Phân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)

Phân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc KạnPhân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc KạnPhân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc KạnPhân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc KạnPhân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc KạnPhân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc KạnPhân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc KạnPhân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

PHÂN LOẠI TÀI NGUYÊN SINH KHÍ HẬU VÀ QUY HOẠCH KHÔNG GIAN CANH TÁC MỘT SỐ LOÀI CÂY TRỒNG PHÙ HỢP

VỚI ĐIỀU KIỆN SINH KHÍ HẬU TỈNH BẮC KẠN

CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

HOÀNG NGỌC YẾN

HÀ NỘI, NĂM 2018

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

PHÂN LOẠI TÀI NGUYÊN SINH KHÍ HẬU VÀ QUY HOẠCH KHÔNG GIAN CANH TÁC MỘT SỐ LOÀI CÂY TRỒNG PHÙ HỢP

VỚI ĐIỀU KIỆN SINH KHÍ HẬU TỈNH BẮC KẠN

CHUYÊN NGÀNH : KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

Cán bộ hướng dẫn chính:PGS.TS Nguyễn Thế Hưng

Cán bộ hướng dẫn phụ :TS Hoàng Lưu Thu Thủy

Cán bộ chấm phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Hạnh

Cán bộ chấm phản biện 2: TS Phạm Thị Việt Anh

Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại:

HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

Ngày 1 tháng 10 năm 2018

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan các nội dung,sốliệu,kếtquả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Hoàng Ngọc Yến

ii

LỜI CẢM ƠN

Luận văn thạc sĩ “Phân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn” đã được hoàn thành tại KhoaMôi trường- Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội.Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự giúp đỡrất nhiều của các thầy cô, bạn

bè và gia đình

Đầu tiên, tác giả xin được gửi lời cảmơnchân thành đếnPGS.TS Nguyễn Thế Hưng vàTS Hoàng Lưu Thu Thủyđã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Tác giảxin cảmơntớitập thể phòng Địa lý Khí hậu, Viện Địa lý, Viện Hàm lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã hỗ trợ chuyên môn, thu thập tài liệu liên quan để có thể hoàn thành được luận văn

Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo Khoa Môi trường-Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội và toàn thể các thầy cô giáo đã giảng dạy, tạo mọi điều kiện thuận lợicho tác giả trong thời gian học tập cũng như khi thực hiện luận văn

Trong khuôn khổ của một luận văn, do thời gian cũng như điều kiện hạn chế nên không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, tác giả rất mong nhận được nhữngý kiến đóng góp quý báu của các thầy cô và các đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn !

Hà Nội, tháng 12 năm 2018

Tác giả

Hoàng Ngọc Yến

Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thế Hưng

TS Hoàng Lưu Thu Thủy

Tên đề tài:Phân loại tài nguyên sinh khí hậu và quy hoạch không gian canh tác một số loài cây trồng phù hợp với điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn

Nội dung chủ yếu của đề tài: Thu thập số liệu về các yếu tố khí hậu và phân tích về các biểu hiện của biến đổi khí hậu tạitỉnh Bắc Kạn Xây dựng hệ thống chỉ tiêu (hệ chỉ tiêu nhiệt và hệ chỉ tiêu ẩm)đểthành lập bản đồ sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1961 – 2016, tỷ lệ 1:100.000

Căn cứ vào điều kiện sinh khí hậu và đặc điểm sinh thái của cây trồng, đánh giámức độ phù hợp của ba loài cây trồng chủ lực (cam, chè, mía) với sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn vàquy hoạch không gian canh tác cho các loài cây trồng phù hợpvới điều kiện sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnhBĐKH

iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 BĐKH Biến đổi khí hậu

2 GDP Gross Domestic Product (Tổng sản

phẩm quốc nội)

3 IPCC Intergovernmental Panel on Climate

Change (Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu)

4 KTXH Kinh tế xã hội

5 SKH Sinh khí hậu

6 TTV Thảm thực vật

v

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

THÔNG TIN LUẬN VĂN iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Nội dung nghiên cứu 3

4 Đóng góp mới của luận văn 3

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU 4

1.1 Cơ sở lý thuyết của vấn đề nghiên cứu 4

1.1.1 Một số khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu 4

1.1.1.1 Khí hậu 4

1.1.1.2 Khí hậu ứng dụng và Sinh khí hậu 5

1.1.1.3 Biến đổi khí hậu 6

1.1.2 Vai trò cuả các yếu tố sinh khí hậu đối với đời sống và sự phân bố cây trồng 6

1.1.3 Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông – lâm nghiệp 8

1.2 Tổng quan các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến SKH 10

1.2.1 Nghiên cứu sinh khí hậu trên thế giới 10

1.2.2 Nghiên cứu SKH ở Việt Nam 13

1.3 Đặc điểm khu vực nghiên cứu 16

1.3.1 Vị trí địa lý tỉnh Bắc Kạn 16

1.3.2 Đặc điểm địa hình 17

1.3.3 Khí hậu 18

1.3.4 Điều kiện kinh tế xã hội tỉnh Bắc Kạn 22

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28

vi

2.1 Đối tượng nghiên cứu 28

2.2 Phạm vi nghiên cứu 28

2.3 Phương pháp nghiên cứu 28

2.3.1 Phương pháp thu thập, phân tích, xử lí tài liệu 28

2.3.2 Phương pháp tham vấn chuyên gia 29

2.3.3 Phương pháp phân loại sinh khí hậu 29

2.3.4 Phương pháp đánh giá mức độ phù hợp của cây trồng với điều kiện tỉnh Bắc Kạn 29

2.3.5 Phương pháp phân tích thống kê 32

2.3.6 Phương pháp bản đồ và thông tin địa lý (GIS) 33

2.4 Cấu trúc của luận văn 33

Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 36

3.1 Các biểu hiện của biến đổi khí hậu ở Bắc Kạn 36

3.2 Nghiên cứu và thành lập bản đồ sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn 42

3.2.1 Vai trò, ý nghĩa của việc nghiên cứu và thành lập bản đồ sinh khí hậu 42 3.2.2 Nguyên tắc thành lập bản đồ sinh khí hậu 42

3.2.3 Hệ thống chỉ tiêu khí hậu phục vụ thành lập bản đồ sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn 43

3.3 Đánh giá mức độ phù hợp của các loài cây trồng chủ lực với điều kiện SKH tỉnh Bắc Kạn 51

3.3.1 Đánh giá mức độ phù hợp của cây mía bầu với điều kiện SKH tỉnh Bắc Kạn 51

3.3.2 Đánh giá mức độ phù hợp của cây chè trung du với điều kiện SKH tỉnh Bắc Kạn 58

3.3.3 Đánh giá mức độ phù hợp của cây cam sành với điều kiện SKH tỉnh Bắc Kạn 64

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 70

Kết luận 70

Kiến nghị: 71

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

vii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Nhiệt độ không khí trung bình tháng và nămtại 19

tỉnh Bắc Kạn(°C)giai đoạn 1961-2016 19

Bảng 1.2: Lượng mưa trung bình năm tại Bắc Kạn (mm) 20

giai đoạn 1961-2016 20

Bảng 1.3: Diện tích, sản lượng cây lương thực có hạt năm 2016 24

Bảng 1.4: Diện tích, sản lượng cây trồng hàng năm 2016 24

Bảng 1.5: Diện tích,sản lượng và phân bố một số cây trồng 25

Bảng 2.1: Phân cấp mức độ phù hợp của cây trồng với các yếu tố SKH tỉnh Bắc Kạn 31

Bảng 3.1: Phân cấp nhiệt độ để xây dựng bản đồ SKH tỉnh Bắc Kạn 44

Bảng 3.2: Phân cấp chỉ tiêu độ dài mùa lạnh (N) ở tỉnh Bắc Kạn 44

Bảng 3.3: Phân cấp Tổng lượng mưa năm (R) ở tỉnh Bắc Kạn 45

Bảng 3.4: Phân cấp độ dài mùa khô tỉnh Bắc Kạn 45

Bảng 3.5: Hệ chỉ tiêu tổng hợp và các loại SKH tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1961 – 2016 46

Bảng 3.6: Cơ sở đánh giá mức độ phù hợp của cây mía bầu vớicác yếu tốSKHở tỉnh Bắc Kạn 53

Bảng 3.7 Phân cấp mức độ phù hợp của cây mía bầu với 54

điều kiện SKHtỉnh Bắc Kạn 54

Bảng 3.8: Mức độ phù hợp của cây mía bầu với các loại 55

SKH trên địa bàntỉnh Bắc Kạn 55

Bảng 3.9: Bảng cơ sở đánh giá mức độ phù hợp của cây chè trung du với điều kiện SKH tỉnh Bắc Kạn 60

Bảng 3.10: Phân cấp các mức độ phù hợp cây chè trung du với điều kiện SKH tỉnh Bắc Kạn 61

Bảng 3.11: Mức độ thuận lợi của các loại SKH đối với cây chè trung du 61

Bảng 3.12: Cơ sở đánh giá mức độ phù hợp của cây cam sành với các yếu tố SKH chính ở tỉnh Bắc Kạn 66

Bảng 3.13: Phân cấp mức độ phù hợp của cây cam sànhvới điều kiện SKH 67 Bảng 3.14: Mức độ phù hợp của cây cam sànhvới các loại SKH tỉnh Bắc Kạn 67

viii

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1: Bản đồ hành chính huyện Bắc Kạn 16 Hình 3.1: Bản đồ nhiệt độ trung bình năm tỉnh Bắc Kạn thời kỳ 1961 – 2016 37 Hình 3.2: Sự thay đổi nhiệt độ trung bình năm tại trạm Chợ Rã, Ngân Sơn, Bắc Kạn (tỉnh Bắc Kạn) thời kỳ 1961 – 2016 38 Hình 3.3: Lượng mưa trung bình năm tỉnh Bắc Kạn thời kỳ 1961 – 2016 40 Hình 3.4: Sự thay đổi lượng mưa trung bình năm tại trạm Chợ Rã, Bắc Kạn, Ngân Sơn (tỉnh Bắc Kạn) thời kỳ 1961 – 2016 41 Hình 3.5: Bản đồ sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1961-2016 47 Hình 3.6: Chú giải bản đồ sinh khí hậu tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1961-2016 48 Hình 3.7: Bản đồ mức độ phù hợp của cây mía bầu với điều kiện SKH tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1961 – 2016, tỉ lệ 1: 100.000 57 Hình 3.8: Bản đồ mức độ phù hợp của cây chè trung du với điều kiện SKHtỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1961 - 2015, tỉ lệ 1:100.000 63 Hình 3.9: Bản đồ mức độ phù hợp của cây cam sành với điều kiện SKH tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1961 - 2016, tỉ lệ 1: 100.000 69

đi các rừng; thảm họa xảy đến đối với tài nguyên vùng ven biển; sự gia tăng bùng phát các dịch bệnh; và các liên minh kinh tế bị phá vỡ và sự chịu đựng của con người [40].Để nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu, thời tiết

đối với thành phần sống của hệ sinh thái (quần xã sinh vật), người ta nghiên cứu về Sinh khí hậu, đó là hướng nghiên cứu về điều kiện khí hậu, thời tiết

đặc thù của mỗi một vùng lãnh thổ đối với sự tồn tại, phát triển và khả năng cho năng suất sinh học của quần xã sinh vật,nhằm khai thác sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường Trong nghiên cứu sinh khí hậu,ngôn ngữ bản đồ thể hiện sự phân hoá các điều kiện khí hậu, làm cơ sở khoa học cho việc quy hoạch, khai thác tài nguyên thiên nhiên, sử dụng lãnh thổ một cách hợp lý

Bắc Kạn có khí hậu thuận lợi để phát triển một tập đoàn cây trồng, vật nuôi đa dạng, đặc biệt là cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc Đây là lợi thế để phát triển một nền nông nghiệp sinh thái,tạo ra các sản phẩm tập trung phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 20-22oC, trung bình cao nhất từ 25-28oC, trung bình thấp nhất từ 10-

11oC Với chế độ nhiệt như vậy, đã hình thành trên địa bàn tỉnh nhiều tiểu vùng khí hậu đất đai khác nhau, thích hợp với nhiều loại cây trồng, vật nuôi, tạo thế mạnh cho từng khu vực, với các loại sản phẩm đặc trưng của vùng nhiệt đới và á nhiệt đới.[9]

Tuy nhiên, trong thời gian qua, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến tỉnh

Luận văn đủ ở file: Luận văn full