Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong luật tố tụng hình sự việt nam (trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh phú thọ)

32 Chương 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ THỦ TỤC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO TỘI PHẠM, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TRÊ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN QUANG HềA

Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam

(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Phú Thọ)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN QUANG HềA

Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam

(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Phú Thọ)

Chuyờn ngành: Luật hỡnh sự và tố tụng hỡnh sự

Mó số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Lấ LAN CHI

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Quang Hòa

GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN

NGHỊ KHỞI TỐ 8 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của thủ tục tiếp nhận,

giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 8

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố

giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 8 1.1.2 Vị trí, vai trò của thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về

tội phạm, kiến nghị khởi tố 19

1.2 Các nguyên tắc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội

phạm, kiến nghị khởi tố 22

1.2.1 Nguyên tắc về trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ, kịp thời tin báo, tố

giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố 23 1.2.2 Nguyên tắc giải quyết đúng thẩm quyền 27 1.2.3 Nguyên tắc bảo đảm quyền, lợi ích của chủ thể báo tin, tố giác,

kiến nghị khởi tố 30

1.3 Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm,

kiến nghị khởi tố trong lịch sử pháp luật Việt Nam 31

1.3.1 Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến

nghị khởi tố trong lịch sử pháp luật Việt Nam từ năm 1945 đến

trước năm 1988 31

1.3.2 Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến

nghị khởi tố trong lịch sử pháp luật Việt Nam từ năm 1988 đến

năm 2003 32

Chương 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ THỦ TỤC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO TỘI PHẠM, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ 36

2.1 Các quy định của luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 36

2.1.1 Quy định về chủ thể báo tin, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 37

2.1.2 Quy định về chủ thể tiếp nhận, giải quyết 39

2.1.3 Quy định về thủ tục tiếp nhận 41

2.1.4 Quy định về thủ tục giải quyết 43

2.1.5 Quy định về các biện pháp giải quyết, biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế được áp dụng 46

2.1.6 Quy định về trách nhiệm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho chủ thể tố giác, báo tin 47

2.1.7 Quy định về quyền và nghĩa vụ của chủ thể tố giác, báo tin, quy định về quyền và nghĩa vụ của chủ thể bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố 50

2.1.8 Quy định về kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác, kiến nghị khởi tố 52

2.2 Thực tiễn áp dụng các quy định về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (giai đoạn 2012-2016) 54

2.2.1 Tình hình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (giai đoạn 2012-2016) 54

2.2.2 Các hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân 58

Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THỦ

TỤC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ

TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ VÀ MỘT SỐ GIẢI

PHÁP KHÁC NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN 65

3.1 Giải pháp hoàn thiện pháp luật 65

3.1.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về trách nhiệm của các chủ thể liên quan đến thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố 65

3.1.2 Quy định bổ sung chủ thể báo tin, tố giác về tội phạm là người nước ngoài 69

3.1.3 Hoàn thiện quy định về thủ tục tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố 70

3.1.4 Quy định cụ thể về tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố từ email, facebook và các trang mạng xã hội 72

3.1.5 Quy định cụ thể về các thủ tục, các hoạt động phải tiến hành trong quá trình giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 74

3.1.6 Quy định cụ thể về thẩm quyền của Viện kiểm sát trong việc kiểm sát và thực hiện quyền công tố trong tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố 78

3.2 Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 81

3.2.1 Giải pháp về tổ chức cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết 82

3.2.2 Giải pháp về nâng cao ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp 84

3.2.3 Giải pháp về cơ chế kiểm tra, kiểm sát 84

3.2.4 Giải pháp về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin 86

KẾT LUẬN 88

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Tình hình giải quyết tin báo, tố giác về tội

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Sau hơn 30 năm đổi mới, sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã tạo ra nhiều thành tựu

to lớn cho đất nước Bên cạnh đó, những mặt trái của nền kinh tế thị trường cũng phát sinh Về lĩnh vực an ninh – trật tự, tội phạm ngày càng phức tạp và tinh vi hơn Vì vậy, cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm ngày càng đòi hỏi sự tinh nhuệ, nhạy bén, kịp thời và chính xác Cuộc đấu tranh này vẫn tiếp tục cần sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn nữa từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội trong việc phát hiện và xử lý tội phạm Trong đó, tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là một kênh quan trọng trong việc phát hiện và xử

lý các vụ việc phạm tội

Pháp luật tố tụng hình sự của Việt Nam đã có nhiều quy định về thủ tục tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Các quy định này ngày càng hoàn thiện hơn Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm

và kiến nghị khởi tố vẫn gặp một số vướng mắc đáng kể Việc tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm chưa đảm bảo kịp thời, chính xác vì nhiều nguyên nhân khác nhau Vì lẽ đó, trên thực tế, thời gian để cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố hoặc quyết định không khởi tố thường nhiều hơn thời hạn luật định Mặt khác, sự phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng với nhau và giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng với các cơ quan khác còn chưa hiệu quả Một số cơ quan không có thẩm quyền điều tra khi tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm đã không chuyển cho CQĐT dẫn đến vụ việc không được xác minh làm rõ và gây ra hiện tượng bỏ lọt tội phạm Hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội

2

phạm và kiến nghị khởi tố cũng chưa hiệu quả, sự phối hợp giữa CQĐT và VKS chưa hiệu quả ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Trong bối cảnh đó, BLTTHS năm 2015 đã chú trọng đến việc tiếp nhận

và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Tuy nhiên, các quy định về tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong Bộ luật này chưa được hướng dẫn cụ thể Những vướng mắc trên đòi hỏi các quy định về thủ tục tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố phải được tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện Vì lẽ đó, học

viên lựa chọn đề tài “Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam (Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Phú Thọ)” làm luận văn thạc sĩ luật học nhằm góp

phần nghiên cứu và hoàn thiện các quy định của pháp luật về thủ tục tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Có thể thấy rằng tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố đóng vai trò rất quan trọng trong tố tụng hình sự Vì vậy, vấn đề này được các nhà khoa học và các nhà hoạt động thực tiễn quan tâm Cho đến nay cũng đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Có thể liệt kê một số công trình khoa học nghiên cứu về quyết tin báo,

tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, như Sồng Pát Chay (2000), “Tiếp

nhận, xử lý tố giác và tin báo về tội phạm tại nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dan Lào – thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả” – Luận án tiến sỹ Luật

học, Đại học Cảnh sát Nhân dân; Nguyễn Duy Ngọc (2003), „„Tiếp nhận, xử

lý tin báo, tố giác tội phạm – thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả của Công an các quận, huyện, thành phố Hà Nội‟‟ – Luận văn thạc sỹ Luật học;

3

Dương Tiến Mạnh (2015), “Kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác tội phạm

trong luật TTHS Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Quốc gia Hà

Nội;… Bên cạnh đó, cũng đã có một số bài báo khoa học bàn về tin báo, tố

giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, như Phạm Quốc Huy (2009), “Bàn về

khái niệm “tố giác tội phạm”, “tin báo về tội phạm” và “kiến nghị khởi tố” trong Bộ luật tố tụng hình sự”, Tạp chí Kiểm sát số 17 (tháng 9/2009);

