Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và một số biện pháp kỹ thuật đối với giống cam vinh trồng tại huyện lục yên, tỉnh yên bái

Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất điều hoà sinh trưởng, phân bón qua lá và phân hữu cơ vi sinh đến sự rụng hoa, rụng quả, năng suất và chất lượng quả cam Vinh .... Kết quả

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận vănnày là trung thực, đầy đủ, rõ nguồn gốc và chưa được sử dụng đ ể bảo

vệ một học vị nào Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiệnluận văn này đã được cảm ơn

Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng bảo vệ luận văn, trước khoa

và nhà trường về các thông tin, số liệu trong đề tài./

Tác giả

Lê Viết Đại

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS N u ễn T ế Huấn

là người hướng dẫn tận tình cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo khoa Nônghọc, Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học, các thầy cô đã tham gia giảng dạychương trình cao học - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện, Ủyban nhân dân xã Tân Lĩnh, khuyến nông viên của các xã và các hộ gia đình

mà tôi tiến hành điều tra, nghiên cứu trên địa bàn huyện Lục Yên, tỉnh YênBái đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể gia đình và bạn bè, đồng nghiệp

đã động viên, hỗ trợ tôi trong thời gian học tập và hoàn thành luận văn này

Một lần nữa, tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả sự giúp đỡ quý báu trên

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2015

Tác giả luận văn

Lê Viết Đại

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH viii MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài

1 2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

2 2.1 Mục đích của đề tài

2 2.2 Yêu cầu của đề tài 2

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

3 3.1 Ý nghĩa khoa học 3

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

4 Phạm vi nghiên cứu

3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

4 1.1.1 Đặc điểm nông sinh học

4 1.1.2 Sử dụng các chất điều tiết sinh trưởng 5

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

1.2 Tình hình sản xuất cam trên thế giới và Việt Nam 51.2.1 Tình hình sản xuất trên thế giới 5

1.2.2 Tình hình sản xuất trong nước 7

1.3 Tình hình nghiên cứu về cam quýt 121.3.1 Một số nghiên cứu về đặc điểm sinh thái 12

1.3.2 Một số nghiên cứu về đặc điểm thực vật học 15

1.3.3 Một số nghiên cứu về dinh dưỡng đối với cam quýt 23

1.3.4 Sâu bệnh hại cam quýt và các biện pháp phòng trừ 30

1.4 Tình hình sản xuất cây ăn quả tại huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái 34

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38

2.1 Đối tượng nghiên cứu 38

2.2 Địa điểm, thời gian nghiên cứu 38

2.3 Vật liệu nghiên cứu 38

2.4 Nội dung nghiên cứu 39

2.5 Phương pháp nghiên cứu 39

2.5.1 Phương pháp nghiên cứu đặc điểm nông sinh học

39 2.5.2 Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất điều hoà sinh trưởng, phân bón qua lá và phân hữu cơ vi sinh đến sự rụng hoa, rụng quả, năng suất và chất lượng quả cam Vinh

42 2.6 Phương pháp xử lý số liệu và tính toán 45

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 46

3.1 Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm nông sinh học của giống cam Vinh trồng tại huyện Lục Yên 46

3.1.1.Thời gian ra lộc và khả năng sinh trưởng các đợt lộc của cam Vinh tại Lục Yên – Yên Bái 46

3.1.2 Một số chỉ tiêu về đặc điểm hình thái của cam Vinh tại Lục Yên – Yên Bái 47

3.1.3 Động thái ra hoa và tỉ lệ đậu quả của cam Vinh tại Lục Yên, Yên Bái 48

3.1.4 Một số chỉ tiêu chất lượng của quả cam Vinh tại Lục Yên – Yên Bái 49 3.1.5 Các yếu tố cấu thành năng suất của cam Vinh tại Lục Yên – Yên Bái 50

3.2 Nghiên cứu ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến sự rụng hoa, rụng quả, năng suất và chất lượng quả cam Vinh 51

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

3.2.1 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến động thái ra hoa, đậu quả của cam Vinh 51

3.2.2 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến động thái rụng quả của

cam Vinh 52

3.2.3 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất của cam Vinh 53

3.2.4 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến chất lượng quả cam Vinh 55

3.2.5 Đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng các chế phẩm phân bón lá trên camVinh 553.3 Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến sự rụng hoa, rụng quả, năng suất và chất lượng quả cam Vinh 57

3.3.1 Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến động thái ra hoa,đậu quả của cam Vinh 57

3.3.2 Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến động thái rụngquả của cam Vinh 583.3.3 Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất của cam Vinh 59

