SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY TĐN ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH... Tuy
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY TĐN ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH
Trang 28 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 6
9 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinhnghiệm 7
10 2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đó sử dụngđể giải quyết vấn đề 9
11 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt độnggiáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 16
Trang 3Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật nhằm phản ánh hiện thực kháchquan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Với học sinh THCSmôn âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để thực hiện nhiệm
vụ giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho học sinh nhằm góp phần giáo dục toàn diệncho học sinh theo mục tiêu đào tạo, tạo cơ sở hình thành nhân cách con ngườimới Việt Nam Tuy nhiên âm nhạc trong nhà trường THCS với tư cách là mộtmôn học có mức độ nhất định về mục đích và nội dung, song mục đích của việcdạy và học môn âm nhạc trong nhà trường phổ thông là giáo dục văn hoá âmnhạc cho học sinh nhằm trang bị cho các em những kiến thức cơ bản, các kỹnăng nhằm tạo điều kiện cho khả năng cảm thụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật âmnhạc, khơi dậy ở các em những khả năng sáng tạo trong hoạt động âm nhạc,củng cố thêm về tình cảm đạo đức, về niềm tin thị hiếu nghệ thuật và nhu cầu
âm nhạc Đây là một loại hình nghệ thuật nhằm phản ánh hiện thực khách quanbằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Ở nhà trường THCS mụctiêu của môn học âm nhạc là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề sơ giản vềnghệ thuật âm nhạc, nhằm phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh, tạonên một trình độ văn hoá âm nhạc nhất định góp phần đào tạo có chất lượngnhững người lao động phát triển toàn diện
Thông qua những phương tiện của nghệ thuật âm nhạc để bồi dưỡng khảnăng nhận thức, phát triển tư duy, óc sáng tạo góp phần cùng các môn học khácphát triển năng lực trí tuệ cho học sinh, bồi dưỡng những năng khiếu nghệ thuật,đẩy mạnh phong trào văn nghệ quần chúng làm cho không khí của nhà trườngthêm vui tươi lành mạnh Từ mục tiêu giáo dục và những lí do chung của mônhọc âm nhạc nói trên, bản thân tôi nhận thấy đó là một hướng đi và là mộtphương pháp giáo dục đúng đắn mang tính đặc thù của việc giáo dục cái hay cáiđẹp, giáo dục tình cảm, thẩm mĩ âm nhạc góp phần quan trọng vào việc hìnhthành nhân cách toàn diện của con người mới: Đức - Trí - Thể - Mĩ Học sinhTHCS đang trong thời kì phát triển nhanh về thể chất, tâm sinh lí, giai đoạn nàycác em có nhiều ước mơ, suy nghĩ về cuộc sống Trong quá trình học âm nhạc,đây là giai đoạn rất thích hợp để phát huy và thu hút tính học tập của học sinh
Trang 4Ba mức độ biểu hiện của học tập tích cực là bắt chước - tìm tòi - sáng tạo.
Sẽ thiệt thòi cho các em về nghệ thuật âm nhạc, nếu giáo viên không tạo điềukiện để học sinh học tập, rèn luyện và thể hiện sự sáng tạo của mình Môn âmnhạc ở THCS cũng như trong chương trình học lớp 6 gồm 4 nội dung là: Họchát, tập đọc nhạc, nhạc lí và âm nhạc thường thức Vậy, phải dạy như thế nào đểphát huy và thu hút học tập của Học sinh?
Với vị trí quan trọng như vậy nhưng thực tế từ khi tôi được phân công
về giảng dạy môn âm nhạc ở trường THCS Thiết ống tôi nhận thấy chất lượngđạt chưa cao qua quá trình giảng dạy và kiểm tra Tình trạng đó, bắt buộc bảnthân tôi phải suy nghĩ cần phải làm gì để nâng cao chất lượng môn âm nhạc nóichung và đặc biệt là phân môn TĐN ở lớp 6 nói riêng? Điều cần thiết và cấpbách nhất là phải tìm ra biện pháp giảng dạy thích hợp để thu hút học tập củahọc sinh nhằm đưa chất lượng phân môn TĐN nói riêng và chất lượng môn họcnói chung ngày một đi lên
Xuất phát từ những lý do nêu trên tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm dạy TĐN để phát huy tính tích cực và tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 6 ở Trường THCS Thiết Ống”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Xuất phát từ mục đích của SKKN, những điểm mới và điểm khác củaSKKN so với những giải pháp cũ trước đây, đề tài tôi lựa chọn với mong muốnđóng góp vào việc nâng cao “Một số kinh nghiệm dạy TĐN để phát huy tính tích cực và tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 6 ở Trường THCS Thiết Ống” sao cho đạt hiệu quả tốt nhất, đáp ứng mục tiêu giáo dục, nâng cao chấtlượng học tập và học sinh thêm yêu thích môn Âm nhạc
- Giúp giáo viên có những phương pháp dạy TĐN hiệu quả nhất để pháthuy tính sáng tạo của học sinh
- Xuất phát từ mục tiêu chung của bộ môn âm nhạc ở trường Trung học
cơ sở, là giáo viên trực tiếp giảng dạy cần phải xác định tốt những nhiệm vụ sauđây:
Trang 5- Xây dựng và phát triển năng lực âm nhạc của học sinh thông qua việc
Dạy Tập đọc nhạc được thể hiện trong sách giáo khoa (SGK ).