Nguyễn Văn Cừ (2006), “Bàn thêm về việc bảo vệ người tố giác tội phạm,

người làm chứng, người bị hại trong vụ án hình sự”, Tạp chí Kiểm sát, số

15(8-2006); Đỗ Mạnh Quang (2011), “Một số giải pháp nâng cao chất lượng

công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí Kiểm sát, số 11 (tháng 6/2011); Lê Minh Long (2011), “Một

số giải pháp gỡ vướng mắc, bất cập trong giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm giết người”, Tạp chí Kiểm sát số 07 (tháng

04/2011); Bùi Mạnh Cường (2011), “Thực trạng và kiến nghị nhằm nâng cao

chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí Kiểm sát, số 01 (tháng 01/2011); Lê Ra

(2014), “Hoàn thiện cơ sở pháp lý về công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải

quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân”, Tạp chí Kiểm

sát số 19 (tháng 10/2014); Nguyễn Văn Khoát (2014), “Một số giải pháp nâng

cao chất lượng công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố các vụ án cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác”, Tạp chí Kiểm sát số 14 (tháng 7/2014); Trần Văn

Chung (2015), “Thực tiễn và những khó khăn, vướng mắc trong việc giải

quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí Kiểm sát số

10 (tháng 5/2015); Phạm Văn Gòn (2015), “Một số ý kiến góp ý các quy định

trong dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự (sửa đổi) về tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí Kiểm sát số 09 (tháng 5/2015); Hoàng Huy

4

Hiệp (2015), “Góp ý chế định tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội

phạm và kiến nghị khởi tố trong dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự (sửa đổi)”,

Tạp chí Kiểm sát số 07 (tháng 4/2015); Nguyễn Trọng Nghĩa & Trần Trung

Hiếu (2015), “Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện Thông tư liên tịch số

06/2013/TTLT về việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí Kiểm sát số 05 (tháng 3/2015); Vũ Văn Giang

(2015), “Những nét cơ bản trong Bộ luật tố tụng hình sự một số nước về tiếp

nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”, Tạp chí

kiểm sát số 22 (tháng 11/2015); Mai Đắc Biên (2015), “Vấn đề giải quyết và

kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong

dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi”, Tạp chí Kiểm sát số 17 (tháng

9/2015); Lê Ra (2012), “Cần thống nhất nhận thức về các khái niệm tố giác,

tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và các nguồn thông tin về tội phạm”,

Tạp chí Kiểm sát số 20 (tháng 10/2012); Bùi Đăng Dung (2012), “Những giải

pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phối hợp trong việc phát hiện, giải quyết tố giác, tin báo về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại thành phố Hải Phòng”, Tạp chí Kiểm sát số 11 (tháng 6/2012)

Qua khảo cứu, học viên nhận thấy về cơ bản các công trình khoa học đã công bố đã xác định được khái niệm, bản chất của tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố Các công trình khoa học cũng đã chỉ ra một số bất cập trong tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

và đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện Tuy nhiên, cho đến nay, mặc dù đã có công trình khoa học nghiên cứu từng khía cạnh liên quan đến tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, nhưng vẫn cần một công trình nghiên cứu một cách hệ thống những vấn đề lý luận về thủ tục tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Hơn nữa, cũng chưa có công trình nào nghiên cứu về thực trạng tiếp nhận, giải quyết tin

5

báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Vì lẽ

đó, đề tài “Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam (Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh

bố trước đó

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Qua việc làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, đề tài đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn có nhiệm vụ làm rõ các vấn

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Trong

đó làm rõ những thành tựu đã đạt được và những vướng mắc, tồn tại, chỉ ra nguyên nhân của những vướng mắc, tồn tại

- Đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật

6

về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi

tố và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiếp nhận, giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm ở Phú Thọ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn có đối tượng nghiên cứu là các quy định của pháp luật về thủ tục tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố bởi lực lượng cảnh sát nhân dân ở tỉnh Phú Thọ trong thời gian từ năm 2012 đến 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của phép duy vật biện chứng, duy vật lịch sử Để triển khai luận văn, tác giả sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp liên ngành, phương pháp so sánh để tổng hợp và phát triển các tri thức liên quan đến đề tài luận văn

6 Những điểm mới và đóng góp của luận văn

Luận văn có một số điểm mới sau đây:

- Luận văn cung cấp tổng hợp những tri thức, quan điểm khoa học về tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố để từ đó đưa ra khái niệm về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, làm sáng tỏ đặc điểm của thủ tục này Bên cạnh đó, trên cơ tổng hợp, kế thừa các quan điểm khoa học hợp lý đã được công bố, luận văn cũng xây dựng được các bước, các biện pháp được áp dụng khi tiến hành thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố cũng như nguyên tắc tiến hành thủ tục này

- Luận văn chỉ ra những vướng mắc, tồn tại cũng như nguyên nhân của những vướng mắc, tồn tại này trong thực tiễn thực hiện thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố ở tỉnh Phú Thọ

7

- Luận văn đưa ra được một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện thủ tục này ở tỉnh Phú Thọ

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin

báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố;

Chương 2: Các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện

hành về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố và thực tiễn thực hiện trên địa bàn tỉnh Phú Thọ;

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thủ tục tiếp nhận, giải

quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố và một số giải pháp khác

nâng cao hiệu quả thực hiện

8

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ

1.1 Khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

1.1.1.1 Khái niệm tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố và thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là nguồn thông tin quan trọng, là cơ sở ban đầu để cơ quan tiến hành tố tụng xác minh các căn cứ

để khởi tố vụ án hình sự và tiến hành các hoạt động tố tụng tiếp theo Theo Từ điển Tiếng Việt, tin là điều được truyền đi, báo cho biết về sự việc, tình hình xảy ra [28, tr.993] Cũng theo nghĩa phổ thông thì tố cáo và tố giác cũng có nghĩa là báo cho cơ quan có thẩm quyền biết về người hoặc hành động phạm pháp [28, tr.1008] Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, tố cáo và tố giác về tội phạm không đồng nhất

Theo Luật tố cáo năm 2011 thì:

Tố cáo là việc công dân theo thủ tục do Luật này quy định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức [21, Điều 2, Khoản 1] Như vậy, chủ thể của hành vi tố cáo là công dân và đối tượng của tố cáo là bất kỳ hành vi vi phạm pháp luật nào Trong khi đó, tố giác về tội phạm

có thể hiểu theo nghĩa chung nhất là báo cho cơ quan có thẩm quyền về hành

9

vi có dấu hiệu tội phạm Tội phạm là hành vi vi phạm pháp luật có tính nguy hiểm cho xã hội thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội phạm được quy định trong BLHS Do vậy, có thể thấy khái niệm tố cáo bao hàm các khái niệm tố giác về tội phạm.Điểm khác biệt cơ bản giữa hai khái niệm này là: Tố cáo là quyền của công dân, còn tố giác về tội phạm vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của công dân [16, tr.9] Như vậy, việc tố cáo hành vi phạm pháp luật hay không là sự lựa chọn của công dân Trong khi đó, tố giác về tội phạm còn là nghĩa vụ của công dân Pháp luật hình sự cũng đã tội phạm hóa hành vi không tố giác tội phạm Quan hệ pháp luật về tố cáo hành vi vi phạm pháp luật chỉ phát sinh sau khi công dân thực hiện quyền tố cáo, còn quan hệ pháp luật tố giác về tội phạm thì phát sinh ngay sau khi công dân biết về tội phạm [24, tr.33]