3.3.4 Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến chất lượng quảcam Vinh 603.3.5 Đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng trêncam Vinh 613.4 Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến năng suất, chất lượng củacam Vinh 623.4.1 Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến thành phần cơ giới đất 62

3.4.2 Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến tỉ lệ ra hoa, đậu quả củacam Vinh 63

3.4.3 Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến tỉ lệ rụng quả của cam Vinh 64

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ii

3.4.4 Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến năng suất và các yếu tố

cấu thành năng suất của cam Vinh

64 3.4.5 Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến chất lượng của cam Vinh65 3.4.6 Đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng các loại phân hữu cơ trên cam Vinh 66

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 67

1 Kết luận 67

2 Đề nghị 67

TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

d National: Good Agricultural Practices: Quản lýdịch hại tổng hợp: Nghiên cứu cây

ăn quả: Trung bình: Thời gian

Bảng 1.4: Mức phân bón đối với cam quýt 25Bảng 1.5 Cơ cấu cây ăn quả huyện Lục Yên năm 2014 35Bảng 1.6 Hiện trạng sản xuất cây Cam tại huyện Lục Yên năm 2014 36Bảng 3.1 Thời gian ra lộc và khả năng sinh trưởng các đợt lộc của cam Vinh

tại huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái 46Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu về đặc điểm hình thái của cam Vinh tại huyện Lục

Yên, tỉnh Yên Bái 47Bảng 3.3: Động thái ra hoa và tỉ lệ đậu quả của cam Vinh tại huyện Lục Yên,

tỉnh Yên Bái 48Bảng 3.4 Một số chỉ tiêu chất lượng của quả cam Vinh tại huyện Lục Yên,

tỉnh Yên Bái 49Bảng 3.5 Các yếu tố cấu thành năng suất của cam Vinh tại huyện Lục Yên,

tỉnh Yên Bái 50Bảng 3.6: Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến động thái ra hoa,

đậu quả của cam Vinh 51Bảng 3.7 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến động thái rụng

quả của cam Vinh 52Bảng 3.8 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến các yếu tố cấu

thành năng suất của cam Vinh 53Bảng 3.9: Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến chất lượng quả

cam Vinh 55Bảng 3.10 Hiệu quả kinh tế sử dụng các chế phẩm phân bón lá trên cây cam

Vinh 56Bảng 3.11: Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến động thái ra

hoa, đậu quả của cam Vinh 57

Bảng 3.12: Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến động thái

rụng quả của cam Vinh 58

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

Bảng 3.13 Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến các yếu tố

cấu thành năng suất của cam Vinh 59Bảng 3.14: Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến chất lượng

quả cam Vinh 60Bảng 3.15 Hiệu quả kinh tế sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng trên cam

Vinh 61Bảng 3.16: Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến thành phần cơ giới đất

63Bảng 3.17 Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến tỉ lệ ra hoa, đậu quả

của cam Vinh 63Bảng 3.18: Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến tỉ lệ rụng quả của

cam Vinh 64Bảng 3.19: Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến năng suất và các yếu

tố cấu thành năng suất của cam Vinh 65Bảng 3.20: Ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ đến chất lượng của cam

Vinh 66Bảng 3.21: Hiệu quả kinh tế sử dụng các loại phân hữu cơ trên cam Vinh 66

Hình 3.1: Biểu đồ năng suất của cam vinh khi sử dụng các loại phân bón lá 54

Hình 3.2: Biểu đồ hạch toán kinh tế khi sử dụng các loại phân bón lá 56Hình 3.3: Biểu đồ ảnh hưởng của các chất điều hòa sinh trưởng trên cam

Vinh tại huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái 59Hình 3.4: Biểu đồ hạch toán kinh tế của các chất điều hòa sinh trưởng trên

cam Vinh tại Lục Yên 62

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

Tín ấp t iết ủ đề t i

MỞ ĐẦU

Cây ăn quả có múi (Citrus spp) nói chung là loại cây ăn quả lâu năm, đã

và đang được trồng phổ biến ở nước ta và trên thế giới, chiếm vị tríquan trọng trong ngành sản xuất cây ăn quả thế giới với sản lượng khoảng

và quốc tế

Yên Bái là tỉnh miền núi phía Bắc, được chia thành 9 huyện, thị, thànhphố Ngoài những loại cây trồng đặc sản như gạo nếp Tú Lệ, bưởi Đại Minh không thể không nhắc tới cam Sành Lục Yên Đây là loại cây trồng đã rấtnổi tiếng từ nhiều năm nay của người dân vùng đất ngọc Lục Yên Năm 2014tổng diện tích cây ăn quả có múi gồm cam, cam, quýt toàn tỉnh là 1.710

ha thì Lục Yên chiếm diện tích 343 ha trong đó chủ yếu là cam sành

Cây cam sành đã gắn liền với người dân tại huyện Lục Yên từ nhiềunăm nay, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nhiều hộ dân ở các xã KhánhHòa, Mường Lai, thị trấn Yên Thế, Tân Lĩnh Tuy nhiên, trong một vài nămtrở lại đây diện tích cam sành đã giảm mạnh, năng suất thấp, chất lượngkém Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình hình sản xuất hiện nay, trong