- Qua việc hướng dẫn học TĐN, giáo dục cho các em có tình cảm, đạođức trong sáng, lành mạnh, hướng tới những điều thiện và cái đẹp trong cuộcsống
- Xây dựng khả năng tham gia hoạt động âm nhạc, giúp cho việc pháttriển toàn diện cân bằng và hài hoà
- Phát hiện những học sinh có năng khiếu về âm nhạc, động viên và giúpcác em phát triển năng khiếu của mình
- Giúp học sinh bước đầu tập luyện một số kĩ năng đọc nhạc, giúp các emhiểu biết về một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu và một vài sinh hoạt âm nhạctrong đời sống xã hội, cung cấp cho các em thêm một số kiến thức mang tínhvăn hoá âm nhạc
- Với tư cách là người giáo viên dạy môn âm nhạc ở trường THCS, bảnthân cố gắng vận dụng các phương pháp tối ưu nhất đi từ trực quan sinh độngđến tư duy trừu tượng Bên cạnh đó, bản thân luôn bám sát nội dung chươngtrình, sách giáo khoa ở bộ môn âm nhạc lớp 6 Chương trình sách giáo khoa về
cơ bản là phù hợp với đối tượng học sinh ở từng khối lớp Nếu giáo viên làngười hiểu rõ mục tiêu môn học, biết cách tổ chức tiết dạy và có phương phápphù hợp với từng tiết dạy thì nội dung bài học sẽ trở nên nhẹ nhàng hấp dẫn.Ngược lại, nếu giáo viên chưa nắm được mục tiêu môn học, coi môn học hoàntoàn là môn năng khiếu thì sẽ dẫn đến tình trạng dạy môn học này như dạy trongcác trường năng khiếu (chuyên nghiệp), yêu cầu quá cao về các kĩ năng thựchành, biến nội dung các bài học trở nên quá phức tạp và điều tất yếu là dẫn đếnquá tải
- Để khắc phục tình trạng trên, khi thực hiện chương trình về bộ môn
Âm nhạc, trước hết giáo viên cần nắm vững mục tiêu của môn học, đó là giáodục thẩm mĩ, để giúp học sinh hiểu biết cái đẹp, cảm nhận cái đẹp và sáng tạocái đẹp nói chung, chứ không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức và kĩ năng về
âm nhạc Điều mà giáo viên đặc biệt lưu tâm, đặc biệt chú ý đó là giáo dục cho
Trang 6học sinh những tri thức cần thiết về cái hay, cái đẹp, giáo dục thị khiếu thẩm mĩlành mạnh, rèn luyện cho học sinh có hiểu biết và thể hiện tính thẩm mĩ trong
cuộc sống thông qua việc học môn âm nhạc Như Các-Mác đã nói : “Con người phải biết xây dựng cuộc sống theo qui luật của cái đẹp”.
- Xuất phát từ những lý do và niềm hứng thú đó cá nhân đi vào nghiêncứu một đề tài hết sức lý thú và không có tham vọng gì hơn ngoài việc trình bàynhững kinh nghiệm trong những năm qua đứng trên bục giảng, giảng dạy bộmôn âm nhạc, việc đi vào tìm hiểu, đánh giá việc dạy và học môn âm nhạc là
điều cần thiết góp phần nâng cao chất lượng dạy học: “Một số kinh nghiệm dạy TĐN để phát huy tính tích cực và tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 6
ở Trường THCS Thiết Ống”.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Đề tài nghiên cứu: “Một số kinh nghiệm dạy TĐN để phát huy tính tích cực và tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 6 ở Trường THCS Thiết Ống”.
