động trong học tập Vì vậy việc dạy đạo đức, pháp luật giáo viên không chỉ sửdụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại mà còn phải sử dụng hình ảnh và đồdùng dạy học trực quan Tức là sử dụng các phương tiện, đồ dùng, hình ảnh nhằmminh hoạ cho nội dung bài giảng (Như: tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, băng hình, băngtiếng, bảng số liệu thống kê…) Thông qua các đồ dùng trực quan học sinh có thểtiếp thu tri thức thiết lập mối quan hệ giữa nội dung kiến thức với thực tế cuộcsống Các em biết vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống, vào trong vấn đề cụthể hàng ngày Cho nên giờ học đạo đức, pháp luật rất sôi nổi, chất lượng giờ dạyđược nâng cao, học sinh nắm bắt các chuẩn mực của đạo đức, pháp luật chắc vànhanh

Trong những năm gần đây công tác bồi dưỡng chỉ đạo chuyên môn củaPhòng giáo dục và Đào tạo ngày càng chặt chẽ hơn Bên cạnh đó, tại đơn vị côngtác chỉ đạo đổi mới phương pháp được thống nhất từ ban giám hiệu đến các tổ,nhóm và từng cá nhân, đặc biệt là sử dụng đồ dùng dạy học có kết hợp các phươngtiện hiện đại sẽ góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy nhiều hơn, mỗi giáo viên dạy

Giáo dục công dân đều xác định rằng: “Muốn cho giờ dạy đạo đức, pháp luật không bị khô cứng và tẻ nhạt phải sử dụng các kỹ thuật dạy học hiện đại kết hợp với đồ dùng trực quan” giúp học sinh nắm vững kiến thức theo nguyên lí:“ Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Đó là con đường biện chứng của nhân thức chân lý, của sự nhận thức hiện thực khách quan” (Lê Nin) Mặt khác, trong những năm gần đây nhà trường đã từng bước

trang bị các phương tiện phục vụ cho giảng dạy như máy tính, mạng Internet, máychiếu nên việc sưu tầm tư liệu như tranh ảnh rất thuận tiện Vì vậy, mỗi giáo viênđều suy nghĩ, tìm tòi để làm sao nâng cao chất lượng sử dụng đồ dùng trực quantrong giảng dạy bộ môn GDCD nhằm đem lại hiệu quả cao trong việc dạy và học

bộ môn này

Từ những cơ sở thực tiễn trên đây đòi hỏi phải có sự thay đổi về phươngpháp dạy học Muốn làm được điều đó, giáo viên phải là những người tổ chức, điềukhiển các hoạt động học tập, hạn chế tối đa sự độc thoại của thầy bằng cách sửdụng đồ dùng dạy học một cách trực quan, phong phú, tạo ra sự hấp dẫn trong tiếthọc, học sinh chủ động tiếp cận đồ dùng dạy học, phân tích, đánh giá từ đó rút ranội dung bài học Như vậy học sinh có cơ hội tối đa phát triển tính độc lập, sángtạo, chủ động tiếp thu kiến thức, nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng, còn ngườigiáo viên chỉ là người tổ chức tiết học thành môi trường để học sinh học mà thôi.

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Đánh giá được thực trạng của công tác giáo dục học sinh ở trường THCS,thông qua đó đề ra biện pháp nâng cao chất lượng bộ môn, hình thành ở các emkiến thức về đâọ đức và pháp luật để các em trở thành những người tốt trong xãhội

Yêu cầu của việc tổ chức dạy học môn GDCD là phải hình thành ở học sinhxúc cảm, tình cảm, niềm tin đạo đức vì đó là động cơ bên trong giúp các em hoànthiện, tự điều chỉnh để đến với cái chân, thiện, mĩ Đây là yêu cầu có tính đặc trưngcủa bộ môn so với một số môn học khác và cũng là yêu cầu bức xúc của giai đoạnhiện nay khi mà một bộ phận đạo đức lối sống của thanh niên, học sinh đang đixuống trầm trọng

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Chương trình môn giáo dục công dân trường trung học cơ sở

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết; phương pháp điều trakhảo sát thực tế, thu thập thông tin; phương pháp thống kê, xử lý số liệu