đó có nguyên nhân giống bị nhiễm một số loại bệnh nguy hiểm đặc biệt làbệnh greening, quá trình trồng, chăm sóc chưa được người dân đầu tư

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

dân chưa áp dụng tiến bộ kỹ thuật nhất là tiến bộ kỹ thuật về lai tạo, nhângiống cam, quýt,

đề cấp thiết ở huyện Lục Yên nói riêng và trên địa bàn tỉnh Yên Bái nói chung.

Ngoài ra do đặc điểm quả cam sành thường có nhiều hạt, đây chính làđiểm bất lợi cho sản phẩm cam của Lục Yên vì rất khó khăn khi tham gia xuấtkhẩu vào thị trường thế giới Do đó dù chất lượng khá cao nhưng giá báncam sành thấp hơn giá bán các loại cam không hạt khác Bên cạnh đó, do đặcđiểm cam sành thường chín ồ ạt từ tháng 11 năm trước đến đầu tháng 1năm sau, do chín đồng loạt nên giá cam thường hay rớt giá khi vào chính vụ.Chính vì vậy người dân tại đây rất cần một giống cam mới có thể trồngkết hợp với cây cam sành để rải vụ thu hoạch và có những hướng dẫn quytrình kỹ thuật cụ thể giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân

Từ năm 2008 đến nay một số hộ dân trên địa bàn huyện đã mạnh dạnđầu tư phát triển cây cam Vinh, có những hộ gia đình đã trồng với quy môvườn từ 200-400 cây (thậm chí có những hộ đã trồng gần 1000 cây), một sốvườn đã bước vào năm thứ 5 – 6 bắt đầu cho thu hoạch quả Tuy nhiên việcphát triển cây Cam Vinh tại huyện Lục Yên hiện nay là tự phát, chưa có cácnghiên cứu cụ thể về đặc điểm sinh trưởng phát triển nên chưa có căn cứ đểđánh giá khả năng thích nghi của cây Cam Vinh trồng tại vùng sinh thái củaLục Yên Xuất phát từ thực tế trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và một số biện pháp kỹ thuật đối với giống cam Vinh trồng tại huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái”

Nghiên cứu một số đặc điểm nông sinh học của giống cam Vinh trồngtại huyện Lục Yên tỉnh Yên Bái.

Thử nghiệm ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng, phânbón qua lá, phân hữu cơ vi sinh đến sự ra hoa, đậu quả, năng suất, chấtlượng quả cam Vinh trồng tại huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái

3 Ý n ĩ k o ọ v t ự tiễn ủ đề t i

3.1 Ý nghĩa khoa học

Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một tài liệu khoa học về cácđặc điểm nông sinh học, các giai đoạn sinh trưởng, phát triển, ảnh hưởngcủa một số biện pháp kỹ thuật đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chấtlượng quả của giống cam Vinh, làm cơ sở cho việc xây dựng quy trình thâmcanh giống cam Vinh tại huyện Lục Yên nói riêng và tỉnh Yên Bái nói chung

Kết quả của đề tài có thể xác định được khả năng thích nghi, bổ sungđược một giống cam có năng suất, chất lượng tốt, có triển vọng cho sản xuấtcây ăn quả tại tỉnh Yên Bái

Những kết quả của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo chocác nhà vườn, nhà khoa học nông nghiệp nghiên cứu những vấn đề có liênquan đến đặc điểm nông sinh học và biện pháp kỹ thuật chăm sóc cây cam

3.2 Ý n ĩ t ự tiễn

Đề tài góp phần xác định cơ sở khoa học cho việc định hướng, quyhoạch vùng sản xuất cây ăn quả hàng hóa, bước đầu ứng dụng những biệnpháp kĩ thuật mới vào sản xuất nhằm tăng hiệu quả kinh tế cho các hộ trồngcam ở huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái

4 P ạm vi n iên ứu

Đề tài được tiến hành ở các xã trồng cam Vinh thuộc huyện Lục Yên –tỉnh Yên Bái

C ươn I TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Cơ sở k o ọ ủ đề t i

1.1.1 Đặc điểm nông sinh học

Cam quýt được xếp vào loại cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng,

ra hoa kết quả chịu ảnh hưởng nhiều của các yếu tố nội tại (di truyền) và cácyếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ, ánh sáng, đất đai, khí hậu,

Tùy vào tuổi cây và điều kiện sinh thái nơi trồng trọt, trong chu kỳ sốngmột năm, cam quýt thường ra 3 - 4 đợt lộc (lộc Xuân, Hè, Thu và Đông) Quátrình ra lộc ở cam quýt có liên quan khá nhiều đến hiện tượng ra quả cáchnăm và khả năng điều chỉnh cân đối giữa bộ phận dưới mặt đất và bộ phậntrên mặt đất, quá trình ra lộc năm nay sẽ là tiền đề cho sự ra hoa kết quả củanăm sau Nếu có các biện pháp kỹ thuật hợp lý để điều khiển quá trình ra lộc

sẽ hạn chế hoặc loại bỏ hoàn toàn hiện tượng ra quả cách năm, bồi dưỡngcành mẹ của cành quả năm sau, điều chỉnh cân đối giữa các bộ phận dưới vàtrên mặt đất, hạn chế sâu bệnh hại, góp phần nâng cao năng suất, chất lượngcủa cam quýt Từ cơ sở khoa học này, việc nghiên cứu quá trình ra lộc, mốiliên hệ của các đợt lộc trong năm nhằm có thêm các thông tin cơ bản - tiền đềcủa các biện pháp kỹ thuật là cần thiết

Đối với việc sử dụng phân bón lá cho cây cam quýt: Cây trồng hấp thudinh dưỡng nuôi cây phần lớn qua bộ rễ, tuy nhiên hàm lượng dinh dưỡngtrong đất là không đủ, đặc biệt là các yếu tố vi lượng Chính vì thế, việc phunphân bón lá nhằm bổ sung dinh dưỡng cho cây là rất cần thiết

Nghiên cứu cải tiến các phương pháp phun bón phân cho cây trồng đãđược thực hiện nhiều năm trên nhiều loại cây trồng Phân bón qua lá cung cấpnhanh, kịp thời các chất dinh dưỡng đa lượng, vi lượng cần thiết cho quá trình

sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực của cây, đặc biệt là thời kỳcây sinh trưởng mạnh, cần tập trung dinh dưỡng để tạo hoa, nuôi quả.

1.1.2 Sử dụng các chất điều tiết sinh trưởng

Cây trồng nói chung và cam quýt nói riêng luôn tồn tại cơ chế các quátrình sinh trưởng và phát triển nhằm thích ứng với các điều kiện ngoại cảnh,duy trì sự sống Các chất điều hòa sinh trưởng khác nhau được tổng hợp vớimột lượng rất nhỏ ở các cơ quan đến một bộ phận nhất định của cây, từ đóchuyển sang các bộ phận khác để điều tiết hoạt động sinh lý của cây

và được vận chuyển không phân cực Giberellin có tác dụng nhiều đối với cây

ăn qua như: thúc đẩy phát triển cây non; kích thích mọc mầm; nảy mầm, nảychồi của hạt; sự ra hoa, ra quả của cây

1.2 Tình hình sản xuất cam trên thế giới và Việt Nam

1.2.1 Tình hình sản xuất trên t ế iới

Cam quýt nổi tiếng thế giới hiện nay được trồng phổ biến ở những vùng

có khí hậu khá ôn hòa thuộc vùng á nhiệt đới hoặc vùng khí hậu ôn đới venbiển chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương

Các nước trồng cam quýt nổi tiếng hiện nay đó là:

- Địa Trung Hải và Châu Âu bao gồm các nước: Tây Ban Nha, Italia,

Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Isaren, Tunisia, Algeria

- Vùng Bắc Mỹ bao gồm các nước: Hoa Kỳ, Mexico

- Vùng Nam Mỹ bao gồm các nước: Braxin, Venezuela, Argentina,Uruguay

- Vùng Châu Á bao gồm các nước: Trung Quốc và Nhật Bản

- Các hòn đảo Châu Mỹ bao gồm các nước: Jamaica, Cu Ba, Cộng hòaDominica

Theo thống kê của FAO, năm 2000 tổng sản lượng cam quýt trên thế

giới là 85 triệu tấn và phần tiêu thụ khoảng 79,3 triệu tấn, tăng trưởng hàngnăm 2,85% Tiêu thụ sẽ tăng lên ở các nước đang phát triển và giảm ở cácnước phát triển Cam là thứ quả tiêu thụ nhiều nhất chiếm 73% quả có

nam và bắc bán cầu, giới hạn phân bố từ 35 vĩ độ nam và bắc bán cầu, cókhi lên tới

40 vĩ độ nam và bắc bán cầu Dự báo trong những năm của thập kỷ 2000mức tiêu thụ quả có múi của thị trường thế giới tăng khoảng 20 triệu tấn

Các nước xuất khẩu cam quýt chủ yếu đó là: Tây Ban Nha, Israel, Marôc, Italia Các giống cam quýt trên thị trường được ưa chuộng là:Washington, Navel, Valenxia Late của Ma Rôc, Samouti của Isarel, Maltaisescủa Tunisia, và các giống quýt Địa trung hải như: Clemention, quýt Đá Danxy

và Unshiu được rất nhiều người ưa chuộng

Hiện nay trên thế giới có khoảng trên 75 nước trồng cam, đượcphân chia làm 3 khu vực: Châu Mỹ, các nước Địa Trung Hải và các nước á PhiNhững nước trồng nhiều cam như: Mỹ 9,6 triệu tấn/năm, Brazin 7,2 triệutấn/ năm; Tây Ban Nha 1,7 triệu tấn/năm Nhóm 1 chiếm 30% tổng sảnlượng thế giới, nhóm 2 chiếm 25 - 28% (ý, Ai Cập và Ixraen), nhóm 3 chiếmgần 40% sản lượng (đứng đầu là Nhật Bản, Trung Quốc), trong đó Nhật Bảncung cấp

10% sản lượng cam quýt thế giới với 2,7 triệu tấn Những nước này có nhiềutiến bộ công nghệ về thâm canh cam quýt của thế giới năm 1980 là 5,159triệu tấn, trị giá 2,329 tỷ USD

Tình hình sản xuất và tiêu thụ cây ăn quả có múi trên thế giới trongnhững năm gần đây được thể hiện ở bảng

1.1

Bản : Tìn ìn sản suất ó múi trên t ế iới từ 6-2012

(tạ/ha)

Sản lượng (tấn/ha)

Xuất khẩu quả có múi hiện nay ước tính khoảng 10% sản lượng thuhoạch của cây ăn quả có múi Phần lớn lượng quả có múi xuất khẩu là ở vùngBắc bán cầu, chiếm 62% sản lượng quả có múi xuất khẩu của thế giới Quả cómúi chủ yếu được tiêu thụ ở các nước phát triển

1.2.2 Tình hình sản xuất tron nướ

Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, thích hợp với nhiều loại câytrồng trong đó có các loại cây ăn quả, đặc biệt là các loại cam quýt Theo sử

sách "Vân đài loại ngữ" của Lê Quý Đôn có viết: Nước Việt Nam cũng có rất

nhiều thứ cam: Cam Sen (gọi là Liên Cam), cam Vú (Nhũ cam) loại quả có vá

máng và mỡ, vừa chua vừa ngọt; cam sành (Sinh cam) vá dày, vị chua; cam

Mật (mật cam) vá máng, vị chua; cam Động Đình quả to, vá dày, vị chua;cam Giấy (chỉ cam) tức là Kim quýt, vá rất máng, sắc hồng, trông mã đẹp, vịchua; quất Trục (cây quýt) ghi trong Thiên Vũ Cống và sách Thu Thư là tàisản rất quý của Nam Phương đem sang Trung Quốc trước tiên.

Cam quýt được trồng phổ biến nhiều nơi trên khắp mọi miền của đấtnước Theo tổng cục thống kê tính đến năm 2008 cả nước có 87.500 havới sản lượng 683.300 tấn

Bản : Tìn ìn sản xuất ăn quả ó múi ở Việt N m

(ha)

Năn suất tạ

Sản lượn tấn

hạ tầng yếu kém, tiếp cận thị trường khó khăn, trình độ thâm canh thấp, việc

áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất còn chậm chạp dotrình độ dân trí không đồng đều giữa các vùng, công tác bảo vệ thực vậtchưa được quan tâm chu đáo, công tác tuyển chọn giống và sản xuất câygiống chất lượng chưa được chú trọng đúng mức

Theo niên giám thống kê năm 2012 diện tích cây cam của nước ta ướctính trên 42.700 ha, sản lượng đạt 520.845 tấn quả Trong đó các tỉnh phíaNam có sản lượng lớn hơn, còn các tỉnh phía Bắc các loại quả cam chất lượngquả cao hơn.

Trồng cam nhanh cho thu hoạch quả, lãi suất cao hơn nhiều loại cây ănquả khác ở nước ta, 1 ha cam ở thời kỳ 8 năm tuổi, năng suất trung bình

16 tấn lãi thuần đạt được khoảng 10 - 12 triệu đồng/năm Nếu thâmcanh đạt năng suất 20 tấn/ha và lãi xuất có thể là 20 - 25 triệu đồng/ha/năm Cây cam có thể sống và cho thu hoạch quả trong vòng 25 - 30 năm Đấttốt, điều kiện thâm canh cao, khí hậu thích hợp thì tuổi thọ của cây cam cóthể kéo dài 50 -

100 năm

Nghệ An, cây cam đã được trồng ở hầu khắp huyện thị từ lâuđời Nhưng cây cam thực sự được phát triển mạnh trên quy mô lớn, tậptrung là từ những năm 60 với các giống cam nổi tiếng như cam Xã Đoài, camSông Con và một số giống nhập nội Tập trung chủ yếu ở vùng đất gò đồithấp bán sơn địa như các huyện Nghĩa Đàn, Quỳ Hợp, Con Cuông, Tân Kỳ…Ngoài khu vực quốc doanh, cây cam còn được trồng khá phổ biến ở vườn hộtrên hầu khắp các vùng nông thôn trong tỉnh, đặc biệt đã hình thành cácvùng cam nổi tiếng về chất lượng với giống cam đặc sản: cam Xã Đoài (NghiLộc) Hàng năm Nghệ An cung cấp cho thị trường Hà Nội và các tỉnh phía Bắcmột khối lượng cam đáng kể với chất lượng nổi tiếng mà người tiêu dùngquen gọi là Cam Vinh

Tổ chức tiêu thụ sản phẩm quả có múi cũng rất đa dạng, ngoài hệthống chỉ đạo sản xuất lưu thông phân phối của nhà nước và Tổng Công tyRau quả Trung ương với các đơn vị trực thuộc, dưới tác động của cơ chế thị

trường, hệ thống tổ chức tiêu thụ quả tươi của tư nhân được hình thànhmột cách rộng khắp và chặt chẽ từ khâu thu mua đến khâu vận chuyểnđường dài, bán buôn, bán lẻ cũng tỏ ra có hiệu quả hơn Chính hình thức

tổ chức kinh tế nhiều

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ht t p : / / www lrc.tnu e du v n

thành phần mà quả tươi được phân bố, lưu thông đi các nơi trên mọi miềnđất nước Đây là một động lực phát triển sản xuất cây ăn quả ở nước ta.Nhìn chung, cam quýt là một trong những cây ăn quả rất quan trọng ởViệt Nam Dự báo trong những năm tới, diện tích và sản lượng cam quýt sẽtiếp tục phát triển; các vùng cam quýt trọng yếu trên cả nước đã và đang tiếptục chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nhân dân để áp dụng sản xuất theohướng chuyên canh, tập trung Điều này cho thấy, mặc dù có một số hạnchế về mặt sinh thái, khoa học kỹ thuật song cam quýt vẫn được quan tâmphát triển mạnh ở Việt Nam Tóm lại, cam quýt là một trong những cây

ăn quả quan trọng ở Việt Nam Diện tích và sản lượng cam quýt không ngừngtăng, đặc biệt trong thời gian qua diện tích trồng cam quýt tăng khoảng 4 lần

và sản lượng tăng khoảng 3 lần Điều này cho thấy mặc dù có một số hạn chế

về mặt sinh thái, cam quýt vẫn được quan tâm phát triển mạnh ở Việt Nam

* Các vùng trồng cam quýt chính ở Việt Nam

+ Vùng đồng bằng sông cửu long

Theo Trần Thế Tục (1990) [22], các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, ĐồngTháp, Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ, Sóc Trăng và An Giang có vị trí từ

phẳng, có độ cao từ 3 - 5m so với mặt nước biển Các yếu tố khí hậu,nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa và ánh sáng ở vùng này rất phù hợp với việcphát triển sản xuất cây có múi Lịch sử trồng cam quýt ở đồng bằng sôngCửu Long có từ lâu đời nên người dân ở đây rất có kinh nghiệm trồng trọt,chăm sóc loại cây ăn quả có múi Cam quýt được trồng chủ yếu ở các vùngđất phù sa ven sông hoặc trên các cù lao lớn nhỏ của sông Tiền, sôngHậu có nước ngọt quanh năm, nơi đây có tập đoàn giống cam quýt rấtphong phú như: Cam chanh, cam sành, Bưởi, chanh Giấy, quýt Cam củaNam Bộ trái lớn, hương vị tuyệt hảo, vượt xa loại cam mang từ Trung Hoa

vào cùng mùa Các giống được ưa chuộng và trồng nhiều hiện nay là: camsành, cam mật, quýt tiều

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ht t p : / / www lrc.tnu e du v n

(quýt hồng), quýt siêm, quýt đường, bưởi đường, bưởi năm roi, bưởi longtuyễn năng suất các giống kể trên ở điều kiện khí hậu, đất đai vùngđồng bằng sông Cửu long tương đối cao

+ Vùng khu 4 cũ

vĩ độ bắc, trọng điểm trồng cam quýt vùng này là vùng Phủ Quỳ - Nghệ Angồm một cụm các Nông trường chuyên trồng cam với diện tích năm 1990 là600ha Các giống cam ở Phủ Quỳ có khả năng sinh trưởng tốt và năng suấttương đối ổn định Hai giống Sunkiss và Xã Đoài có ưu thế về tiềm năng,năng suất và sức chống chịu sâu bệnh hại trên cả cây và quả Huyện HươngKhê là một trong những vùng đất miền núi của tỉnh Hà Tĩnh Cam Bù thuộchuyện Hương Khê tỉnh Hà Tĩnh có quả to, ngon, màu sắc hấp dẫn, chín muộnnên có thể đưa vào cơ cấu cam quýt chín muộn ở nước ta hiện nay Cam

Bù có năng suất cao nhờ có bộ lá quang hợp tốt và số lượng lá/cây lớn, cótính chịu hạn tốt Cam Bù thường được trồng với mật độ cao (600 - 1000cây/ha) để cho cây chóng giao tán, che phủ đất trống xói mòn và hạn chếánh sáng trực xạ ở vùng núi thấp

+ Vùng miền núi Phía Bắc Vùng này có các tỉnh trồng cam với diện tích

lớn đó là: Tuyên Quang, Yên Bái, Lào Cai, Hà Giang, Bắc Cạn, Cao Bằng, LạngSơn và Thái Nguyên với điều kiện khí hậu hoàn toàn khác với hai vùng trên,cam quýt được trồng ở các vùng đất ven sông, suối như: Sông Hồng, Sông Lô,Sông Gâm, Sông Thương, Sông Chảy cam quýt được trồng thành từng khutập trung 500 ha hoặc trên 1000 ha như ở Bắc Sơn - Lạng Sơn, Bạch Thông -Bắc Cạn, Hàm Yên, Chiêm Hóa - Tuyên Quang, Bắc Quang - Hà Giang, tạinhững vùng này cam quýt trở thành thu nhập chính của hộ nông dân, đemlại hiệu quả kinh tế cao nhất so với các loại cây trồng khác trên cùng loại đất

Do loại hình sinh thái phong phú dẫn đến có nhiều loại cam quýt, đặc biệt ởvùng núi phía Bắc là nơi chứa đựng tập đoàn giống cam quýt đa dạng

Lục Yên là một huyện nằm về phía đông của tỉnh Yên Bái từ lâu đã là

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ht t p : / / www lrc.tnu e du v n

vùng đất rất thích hợp trồng các loại cây ăn quả, đặc biệt nổi tiếng vớicây cam sành và hồng không hạt Trong mấy năm gần đây Lục Yên đangtập trung phát triển các loại cây ăn quả có múi mới như: Cam sành, bưởidiễn, chanh; đặc biệt cây cam Vinh cho thu nhập cao hơn so với trồng một

số loại cây ăn quả khác

1.3 Tình hình nghiên cứu về cam quýt

1.3.1 Một số nghiên cứu về đặc điểm sinh

thái

Cam quýt được trồng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới do cóphổ thích nghi rộng, tuy nhiên năng suất cao và chất lượng cam quýt ngon,mẫu mã quả đẹp khi được trồng ở vùng á nhiệt đới

Cam quýt là cây kém chịu hạn và không chịu được ngập úng do có bộ

rễ cộng sinh với nấm Vì vậy đất trồng cam quýt cần đủ ẩm, thoáng khí, mựcnước ngầm sâu dưới 1m là những điều kiện tốt cho sự sinh trưởng vàphát triển của bộ rễ cam quýt Về mặt dinh dưỡng, bên cạnh các nguyên

tố đa lượng như N, P, Kali cam quýt còn cần các nguyên tố trung lượng, vilượng như: Ca, S, Zn, B, Mo, Mn, Mg, Fe, Cu v.v Nếu thiếu hụt một trongcác nguyên tố dinh dưỡng trên đều làm cho cam quýt sinh trưởng và pháttriển kém, khả năng chống chịu với các điều kiện bất lợi của ngoại cảnh kém,làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm

- Nhiệt độ

Theo Vũ Mạnh Hải và Trần Thế Tục (1988) [10] và nhiều tác giả kháccho rằng cây cam, quýt, chanh, bưởi sinh trưởng được trong phạm vi nhiệt

có một số giống có thể chịu được trong thời gian rất ngắn Khi nhiệt độ cao

trưởng, biểu hiện bên ngoài là lá rụng, cành khô héo

Nhìn chung nhiệt độ đất và nhiệt độ không khí ảnh hưởng đến toàn bộhoạt động của cam quýt như: Sự phát lộc, quá trình quang hợp, sự hoạtđộng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ht t p : / / www lrc.tnu e du v n

của bộ rễ, sự lớn lên của quả.v.v Bằng những nghiên cứu của mình Vũ CôngHậu (1984) [11] cho rằng rễ cam quýt hoạt động tốt khi nhiệt độ tăng dần từ9

độ giữa ngày và đêm lớn làm quả phát triển mạnh, đồng thời có ảnhhưởng đến khả năng tích luỹ, vận chuyển đường bột và axit trong cây vàoquả Tuy nhiên, khi nhiệt độ ban đêm quá thấp làm cho hoạt động này kémđi

Những giống có khả năng thích ứng với nhiệt độ thấp thường cóphẩm vị ngon, mã quả đẹp, hấp dẫn, ngược lại những giống chịu nhiệt cóphẩm chất kém hơn

Những vùng có mùa hè quá nóng và mùa đông quá lạnh, nhiệt độ bình

các vùng lục địa xa biển không nên trồng cam quýt ở độ cao từ 1.700 1.800m so với mực nước biển vì những vùng này mùa đông thường có tuyết

- Ánh sáng

Cam quýt là cây ưa ánh sáng tán xạ, nơi có cường độ ánh sáng từ

sáng và 4 - 5h chiều hoặc những ngày trời quang mây mùa hè Tuy nhiên để

có được lượng ánh sáng như vậy chúng ta cần bố trí mật độ hợp lý nhưkhông quá dày cũng không quá thưa, vườn cam quýt nhất thiết phải bốtrí nơi thoáng, có thể trồng cây chắn gió đồng thời có tác dụng che bớt ánhsáng để có ánh sáng trực xạ vào những ngày trời nắng gắt, khi đủ ánh sángcây sinh trưởng, phát triển tốt, ít sâu bệnh

- Ẩm độ và lượng mưa

Cam quýt có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới nóng và ẩm vì vậy cam quýt

là cây ưa ẩm, ít chịu hạn, cần nhiều nước nhất là thời kỳ nảy mầm, cây con và

thời kỳ phân hóa mầm hoa, thời kỳ kết quả và quả đang phát triển Trongnăm cam quýt cần nước từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau Tuy ưa ẩmnhưng cam

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

độ ẩm không khí quá cao hoặc quá thấp đều có hại cho cam quýt, ẩm độkhông khí quá cao và kèm theo nắng to vào tháng 8, tháng 9 hàng nămthường gây hiện tượng rám nắng và nứt quả

Theo Hoàng Ngọc Thuận (1994) [21], lượng mưa thích hợp cho cácvùng trồng cam quýt trên dưới 2.000mm, Cam cần 1.200 - 1.500mm, quýtcần nhiều hơn từ 1.500 - 2.000mm, chanh cần ít nước hơn quýt, lượng nướctrong đất có ảnh hưởng rõ rệt đến hoạt động của bộ rễ, lượng nước đượccoi là đủ khi nước tự do bằng 1% và độ ẩm đất bằng 60% độ ẩm bão hòađồng ruộng

- Gió

Quy luật hoạt động của gió là một vấn đề cần lưu ý trong việc bố trí cácvùng trồng cam quýt Tốc độ gió vừa phải có ảnh hưởng tốt đến việclưu thông không khí, điều hòa độ ẩm, giảm sâu bệnh hại, cây sinh trưởng tốt.Tuy nhiên tốc độ gió có ảnh hưởng đến khả năng đồng hóa của cây, đặc biệt

là gió lớn

Ở nước ta, đồng bằng sông Hồng và ven biển miền Trung về mùa mưathường có gió bão gây đổ cây, gẫy cành, rụng quả làm cho khả năng sinhtrưởng và năng suất của cây giảm râ rệt Do vậy cần chú ý đến việc trồng cácđai rừng chắn gió cho các vườn trồng cam quýt ở những vùng hay có bão lớn

- Đất đai

Ở nước ta, theo Trần Thế Tục (1990) [22] và một số tác giả cho rằngcây cam quýt có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau như: Đất thịt nặng ở