- Đối tượng thực nghiệm: HS lớp 6 Trường THCS Thiết Ống
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Để bài dạy thành công tôi đó vận dụng một số PP nghiên cứu như: PP điều
tra, khảo sát, tổng hợp, so sánh đối chiếu, PP phân tích
- Tham khảo, nghiên cứu tài liệu hướng dẫn về phương pháp dạy học tíchcực
- Tham khảo SGK, SGV, SBT các khối 6,7,8,9
- Áp dụng dạy thử vào giờ dạy trên lớp
- Tham khảo ý kiến đồng nghiệp, thăm dò ý kiến học sinh sau mỗi giờ dạy
để rút kinh nghiệm
- Tích lũy các giờ dạy trên lớp, dự giờ của đồng nghiệp
- So sánh chất lượng giờ dạy, lực học của học sinh khi chưa áp dụng đề tài
và với khi đó áp dụng đề tài
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Trang 72.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
- Qua thực tế hơn 10 năm giảng dạy bộ môn, tôi thấy rằng việc dạy TĐN
để phát huy và thu hút tính học tập của học sinh là việc làm hết sức cần thiết.Điều đó đòi hỏi người giáo viên bộ môn, phải không ngừng trau dồi kiến thức
để tổ chức, hướng dẫn các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trongmôn học một cách nhanh nhất và hiệu quả nhất
- Học sinh THCS - đây là lứa tuổi có nhiều thay đổi về đặc điểm tâm sinh
lý, các em bắt đầu có sự e ngại, chất giọng cũng có sự thay đổi, có em đã thểhiện giọng điệu của người lớn, sự hồn nhiên của trẻ em đã có sự giảm sút Một
số em đã tỏ ra không thích hay còn e ngại khi trình bày một bài hát trước tập thểlớp vì vậy việc tạo cho học sinh hứng thú trong học tập là một điêù hết sức cầnthiết Từ thực tế giảng dạy âm nhạc trong những năm qua tôi xin mạnh dạn trìnhbày để các thầy, cô và các bạn tham khảo
- Thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trườngvới thực tiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương châm "học điđôi với hành";
- Góp phần đổi mới hình thức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểmtra, đánh giá kết quả học tập; thúc đẩy sự tham gia của gia đình, cộng đồng vàocông tác giáo dục
- Khuyến khích giáo viên sáng tạo, thực hiện dạy học theo chủ đề, chủđiểm có nội dung liên quan đến nhiều môn học và gắn liền với thực tiễn;
- Góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạyhọc, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập; tăng cường ứngdụng hiệu quả công nghệ thông tin trong dạy học
- Thực hiện chủ trương đổi mới đồng bộ mục tiêu, nội dung, phươngpháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục; gắnliền giáo dục trong nhà trường với thực tiễn cuộc sống; góp phần hình thànhnăng lực giải quyết vấn đề của học sinh trung học Phát huy kết quả đã đạt đượctrong các năm học trước, năm học này tôi đã vận dụng linh hoạt cách dạy bàiTĐN với phương pháp mới trong phân môn của mình trong các tiết dạy và thấy
Trang 8được hiệu quả rõ rệt So với cách dạy học truyền thống thì cách dạy bài TĐNmới làm cho bài học phong phú hơn, học sinh tích cực, chủ động tiếp thu kiếnthức Đồng thời bài học sôi động hơn nhiều.
* Học sinh:
- Các em học sinh lớp 6 đã tiếp cận với kiến thức chương trình THCS mới
- Học sinh ngoan, đa số các em rất yêu thích môn Âm nhạc Học sinh cảmnhận giai điệu các bài TĐN khá tốt Thực hiện các bài TĐN với đàn tương đốitốt
- Một số bài phân bố chưa cân đối về nội dung, kiến thức
2.2.3 Thực trạng đối với giáo viên.
* Thuận lợi:
- Là một giáo viên đã có nhiều năm giảng dạy bộ môn Âm nhạc ở trườngTHCS Được tiếp xúc với phương pháp dạy học công nghệ hiện đại, đào tạo cơbản, dạy đúng chuyên nghành và được tham gia các lớp tập huấn chuyên đề
Trang 9- Cá nhân luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo của cấp trên, chuyên mônnhà trường, sự phối hợp, cộng tác và giúp đỡ của các đồng chí, đồng nghiệp và
sự đón nhận yêu mến của các em của học sinh thân yêu
* Khó khăn:
- Toàn trường chỉ có một mình giảng dạy bộ môn Âm nhạc
- Điều kiện cơ sở vật chất còn thiếu thốn: Phòng học bộ môn, các phươngtiện nghe nhìn, đồ dùng dạy học còn thiếu, chưa có
2.2.4 Thực trạng đối với học sinh.
* Thuận lợi:
- Đa số các em học sinh lớp 6 đều chăm ngoan, có ý thức trong việc họctập, yêu thích học tập bộ môn
* Khó khăn:
- Là trường khó khăn thuộc vùng 30A của chính phủ
- Một số các em học sinh chưa thật hứng thú với việc học tập bộ môn Âmnhạc, còn rụt rè, thiếu tự tin, ngại thể hiện trước lớp trước tập thể
Cụ thể thực trạng về hứng thú học tập môn Âm nhạc của học sinh khối lớp
6 trường THCS Thiết ống (Trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm) như sau:
Trang 10- Với kết quả kiểm tra hứng thú học tập của học sinh, tỉ lệ học sinh khôngyêu thích môn học chiếm tỉ lệ 12% em điều này ảnh hưởng ít nhiều đến chấtlượng dạy học bộ môn tại đơn vị.
