“Phân tích sự tác động của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay”.

Trong quá trình thực hiện pháp luật có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hiện pháp luật của mọi chủ thể như: yếu tố kinh tế, chính trị, dư luận xã hội, thông tin đại chúng….vì vậy

Mở đầu

Như chúng ta đã biết, pháp luật được coi là công cụ hữu hiệu nhất mà nhà nước đã ban hành để điều chỉnh các quan hệ xã hội Trong quá trình thực hiện pháp luật có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hiện pháp luật của mọi chủ thể như: yếu tố kinh tế, chính trị, dư luận xã hội, thông tin đại chúng….vì vậy để hiểu

rõ hơn sự tác động của một trong số những yếu tố đó em xin lựa chọn đề số 5:

“Phân tích sự tác động của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay”.

Nội dung

I Một số khái niệm

Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho các quy định của pháp luật đi vào thực tiễn cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của cá chủ thể pháp luật

Có bốn hình thức cơ bản thực hiện pháp luật đó là:

Thứ nhất, tuân thủ pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các

chủ thể pháp luật tự kiềm chế để không thực hiện những hành vi, hoạt động mà pháp luật ngăn cấm

Thứ hai, thi hành pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các

chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực

Thứ ba, sử dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các

chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể của mình

Thứ tư, áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà

nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện các quy định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi , đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể1

Thông tin đại chúng là được hiểu chung là một quá trình truyền đạt thông tin một cách rộng rãi hướng đến mọi người trong xã hội thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo in, tạp chí, phát thanh, truyền hình, sách, internet…

Dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, thái độ có tính chất phán xét, đánh giá của các nhóm xã hội hay của xã hội nói chung trước những vấn đề mang tính thời sự,

có liên quan tới lợi ích chung, thu hút được sự quan tâm của nhiều người và được thể hiện trong các nhận định hoặc hành động thực tiễn của họ

Dư luận xã hội mang những tính chất cơ bản sau: thứ nhất, tính khuynh hướng;

thứ hai là tính lợi ích; thứ ba là tính lan truyền; thứ tư là tính bền vững tương đối

và tính dễ biến đổi; cuối cùng là tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế xã hội của dư luận xã hội2

II Sự tác động của thông tin đại chúng đến hoạt động thực hiện pháp luật

ở nước ta hiện nay

1 Tác động tích cực

Các phương tiện thông tin đại chúng như báo viết, báo hình, báo nói, báo điện

tử thường xuyên đăng tải thông tin về các sự kiện, hiện tượng pháp luật xảy ra trong xã hội, hoạt động thực hiện pháp luật của các tầng lớp xã hội và của các cơ quan chức năng, nêu nên những tấm gương điển hình “người tốt, việc tốt” trong

1 Xem thêm: Ngọ Văn Nhân, Xã hội học pháp luật, nxb Hồng Đức.

2 Xem thêm: Trường Đại học Luật Hà Nội, Tập bài giảng Xã hội học, nxb Công an nhân dân.

việc thực hiện pháp luật, các vụ việc vi phạm pháp luật, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật… những thông tin đó ở chừng mực khác nhau tác động đến suy nghĩ, nhận thức và hành vi của mỗi người, khiến cho họ thực hiện pháp luật tốt hơn Cụ thể:

Thứ nhất, các phương tiện thông tin đại chúng là công cụ tuyên truyền giáo dục

pháp luật có hiệu quả xã hội cao Việc thường xuyên đăng tải những thông tin và chính sách pháp luật của nhà nước, các dự thảo văn bản pháp luật mới, đưa các thông tin đó đến được với đông đảo các tầng lớp nhân dân, làm cho mỗi người dân trong đời sống sinh hoạt thường ngày của mình được tiếp cận với các phương tiện thông tin đại chúng một cách trực tiếp, cập nhật, phong phú, đa dạng, sinh động, dễ dàng Thông qua các phương tiện nghe, nhìn của đài phát thanh, đài truyền hình, sách báo in, báo mạng, báo ảnh, tạp chí người dân có thể thấm nhuần những nội dung pháp luật, những điều cần phải làm, những vấn đề phải quan tâm Nhờ đó

mà người dân hiểu biết hơn về các chính sách pháp luật của nhà nước, cũng do hiểu biết hơn nên người dân sẽ thực hiện pháp luật tốt hơn, hạn chế được tình trạng chủ thể thực hiện hành vi nào đó mà theo quy định của pháp luật là không được phép làm, đến khi bị bắt mới tá hỏa ra hành vi mình đã làm là vi phạm pháp luật

Ví dụ: vào những ngày giáp tết, tại các địa phương đều cho phát thanh tuyên

truyền về việc cấm mua bán, sử dụng các loại pháo nổ, chất gây cháy nổ, cho phát thanh các Thông tư, Nghị định của nhà nước quy định về việc cấm mua bán, sử dụng pháo nổ cũng như các mức phạt nếu vi phạm… Thông qua việc tuyên truyền trên loa mọi người dân trong địa phương đó đều nắm bắt được việc mua bán, sử dụng pháo nổ đã bị pháp luật cấm, từ dó người dân sẽ nghiêm chỉnh chấp hành quy định để tránh phải chịu những hậu quả pháp lý nhất định

Thứ hai, các phương tiện thông tin đại chúng cũng phê phán, phân tích, tìm

nguyên nhân của những cá nhân, tập thể vi phạm pháp luật một cách thẳng thắn, sắc bén, nêu rõ các hiện tượng sai trái coi thường pháp luật, không hiểu pháp luật

đã dẫn đến những hậu quả khó lường cho cá nhân, gia đình và xã hội Việc làm này

có tác động mạnh tới nhận thức tư tưởng, tình cảm của mỗi người, khiến họ phải tự điều chỉnh hành vi của mình theo quy định của pháp luật

Ví dụ: trên tivi, báo đài…thường đăng tải những vụ tai nạn giao thông có hậu quả đáng tiếc đã xảy ra mà nguyên nhân là do người tham gia giao thông đã sử dụng rượu, bia, nồng độ cồn vượt quá mức cho phép, phóng nhanh vượt ẩu, hay không đội mũ bảo hiểm…những vụ việc đó sẽ tác động trực tiếp đến nhận thức của người xem, làm cho họ tự điều chỉnh hành vi của mình khi tham gia giao thông phải chấp hành nghiêm chỉnh luật giao thông đường bộ để không dẫn đến những hậu quả đáng tiếc cho chính bản thân và gia đình họ Hay các vụ về việc cán bộ quan liêu, hách dịch, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân vẫn khá nghiêm trọng như cảnh sát giao thông đánh người vi phạm, tham nhũng hàng nghìn tỷ đồng của các cán bộ cấp cao… và những hậu quả pháp lý họ phải gánh chịu đã trở thành một liều thuốc cảnh tỉnh cho các cán bộ ,công chức, viên chức

Thứ ba, các phương tiện thông tin đại chúng đăng tải những tấm gương “người

tốt, việc tốt” thực hiện pháp luật, những thông tin đó sẽ tác động đến nhận thức của mỗi người xem và ít nhiều họ cũng sẽ noi theo, từ đó họ sẽ thực hiện pháp luật tốt hơn

Ví dụ, trên các trang mạng có đăng tải những thông tin về việc quán quân Vietnam Idol 2015 Trọng Hiếu cùng Á quân The Voice Kids 2013 Phương Mỹ Chi

đã tham gia đi bộ và biểu diễn tại Quy Nhơn, Bình Định, chương trình do Yamaha Motor Việt Nam phối hợp với Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia phát động

nhằm tuyên truyền, giáo dục, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về trật tự an toàn giao thông cho các em học sinh khối tiểu học những thông tin này ít nhiều sẽ tác động đến nhận thức của các em nhỏ cũng như các bậc phụ huynh về vai trò của

mũ bảo hểm, từ đó các bậc phu huynh quan tâm hơn đến việc đội mũ bảo hiểm cho con nhỏ cũng như của chính mình khi tham gia giao thông

2 Tác động tiêu cực

Bên cạnh những tác động tích cực đối với hoạt động thực hiện pháp luật thì thông tin đại chúng cũng có những tác động tiêu cực đối với hoạt động thực hiện pháp luật, cụ thể như sau:

Thứ nhất, các thế lực thù địch, chống phá nhà nước thường lợi dụng các phương

tiện thông tin đại chúng để đăng tải các thông tin không chính xác, không đúng sự thật để làm cho người dân mất lòng tin vào các quy định của pháp luật, từ đó chống đối hoặc không thực hiện theo các quy định của pháp luật

Thứ hai, trên các phương tiện thông tin đại chúng thì luôn có rất nhiều các

nguồn tin khác nhau về các quy định pháp luật của nhà nước, mà một số người do mới được tiếp cận hoặc do không hiểu biết nên việc tra tìm, tiếp cận các văn bản pháp luật trở nên khó khăn, dễ tìm và áp dụng những quy định pháp luật đã hết hiệu lực

III Sự tác động của dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật ở

nước ta hiện nay

Với những tính chất của mình, dư luận xã hội có tác động mạnh mẽ đến hoạt động thực hiện pháp luật Dư luận xã hội gắn liền với ý chí của cộng đồng, của các nhóm xã hội nên nó tác động mạnh mẽ đến suy nghĩ và hành động của các cá nhân Trong một chừng mực nhất định, người ta có thể không sợ sự trừng phạt của pháp

luật khi thực hiện những hành vi sai trái, phạm pháp, nhưng lại rất sợ sự phê phán, lên án của dư luận xã hội- một thứ “luật bất thành văn” Trong điều kiện xã hội có nền dân chủ rộng rãi, dư luận xã hội được coi là phương tiện kiểm tra xã hội đối với ý thức pháp luật và hành vi pháp luật của mỗi người Dưới áp lực của dư luận

xã hội, mỗi người luôn phải xem xét, suy nghĩ, kiểm định trước khi thực hiện một hành vi pháp luật nào đó Những câu hỏi luôn được mỗi người đặt ra , như hành vi

đó đúng hay sai? có phù hợp với chuẩn mực pháp luật hiện hành không? Nếu thực hiện thì có được dư luận xã hội ủng hộ đồng tình hay sẽ bị dư luận xã hội lên án? Nhờ đó, ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật trong mỗi chủ thể cũng được nâng lên một bước

1 Tác động tích cực

Thứ nhất, dư luận xã hội giáo dục ý thức thực hiện pháp luật của các chủ thể.

Dư luận xã hội khi đã hình thành, nó tác động vào ý thức con người, chi phối ý thức cá nhân Đại đa số người trong cộng đồng đều quan tâm tới dư luận xã hội đánh giá hành vi của mình, có khuynh hướng giữ gìn, bảo vệ những đánh giá tốt, sửa chữa sai sót đáp ứng những đòi hỏi của dư luận xã hội đối với bản thân mình

Từ đó, dư luận xã hội có thể khen hoặc chê, động viên hay phê phán những biểu hiện đạo đức hoặc hành vi cá nhân của nhóm người trong xã hội, phòng ngừa các hành vi phạm pháp, buộc cá nhân phải thu mình vào khuôn khổ đạo đức, pháp luật

Ví dụ, một người khi thực hiện hành vi giết người sẽ bị dư luận bàn tán, lên án không chỉ ảnh hướng đến danh dự uy tín của người đó mà còn ảnh hưởng tới cả gia đình của họ Như vậy, nếu không muốn bị dị nghị, người đó phải kiềm chế để không thực hiện hành vi phạm tội

Dư luận xã hội có tính lan truyền rộng rãi, từ đó, các ý kiến, phán xét hiện tượng pháp lý nào đó cũng lan nhanh trong xã hội Do đó dư luận xã hội còn tham

gia vào việc phổ biến, tuyên truyền cho các tầng lớp xã hội những giá trị, tư tưởng, quan điểm pháp luật Thông qua dư luận xã hội, ý thức thực hiện pháp luật của người dân dần nâng cao

Thứ hai, dư luận xã hội đấu tranh phòng chống các biểu hiện tiêu cực xã hội.

Dư luận xã hội là một phương tiện giáo dục có hiệu quả, đồng thời là một nhân tố phòng ngừa vi phạm pháp luật Sự phán xét, đánh giá tập thể ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành cách xử sự hợp pháp của mọi người dân Không có ai có thể sống ngoài dư luận, bởi vậy cũng không ai có thể thực hiện những hành vi bất hợp pháp

mà không bị bàn luận Đối với đại đa số quần chúng nhân dân, lợi ích quốc gia, dân tộc luôn có tầm quan trọng hàng đầu Mỗi khi quyền lợi, các giá trị của quốc gia, dân tộc bị xâm hại thì dư luận xã hội lập tức xuất hiện với thái độ lên án, phản đối gay gắt Mỗi khi các cá nhân hoặc nhóm xã hội nào đó có hành vi xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, dư luận xã hội cũng lập tức lên án, gây sức ép nhằm ngăn chặn hành vi đó

Ví dụ: những vụ phạm pháp hình sự đặc biệt nghiêm trọng như vụ sát hại 5 người ở Bình Tân mới đây khiến cho dư luận xã hội hết sức căm phẫn, đòi trừng phạt nghiêm khắc kẻ phạm tội

Dư luận xã hội có thể gây sức ép, lên án, đòi hỏi các cơ quan nhà nước phải tích cực đấu tranh chống các hiện tượng như tham nhũng, quan liêu, tắc trách, thiếu tinh thần trách nhiệm…trong bộ máy của Đảng, của nhà nước và của các tổ chức

xã hội khác Đối với những vấn đề nan giải, bức xúc mà cộng đồng gặp phải, dư luận xã hội cò thể đưa ra các đề nghị, khuyến cáo, sự khuyên bảo có tính chất tư vấn cho việc giải quyết những vấn đề đó một cách phù hợp và được ửng hộ nhất

Ví dụ: dư luận xã hội thời gian qua ở nước ta về việc các cơ quan bảo vệ pháp luật xử lý các vụ án tham nhũng, về việc buôn bán nhà đất…đã buộc các cơ quan

chức năng Nhà nước ta phải sữa chữa những sai trái trong các quyết định của mình như xử lý công khai, minh bạch hơn cho mọi người cùng biết qua các thông tin đại chúng như tivi, báo đài…

Thứ ba, dư luận xã hội giám sát, tư vấn đối với hoạt động thực hiện pháp luật.

Hoạt động giám sát của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật được thể hiện như sau:

Đối với việc tuân thủ pháp luật: Nhờ sự giám sát của dư luận xã hội, buộc các chủ thể phải kiềm chế không tiến hành các hoạt động mà pháp luật cấm, nếu không sẽ ngay lập tức bị lên án, trở thành trung tâm cho xã hội bàn luận Nhờ đó, pháp luật được tuân thủ tốt hơn, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của mọi công dân

Ví dụ: một cán bộ, công chức nhà nước mà tham nhũng thì ngay lập tức sẽ

bị dư luận bàn tán, dị nghị, việc đó không những sẽ ảnh hưởng đến danh dự, uy tí của cán bộ đó mà còn ảnh hưởng đến cả gia đình của họ Do vậy cán bộ,công chức

đó không muốn bị dư luận bàn tán, dị nghị thì phải kiềm chế không tham ô, tham nhũng

Đối với việc thi hành pháp luật: Cùng với các cơ quan nhà nước, sự giám sát của dư luận xã hội buộc các chủ thể pháp luật phải tích cực thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình với nhà nước

Đối với việc sử dụng pháp luật: nếu không có dư luận xã hội, bộ máy cưỡng chế của nhà nước sẽ không quản lí hết được mọi cấp, mọi ngành, nhờ có dư luận

xã hội mà tình trạng lạm chức lộng quyền giảm đáng kể một khi có biểu hiện, dư luận sẽ lên án, từ đó các cơ quan thi hành sức mạnh cưỡng chế có cơ sở để điều tra, trả lời cho dân biết Ví dụ, ông Nguyễn Văn Nên (nguyên Phó thủ trưởng Cơ quan CSĐT Công an Tiền Giang) bị truy tố về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ cùng với hai cựu sĩ quan Ngô Thanh Phong (nguyên Trưởng phòng

CSĐT tội phạm về kinh tế và chức vụ công an tỉnh Tiền Giang) và Phạm Văn Út (nguyên Đội trưởng Đội tham mưu Văn phòng Cơ quan CSĐT Công an Tiền Giang) trong vụ án lấy tiền tang vật của nhóm buôn xăng dầu Trần Thế Hùng (Hùng “Xì Tẹc”) gửi ngân hàng lấy lãi chia nhau Ngay lập tức, vụ án được dư luận bàn luận sôi nổi, buộc Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tiền Giang phải vào cuộc, điều tra tới cùng

Đối với hoạt động áp dụng pháp luật: không chỉ ảnh hưởng tới cơ quan nhà nước, dư luận xã hội còn là tiếng nói để bảo vệ quyền con người, quyền công dân, tránh tình trạng áp dụng pháp luật tùy tiện, kém hiệu quả.1

Ví dụ: vụ án oan sai của ông Nguyễn Thanh Chấn, ngồi tù oan 10 năm vì bị buộc tội giết cô hàng xóm Nguyễn Thị Hoan tại thôn Me, xã Nghĩa Trung, huyện Việt Yên, Bắc Giang gây chấn động trong nước Sự bức xúc của dư luận đã buộc Toà Án Nhân Dân tỉnh Bắc Giang điều tra, xử lí nghiêm minh và bồi thường thòa đáng cho ông Chấn sau 10 năm ngồi tù Việc lên án của dư luận xã hội vừa bảo vệ được quyền lợi cho người bị oan vừa tác động mạnh mẽ đến các cơ quan nhà nước khiến họ phải thận trong hơn trong việc áp dụng pháp luật

2 Tác động tiêu cực

Thứ nhất, những thế lực thù địch có thể lợi dụng dư luận để truyền bá những tư

tưởng phản động chống lại nhà nước, xúi giục phản động, như xuyên tạc các quy định của nhà nước, quan điểm, đường lối của Đảng làm cho nhân dân mất lòng tin vào các chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước từ đó dẫn đến việc thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật

Thứ hai, các dư luận xã hội một mặt nó phản ánh, lên án những hành vi tiêu cực

trong xã hội nhưng mặt khác nó lại tác động tiêu cực đến tâm lý của người dân

1 Xem: http://luanvan.net.vn/luan-van/de-tai-vai-tro-cua-du-luan-xa-hoi-doi-voi-thuc-hien-phap-luat-74025/

làm cho họ hoang mang, lo lắng, không dám sử dụng pháp luật hay nói cách khác

là không dám thực hiện quyền của mình chẳng hạn như việc người dân tố cáo một một người nào đó có hành vi phạm tội nghiêm trọng thì người có hành vi phạm tội

đó sẽ bị dư luận lên án, phê phán nhưng sau đó do bị ảnh hưởng đến danh dự, lợi ích của mình người này có xu hướng sẽ trả thù người đã tố cáo Ví dụ cụ thể như

vụ bốn nông dân xã Vĩnh Thành tố cáo cán bộ xã lập danh sách khai khống, rút hàng trăm triệu đồng tiền đền bù giải phóng mặt bằng công trình tỉnh lộ 70 của huyện Vĩnh Linh Sau đó bị cán bộ xã cùng thân nhân của họ trả thù bằng cách đe dọa, thách thức, cắt điện thậm chí còn bị chém, bị liệt vào danh sách chống đối chính quyền1 Việc dư luận xã hội lên án, phê phán tội tham nhũng của cán bộ xã

và những hành vi tiêu cực khác của họ ngoài những tác động tích tực thì nó còn tác động tiêu cực đến tâm lý của người dân tạo cho họ một tâm lý sợ bị trả thù như những người nông dân này mà không tố cáo, bỏ mặc cho qua

IV Một số giải pháp nhằm phát huy sự tác động tích cực, hạn chế tác động

tiêu cực của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đến hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay.

Thứ nhất, để ngâng cao hiệu quả cũng hư hạn chế tiêu cực của thông tin đại

chúng thì người làm công tác thông tin đại chúng, cơ bản là các nhà báo phải được giáo dục về pháp luật, có kiến thức luật pháp khá sâu trên từng lĩnh vực Nhà báo cần nghiên cứu, nắm vững hệ thống luật pháp trong lĩnh vực mà mình phụ trách như giao thông, môi trường, an ninh trật tự, kinh tế, tài chính, văn hóa, xã hội Những thông tin giáo dục pháp luật phải chính xác, hệ thống, đầy đủ, rõ ràng, dễ hiểu, dễ nhớ, có ấn tượng khó quên Có như vậy, người dân mới nắm bắt pháp luật một cách chính xác từ đó thực hiện đúng các quy định của pháp luật

1 Xem thêm: https://tuoitre.vn/bi-tra-thu-vi-to-cao-tham-nhung-250872.htm