Hiện nay, khái niệm tin báo, tố giác về tội phạm đã được đưa ra trong BLTTHS Theo đó, tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành

vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền (khoản 1 Điều 144 BLTTHS năm 2015) Tin báo về tội phạm là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do

cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền hoặc thông tin

về tội phạm trên phương tiện thông tin đại chúng (khoản Điều 144 BLTTHS năm 2015) Khái niệm tin báo, tố giác về tội phạm trong BLTTHS năm 2015 có nhiều điểm tương đồng và khác biệt với khái niệm tin báo, tố giác về tội phạm

đã được đưa ra trong một số công trình khoa học hiện nay

Tin báo về tội phạm là việc các cơ quan, tổ chức báo tin hoặc đăng tin có nội dung phản ánh về tội phạm xảy ra cho cơ quan thẩm quyền giải quyết theo quy định của BLTTHS Tố giác về tội phạm được hiểu là việc cá nhân phát hiện, tố cáo người phạm tội hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định của BLTTHS [24, tr.34]

Về cơ bản, các khái niệm đều thống nhất chủ thể của tố giác về tội phạm là cá nhân và đối tượng của tố giác về tội phạm là hành vi có dấu hiệu tội phạm Các khái niệm cũng đều thống nhất tin báo, tố giác về tội phạm là thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm Như tác giả Dương Tiến Mạnh định nghĩa:

Tin báo, tố giác về tội phạm là những thông tin về tội phạm được quy định trong BLHS do công dân, cơ quan, tổ chức cung cấp bằng các hình thức thông tin khác nhau; do các phương tiện thông tin đại chúng nêu lên hoặc do người phạm tội tự thú để cho cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết theo qui định của BLTTHS [16, tr.13]

Có quan điểm cho rằng “cần hiểu bản chất của tin báo do công dân hoặc cá nhân cung cấp là tố giác tội phạm” [11, tr.27] Ở khía cạnh nhất định, tác giả luận văn đồng tình với quan điểm này Ví dụ, khi cá nhân báo tin về một vụ việc có dấu hiệu tội phạm trong đó chỉ ra hành vi có dấu hiệu tội phạm, như hành vi cướp, cố ý gây thương tích và người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm thì đây chính là tố giác về tội phạm Nếu một cá nhân có chức vụ, như Chủ tịch HĐND huyện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhân danh cơ quan, tổ chức để tố cáo một hành vi có dấu hiệu tội phạm thì đây chính là tin báo về tội phạm do cơ quan, tổ chức cung cấp Tuy nhiên, nếu người có chức

vụ đó nhân danh cá nhân mình để tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm thì được coi là tố giác về tội phạm hay tin báo về tội phạm? Theo quan điểm của

Từ những phân tích trên có thể đưa ra định nghĩa về tin báo, tố giác về tội phạm như sau:

Tin báo về tội phạm là những thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm

do cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền bằng bất kỳ hình thức hoặc phương thức truyền tin nào Tin báo về tội phạm

có thể được truyền tải trên các phương tiện thông tin đại chúng

Tố giác về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự do cá nhân cung cấp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Theo từ điển tiếng Việt, kiến nghị là nêu ý kiến đề nghị về một việc chung với cơ quan nhà nước có thẩm quyền [28, tr.524] Ở góc độ pháp lý, kiến nghị khởi tố là quyền của cơ quan nhà nước, thể hiện bằng văn bản kiến

12

nghị gửi CQĐT và VKS, yêu cầu khởi tố vụ án hình sự để điều tra, xử lý tội phạm và người phạm tội nào đó [24, tr.35] Tác giả luận văn cho rằng, kiến nghị khởi tố không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ của cơ quan nhà nước trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình phát hiện ra hành vi có dấu hiệu

tội phạm Kiến nghị khởi tố là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội

phạm do cơ quan nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ của mình phát hiện, thu thập, chuyển và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý

Kiến nghị khởi tố gồm có hai nội dung đó là 1, thông tin liên quan đến hành vi có dấu hiệu tội phạm và 2, đề nghị CQĐT hoặc VKS xem xét, xử lý

vụ việc có dấu hiệu tội phạm Như vậy, chủ thể của kiến nghị khởi tố là cơ quan nhà nước có thẩm quyền (khi thực hiện các hoạt động thuộc chức năng, nhiệm vụ của mình, theo phân công, phân cấp trong bộ máy Nhà nước phát hiện, thu thập, tập hợp thông tin về tội phạm) Tiếp đó, nội dung của tin báo,

tố giác về tội phạm chỉ là các thông tin liên quan đến hành vi có dấu hiệu tội phạm mà không nhất thiết phải có yêu cầu hoặc đề nghị về việc khởi tố, xử lý hành vi phạm tội Trong khi đó, kiến nghị khởi tố bắt buộc phải có phần nội dung về yêu cầu CQĐT hoặc VKS xem xét, xử lý vụ việc có dấu hiệu tội phạm (yêu cầu khởi tố) Vì lẽ đó, thông tin do chủ thể tố giác hoặc cung cấp tin báo về tội phạm có thể không đầy đủ và không nhất thiết là chứng cứ Trong khi đó, để yêu cầu CQĐT, VKS khởi tố vụ án hình sự, cơ quan kiến nghị khởi tố phải cung cấp các chứng cứ, tài liệu liên quan đến hành vi có dấu hiệu tội phạm Như vậy, các thông tin liên quan đến hành vi có dấu hiệu tội phạm do cơ quan kiến nghị khởi tố cung cấp thường cụ thể hơn so với tin báo,

tố giác về tội phạm Tuy nhiên, cũng không loại trừ các trường hợp, kiến nghị khởi tố cũng chưa đầy đủ và chính xác Về hình thức, kiến nghị khởi tố phải được thực hiện theo thủ tục luật định và bằng văn bản Trong khi đó, tin báo,

tố giác về tội phạm có thể được cung cấp bởi bất kỳ hình thức hoặc phương tiện cung cấp thông tin nào, ví dụ gọi điện thoại, khai báo trực tiếp

13

Như vậy, mặc dù có những đặc điểm khác nhau nhưng tin báo, tố giác

về tội phạm và kiến nghị khởi tố đều có chung một bản chất là nguồn thông tin về tội phạm, và chính vì cùng chung đối tượng phản ánh là về vấn đề tội phạm nên yêu cầu phải được tiếp nhận, giải quyết theo một trình tự luật định. Trên thực tế, chất lượng thông tin được cung cấp thông qua hoạt động cung cấp tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố thường không đồng đều Trong nhiều trường hợp, vì lý do khác nhau, những thông tin được chuyển tải đến cơ quan có thẩm quyền không được chính xác và đầy đủ Đồng thời, trong nhiều trường hợp, các thông tin do người tố giác hoặc báo tin cung cấp

có thể chưa đủ cơ sở để xác định đầy đủ các dấu hiệu của hành vi phạm tội Tuy nhiên, đây là những nguồn thông tin ban đầu giúp cho các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng tiến hành các thủ tục nhằm xác minh sự thật khách quan để xác định căn cứ khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự Do