- Nguyên nhân dẫn đến số em chưa hứng thú với việc học tập môn Âmnhạc là do các em chưa thật sự coi trọng môn học, cho rằng đây là môn học chỉđánh giá xếp loại, một phần là thiếu đi sự quan tâm của các bậc phụ huynh đốivới con em mình Thời đại công nghệ thông tin phát triển rất nhiều trò chơi giảitrí cuốn hút các em
- Từ những nguyên nhân trên, dẫn đến kết quả học tập bộ môn âm nhạc 6chưa đạt được kết quả như mong muốn của bản thân
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện.
Cũng như các môn học khác, môn học âm nhạc nhằm trang bị cho lớptrẻ một trình độ văn hoá âm nhạc trong một tổng thể của chương trình giáo dụctoàn diện Nội dung môn âm nhạc sẽ phải bao gồm một số kỹ năng tối thiểu về
ca hát, những vấn đề về lí thuyết âm nhạc sơ giản, hướng dẫn nghe nhạc, tìmhiểu âm nhạc giúp các em nâng cao năng lực cảm thụ và yêu thích môn học này
Quan niệm và cảm xúc của mỗi người trước cái đẹp luôn khác nhau, từquan niệm đó nảy sinh nhiều ý tưởng và trường phái khác nhau trong nghệ thuật.Trong quá trình giảng dạy âm nhạc ở trường THCS, Giáo viên cần tạo mọi điềukiện để học sinh phát huy được những cảm xúc nghệ thuật, những sáng tạo tronghọc tập Muốn làm được điều đó học sinh cần có quá trình rèn luyện không chỉ ởmôn âm nhạc Sáng tạo giúp học sinh phát huy được những suy nghĩ tư tưởng vàhành động của mình, nâng cao kết quả học tập và hình thành những năng lựcriêng biệt của các em
Học TĐN thực chất là quá trình bắt chước của Học sinh để đọc đúng giaiđiệu, lời ca của bài hát Sự bắt chước này gồm hoạt động nghe giáo viên đọcmẫu, hoặc đánh đàn rồi tái hiện lại Với sự bắt chước đó thì chưa phát huy và thuhút tính học tập của các em, vậy muốn các em có sự thích thú trong học tập giáoviên cần phải làm như thế nào?
Trang 11Ngoài cách dạy TĐN theo các bước cơ bản, để phát huy tính tích cực họctập của học sinh, giáo viên có thể đảo các bước và sử dụng những phương phápsau:
2.3.1 Học sinh tập nhận biết nốt nhạc theo nhiều cách
Khi ở cấp học dưới các em chỉ say mê học hát và ít được biết đến 7 nốt nhạc
do đó nhiều em còn chưa nhận biết được 7 nốt nhạc (Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La,Si) Chính vì vậy khi lên lớp 6 các em học bài tập đọc nhạc còn khó khăn vìchưa nhận biết được nốt nhạc Do đó giáo viên phải đưa ra một số cách giúp các
em nhận biết được nốt nhạc
*Ví dụ 1: Những bạn học sinh đã biết nốt nhạc thì giáo viên giao nhiệm
vụ là nhận một đến hai bạn để kèm cặp, bằng cách các em viết bảy nốt nhạc lênkhuông và yêu cầu các bạn nhớ từng nốt
*Ví dụ 2: Giáo viên hướng dẫn các em nhận biết nốt nhạc trên bàn tay.Giáo viên quy định nốt trên ngón và khe ngón tay để các em dễ nhớ Nốt (Đồ,Rê) nằm dưới ngón tay số 5, nốt Mi nằm trên ngón tay số 5, nốt Pha nằm giữakhe số 4 và 5, nốt Son nằm trên ngón tay số 4, nốt La nằm giữa khe số 3 và 4,nốt Si nằm trên ngón tay số 3, nốt Đô nằm giữa khe số 2 và 3 Cách dạy như vậygiúp học sinh dễ học vì các em có thể học bất cứ lúc nào các em muốn
2.3.2 Luyện tập cao độ