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Dạy học sử dụng hình ảnh là thông qua các hình ảnh của giáo viên đưa rahọc sinh rèn luyện phương pháp tự học, kích thích sự đam mê tăng cường sự hợptác, giao tiếp chia sẻ kinh nghiệm đồng thời tạo ra môi trường học tập thoải máicho học sinh… Kết hợp sự đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò

Hình ảnh ở đây được hiểu như là những phương tiện, thiết bị vật chất được

sử dụng trong quá trình dạy học như Tư liệu, tranh, ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ,bảng thống kê, số liệu, phim tình huống, phim tư liệu, trò chơi… Ngoài ra, ta có thể

sử dụng một số đồ dùng thông thường trong gia đình, trong sinh hoạt: Dùng để sắmvai, chơi trò chơi; Thông báo hay trình bày thông tin, giới thiệu vào bài, minh họa,giải thích, mô tả trực quan Tổ chức và tiến hành các hoạt động, kết thúc bài học vàgiáo dục học sinh

Tác dụng của hình ảnh tạo điều kiện để thực hiện đổi mới phương pháp dạyhọc, loại trừ khuynh hướng dạy chay làm cho các giờ học không khô khan, mangtính chất lý thuyết, áp đặt đối với học sinh Làm tăng tính hấp dẫn đối với nội dunghọc tập, gây hứng thú học tập ở học sinh Làm cho việc học trở nên dễ dàng hơn,thuận lợi hơn, đây là nguồn cung cấp các chất liệu để học sinh khai thác nội dunghọc tập một cách tích cực, tự giác Trong dạy học đổi mới bằng hình ảnh, học sinhhoạt động dưới sự hướng dẫn của giáo viên Nếu không có các hình ảnh dạy học thìviệc tổ chức các hoạt động của học sinh sẽ gặp rất nhiều khó khăn, do đó kết quảhọc tập không đạt yêu cầu mong muốn Mỗi hoạt động dạy học được xây dựng trên

cơ sở vận dụng một phương pháp dạy học cụ thể, có phương tiện dạy học phù hợp

để hỗ trợ cho hoạt động đó Vì vậy sử dụng phương tiện dạy học phải đúng lúc,đúng chỗ, kịp thời, tránh đưa ra một cách tuỳ tiện

Một yêu cầu rất quan trọng là sử dụng hình ảnh và đồ dùng dạy học có tácdụng kích thích học sinh tư duy, suy nghĩ, tìm tòi, không phải chỉ như một phươngtiện minh hoạ nội dung bài học Khi sử dụng thiết bị, phương tiện dạy học là giáoviên cung cấp cho học sinh những chất liệu cần thiết để học sinh tìm tòi, tự kiến tạotri thức, kỹ năng trên cơ sở làm việc với nguồn thông tin từ các phương tiện dạyhọc mà giáo viên trình bày, giới thiệu, học sinh phải có ý kiến nhận xét, đánh giá vềnội dung, tính chất sự việc, rút ra kết luận bài học cần thiết Mặt khác, đổi mớiphương pháp dạy học không chỉ là đổi mới phương tiện và không có nghĩa là dùngnhiều phương tiện dạy học, mà điều quan trọng là sử dụng phương tiện dạy họcmột cách hợp lý, có hiệu quả, tránh lạm dụng hoặc sử dụng một cách hình thức,tránh xu hướng sử dụng tràn lan, không có chủ đích rõ rệt, cần được khai thác mộtcách triệt để

Dạy đạo đức, pháp luật cũng như tất cả các môn học khác là phải sử dụngcác hình ảnh và đồ dùng trực quan để minh hoạ cho nội dung bài giảng Trong cáctiết dạy đạo đức, pháp luật hiện nay rất đa dạng và phong phú trong giai đoạn hiệnnay khi khoa học công nghệ đang phát triển, mạng Intenet dang được sử dụng ngàycàng rộng rãi Vì vậy, trong một tiết dạy giáo viên có thể sử dụng nhiều hình ảnh và