đó, tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố cần phải được tiếp nhận, ghi nhận và xử lý theo những trình tự, thủ tục và biện pháp hiệu quả Nếu cơ quan có thẩm quyền thực hiện những biện pháp thích hợp khi tiếp nhận được tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố, nhanh chóng tiếp cận hiện trường, tiến hành các hoạt động điều tra tại hiện trường, lấy sinh cung người

bị hại, khám xét, truy tìm sẽ giúp ngăn chặn kịp thời hậu quả của tội phạm, ngăn chặn hoặc hạn chế cơ hội người phạm tội xóa dấu vết Bên cạnh đó, CQĐT cũng cần nhanh chóng thực hiện những biện pháp thích hợp nhằm bảo

vệ nguồn thông tin, bảo vệ người cung cấp thông tin Vì vậy, những hoạt động nghiệp vụ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là rất cần thiết Đây là những bước tiền

đề để tiến hành các thủ tục tố tụng hình sự tiếp theo như khởi tố vụ án hình

sự, khởi tố bị can, tạm giam, truy tố, xét xử,

Như vậy, thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến

14

nghị khởi tố là những hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trong trong việc bảo

đảm chất lượng nguồn đầu vào của tố tụng hình sự, hạn chế khả năng bỏ lọt tội phạm cũng như hạn chế khả năng gây ra những thiệt hại nghiêm trọng hơn

do tội phạm gây ra Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm,

kiến nghị khởi tố là những hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

theo trình tự do pháp luật tố tụng hình sự quy định nhằm ghi nhận, xác minh các nguồn tin về tội phạm để có các biện pháp ngăn ngừa kịp thời cũng như thu thập những thông tin cần thiết để ra các quyết định tố tụng tương ứng và phục vụ các hoạt động điều tra tiếp theo

1.1.1.2 Đặc điểm của thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

a, đặc điểm về chủ thể

Trước hết, chủ thể tham gia thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác

về tội phạm, kiến nghị khởi tố gồm ba nhóm chủ thể chính, đó là: 1, chủ thể tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố; 2, chủ thể báo tin, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố và 3, chủ thể bị tố giác, kiến nghị khởi tố

Như phần trên đã trình bày, chủ thể báo tin, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố bao gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân báo tin về sự việc có dấu hiệu tội phạm, cá nhân tố cáo về hành vi có dấu hiệu tội phạm và cơ quan nhà nước cung cấp tài liệu, chứng cứ kèm theo yêu cầu khởi tố vụ án hình sự Trong khi đó, chủ thể bị tố giác, kiến nghị khởi tố chính là người bị tố cáo đã hoặc đang thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm Người bị tố cáo đã hoặc đang thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm có thể sẽ bị khởi tố, truy tố và xét xử và bị tòa án tuyên là phạm tội nhưng cũng có thể không phạm tội Các thông tin mà chủ thể báo tin, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố chỉ là thông tin ban đầu, cần được cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp tục xác

và VKS, trong đó CQĐT là chủ thể chính tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác

về tội phạm và kiến nghị khởi tố Bởi vì CQĐT được giao nhiệm vụ và quyền hạn khởi tố và điều tra vụ án hình sự Cơ quan nhà nước đưa ra kiến nghị khởi

tố, ví dụ kiểm toán, cơ quan thanh tra, là những cơ quan am hiểu pháp luật, nên biết hoặc buộc phải biết cơ quan có thẩm quyền quyết định khởi tố và tiến hành điều tra là CQĐT hoặc VKS Do vậy, kiến nghị khởi tố buộc phải gửi đến CQĐT hoặc VKS Vì lẽ đó, về mặt nguyên lý, chủ thể có thẩm quyền tiếp nhận và giải quyết kiến nghị khởi tố chỉ có thể là CQĐT hoặc VKS

Tuy nhiên, cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác

về tội phạm không chỉ bao gồm CQĐT và VKS Bên cạnh CQĐT và VKS, những cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện một số hoạt động điều tra cũng

có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Bởi vì, một trong những nguồn tin là cơ sở ban đầu cho các cơ quan này tiến hành một số hoạt động điều tra ban đầu chính là nguồn tin được cung cấp bởi người báo tin hoặc tố giác về tội phạm

Mặt khác, không phải lúc nào chủ thể báo tin, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố cũng có thể biết được rõ ràng cơ quan nào có thẩm quyền điều tra Ví dụ, trên thực tế khi có vụ việc hình sự xảy ra ở một địa bàn nhất định, người dân thường báo với công an xã, phường, thị trấn hoặc lực lượng cảnh sát 113 Ngoài ra, trong những hoàn cảnh nhất định, người báo tin hoặc tố giác về tội phạm không có điều kiện để cung cấp thông tin trực tiếp cho CQĐT, VKS hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện các hoạt động điều

16

tra Ví dụ, A bị cướp tấn công và bị thương nặng A chạy thoát và đến trụ sở của một nhà máy báo tin về vụ cướp bao gồm địa điểm xảy ra vụ cướp, tài sản

bị chiếm đoạt và một vài đặc điểm nhận dạng của tên cướp và sau đó bị hôn

mê Trong trường hợp này, lực lượng bảo vệ của nhà máy (đại diện cho nhà máy) phải tiếp nhận tin báo của A, ghi chép lại thông tin, đưa A đi cấp cứu và chuyển thông tin cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết Như vậy, chủ thể tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm cần được mở rộng để bảo đảm sự thuận lợi cho người dân theo hướng bất kỳ cơ quan, tổ chức nào cũng có quyền và nghĩa vụ tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm

Nói tóm lại, không phải mọi trường hợp, chủ thể tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm cũng đồng thời là chủ thể giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Chủ thể giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm là CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện một số hoạt động điều tra và VKS Trong khi đó, chủ thể tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm là bất kỳ cơ quan, tổ chức nào

b, đặc điểm về đối tượng

Đối tượng của thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố chính là tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Nội dung của tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố là những thông tin ban đầu về vụ việc có dấu hiệu tội phạm, hành vi có dấu hiệu tội phạm, người bị nghi thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm và những thông tin khác Các cơ quan có thẩm quyền không được hoàn toàn dựa vào các thông tin này mà cần phải tiến hành các nghiệp vụ nhằm xác minh thông tin để làm

rõ sự thật khách quan là căn cứ để ra các quyết định tố tụng tiếp theo

c, đặc điểm về trình tự thủ tục

Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố được chia làm hai quy trình Quy trình thứ nhất là quy trình tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Quy trình thứ hai là quy trình giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

17

Trong quy trình thứ nhất, các thủ tục cần được thiết kế sao cho bảo đảm

sự thuận tiện cho việc báo tin, tố giác về tội phạm và gửi kiến nghị khởi tố Vì vậy, các phương thức báo tin, tố giác về tội phạm cần đa dạng và không bắt buộc phải tuân thủ theo một chuẩn mực nào về mặt thể thức Ví dụ, tin báo, tố giác về tội phạm có thể được thực hiện thông qua điện thoại, thư, thư điện tử, khai báo trực tiếp Kiến nghị khởi tố cần phải được lập thành văn bản và kèm theo là các chứng cứ, tài liệu liên quan Tuy nhiên, cơ quan kiến nghị khởi tố có thể gửi kiến nghị khởi tố trực tiếp hoặc bằng đường bưu điện cho

cơ quan có thẩm quyền Như phần trên đã trình bày, kiến nghị khởi tố phải được gửi đến CQĐT hoặc VKS có thẩm quyền Tuy nhiên, trên thực tế, đôi khi kiến nghị khởi tố vẫn được gửi đến cơ quan không có thẩm quyền tiếp nhận và giải quyết Trong trường hợp này, cơ quan tiếp nhận phải chuyển ngay đến cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết kiến nghị khởi tố

Đầu tiên, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện hoạt động ghi nhận tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố Thông thường nghiệp vụ này sẽ

do cán bộ trực ban hoặc tương đương thực hiện Việc ghi nhận được thực hiện thông qua lập biên bản, ghi âm, ghi hình có âm thanh lời khai ban đầu và ghi vào sổ tiếp nhận Ngoài ra, cơ quan này cũng tiến hành thủ tục nhận, lưu, giữ tài liệu, đồ vật do người báo tin, tố giác về tội phạm, cơ quan kiến nghị khởi

tố giao nộp Các tin báo về tội phạm được đăng, phát hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng thì cán bộ trực ban cần ghi chép đầy đủ nội dung, số báo hoặc buổi phát thanh, truyền hình [29, tr.24] Sau đó, nếu cơ quan tiếp nhận đồng thời là cơ quan giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố thì thủ trưởng cơ quan này sẽ phân công cho một hoặc một số cán bộ

cụ thể giải quyết Nếu cơ quan tiếp nhận không đồng thời là cơ quan giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố thì cơ quan này phải chuyển ngay cho cơ quan có thẩm quyền để tiến hành quy trình tiếp theo

có quyết định khởi tố vụ án như khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, trưng cầu giám định, định giá tài sản, thu thập thông tin từ những chủ thể

có liên quan Trong trường hợp xét thấy đã quá thời hạn luật định, mà những thông tin cần thiết chưa thu thập đủ, ví dụ như chưa có kết quả trưng cầu giám định, chủ thể có liên quan chưa cung cấp đủ vật chứng, cơ quan có thẩm quyền có quyền ra quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố Sau đó, nếu các thông tin cần thiết đã được thu thập đầy đủ thì cơ quan có thẩm quyền ra quyết định phục hồi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố để tiếp tục giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong một thời hạn mà pháp luật quy định

Trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện những nghiệp vụ, biện pháp điều tra nhất định để xác minh sự thật khách quan Ví dụ, trong bản hướng dẫn nghiệp vụ cho cảnh sát quốc gia Philipines đã hướng dẫn các công việc mà cảnh sát trực ban phải thực hiện khi nhận được tin báo hoặc tố giác

về tội phạm như sau:

Cảnh sát trực ban phải: (a) ghi lại thời điểm tiếp nhận thông tin; (b) lấy thông tin nhận dạng của người báo tin hoặc tố giác; (c) lấy thông tin về nơi xảy ra sự việc; (d) lấy thông tin về nội dung của sự việc; (e) xác định số nạn nhân; (f) ghi tóm tắt sự việc; (g) yêu cầu xe tuần tra gần nhất hoặc đồn cảnh sát gần nhất phong tỏa hiện trường để bảo vệ hiện trường (người tiếp cận hiện trường đầu

Ngoài ra, trong quá trình thực thiện thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố cần bảo đảm sự tham gia của VKS với vai trò là cơ quan thực hiện công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp Thực hiện tốt công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tin báo tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố là yếu tố quan trọng để hạn chế tình trạng bỏ lọt tội phạm, làm oan người vô tội ngay từ những hoạt động tố tụng ban đầu [25, tr.32] Bên cạnh đó, VKS còn giải quyết những xung đột thẩm quyền giữa các cơ quan

1.1.2 Vị trí, vai trò của thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

1.1.2.1 Vị trí của thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Hiện nay, có một số tranh luận về vị trí của thủ tục này, có ý kiến cho rằng, tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là hoạt động mở đầu của quá trình giải quyết vụ án hình sự [9, tr.36] Đồng tình với ý kiến này, một quan điểm khác khẳng định tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là bước đi đầu tiên của CQĐT và VKS trong quá trình phát hiện và xử lý tội phạm [1, tr.27] Rõ ràng, thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố là giai đoạn đầu tiên của quá trình giải quyết vụ án hình sự vì các lý do như sau:

Thứ nhất, khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn tố tụng đầu tiên, tạo tiền

20

đề cho các giai đoạn tố tụng tiếp theo như điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình

sự Khởi tố vụ án hình sự cũng được chia thành các tiểu giai đoạn, trong đó tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là tiểu giai đoạn đầu tiên của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự Bởi vì để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, cơ quan có thẩm quyền phải chứng minh sự việc bị khởi tố có dấu hiệu tội phạm Các thông tin sử dụng để xác minh có dấu hiệu tội phạm có thể do cơ quan có thẩm quyền tự phát hiện, tìm kiếm, thu thập Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

có mục đích phát hiện, thu thập và củng cố các thông tin ban đầu là căn cứ để

ra các quyết định tố tụng tiếp theo Các thông tin này cũng có thể sẽ được sử dụng để làm chứng cứ xác định hành vi phạm tội và hình phạt áp dụng cho người thực hiện hành vi phạm tội Vì vậy, thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố phải diễn ra trước các giai đoạn

và thủ tục tố tụng tiếp theo

Thứ hai, liệu rằng có nên coi thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố

giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là thủ tục tiền tố tụng không? Mặc dù những thông tin thu thập được trong giai đoạn tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là những thông tin ban đầu, chưa đầy đủ

và cần được tiếp tục xác minh sự chính xác, trung thực Tuy nhiên, nếu ngay

từ giai đoạn đầu, thông tin được kiểm chứng theo một quy trình chặt chẽ thì

sẽ giúp cho các giai đoạn tố tụng sau được thuận lợi cũng như tránh được những sai sót Ví dụ, ngay sau khi nhận được đơn tố giác về hành vi hiếp dâm, cơ quan có thẩm quyền ngay lập tức tiến hành trưng cầu giám định thì

có thể xác định được dấu vết của thủ phạm trên người nạn nhân như tinh trùng và các dịch sinh học khác Đây là những chứng cứ quan trọng để xác định người phạm tội Từ thời điểm tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố, CQĐT bắt đầu tiến hành các hoạt động điều tra, phân công

21

điều tra viên tiến hành xác minh, thu thập chứng cứ, áp dụng các biện pháp ngăn chặn cần thiết và tổ chức các hoạt động điều tra khác theo quy định của pháp luật [27, tr.21] Do vậy, cần có những quy định pháp luật về quy trình, thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Nếu như coi giai đoạn này là giai đoạn tiền tố tụng thì không thật sự phù hợp

về mặt lý luận khi xác định một giai đoạn tố tụng (với nhiệm vụ tố tụng đặc trưng thể hiện vai trò của nó trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, chủ thể tiến hành tố tụng đặc trưng, văn bản tố tụng đặc trưng và có sự rõ ràng về thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc để chuyển sang giai đoạn tố tụng tiếp theo) Vì vậy, giai đoạn này cần coi là thủ tục đầu tiên của giai đoạn khởi tố

vụ án hình sự và được điều chỉnh bởi Bộ luật tố tụng hình sự

1.1.2.2 Vai trò của thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là những nguồn thông tin quan trọng góp phần rất lớn vào việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi

vi phạm và tội phạm, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân [3, tr.24] Vai trò của thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố được thể hiện ở những điểm sau đây:

Một là, việc thực hiện nghiêm chỉnh, đầy đủ thủ tục tiếp nhận, giải

quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố sẽ giúp cho cơ quan công an phát hiện được các hành vi phạm tội

Qua sinh hoạt, cuộc sống hàng ngày, quần chúng nắm bắt thông tin có liên quan đến an ninh, trật tự xảy ra trên địa bàn mình

cư trú như: Tình hình sinh hoạt, đời sống; ý thức chấp hành chính sách, pháp luật, thái độ chính trị; tâm tư, nguyện vọng chính đáng hoặc những vướng mắc, oan ức của người dân; những mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân; những dư luận không bình thường trong

22

nhân dân; tình hình hoạt động của các loại tội phạm, các phần tử xấu; tệ nạn xã hội; nguyên nhân, điều kiện của tình trạng phạm tội trên địa bàn… [18, tr.25-26]

Quần chúng nhân dân cung cấp những thông tin này thông qua tin báo,

tố giác về tội phạm Trên cơ sở những thông tin này, lực lượng công an sẽ kịp thời áp dụng các biện pháp nghiệp vụ nhằm ngăn ngừa tội phạm xảy ra

Hai là, để ngăn chặn việc thực hiện tội phạm và hậu quả của tội phạm

(đặc biệt là những tin báo về tội phạm trong giai đoạn chuẩn bị), tội phạm đang diễn ra, tội phạm đã hoàn thành nhưng chưa kết thúc, bảo vệ an toàn và

bí mật cho danh tính nạn nhân của tội phạm, người chứng kiến – nếu có các biện pháp ngăn chặn, bảo vệ kịp thời từ phía lực lượng công an nhân dân, chính quyền địa phương và quần chúng nhân dân

Ba là, để thực hiện kịp thời các biện pháp điều tra ngay tại hiện trường

như lấy sinh cung người bị hại, người chứng kiến, bắt quả tang, bắt khẩn cấp, thực hiện các biện pháp truy nã, truy tìm theo dấu vết nóng và các biện pháp nghiệp vụ khác của lực lượng công an nhân dân

Bốn là, tiến hành thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội

phạm và kiến nghị khởi tố giúp cho cơ quan có thẩm quyền thu thập đầy đủ thông tin tin cậy để xác định dấu hiệu tội phạm hoặc không có dấu hiệu tội phạm để ra các quyết định tố tụng đúng đắn Nói một cách khác, việc thực hiện nghiêm túc và hiệu quả thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố giúp cho cơ quan có thẩm quyền “phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý kịp thời mọi hành vi phạm tội” [11, tr.26]

1.2 Các nguyên tắc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Các nguyên tắc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố được hiểu là những đòi hỏi khách quan đối với thủ tục tiếp nhận,

23

giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố, đòi hỏi phải được thể hiện trong các quy định của pháp luật cũng như phải được tuân thủ nghiêm chỉnh trong thực tiễn thực hiện, đồng thời cũng là tiêu chí đánh giá chất lượng, hiệu quả của các hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác

về tội phạm, kiến nghị khởi tố Luận văn cho rằng thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

1.2.1 Nguyên tắc về trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ, kịp thời tin báo, tố giác

về tội phạm và kiến nghị khởi tố

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng là phát hiện tội phạm Phát hiện tội phạm là việc xác định một hành vi nguy hiểm cho xã hội có dấu hiệu của tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự và chỉ ra hoặc có thể chỉ ra người đã, đang thực hiện hành vi phạm tội [18, tr.12] Để phát hiện tội phạm thì thông tin là yếu tố quyết định Cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể tự mình phát hiện, tìm kiếm và thu thập thông tin Nhưng nếu chỉ dựa vào bản thân các cơ quan này thì hiệu quả phát hiện tội phạm sẽ không cao Vì vậy, sự tham gia của quần chúng nhân dân trong công tác phát giác tội phạm là rất quan trọng

Đặc biệt là qua việc sử dụng biện pháp vận động quần chúng

để tuyên truyền, vận động,, hướng dẫn quần chúng nhân dân cách thức ghi nhận, cung cấp thông tin về tội phạm và các vấn đề có liên quan đến hoạt động của tội phạm trên địa bàn, cung cấp cho cơ quan chức năng nhằm tìm ra người đã, đang và sẽ thực hiện hành vi phạm tội [18, tr.12-13]

Vì lẽ đó, tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố có thể chưa đầy đủ, chính xác, chưa phải là căn cứ để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự Nhưng đây là nguồn thông tin quý giá mà cơ quan có thẩm quyền có được từ

24

sự hợp tác của quần chúng nhân dân và các cơ quan nhà nước khác Vì vậy,

cơ quan có thẩm quyền không được phép từ chối tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Việc cơ quan có thẩm quyền từ chối tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố không chỉ gây nguy cơ bỏ lọt tội phạm mà còn làm suy giảm niềm tin của quần chúng nhân dân Điều này làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác đấu tranh phòng ngừa và xử lý tội phạm Vì vậy, nguyên tắc tiên quyết là cơ quan có thẩm quyền phải tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Các cơ quan, tổ chức khác cũng không được phép từ chối tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm Cán bộ được phân công tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố phải chịu trách nhiệm pháp lý về hành vi từ chối tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Trách nhiệm pháp lý thông thường là trách nhiệm kỷ luật, như cảnh cáo, hạ bậc lương, cách chức Trong trường hợp vì động cơ vụ lợi mà từ chối tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố thì có thể bị áp dụng hình thức kỷ luật cao nhất là buộc thôi việc, nếu thuộc trường hợp nghiêm trọng thì còn phải chịu trách nhiệm hình sự

Để có thể xác định được đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, không kết tội sai người vô tội, các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải thu thập đầy đủ chứng cứ Tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi

tố là những thông tin ban đầu rất quan trọng giúp cho các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xác định được hướng đi trong việc thu thập, xác minh chứng cứ Bản thân tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố cũng có thể chứa đựng các thông tin là những chứng cứ quan trọng Những thông tin này rất đa dạng về nguồn gốc và hình thức lưu giữ Có những thông tin được lưu giữ bằng các đối tượng vật chất như tài liệu, băng ghi âm, băng ghi hình,

đồ vật,… nhưng cũng có thông tin được lưu giữ trong thế giới tinh thần của con người (trong trí nhớ của nạn nhân, người chứng kiến sự việc khi họ tri

25

giác sự việc) Dù thông tin có được lưu giữ dưới hình thức nào thì cũng không tồn tại vĩnh cửu mà nhanh chóng suy giảm và biến mất theo thời gian hoặc bởi nguyên nhân khách quan hoặc chủ quan Ví dụ, người chứng kiến sẽ quên các chi tiết của vụ việc, đĩa lưu trữ dữ liệu bị virus tấn công nên mất dữ liệu, đĩa ghi âm bị người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm phá hủy… Vì vậy, nguyên tắc này cũng đòi hỏi cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời ghi lại các thông tin liên quan đến vụ việc, ghi lại lời khai của người báo tin, tố giác về tội phạm, tiếp nhận, lưu giữ và bảo quản các nguồn lưu trữ thông tin và các đồ vật Để bảo đảm được nguyên tắc này, pháp luật cũng cần quy định trách nhiệm pháp lý được áp dụng cho cán bộ chậm trễ, thiếu trách nhiệm trong việc ghi nhận, tiếp nhận, lưu giữ và bảo quản thông tin, đồ vật do người báo tin, tố giác về tội phạm và cơ quan kiến nghị khởi tố cung cấp Trường hợp thiếu trách nhiệm thì có thể áp dụng trách nhiệm kỷ luật như cảnh cáo, hạ bậc lương, cách chức Nhưng nếu có động cơ vụ lợi nên cố ý chậm trễ hoặc không ghi nhận, tiếp nhận, lưu giữ và bảo quản thông tin, đồ vật do người báo tin, tố giác về tội phạm và cơ quan kiến nghị khởi tố cung cấp thì bị buộc cho thôi việc, nếu thuộc trường hợp nghiêm trọng còn phải chịu trách nhiệm hình sự

Ngoài ra, tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố chỉ là những thông tin ban đầu cần phải được tiếp tục làm rõ, xác minh cũng như cần phải tìm kiếm, thu thập thêm chứng cứ Do đó, cơ quan có thẩm quyền phải nhanh chóng và kịp thời tiến hành các nghiệp vụ trinh sát, điều tra để xác minh sự thật khách quan như khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, thu thập thông tin, đồ vật, tài liệu từ các cá nhân, tổ chức và cơ quan, ngăn chặn hành

vi phạm tội tiếp diễn, bắt giữ người thực hiện hành vi phạm tội Diễn biến của một vụ việc có dấu hiệu tội phạm có thể diễn ra rất nhanh, với những người phạm tội tinh vi, xảo quyệt nếu không kịp thời xác minh thông tin, họ

sẽ xóa bỏ dấu vết và các chứng cứ chứng minh tội phạm gây khó khăn cho cơ

26

quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong điều tra, truy tố và xét xử Ngoài

ra, trong nhiều trường hợp, người phạm tội manh động có thể gây ra những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng nếu như không được ngăn chặn kịp thời Bên cạnh đó, trong nhiều trường hợp, việc trưng cầu giám định, xác định giá trị tài sản cũng chỉ có ý nghĩa nếu được thực hiện sớm nhất có thể Ngoài ra, việc thu thập các thông tin từ những cá nhân, tổ chức, cơ quan có liên quan cũng cần được triển khai nhanh chóng để tránh hiện tượng thông tin bị thất lạc

Khi tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi

tố, cơ quan có thẩm quyền, cán bộ được giao trực tiếp giải quyết phải bảo đảm nguyên tắc đầy đủ và chính xác Theo đó:

- Phải xác minh đầy đủ thông tin cần thiết liên quan đến vụ việc và hành vi có dấu hiệu tội phạm, ví dụ cần làm rõ nhân thân người cung cấp thông tin, nguyên nhân cung cấp thông tin, mối quan hệ giữa người cung cấp thông tin với nạn nhân và/hoặc người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm, đặc điểm nhận dạng của người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm, nhân thân và đặc điểm nhận dạng của nạn nhân Khi làm việc và lấy lời khai của người cung cấp thông tin cần lập biên bản và có chữ ký, ghi rõ họ tên, địa chỉ

cư trú của người này

- Phải lịch sự, nhã nhặn, tránh hách dịch, cửa quyền khi làm việc với người báo tin, tố giác về tội phạm Khi làm việc với những chủ thể này, cán

bộ có thẩm quyền giải quyết phải lắng nghe và tôn trọng các thông tin do họ cung cấp Đồng thời cán bộ cần hướng dẫn, tư vấn để họ cung cấp thêm những thông tin cần thiết

- Trong quá trình thu thập thêm thông tin, cán bộ có thẩm quyền giải quyết cần có thái độ hòa nhã, khéo léo, cần đóng vai trò là nhà tư vấn để khuyến khích cá nhân, tổ chức, cơ quan cung cấp thông tin kịp thời Đặc biệt, cán bộ cũng cần tư vấn cho các cá nhân về trách nhiệm hình sự trong trường

Tuy nhiên, khi đã quy định rõ thời hạn giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố có tính đến những khó khăn nêu trên mà cơ quan

có thẩm quyền vẫn vi phạm về thời hạn thì thủ trưởng cơ quan có thẩm quyền

và cán bộ trực tiếp giải quyết phải chịu trách nhiệm pháp lý Trước hết, nếu năng lực hạn chế hoặc thiếu trách nhiệm dẫn đến việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố không đúng hạn thì thủ trưởng và cán

bộ được phân công giải quyết có thể sẽ bị áp dụng hình thức kỷ luật như khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, cách chức Tuy nhiên, nếu có động cơ vụ lợi dẫn đến cố ý kéo dài thời gian giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố thì có thể bị buộc thôi việc, trong trường hợp nghiêm trọng

có thể phải chịu trách nhiệm hình sự

1.2.2 Nguyên tắc giải quyết đúng thẩm quyền

Nguyên tắc giải quyết đúng thẩm quyền đòi hỏi:

Thứ nhất, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền tiếp nhận tin báo, tố giác về

tội phạm không được từ chối tiếp nhận cũng như đùn đẩy trách nhiệm cho cơ quan, tổ chức khác Nội dung này có quan hệ chặt chẽ với nguyên tắc về trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ, kịp thời tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Trong đó, lực lượng công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm

28

Các Phòng điều tra thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra, Cơ quan

An ninh điều tra thuộc Công an cấp tỉnh; Cơ quan Cảnh sát điều tra thuộc Công an các huyện, thị đều phải cử cán bộ trực ban 24/24 giờ

để tiếp nhận đầy đủ mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố từ các nguồn gửi đến Cơ quan điều tra và phải ghi chép đầy

đủ trong sổ trực ban của đơn vị [29, tr.24]

Thứ hai, nếu cơ quan tiếp nhận có thẩm quyền giải quyết tin báo, tố

giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố thì phải tiến hành giải quyết theo quy định của pháp luật Nếu cơ quan tiếp nhận không có thẩm quyền giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố thì phải chuyển ngay cho cơ quan có thẩm quyền để giải quyết theo quy định của pháp luật Trên thực tiễn, hầu hết các tố giác của cá nhân, tin báo của cơ quan, tổ chức về tội phạm được gửi đến Công an cấp phường, xã, thị trấn tiếp nhận [19, tr.32] Nhưng các cơ quan này không có thẩm quyền giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm

Vì vậy, các cơ quan này phải chuyển tin báo, tố giác về tội phạm cho cơ quan

có thẩm quyền giải quyết Việc chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết vừa bảo đảm chống “oan sai” vừa bảo đảm chống “bỏ lọt” Bởi vì, các cơ quan có thẩm quyền giải quyết là các CQĐT, VKS hoặc các cơ quan được giao một số hoạt động điều tra Đây là những cơ quan có trình độ chuyên môn sâu về pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và có nghiệp vụ điều tra

Vì vậy, các các hoạt động xác minh thông tin, điều tra ban đầu sẽ được thực hiện một cách chuyên nghiệp và hiệu quả hơn so với các cơ quan không có nghiệp vụ chuyên môn về điều tra

Thứ ba, các cơ quan phải có sự phối hợp chặt chẽ với nhau trong quá

trình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Trong đó, đặc biệt chú trọng đến vai trò của VKS trong thực hiện quyền công

tố và kiểm sát hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

29

Như vậy, có thể thấy, trước khi khởi tố vụ án, trong giai đoạn

xử lý tố giác, tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố, viện kiểm sát đã

có thẩm quyền, trách nhiệm vừa kiểm sát các hoạt động điều tra, vừa hỗ trợ điều tra trong việc tìm ra sự thật của vụ việc như: Phê chuẩn hay không phê chuẩn, gia hạn hay không gia hạn, viện kiểm sát đã thực hiện quyền truy cứu trách nhiệm hình sự của mình như phê chuẩn bắt khẩn cấp, gia hạn tạm giữ, yêu cầu khởi tố vụ án, nếu

cơ quan điều tra không thực hiện thì tự mình khởi tố vụ án, khởi tố

bị can [12, tr.17]

Thứ tư, nguyên tắc này đòi hỏi cần có cơ chế giải quyết xung đột thẩm

quyền giữa các cơ quan trong việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Bởi vì, việc quy định có nhiều cơ quan có thẩm quyền giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố tất yếu sẽ xảy ra xung đột thẩm quyền, ví dụ xung đột thẩm quyền giữa CQĐT của CAND với CQĐT của VKS cùng cấp, xung đột về thẩm quyền giữa các cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện một số hoạt động điều tra,… Về nguyên tắc, trước hết các cơ quan sẽ tự trao đổi để thống nhất cơ quan có thẩm quyền giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Tuy nhiên, nếu các cơ quan không thống nhất được thì cơ quan nào có thẩm quyền xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong trường hợp cụ thể VKS là cơ quan thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố Vì vậy, việc giao cho VKS giải quyết và quyết định là phù hợp Theo đó, VKS cấp trên sẽ giải quyết các xung đột về thẩm quyền giữa các cơ quan có thẩm quyền ở cấp dưới trực tiếp, xung đột thẩm quyền giữa các cơ quan có thẩm quyền cấp trung ương do VKSNDTC hoặc VKSQSTƯ giải quyết Có quan điểm cho rằng,

30

việc này nên giao cho tòa án thì sẽ công bằng hơn Tác giả luận văn cho rằng việc cho tòa án giải quyết chưa chắc đã hiệu quả về mặt kinh tế vì phát sinh thêm các thủ tục không cần thiết, gây tốn kém về mặt thời gian và kinh phí của nhà nước Vì vậy, VKS giải quyết xung đột thẩm quyền là hợp lý

1.2.3 Nguyên tắc bảo đảm quyền, lợi ích của chủ thể báo tin, tố giác, kiến nghị khởi tố

Đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm là trách nhiệm của toàn xã hội Tố giác tội phạm vừa là quyền vừa là nghĩa vụ của cá nhân Những người dám đứng lên đấu tranh, phát giác tội phạm là những người dũng cảm Tuy nhiên, trong thực tiễn cũng nảy sinh ra mâu thuẫn giữa việc thực hiện nghĩa

vụ phát hiện, tố giác về tội phạm với sự an toàn cá nhân của người tố giác Không chỉ có cá nhân mà bản thân các cơ quan, tổ chức (đặc biệt là người đứng đầu các cơ quan, tổ chức và những cán bộ trực tiếp tham gia) cũng quan tâm đến sự an toàn khi tham gia đấu tranh, phát hiện, tố cáo các hành vi có dấu hiệu tội phạm Trong nhiều trường hợp, người bị tố giác, tố cáo đe dọa hoặc dùng vũ lực, dùng quyền lực để xâm hại đến tính mạng, sức khỏe, danh

dự, nhân phẩm của người tố giác, tố cáo hoặc người thân của những người này Người bị tố giác, tố cáo có thể sử dụng các biện pháp đê hèn khác làm ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần và vật chất của người tố giác, tố cáo Vì vậy, pháp luật cần quy định các cơ quan tiếp nhận, giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố và các cơ quan thuộc lực lượng công an nhân dân có nghĩa vụ bảo đảm (1) an toàn về tính mạnh, sức khỏe, danh dự,

uy tín và tài sản của người tố giác, báo tin về tội phạm; (2) an toàn về tài sản,

uy tín của cơ quan, tố chức báo tin về tội phạm, cơ quan kiến nghị khởi tố; (3)

an toàn về tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín và tài sản người đứng đầu, cán bộ trực tiếp tham gia của cơ quan, tổ chức báo tin về tội phạm, cơ quan kiến nghị khởi tố

Đối với bọn Việt gian, phản động, nhân dân có nhiệm vụ tố cáo, hoặc mật báo với cơ quan có trách nhiệm và hết sức giúp đỡ việc điều tra, xét xử nhưng không được vì thù riêng mà vu cáo Những người có công trong việc tố cáo, vây bắt bọn Việt gian, phản động, sẽ được Chính phủ khen thưởng

Mặc dù, trong thời kỳ này chưa có một văn bản quy phạm pháp luật riêng quy định về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố nhưng Chính phủ cũng đan ban hành Thông tư số 436-TTg ngày 13/09/1958 quy định trách nhiệm, quyền hạn và tổ chức của các cơ quan chính quyền trong việc giải quyết thư khiếu nại, tố giác (gọi tắt là thư khiếu tố) của nhân dân Đây là cơ sở pháp lý để các cơ quan nhà nước tiếp nhận, giải quyết các khiếu nại, tố giác trong đó có các tố giác về tội phạm Thông tư

số 436-TTg ngày 13/09/1958 chỉ rõ:

Nghiên cứu và giải quyết các việc khiếu nại và tố giác của nhân dân là một trách nhiệm quan trọng của tất cả các cơ quan Nhà nước các cấp trước nhân dân Giải quyết tốt, kịp thời thư khiếu tố của nhân dân là biểu thị tinh thần phụ trách của các cơ quan Nhà nước trước nhân dân, là thiết thực bảo đảm quyền tự do

32

dân chủ của nhân dân, thỏa mãn những yêu cầu thiết thân của nhân dân; nhờ đó, mối liên hệ giữa Nhà nước và nhân dân sẽ được tăng cường

Việc nghiên cứu và giải quyết thư khiếu tố của nhân dân còn

có tác dụng giúp chính quyền nắm tình hình chấp hành chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kịp thời uốn nắn những lệch lạc, sai lầm của cán bộ và cơ quan Nhà nước, và bổ sung chủ trương, chính sách v.v…

Thông tư cũng xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong giải quyết khiếu tố của nhân dân Mục II (1) Thông tư số 436-TTg ngày 13/09/1958 quy định:

Trách nhiệm giải quyết các vụ khiếu nại hoặc tố giác chủ yếu thuộc về cơ quan nơi phát sinh vấn đề và trước hết là trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan Trường hợp toàn thể cơ quan hoặc thủ trưởng cơ quan bị khiếu tố thì cơ quan cấp trên có trách nhiệm xét

và giải quyết

Trường hợp nhân dân khiếu tố lên cấp trên thì tùy tính chất của vấn đề và tùy từng trường hợp cụ thể, cấp trên có thể tiến hành điều tra và giải quyết, hoặc chuyển đến cơ quan nơi phát sinh vấn

đề để giải quyết

Mặc dù, trong giai đoạn này, Nhà nước ta đã nhận thức được sự quan trọng của tố giác về tội phạm, nhưng Nhà nước chưa ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định về thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm

1.3.2 Thủ tục tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong lịch sử pháp luật Việt Nam từ năm 1988 đến năm 2003

Ngày 28/6/1988, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua Bộ luật tố tụng hình sự số 7-LCT/HĐNN8 Bộ luật tố tụng hình sự