đồ dùng trực quan khác nhau vào những mục đích khác nhau nhằm làm cho bàigiảng thêm hấp dẫn, đạt hiệu quả cao Từ thực tiễn giảng dạy tôi thấy cần phảichuẩn bị như sau: Muốn sử dụng các hình ảnh và đồ dùng trực quan đạt hiệu quảcao trong mỗi bài dạy đạo đức, pháp luật, người giáo viên dạy GDCD phải chuẩn

bị rất kỹ Do những đồ dùng trực quan sử dụng trong các tiết dạy đạo đức, phápluật ít có sẵn nên việc chuẩn bị hình ảnh, đồ dùng cho một tiết dạy khá công phuđòi hỏi giáo viên phải có sự đầu tư về mặt thời gian, công sức, trí tuệ và lòng nhiệttình; trước hết người giáo viên phải xác định xem trong tiết dạy này cần sử dụngnhững hình ảnh nào và phục vụ nội dung gì Khi đã xác định được bài dạy này cần

sử dụng những loại nào thì người giáo viên sẽ bắt tay vào công việc chuẩn bị vàtiến hành thực hiện

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến.

Thành lâm là xã nghèo của huyện Bá Thước, gia đình các em học sinh còngặp nhiều khó khăn, tỉ lệ học sinh bỏ học cao vì vậy bản thân các em không hammuốn học tập đặc biệt là môn giáo dục công dân, vì vậy ở các tiết học các em chỉdừng lại ở việc đối phó, học cho hết bài Hơn nữa các loại tài liệu tham khảo nângcao cho bộ môn là không có ngoài sách giáo khoa và sách giáo viên.

Đồ dùng phục vụ cho quá trình dạy học không có gì, mà đây lại là môn họcmang giá trị thực tiễn cao nên qua trình tổ chức giờ học của giáo viên gặp nhiềukhó khăn Hơn nữa một bộ phận không nhỏ giáo viên trong quá trình dạy học ápdụng phương pháp chưa hợp lí làm hết phần việc của học sinh dẫn đến học sinhthiếu tích cực luôn ỉ lại chờ vào kết quả của giáo viên

Bởi những thực trạng trên mà chất lượng của những năm trước còn tương đốithấp Điều đó thể hiện qua bảng số liệu sau:

đã ứng dụng tất cả các phương pháp bộ môn và các phương pháp mới đã làm thayđổi căn bản cách suy nghĩ, cách học của học sinh cũng như bước đầu đem lại hiệuquả Một trong những phương pháp đó là sử dụng hình ảnh minh họa để dẫn dắthọc sinh đến với nội dung bài học Nhiều năm nay tôi đã ứng dụng thành công

phương pháp trên xin được giới thiệu để bạn bè cùng tham khảo: “sử dụng hình

ảnh để minh họa nội dung bài học giúp học sinh phát huy tính tích cực trong dạy học môn GDCD trường THCS Thành Lâm”.

2.3 Giải pháp sử dụng.

Mục tiêu của đề tài này là tìm ra những cách thức tổ chức hiệu quả nhất

trong việc thực hiện đề tài: “sử dụng hình ảnh để minh họa nội dung bài học

giúp học sinh phát huy tính tích cực trong dạy học môn GDCD trường THCS Thành Lâm” nhằm hình thành ý thức cho học sinh hoàn thiện kỹ năng thành thạo

giúp học sinh năng động sáng tạo hơn trong học tập Mỗi cách thức tổ chức đều cómặt tích cực và hạn chế riêng, phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng kiểu bài

và đòi hỏi những điều kiện thực hiện riêng Vì vậy cần lựa chọn và sử dụng kết hợpcác cách thức tổ chức phù hợp với nội dung của tiết học, trình độ nhận thức của họcsinh, năng lực, sở trường của giáo viên, điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của lớp, củatrường Từ mục tiêu nghiên cứu đó bản thân tôi đã áp dụng và thử nghiệm các cáchthức tổ chức lớp học và tiến hành tiết dạy và sau đây tôi xin minh họa bằng nhữngtiết dạy như sau:

Ví dụ 1: Khi dạy bài 14 lớp 6 : “thực hiện trật tự an toàn giao thông” tôi đã sử

dụng hình ảnh minh họa để giúp học sinh đến với nội dung bài học được tôi thựchiện ở những khâu sau:

1 Giới thiệu bài mới.

Trước khi vào nội dung bài mới tôi cho học sinh quan sát những bức ảnh sau

và đặt câu hỏi dẫn dắt, phân tích và giới thiệu vào nội dung bài mới

INCLUDEPICTURE "https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images? q=tbn:ANd9GcTM_bsDR5ZtK9vesx2nBboCOgZ_D3z7m-Z9yLdVpyhI7oLftMWH" \*

MERGEFORMATINET

? Những hình ảnh các em đang xem nói lên điều gì về thực trạng an toàn giao

thông ở nước ta hiện nay?

Hs: Những hình ảnh trên nói lên tình trạng giao thông ở nước ta ngày một phức tạpbởi số vụ tai nạn giao thông, số người chết ngày một gia tăng

Gv: Như vậy các em thấy an toàn giao thông đang là vấn đề bức xúc của toàn xãhội, tại nạn giao thông ngày một nhiều, số người chết, người bị thương ngày mộtlớn vì vậy khi tham gia giao thông chúng ta phải nghiêm chỉnh chấp hành luật giaothông để bảo vệ tính mạng, sức khỏe cho bản thân mình và cho người khác Vậy để

hiểu rõ những quy định về an toàn giao thông dành người đi bộ, người đi xe đạp, vàquy định về đường sắt như thế nào đó là nội dung bài học của chúng ta hôm nay.

2 Quy định dành cho người đi bộ.

Khi cho học sinh tìm hiểu quy định dành cho người đi bộ tôi cho học sinhquan sát những tấm hình sau và đặt câu hỏi phân tích và dẫn dắt để học sinh đếnvới quy định dành cho người đi bộ

+ Nơi có tín hiệu đèn, có vạch kẻ đường dành cho người đi bộ qua đường thì người

đi bộ phải tuân thủ đúng

3 Quy định dành cho người đi xe đạp.

Khi hình thành nội dung bài học về quy định dành cho người đi xe đạp tôi chohọc sinh quan sát những tấm hình sau và đặt câu hỏi phân tích dẫn dắt học sinh đếnvới nội dung bài học:

? Những hành vi như trên có thể gây ra tai nạn cho bản thân người điều khiểnphương tiện giao thông và cho người khác vậy để đảm bảo an toàn cho người đi xeđạp và cho người khác pháp luật nước ta quy định như thế nào đối với người đi xeđạp?

Hs:

+ Người đi xe đạp không được đi xe dàn hàng ngang, lạng lách đánh võng Không

đi vào phần đường dành cho người đi bộ hoặc phương tiện khác

+ Không sử dụng xe để kéo, đẩy xe khác Không mang vác và chở vật cồng kềnh.Không buông cả hai tay hoặc đi xe bằng một bánh

4 Quy định về an toàn đường sắt.

Khi hình thành quy định về an toàn đường sắt tôi cho học sinh quan sátnhững bức hình sau và đặt câu hỏi, phân tích để dẫn dắt học sinh hình thành nộidung bài học:

? Những hình ảnh trên rất nguy hiểm đối với giao thông đường sắt vậy để đảm bảo

an toàn đường sắt pháp luật nước ta quy định như thế nào?

+ Không chăn thả trâu, bò, gia súc hoặc chơi đùa trên đường sắt

+ Không thò đầu, chân tay ra ngoài khi tàu đang chạy

+ Không ném đất đá và các vật nguy hiểm lên tàu và từ trên tàu xuống

Ví dụ 2: Khi dậy bài 16: “quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo” lớp 7 tôi đã sử

dụng hình ảnh để minh họa dẫn dắt học sinh đến với những nội dung bài học đượctôi thực hiện ở những khâu sau:

1.Nhận biết các loại tôn giáo.

Sau khi tôi cho học sinh hình thành khái niệm tín ngưỡng và tôn giáo, họcsinh kể được những tôn giáo chính ở nước ta như phật giáo, thiên chúa giáo, đạocao đài, đạo hòa hảo, đạo tin lành, đạo hồi… để giúp các em hình dung và nhậndạng được những tôn giáo mà các em vừa kể tôi cho các em quan sát những hìnhảnh mô tả những loại tôn giáo đó để các em nhận dạng được đặc điểm của các loạitôn giáo ở nước ta

Hs: Quan sát

Gv: Thuyết trình thêm về ảnh

ĐẠO CAO ĐÀI ĐẠO TINH LÀNH ĐẠO THIÊN CHÚA GIÁO

2 Quy định của pháp luật về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

Để hình thành nội dung bài học những quy định của pháp luật nước ta vềquyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo tôi cho học sinh quan sát những hình ảnh sau: