I. SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN 1. Giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của nó a) Khái niệm giai cấp công nhân Trong nhiều tác phẩm của mình C.Mác và Ph.Ăngghen đã sử dụng nhiều thuật ngữ như: giai cấp công nhân, giai cấp vô sản, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân công nghiệp, giai cấp công nhân hiện đại.... Dù khái niệm giai cấp công nhân có nhiều tên gọi khác nhau như thế nào đi nữa thì theo C.Mác và Ph.Ăngghen giai cấp công nhân vẫn chỉ mang hai thuộc tính (tiêu chí) cơ bản. Đó là: Thứ nhất, về phương thức lao động, phương thức sản xuất (nghề nghiệp), đó là những người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hoá cao. Đây là tiêu chí cơ bản để phân biệt người công nhân hiện đại với người thợ thủ công thời Trung cổ thay người thợ trong công trường thủ công. C.Mác viết: “Trong công trường thủ công và trong nghề thủ công, người công nhân sử dụng công cụ của mình, còn trong công xưởng thì người công nhân phải phục tùng máy móc”(1); “Công nhân cũng là phát minh của thời đại mới. Giống như máy móc vậy ... công nhân Anh là đứa con đầu lòng của nền công nghiệp hiện đại”(2) Thứ hai, về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân là những người lao động không có hoặc về cơ bản không có tư liệu sản xuất, làm thuê cho giai cấp tư sản và bị bóc lột giá trị thặng dư. Đây là đặc trưng cơ bản nhất của giai cấp công nhân dưới chế độ tư bản chủ nghĩa. Chính vì vậy, C.Mác và Ph.Ăngghen đều gọi giai cấp công nhân dưới chủ nghĩa tư bản là giai cấp vô sản. Ngày nay, với sự phát triển không ngừng của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, bộ mặt của chủ nghĩa tư bản đã có những thay đổi to lớn và đi cùng với nó là sự thay đổi nhất định của giai cấp công nhân so với trước kia. Cơ cấu ngành nghề của giai cấp công nhân đã có những thay đổi to lớn: bên cạnh công nhân của nền công nghiệp cơ khí, đã xuất hiện công nhân của nền công nghiệp tự động hoá. Giai cấp công nhân hiện nay không chỉ bao gồm những người lao động trong công nghiệp, trực tiếp tạo ra các giá trị vật chất cho xã hội mà còn bao gồm những người lao động trong các bộ phận dịch vụ công nghiệp, gián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất vật chất. Song, dù cho trình độ kỹ thuật có thay đổi như thế nào đi nữa thì xét theo tiêu chí kinh tế xã hội, giai cấp công nhân vẫn tồn tại như một giai cấp đặc thù với cả hai tiêu chí cơ bản nêu trên. Căn cứ vào hai thuộc tính nói ở trên chúng ta có thể đưa ra định nghĩa như sau về giai cấp công nhân: “Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất có tính chất xã hội hoá ngày càng cao; là lực lượng lao động cơ bản tiên tiến trong các quy trình công nghệ, dịch vụ công nghiệp, trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, tái sản xuất ra của cải vật chất và cải tạo các quan hệ xã hội; đại biểu cho lực lượng sản xuất và phương thức sản xuất tiên tiến trong thời đại hiện nay” (1) b) Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Trong mỗi thời kỳ chuyển biến cách mạng lên một hình thái kinh tế xã hội cao hơn luôn có một giai cấp đứng ở vị trí trung tâm của lịch sử, đóng vai trò là động lực chủ yếu và là lực lượng lãnh đạo quá trình cách mạng đó. Giai cấp công nhân là sản phẩm của nền đại công nghiệp, lực lượng sản xuất tiên tiến, phương thức sản xuất tiên tiến, đại biểu cho xu hướng phát triển của xã hội tương lai do vậy về mặt khách quan nó có nhiệm vụ xoá bỏ xã hội cũ, tổ chức, lãnh đạo, xây dựng xã hội mới phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử. Nhiệm vụ này do chính địa vị kinh tế xã hội của giai cấp đó quyết định. Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân: Xoá bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa và tiền tư bản chủ nghĩa; từng bước xây dựng xã hội mới xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa; xoá bỏ áp bức bóc lột; giải phóng mình đồng thời giải phóng toàn nhân loại .... Đó là nội dung cơ bản bao trùm sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân. Lịch sử phát triển của xã hội loài người chính là lịch sử của đấu tranh giai cấp, đấu tranh giai cấp chính là động lực phát triển của lịch sử. Để hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp công nhân phải tập hợp các tầng lớp nhân dân lao động xung quanh mình, tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng xoá bỏ xã hội cũ và xây dựng xã hội mới về mọi mặt. Con đường để giai cấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình đó chính là phải tiến hành cuộc cách mạng không ngừng và triệt để qua hai giai đoạn: Một là, lật đổ giai cấp tư sản giành lấy chính quyền, thiết lập nền chuyên chính cách mạng của giai cấp công nhân. Hai là, sử dụng chính quyền mới làm công cụ cải tạo xã hội cũ, tập hợp quần chúng nhân dân lao động xây dựng thành công xã hội mới xã hội xã hội chủ nghĩa để tiến lên chủ nghĩa cộng sản. Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân vừa mang tính dân tộc vừa mang tính quốc tế, có nghĩa vụ vừa kết hợp nghĩa vụ dân tộc đồng thời mang nghĩa vụ quốc tế.
Trang 1Chương VII
SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN
VÀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
I SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN
1 Giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của nó
a) Khái niệm giai cấp công nhân
Trong nhiều tác phẩm của mình C.Mác và Ph.Ăngghen đã sử dụng nhiềuthuật ngữ như: giai cấp công nhân, giai cấp vô sản, giai cấp vô sản hiện đại,giai cấp công nhân công nghiệp, giai cấp công nhân hiện đại Dù khái niệmgiai cấp công nhân có nhiều tên gọi khác nhau như thế nào đi nữa thì theo
C.Mác và Ph.Ăngghen giai cấp công nhân vẫn chỉ mang hai thuộc tính (tiêu
chí) cơ bản Đó là:
Thứ nhất, về phương thức lao động, phương thức sản xuất (nghề nghiệp), đó
là những người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất cótính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hoá cao Đây là tiêu chí cơ bản
để phân biệt người công nhân hiện đại với người thợ thủ công thời Trung cổ thayngười thợ trong công trường thủ công C.Mác viết: “Trong công trường thủ công
và trong nghề thủ công, người công nhân sử dụng công cụ của mình, còn trong
phát minh của thời đại mới Giống như máy móc vậy công nhân Anh là đứa con
Thứ hai, về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân
là những người lao động không có hoặc về cơ bản không có tư liệu sản xuất, làmthuê cho giai cấp tư sản và bị bóc lột giá trị thặng dư Đây là đặc trưng cơ bản nhấtcủa giai cấp công nhân dưới chế độ tư bản chủ nghĩa Chính vì vậy, C.Mác vàPh.Ăngghen đều gọi giai cấp công nhân dưới chủ nghĩa tư bản là giai cấp vô sản.Ngày nay, với sự phát triển không ngừng của cuộc cách mạng khoa học vàcông nghệ, bộ mặt của chủ nghĩa tư bản đã có những thay đổi to lớn và đi cùng
(1) , (2) C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H 2002, t4, tr.605, 610.
(
Trang 2
với nó là sự thay đổi nhất định của giai cấp công nhân so với trước kia Cơ cấungành nghề của giai cấp công nhân đã có những thay đổi to lớn: bên cạnh côngnhân của nền công nghiệp cơ khí, đã xuất hiện công nhân của nền công nghiệp tựđộng hoá - Giai cấp công nhân hiện nay không chỉ bao gồm những người laođộng trong công nghiệp, trực tiếp tạo ra các giá trị vật chất cho xã hội mà còn baogồm những người lao động trong các bộ phận dịch vụ công nghiệp, gián tiếp thamgia vào quá trình sản xuất vật chất Song, dù cho trình độ kỹ thuật có thay đổi nhưthế nào đi nữa thì xét theo tiêu chí kinh tế - xã hội, giai cấp công nhân vẫn tồn tạinhư một giai cấp đặc thù với cả hai tiêu chí cơ bản nêu trên
Căn cứ vào hai thuộc tính nói ở trên chúng ta có thể đưa ra định nghĩa nhưsau về giai cấp công nhân:
“Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất có tính chất xã hội hoá ngày càng cao; là lực lượng lao động cơ bản tiên tiến trong các quy trình công nghệ, dịch vụ công nghiệp, trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, tái sản xuất ra của cải vật chất và cải tạo các quan hệ xã hội; đại biểu cho lực lượng sản xuất và phương thức sản xuất tiên tiến trong thời đại hiện nay” (1)
b) Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Trong mỗi thời kỳ chuyển biến cách mạng lên một hình thái kinh tế - xãhội cao hơn luôn có một giai cấp đứng ở vị trí trung tâm của lịch sử, đóng vaitrò là động lực chủ yếu và là lực lượng lãnh đạo quá trình cách mạng đó Giaicấp công nhân là sản phẩm của nền đại công nghiệp, lực lượng sản xuất tiên tiến,phương thức sản xuất tiên tiến, đại biểu cho xu hướng phát triển của xã hội tươnglai do vậy về mặt khách quan nó có nhiệm vụ xoá bỏ xã hội cũ, tổ chức, lãnhđạo, xây dựng xã hội mới phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử Nhiệm
vụ này do chính địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp đó quyết định
Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân:
Xoá bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa và tiền tư bản chủ nghĩa; từng bước xâydựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa; xoá bỏ áp
(1) Giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học: Nxb Chính trị quốc gia, HN, 2006, tr.59-60.
Trang 3
bức bóc lột; giải phóng mình đồng thời giải phóng toàn nhân loại Đó là nộidung cơ bản bao trùm sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Lịch sử phát triển của xã hội loài người chính là lịch sử của đấu tranhgiai cấp, đấu tranh giai cấp chính là động lực phát triển của lịch sử Để hoànthành sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp công nhân phải tập hợp các tầng lớpnhân dân lao động xung quanh mình, tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng xoá bỏ
xã hội cũ và xây dựng xã hội mới về mọi mặt
Con đường để giai cấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình đóchính là phải tiến hành cuộc cách mạng không ngừng và triệt để qua hai giaiđoạn: Một là, lật đổ giai cấp tư sản giành lấy chính quyền, thiết lập nềnchuyên chính cách mạng của giai cấp công nhân Hai là, sử dụng chính quyềnmới làm công cụ cải tạo xã hội cũ, tập hợp quần chúng nhân dân lao động xâydựng thành công xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa để tiến lên chủ nghĩacộng sản
Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân vừa mang tính dân tộc vừa mangtính quốc tế, có nghĩa vụ vừa kết hợp nghĩa vụ dân tộc đồng thời mang nghĩa
vụ quốc tế
2 Những điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Luận thuyết về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân được C.Mác và
Ph.Ăngghen trình bày một các sâu sắc trong Tuyên ngông của Đảng Cộng
sản Trong tác phẩm này các ông đã chỉ rõ các điều kiện khách quan quy định
sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
a) Địa vị kinh tế-xã hội của giai cấp công nhân trong xã hội tư bản chủ nghĩa
Xét một cách tổng quát chúng ta có thể khẳng định rằng, địa vị kinh tế - xã
hội của giai cấp công nhân quy định một cách khách quan vai trò sứ mệnh lịch sửcủa giai cấp công nhân Bởi vì:
Thứ nhất, giai cấp công nhân là bộ phận quan trọng nhất, cách mạng nhất
trong các bộ phận cấu thành lực lượng sản xuất tiên tiến nhất dưới chủ nghĩa tư
Trang 4
bản Trong nền sản xuất hiện đại, giai cấp công nhân vừa là chủ thể trực tiếp, vừa
là sản phẩm căn bản nhất của nền sx đó Tất cả các giai cấp khác đều suy tàn vàtiêu vong cùng với đại công nghiệp, còn giai cấp công nhân lại là sản phẩm củabản thân nền đại công nghiệp Giai cấp công nhân hiện đại có xu hướng ngày càngđược tri thức hóa Có điều này là bởi do yêu cầu khách quan của sự phát triểncông nghiệp trong thời đại mà khoa học và công nghệ đã và đang trở thành lựclượng sản xuất trực tiếp
Thứ hai, do không có tư liệu sản xuất nên giai cấp công nhân phải bán sức
lao động của mình cho nhà tư bản và bị nhà tư bản chiếm đoạt giá trị thặng dư, họ
bị lệ thuộc hoàn toàn trong quá trình phân phối các kết quả lao động của chínhmình Do vậy, về mặt lợi ích giai cấp công nhân là giai cấp đối kháng trực tiếp vớigiai cấp tư sản Xét về bản chất, họ là giai cấp cách mạng triệt để nhất chống lạichế độ áp bức, bóc lột tư bản chủ nghĩa Điều kiện sinh hoạt khách quan của họquy định rằng, họ chỉ có thể tự giải phóng bằng cách giải phóng toàn xã hội khỏichế độ tư bản chủ nghĩa Trong cuộc cách mạng ấy, họ không mất gì ngoài xiềngxích và được cả thế giới về mình
Thứ ba, giai cấp công nhân có lợi ích căn bản thống nhất với lợi ích của
toàn thể nhân dân lao động nên họ có thể tập hợp, đoàn kết, lãnh đạo đôngđảo quần chúng đi theo làm cách mạng, đồng thời họ cũng là người đi đầutrong cuộc đấu tranh của toàn thể nhân dân lao động và của dân tộc vì sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
b) Đặc điểm chính trị-xã hội của giai cấp công nhân
Địa vị kinh tế - xã hội khách quan còn tạo ra những đặc điểm chính trị - xãhội của giai cấp công nhân Chính những đặc điểm này đã tạo khả năng để giaicấp công nhân hoàn thành thắng lợi sứ mệnh lịch sử của mình Những đặc điểmchính trị - xã hội của giai cấp công nhân gồm:
Thứ nhất, giai cấp công nhân là giai cấp tiên phong cách mạng
Giai cấp công nhân là đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến nhất, chế độ
xã hội tiên tiến nhất, do đó, họ đại diện cho phương thức sản xuất tiến bộ hơnphương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Giai cấp công nhân luôn phát triển và lớnmạnh không chỉ về số lượng mà còn về chất lượng cùng với sự phát triển của
Trang 5
khoa học và công nghệ hiện đại Chính điều kiện làm việc ở thành thị và các khucông nghiệp giúp cho giai cấp công nhân mở rộng các quan hệ xã hội, mở mangtrí tuệ Cuộc đấu tranh chống áp bức bóc lột vì dân sinh dân chủ, cải thiện điềukiện làm việc đã tôi luyện cho giai cấp công nhân có những phẩm chất cần thiếtcho công cuộc đấu tranh Lợi ích căn bản của giai cấp công nhân thống nhấtvới lợi ích căn bản của nhân dân lao động nên họ có đủ khả năng và điều kiệntập hợp quần chúng nhân dân làm cách mạng.
Thứ hai, giai cấp công nhân là giai cấp có tính cách mạng triệt để.
Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ
rõ: “Trong tất cả các giai cấp hiện đang đối lập với giai cấp tư sản thì chỉ cógiai cấp vô sản là giai cấp thực sự cách mạng, tất cả các giai cấp khác đều lànhững tầng lớp trung đẳng Đó là do giai cấp công nhân không gắn với tưhữu, do vậy, họ kiên định trong cuộc đấu tranh xóa bỏ chủ nghĩa tư bản và
Thứ ba, giai cấp công nhân có ý thức tổ chức kỷ luật cao
Môi trường làm việc của giai cấp công nhân là sản xuất tập trung cao
và có trình độ kỹ thuật ngày càng hiện đại, có cơ cấu tổ chức ngày càng chặtchẽ, làm việc theo dây chuyền buộc giai cấp công nhân phải luôn tuân thủnghiêm ngặt kỷ luật lao động Do yêu cầu của cuộc đấu tranh giai cấp chốnglại giai cấp tư sản - là một giai cấp có tiềm lực về kinh tế - kỹ thuật nên giaicấp công nhân phải đấu tranh bằng phẩm chất kỷ luật của mình
Thứ tư, giai cấp công nhân có bản chất quốc tế
Giai cấp công nhân ở tất cả các nước đều có chung một mục đích là giảiphóng mình đồng thời giải phóng xã hội khỏi áp bức bóc lột và họ đều cóchung một kẻ thù là giai cấp tư sản bóc lột Và cũng do yêu cầu của cuộc đấutranh giai cấp, để chống lại chủ nghĩa tư bản, giai cấp tư sản khi mà chúng đãliên kết với nhau thành tập đoàn tư bản, chủ nghĩa đế quốc, vì vậy mà giai cấpcông nhân càng phải nêu cao tinh thần quốc tế của giai cấp mình
“Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại” (C.Mác - Ph.Ăngghen)
(1) C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H 2002, t4, tr610.
Trang 6
“Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại” (V.I Lênin)
3 Vai trò của Đảng Cộng sản trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân xuất hiện một cách kháchquan, song, để biến khả năng khách quan đó thành hiện thực thì phải thôngqua những nhân tố chủ quan Trong những nhân tố chủ quan ấy, việc thành lập
ra Đảng Cộng sản trung thành với sự nghiệp, lợi ích của giai cấp công nhân làyếu tố quyết định nhất đảm bảo cho giai cấp công nhân có thể hoàn thành sứmệnh lịch sử của mình
a) Tính tất yếu và quy luật hình thành, phát triển chính đảng của giai cấp công nhân
* Tính tất yếu của việc hình thành và phát triển đảng của giai cấp công nhân
Trong thực tế lịch sử, phong trào công nhân chống giai cấp từ sản đãxuất hiện ngay từ khi chủ nghĩa tư bản ra đời Mặc dù quy mô ngày càng mởrộng nhưng đều bị thất bại Khi chưa có đảng lãnh đạo, phong trào đấu tranh củagiai cấp công nhân chỉ mang tính tự phát, rời rạc, chưa có tổ chức và hệ thống,chưa có lý luận dẫn đường
Khi Đảng Cộng sản ra đời và trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng và với
tư cách là đội tiên phong chính trị của giai cấp công nhân và toàn xã hội, ĐảngCộng sản có nhiệm vụ đề ra cương lĩnh, mục tiêu, phương hướng, đường lối,chiến lược, sách lược, các chính sách đúng đắn, phù hợp với điều kiện thực tiễncủa đất nước, với quy luật vận động khách quan của thế giới; với quyền lợi củađại đa số nhân dân lao động Chỉ có Đảng Cộng sản lãnh đạo giai cấp công nhânmới chuyển từ đấu tranh tự phát lên tự giác, sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản trởthành điều kiện để giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình
Để luôn giữ được vai trò lãnh đạo của mình Đảng phải luôn luôn hướng hoạtđộng của mình và lợi ích chung của dân tộc, luôn tổ chức, giáo dục toàn đảng,toàn dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu, yêu cầu nhiệm vụ đặt ra để hoàn thành
sứ mệnh lịch sử của mình Đảng phải chăm lo xây dựng về tổ chức, nâng cao nănglực lãnh đạo, vững mạnh về chính trị, gắn bó với nhân dân
Trang 7
* Quy luật hình thành và phát triển đảng của giai cấp công nhân
Bằng thực tiễn cách mạng ở nước Nga cùng với phong trào cộng sản và côngnhân quốc tế V.I Lênin đã khái quát và nêu lên một vấn đề có tính quy luật về sự rađời của Đảng Cộng sản, đó là: Chủ nghĩa Mác kết hợp với phong trào công nhân dẫntới sự ra đời của Đảng Cộng sản Đây là vấn đề có tính phổ biến đối với sự ra đời củaĐảng Cộng sản ở nhiều nước trên thế giới, nhất là châu Âu
Vận dụng một cách sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin vào tìnhhình cụ thể của Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc đã sáng lập ra Đảng Cộng sản ViệtNam (03/02/1930), đó là sản phẩm của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác-Lênin vớiphong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam Đây là một sáng tạo,một đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho phong trào cộng sản và công nhânquốc tế Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam chính là sự kết hợp mộtcách nhuần nhuyễn giữa chủ nghĩa Mác-Lênin với phong trào công nhân vàphong trào yêu nước ở Việt Nam
b) Mối quan hệ giữa Đảng Cộng sản với giai cấp công nhân
Giai cấp công nhân là cơ sở giai cấp của Đảng Cộng sản, là nguồn bổsung lực lượng cho Đảng, nói cách khác Đảng trước hết bao gồm nhữngngười ưu tú nhất trong giai cấp công nhân
Đảng Cộng sản là đội tiên phong chiến đấu, là lãnh tụ chính trị, là bộtham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân Vai trò của đảng đối với giai cấp
công nhân thể hiện ở chỗ: Một là, không có một tổ chức chính trị nào hoạt động
được mà lại không thông qua chính đảng của giai cấp mình Giai cấp công nhâncũng vậy, họ hoạt động, làm cách mạng thông qua đội tiên phong của mình, đó là
Đảng Cộng sản (đảng mang bản chất giai cấp công nhân) Hai là, để hoàn thành
sứ mệnh lịch sử của mình thì giai cấp công nhân cần phải có một chính đảngchính trị vững vàng kiên định, sáng suốt, có đường lối chiến lược sách lược đúng
đắn thể hiện lợi ích của giai cấp hay toàn thể phong trào Ba là, với một Đảng
Cộng sản chân chính thì sự lãnh đạo của Đảng chính là sự lãnh đạo của giai cấp.Đảng với giai cấp là thống nhất nhưng Đảng có trình độ lý luận và tổ chức caonhất để lãnh đạo giai cấp và dân tộc; vì thế không thể lẫn lộn Đảng với giai cấp
II CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Trang 8
1 Cách mạng xã hội chủ nghĩa và nguyên nhân của nó
a) Khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa
Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng nhằm thay thế chế độ
tư bản chủ nghĩa lỗi thời bằng chế độ xã hội chủ nghĩa, trong cuộc cách mạng đó,giai cấp công nhân là giai cấp lãnh đạo và cùng với quần chúng nhân dân lao độngxây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
- Theo nghĩa hẹp: Cách mạng xã hội chủ nghĩa được hiểu là một cuộc cách
mạng chính trị, được kết thúc bằng việc giai cấp công nhân cùng với nhân dân laođộng giành được chính quyền, thiết lập nên nhà nước chuyên chính vô sản – nhànước của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động
- Theo nghĩa rộng: Cách mạng xã hội chủ nghĩa bao gồm cả hai thời kỳ:
cách mạng về chính trị nhằm thiết lập nhà nước chuyên chính vô sản và thời kỳ sửdụng nhà nước của mình để cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới về mọi mặtkinh tế, chính trị, văn hóa tư tưởng…
b) Nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa
- Nguyên nhân kinh tế (đây là nguyên nhân sâu xa của cách mạng xã
hội chủ nghĩa ): Đó chính là mâu thuẫn trong phương thức sản xuất giữa lựclượng sản xuất mang tính chất xã hội hoá cao với quan hệ sản xuất dựa trên chế độchiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Mâu thuẫn trên lĩnh vựckinh tế trên được biểu hiện trên lĩnh vực xã hội đó là phương thức sản xuất mới rađời thay thế phương thức sản xuất cũ, quan hệ sản xuất cũ sẽ được thay thế bằngquan hệ sản xuất mới, đồng thời giai cấp công nhân và nhân dân lao động sẽ trởthành người làm chủ đất nước
- Nguyên nhân về xã hội: Đó là mâu thuẫn giữa giai cấp thống trị với giai
cấp bị trị, cụ thể là mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản Mâuthuẫn trên lĩnh vực kinh tế trên được biểu hiện trong lĩnh vực xã hội chính làphương thức sản xuất mới ra đời thay thế phương thức sản xuất cũ, quan hệ sảnxuất cũ sẽ được thay thế bằng quan hệ sản xuất mới, đồng thời giai cấp công nhân
và nhân dân lao động sẽ trở thành người làm chủ đất nước
Cách mạng xã hội chủ nghĩa có nguyên nhân sâu xa là do mâu thuẫn giữalực lượng sản xuất có tính chất xã hội hoá cao với tính chất tư hữu tư nhân về tư
Trang 9
liệu sản xuất dưới chủ nghĩa tư bản, cho nên chừng nào quan hệ sản xuất tư bảnchủ nghĩa vẫn được duy trì thì nguyên nhân của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩavẫn còn tồn tại.
2 Mục tiêu, động lực và nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa
a) Mục tiêu của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Giải phóng giai cấp bị áp bức, bóc lột, các dân tộc bị nô dịch đồng thờigiải phóng xã hội khỏi sự trì trệ để tiếp tục phát triển trên con đường tiến bộ,văn minh là mục tiêu chung và là mục tiêu cao cả nhất của cách mạng xã hộichủ nghĩa Đúng như C.Mác và Ph.Ăngghen đã từng chỉ rõ “sự phát triển tự
Để thực hiện được mục tiêu cao cả nêu trên, cách mạng xã hội chủnghĩa phải từng bước được hiện thực hoá qua từng chặng đường, từng bước
đi, thông qua quá trình lao động đầy nhiệt huyết và sáng tạo của quần chúngnhân dân lao động, bằng công tác tổ chức xã hội một cách khoa học trên tất cảcác lĩnh vực của đời sống xã hội, của một chế độ xã hội mới đặt dưới sự lãnhđạo của Đảng Cộng sản
Mục tiêu trong giai đoạn đầu của cách mạng xã hội chủ nghĩa là giànhchính quyền, thiết lập nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động.Tiếp đến, ở giai đoạn sau của cách mạng xã hội chủ nghĩa là, sử dụng chính quyền
để xoá bỏ chế độ người bóc lột người, đưa lại đời sống ấm no cho toàn dân
b) Động lực của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Động lực chủ yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa là các giai cấp vàtầng lớp mà lợi ích của họ có liên quan đến cách mạng xã hội chủ nghĩa
Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản C.Mác và Ph.Ăngghen đã viết: “Tất cả
những phong trào lịch sử từ trước đến nay đều do thiểu số thực hiện, hoặc làmưu lợi ích cho thiểu số Phong trào vô sản là phong trào độc lập của khối đại
Cách mạng xã hội chủ nghĩa với mục đích giải phóng giai cấp côngnhân và nhân dân lao động khỏi tình trạng áp bức, bóc lột, đem lại cuộc sống
(1) C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, HN 2002, t4, tr628.
(1) C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, HN 2002, t4, tr611.
Trang 10
hạnh phúc cho nhân dân, do vậy thu hút được sự tham gia của đông đảo nhândân lao động trong suốt quá trình cách mạng.
Giai cấp công nhân vừa là giai cấp lãnh đạo vừa là động lực chủ yếucủa cách mạng xã hội chủ nghĩa Là con đẻ của nền đại công nghiệp, giai cấpcông nhân ngày càng lên tăng về số lượng, nâng cao về chất lượng, nhất làtrong thời đại của nền kinh tế tri thức trong giai đoạn hiện nay, công nhânngày càng được tri thức hoá, vị trí và vai trò của họ ngày càng được khẳngđịnh trong cuộc đấu tranh vì một xã hội tiến bộ và văn minh
Giai cấp nông dân có nhiều lợi ích căn bản thống nhất với lợi ích củagiai cấp công nhân, do đó cũng trở thành động lực to lớn của cách mạng xãhội chủ nghĩa Giai cấp nông dân là lực lượng đông đảo nhất trong dân cư,nhất là đối với các quốc gia chậm và đang phát triển Bởi vậy, trong tiến trìnhcách mạng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân muốn hoàn thành sứ mệnhlịch sử của mình thì nhất thiết phải lôi kéo được giai cấp nông dân đi theomình nhằm tạo thành liên mình công – nông vững chắc để giành và giữ chínhquyền cách mạng “Nguyên tắc của chuyên chính vô sản là duy trì khối liên
Đội ngũ trí thức cũng là lực lượng quan trọng của cách mạng xã hộichủ nghĩa đặc biệt trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội đội ngũ trí thứccàng trở nên quan trọng Trí thức là những người góp phần nâng cao dân trí,đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước, tham gia xây dựng đường lối của Đảng,chính sách pháp luật của Nhà nước Trí thức là những người sáng tạo ra cácgiá trị khoa học, kỹ thuật, tiếp thu những thành tựu khoa học kỹ thuật mới củanhân loại Ngày nay, trong thời đại của cuộc cách mạng khoa học và côngnghệ, lượng giá trị lao động chấy xám ngày càng chiếm tỷ lệ cao trong sảnphẩm hàng hoá thì vai trò động lực của đội ngũ trí thức ngày càng tăng trong
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
Ngoài những động lực trên, khối đại đoàn kết dân tộc, tinh thần yêunước, truyền thống văn hóa, đường lối cách mạng đúng đắn cũng là nhữngđộng lực quan trọng của cách mạng xã hội chủ nghĩa
(2) C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H 2002, t44, tr57.
Trang 11
c) Nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng toàn diện trên tất cảcác mặt của đời sống xã hội
- Trên lĩnh vực chính trị: cách mạng xã hội chủ nghĩa đưa nhân dân lao
động từ địa vị bị áp bức, bóc lột lên địa vị làm chủ Nhà nước, làm chủ xã hội để từ
đó họ hoạt động như chủ thể tự giác để xây dựng xã hội mới
Để nâng cao hiệu quả trong việc tập hợp, tổ chức nhân dân tham gia vàocông việc của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, Đảng Cộng sản và Nhà nước xã hộichủ nghĩa phải thường xuyên chăm lo, nâng cao kiến thức về mọi mặt cho ngườidân, đặc biệt là những kiến thức về chính trị, pháp quyền Bên cạnh đó, Đảng vàNhà nước xã hội chủ nghĩa cũng phải thường xuyền quan tâm tới việc xây dựng
và hoàn thiện hệ thống luật pháp, cơ chế, có những chính sách phù hợp để nhândân lao động tham gia hoạt động quản lý xã hội, quản lý nhà nước
- Trên lĩnh vực kinh tế: cách mạng xã hội chủ nghĩa sẽ làm thay đổi vị trí,
vai trò của người lao động trên cơ sở thay đổi chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệusản xuất là chủ yếu bằng chế độ sở hữu công hữu là chủ yếu, và dưới những hìnhthức thích hợp; thay đổi điều kiện sống và điều kiện làm việc của người lao động
Cùng với việc cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới
xã hội chủ nghĩa, nhà nước xã hội chủ nghĩa phải tìm mọi cách phát triển lựclượng sản xuất, không ngừng nâng cao năng suất lao động, trên cơ sở đó từngbước cải thiện đời sống của nhân dân
Dưới chủ nghĩa xã hội, nguyên tắc phân phối theo lao động được xem lànguyên tắc chủ yếu nhất, do vậy, năng suất lao động, hiệu quả công tác là thước
đo đánh giá hiệu quả của mỗi cá nhân đóng góp cho xã hội Đồng thời, phải chú ýkết hợp hài hoà giữa lợi ích cá nhân với lợi ích của tập thể
- Trên lĩnh vực văn hoá - tư tưởng: cách mạng xã hội chủ nghĩa tạo ra sự
thay đổi căn bản trong phương thức sinh hoạt tinh thần của xã hội theo xuhướng tiến bộ trên cơ sở kế thừa và nâng cao những giá trị truyền thống củadân tộc, tiếp thu những giá trị tiên tiến của thời đại, từng bước xây dựng thếgiới quan, nhân sinh quan mới, xây dựng nền văn hoá mới, những con ngườimới mang tính chất xã hội chủ nghĩa
Trang 12
Như vậy, cách mạng xã hội chủ nghĩa diễn ra trên tất cả các lĩnh vực của
đời sống xã hội, từ chính trị đến kinh tế và văn hoá – tư tưởng Tất cả các lĩnhvực trên đều có mối quan hệ, tác động qua lại với nhau, thúc đẩy nhau cùngphát triển
3 Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa
a) Tính tất yếu và cơ sở khách quan của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân
Tính tất yếu khách quan của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân.
Liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân là điều kiện cơ bản đểtăng cường lực lượng và nếu không có liên minh này thì giai cấp công nhânkhông thể dành chính quyền và giữ vững chính quyền Kinh nghiệm lịch sửcho thấy nếu giai cấp công nhân không liên minh với nông dân thì không thểgiành được thắng lợi trong cách mạng xã hội
Để xây dựng xã hội mới, giai cấp công nhân cũng nhất thiết phải liênminh với nông dân vì đó là lực lượng đông đảo, là một động lực quan trọngcủa cách mạng xã hội chủ nghĩa
Cơ sở khách quan của việc xây dựng khối liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân.
Giai cấp nông dân cũng là giai cấp bị bóc lột do đó là người gần gũi vớigiai cấp công nhân Liên minh công – nông là do mối liên hệ tự nhiên, gắn bó vàthống nhất về lợi ích cơ bản của công nhân, nông dân
Liên minh công – nông là do sự gắn bó giữa công nghiệp, nông nghiệp, đó làhai ngành sản xuất chính của xã hội Công nghiệp tạo ra những sản phẩm phục vụcho nông nghiệp Ngược lại, nông nghiệp tạo ra lương thực, thực phẩm phục vụcho nhu cầu của toàn xã hội, đồng thời nó cũng tạo ra nông sản phục vụ cho sảnxuất công nghiệp
Liên minh công - nông là yêu cầu khách quan của quá trình xây dựng chủnghĩa xã hội; đó là lực lượng chính trị xã hội cơ bản của cách mạng, là nền tảng
Trang 13
vững chắc của khối đại đoàn kết toàn dân, của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Trên
cơ sở đó, nông dân trở thành người bạn tự nhiên, tất yếu của giai cấp công nhân
b) Nội dung và nguyên tắc cơ bản của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân
Nội dung của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân.
Liên minh về chính trị giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dântrong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền là nhằm giành chính quyền về taygiai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động Trong thời kỳ xây dựng chủnghĩa xã hội, liên minh công - nông chính là việc cùng tham gia vào chínhquyền nhà nước, bảo vệ thành quả cách mạng, xây dựng thành công chủ nghĩa
xã hội Tuy nhiên, liên minh về chính trị giữa giai cấp công nhân với giai cấpnông dân không phải là sự dung hoà về lập trường tư tưởng mà giai cấp nôngdân phải đứng trên lập trường chính trị của giai cấp công nhân
Liên minh về kinh tế giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân Đây
là nội dung liên minh quan trọng nhất, chủ yếu trong thời kỳ xây dựng chủnghĩa xã hội Thực hiện liên minh về kinh tế giữa công nhân và nông dân làkết hợp đúng đắn lợi ích của hai giai cấp, vừa đảm bảo lợi ích của nhà nước,của xã hội vừa quan tâm tới lợi ích của nông dân, có chính sách phù hợp vớinông nghiệp, nông thôn và nông dân
Nội dung về văn hóa, xã hội của liên minh giữa giai cấp công nhân vớigiai cấp nông dân
Khi nói đến nội dung về văn hoá, xã hội của liên minh giữa giai cấp côngnhân với giai cấp nông dân, chúng ta phải nhấn mạnh rằng, đây là một trongnhững vấn đề quan trọng của tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Thực hiệntốt được những nội dung về văn hoá, xã hội của khối liên minh công – nôngchúng ta mới có thể phát huy hết được động lực của từng giai cấp cũng nhưsức mạnh của khối liên minh Muốn thực hiện tốt những nội dung của liên
minh công – nông trên lĩnh vực văn hoá, xã hội chúng ta cần phải: Một là,
thường xuyên chăm lo, nâng cao trình độ văn hóa của công nhân và nông dân
Hai là, xây dựng quan hệ xã hội nhân văn, nhân đạo, hữu nghị hợp tác giữa
Trang 14
các dân tộc Ba là, tạo điều kiện cho quần chúng lao động tham gia quản lý
kinh tế, quản lý xã hội, quản lý nhà nước
Nguyên tắc cơ bản của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân
Một là, phải đảm bảo vai trò lãnh đạo của giai cấp trong khối liên minh
công - nông Xây dựng khối liên minh công – nông không có nghĩa là chiaquyền lãnh đạo của hai giai cấp này, mà phải đi theo đường lối của giai cấpcông nhân Giai cấp nông dân là giai cấp gắn với phương thức sản xuất nhỏ,cục bộ, phân tán, không có hệ tư tưởng độc lập Do đó, giai cấp nông dân chỉ
có đi theo hệ tư tưởng của giai cấp công nhân mới có thể tiến lên nền sản xuấtlớn của xã hội mới
Hai là, đảm bảo nguyên tắc tự nguyện Có thực hiện được tinh thần tự
nguyện thì khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân mớibền vững và lâu dài
Ba là, kết hợp đúng đắn các lợi ích của giai cấp công nhân và giai cấp
nông dân Đây là hai giai cấp có lợi ích căn bản thống nhất với nhau Sựthống nhất về mặt lợi ích là điều kiện quan trọng để thực hiện liên minh
III HÌNH THÁI KINH TẾ-XÃ HỘI CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA
1 Xu thế tất yếu của sự ra đời hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa
Phương pháp luận cơ bản của việc dự báo xu thế tất yếu của sự ra đờihình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa: C.Mác và Ph.Ăngghen đã vậndụng quan điểm duy vật về lịch sử đề nghiên cứu xã hội loài người Các ôngcoi sự vận động phát triển và thay thế lẫn nhau của các hình thái kinh tế-xãhội là quá trình phát triển lịch sử - tự nhiên, điều đó là do quy luật quan hệ sảnxuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuấtquy định
C.Mác và Ph.Ăngghen đã phân tích một cách khoa học phương thứcsản xuất tư bản chủ nghĩa và chỉ rõ mâu thuẫn cơ bản của phương thức sảnxuất tư bản chủ nghĩa là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất ngày càng xã hội
Trang 15
hóa cao với quan hệ sản xuất dựa trên sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tưliệu sản xuất dẫn tới sự kìm hãm lực lượng sản xuất Nhu cầu phát triển củalực lượng sản xuất tất yếu đòi hỏi phải thay thế quan hệ sản xuất tư bản chủnghĩa bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp để thúc đẩy lực lượng sản xuất pháttriển Mâu thuẫn cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và nhucầu tất yếu của sự thay thế hình thái kinh tế-xã hội tư bản chủ nghĩa bằng hìnhthái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa.
Tính mâu thuẫn gay gắt trong lĩnh vực kinh tế được biểu hiện trên lĩnhvực chính trị xã hội là mâu thuẫn giai cấp công nhân, nhân dân lao động với giaicấp tư sản Sự phát triển của cuộc đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn tới chuyên chính
vô sản và sự xác lập hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa
C.Mác và Ph.Ăngghen dự báo sự ra đời của hình thái kinh tế - xã hộicộng sản chủ nghĩa từ những nước tư bản phát triển nhưng căn cứ vào nhữngđiều kiện thực tế cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, V.I.Lênin đã dự báo sự xuấthiện của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa ở các nước có trình độphát triển trung bình và những dân tộc thuộc địa Những điều kiện cơ bản của
sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa từ các nước tư bản chủnghĩa trung bình và các nước chưa qua chủ nghĩa tư bản phải hội tụ đủ các điềukiện sau đây:
Một là, khi chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, các
nước đế quốc không ngừng xâm lược, khai thác thuộc địa, gây ra chiến tranh…Do
đó, đã làm xuất hiện những mâu thuẫn cơ bản và gay gắt của thời đại như: Mâuthuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp công nhân; mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đếquốc với các dân tộc thuộc địa; mâu thuẫn giữa các nước tư bản với nhau; mâuthuẫn giữa địa chủ và nông dân… Ở các nước nông nghiệp lạc hậu và là thuộc địamâu thuẫn cơ bản nhất là mâu thuẫn giữa thực dân đế quốc cùng bọn phong kiếntay sai, với một bên là cả dân tộc đang bị nô dịch, bị áp bức, b`óc lột
Hai là, có sự tác động toàn cầu của phong trào cộng sản và công nhân quốc
tế, hệ tư tưởng Mác-Lênin, đặc biệt là những luận điểm về chủ nghĩa đế quốc vàcác dân tộc bị áp bức…, làm thức tỉnh nhiều dân tộc, dấy lên phong trào yêunước, giành độc lập dân tộc, trong đó có Việt Nam Phải có sự ra đời của Đảng
Trang 16
Cộng sản - đội tiên phong của giai cấp công nhân và theo hệ tư tưởng của chủnghĩa Mác-Lênin.
Như vậy, hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa khi ra đời ở các nước
tư bản chủ nghĩa phát triển trung bình và các nước chưa qua chủ nghĩa tư bảnkhông phải là ngẫu nhiên mà nó phải có những điều kiện lịch sử nhất định
2 Các giai đoạn phát triển của hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa
a) Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Tính tất yếu và hai loại hình quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biếncách mạng sâu sắc trên toàn bộ các mặt của đời sống xã hội, tạo ra những tiền đềvật chất và tinh thần cần thiết để hình thành một xã hội mà trong đó những nguyêntắc căn bản của chủ nghĩa xã hội sẽ được thực hiện Tính tất yếu của thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội là do: Một là, chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội khác nhau về bản chất, dựa trên chế độ sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất Hai là,
chủ nghĩa xã hội được xây dựng trên nền đại công nghiệp có trình độ cao Chủnghĩa tư bản đã tạo ra nền đại công nghiệp nhưng nó chưa phải là cơ sở vật chất
kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội Muốn có cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xãhội cần phải có thời gian để tổ chức lại, sắp xếp, cải tạo nền đại công nghiệp tư
bản chủ nghĩa thành cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội Ba là, các quan
hệ xã hội của chủ nghĩa xã hội không tự phát nảy sinh từ chủ nghĩa tư bản, mà chỉ
có thể là kết quả của quá trình xây dựng và cải tạo xã hội chủ nghĩa Bốn là, công
cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội là công việc mới mẻ, khó khăn phức tạp và đòihỏi phải có thời gian
Đặc điểm và thực chất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là sự tồn tại của xã hội cũđan xen với những nhân tố mới của chủ nghĩa xã hội trong mối quan hệ vừa thốngnhất vừa đâu tranh với nhau trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội như: chính trị,kinh tế, văn hoá, tư tưởng, v.v…và phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Trên lĩnh vực kinh tế là sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong hệ
thống kinh tế quốc dân thống nhất vận động theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Nền kinh tế có nhiều thành phần được xác lập trên cơ sở khách quan của sự tồn tại
Trang 17
nhiều loại hình sở hữu về tư liệu sản xuất với những hình thức tổ chức kinh tế đadạng, đan xen hỗn hợp với nhau, nhiều hình thức phân phối thu nhập khác nhau.
Trên lĩnh vực chính trị là sự tồn tại kết cấu giai cấp xã hội đa dạng, phức
tạp do đó ý thức chính trị của các bộ phận khác nhau cũng có sự khác nhau
Trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa-xã hội là sự tồn tại nhiều tư tưởng và văn
hóa khác nhau Bên cạnh tư tưởng xã hội chủ nghĩa, tư tưởng Mác-Lênin giữ vaitrò thống trị vẫn tồn tại các tư tưởng tư sản, tiểu tư sản, tâm lý tiểu nông…
Thực chất của thời kỳ quá độ
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội về thực chất là thời kỳ đấu tranh quyếtliệt về chính trị, tư tưởng, văn hoá, kinh tế, xã hội giữa một bên là giai cấp côngnhân liên minh cùng giai cấp nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác đãgiành được chính quyền nhà nước, tổ chức xây dựng xã hội mới, với một bên làgiai cấp bóc lột, các thế lực phản động mới bị đánh đổ và vẫn còn nuôi hy vọnggiành lại được thiên đường đã mất
Nội dung kinh tế, chính trị và văn hóa, xã hội của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Trong lĩnh vực kinh tế:
Sắp xếp, bố trí lại lực lượng sản xuất hiện có của xã hội, cải tạo quan hệ sảnxuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới theo hướng tạo ra sự phát triển cân đốicủa nền kinh tế, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của nhân dân Quá trình nàyphải tuân thủ những đòi hỏi khách quan của quy luật kinh tế, nhất là quy luật quan
hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất
Đối với những nước chưa trải qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tất yêu phải tiếnhành công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa để tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật của chủnghĩa xã hội, đó là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ Quá trình này cũng đòihỏi phải tuân thủ quy luật kinh té khách quan và tùy thuộc điều kiện lịch sử cụ thểcủa mỗi nước và bối cảnh quốc tế để xác định chiến lược, bước đi và nội dungthích hợp
Trong lĩnh vực chính trị:
Đấu tranh chống lại các thế lực thù địch, chống phá sự nghiệp xây dựngchủ nghĩa xã hội
Trang 18
Xây dựng, củng cố nhà nước và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
Đảm bảo quyền làm chủ trong hoạt động kinh tế - văn hóa - xã hội củanhân dân lao động
Xã hội xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa là hai chế độ xã hội mà ở
đó có sự khác nhau về chế độ sở hữu tư liệu sản xuất chủ yếu Ở xã hội xã hộichủ nghĩa đó là chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu còn trong xã hội
tư bản chủ nghĩa đó là chế độ tư hữu
Với các nước tư bản chủ nghĩa đi lên chủ nghĩa xã hội, với lực lượngsản xuất phát triển, đây là điều kiện thuận lợi để tiếp tục xây dựng thành côngchủ nghĩa xã hội Với các nước không phát triển qua chế độ tư bản chủ nghĩathì tất yếu phải thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng từng bước
cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội
2 Xã hội xã hội chủ nghĩa đã xoá bỏ chế độ chiếm hữu tư bản chủ nghĩa,thiết lập chế độ công hữu về những tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội
Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin đã chỉ rõ, chủ nghĩa xã hộikhông xoá bỏ chế độ tư hữu nói chung mà chủ yếu xoá bỏ chế độ tư hữu tưbản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất chủ yếu Vì đây chính là nguồn gốc của ápbức, bóc lột giá trị thặng dư
Trang 19
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, kết cấu xã hội còn đan xennhiều giai cấp, tầng lớp xã hội; cơ cấu kinh tế nhiều thành phần vận hành theo
cơ chế thị trường, và vẫn tồn tại những quan hệ kinh tế cụ thể như thuê mướnlao động, nhân công,…cá nhân người này vẫn có thể còn bóc lột những cánhân khác Đây chỉ là những quan hệ bóc lột cụ thể chứ không phải xem xéttrên bình diện của toàn xã hội, giai cấp này bóc lột giai cấp khác, tầng lớp khác
3 Xã hội xã hội chủ nghĩa tạo ra cách thức tổ chức lao động và kỷ luậtlao động mới Đây là một vấn đề đấu tranh tự hoàn thiện về cách thức laođộng và kỷ luật lao động theo tiến trình từng bước của chủ nghĩa xã hội
4 Xã hội xã hội chủ nghĩa thực hiện nguyên tắc phân phối theo laođộng – nguyên tắc phân phối cơ bản nhất Đây là nguyên tắc phân phối cơ bảnnhất trong chủ nghĩa xã hội nhưng không phải là nguyên tắc duy nhất.Nguyên tắc phân phối này nó phù hợp với tính chất và trình độ phát triển củalực lượng sản xuất trong chủ nghĩa xã hội
5 Nhà nước xã hội chủ nghĩa mang bản chất của giai cấp công nhân,tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộc sâu sắc; thực hiện quyền và lợi ích củanhân dân
6 Xã hội xã hội chủ nghĩa là chế độ xã hội mà con người giải phóng,
và thoát khỏi chế độ áp bức bóc lột; thực hiện công bằng, bình đẳng, tiến bộ
xã hội tạo ra những điều kiện cơ bản để con người phát triển toàn diện Mụctiêu cao nhất của xã hội xã hội chủ nghĩa là giải phóng con người, đây là mộtquá trình lâu dài và được thực hiện từng bước trên tất cả các lĩnh vực của đờisống xã hội như: kinh tế, chính trị, văn hoá, tư tưởng…
Tóm lại, chủ nghĩa Mác-Lênin đã đưa ra những dự báo khoa học về
những đặc trưng cơ bản của xã hội xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang địnhhướng để xây dựng, và những dự báo này chỉ đạt được sau khi kết thúc thời
kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản để tiến lên chủ nghĩa xã hội
Vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tổng kết quá trìnhcách mạng Việt Nam, nhất là trong hai mươi năm đổi mới, Đảng Cộng sản ViệtNam đã hình thành một quan niệm tổng quát về chủ nghĩa xã hội Điều này đượcthể hiện rõ trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ X:
Trang 20
- “Xã hội xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Nhà nước và nhân dân ta xây dựng làmột xã hội dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh;
- Do nhân dân lao động làm chủ;
- Có nền kinh tế phát triển cao, dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan
hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất;
- Có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc;
- Con người được giải phóng khỏi áp bức bất công, có cuộc sống ấm no, tự
do, hạnh phúc, phát triển toàn diện;
- Các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tương trợ,giúp đỡ nhau cùng tiến bộ;
- Có nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì nhân dândưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản;
- Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới;
Có thể xem đây là mô hình chủ nghĩa xã hội của Việt Nam Những đặctrưng trong mô hình đó vừa phản ánh tính phổ biến theo tinh thần học thuyết Mác-Lênin về xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa thể hiện tính đặc thù dân tộc, có tính đếncác đặc điểm của thời đại Tuy nhiên ở đây vẫn còn nhiều vấn đề cần được tiếp tụcnghiên cứu sâu và cụ thể
c) Giai đoạn cao của Hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa
Trên cơ sở nghiên cứu quá trình phát triển của lực lượng sản xuất,C.Mác dự báo về sự xuất hiện giai đoạn cao của hình thái kinh tế - xã hộicộng sản chủ nghĩa:
Về mặt kinh tế: Lực lượng sản xuấtphát triển vô cùng mạnh mẽ, của cải
xã hội tuôn ra dào dạt, ý thức con người được nâng lên, khoa học phát triển,lao động của con người được giảm nhẹ, thực hiện phân phối theo nhu cầu
Trrong tác phẩm Phê phán Cương lĩnh Gôta, C.Mác đã viết: “Khi nào lao
động troẻ thành không những là một phương tiện để sing sống mà bản thân nócòn là một nhu cầu bậc nhất của đời sống, khi mà cùng với sự phát triển toàndiện của các cá nhân, sức sản xuất của họ ngày càng tăng lên và tất cả cácnguồn của cải xã hội đều tuôn ra dồi dào - chỉ khi đó người ta mới có thể vượt
Trang 21
hẳn ra khỏi giới hạn chật hẹp của pháp quyền tư sản và xã hội mới có thể ghi
Về mặt xã hội: Trình độ xã hội phát triển nagỳ càng cao, con người có
điều kiện phát triển năng lực của mình, trí thức con người được nâng cao,không còn sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn, giai cấp và nhà nước sẽtiêu vong Chỉ lúc đó nhà nước mới tiêu vong, một nền dânchủ thực sự hoàn
bị, thực sự không hạn chế mới có thể có và được thực hiện
Kế thừa những tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen, V.I.Lênin đã tiếptục đưa ra những luận giải về mô hình xã hội trong tương lai Ông cho rằng,khi xã hội đạt được trình độ phát triển cao như vậy, thì dân chủ mới thực hiệnđầy đủ, dân chủ cho mọi người, không còn đối tượng bị hạn chế dân chủ, dovậy dân chủ cũng không còn; nhà nước luật pháp tự tiêu vong, vì lúc nàykhông cần tới sự chấn áp của nhà nước, pháp luật trở thành phong tục, tậpquán, thành quan niệm đạo đức mọi người tự giác thực hiện
Cũng theo V.I.Lênin, tới giai đoạn cao của hình thái kinh tế - xã hộicộng sản chủ nghĩa, con người được giải phóng hoàn toàn, chuyển từ vươngquốc của tất yếu sang vương quốc của tự do, có điều kiện phát triển toàn diệnnăng lực và mang hết tài năng, trí tuệ cống hiến cho xã hội
V.I.Lênin cũng cho rằng, không phải nhà nước tiêu vong ngay một lúc,
mà là một quá trình: “Chúng ta chỉ có quyền nói rằng, nhà nước tất nhiên sẽtiêu vong đồng thời nhấn mạnh vào tính chất lâu dài của quá trình ấy, sự phụthuộc của quá trình ấy vào tốc độ phát triển của giai đoạn cao của chủ nghĩacộng sản”(1)
Qua phân tích của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về gia đoạn caocủa hình thái kinh tế - xã hội cộng sản, các ông đều nêu lên những điều kiệnkinh tế - xã hội đảm bảo cho sự xuất hiện của giai đoạn này Các điều kiện đólà:
Một là, C.Mác Ph.Ăngghen và V.I.Lênin dự báo về giai đoạn cao của
hình thái kinh tế - cộng sản chủ nghĩa khi có những điều kiện kinh tế - xã hộicho sự xuất hiện của giai đoạn này
(1) C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, HN.1995, t19, tr36.
(1) V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, HN.1976, t33, tr118.
Trang 22
Hai là, sự xuất hiện giai đoạn cao của hình thái kinh tế - xã hội cộng
sản chủ nghĩa là một quá trình lâu dài, bằng việc không ngừng phát triển lựclượng sản xuất, tổ chức xã hội về mọi mặt, giáo dục nâng cao tinh thần tự giáccủa con người Nếu không có quá trình đó cũng không thể xuất hiện được giaiđoạn đó
Ba là, quá trình xuất hiện giai đoạn cao của hình thái kinh tế - xã hội
hội cộng sản chủ nghĩa ở các nước khác nhau diễn ra với những quá trìnhkhác nhau, tuỳ thuộc vào sự nỗ lực phấn đấu về mọi phương diện Khi chưaxuất hiện giai đoạn cao thì “trong một thời gian nhất định, dưới chế độ cộngsản, không những vẫn còn pháp quyền tư sản, mà vẫn còn cả nhà nước kiểu tư
thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, trong điều kiện vẫn còn chủ nghĩa tưbản, chủ nghĩa đế quốc trên thế giới thì những vấn đề lý luận của chủ nghĩamác về nhà nước, về dân chủ vẫn còn nguyên giá trị Tính giai cấp của nhànước, của dân chủ vẫn tồn tại
Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin đưa ra các dự báo và luậngiải về sự ra đời, phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩatrên cơ sở phân tích quy luật phát triển khách quan của xã hội, đặc biệt là quyluật kinh tế của sự vận động của xã hội tư bản chủ nghĩa Thế nhưng, lịch sửphát triển của xã hội luôn luôn chịu tác động của nhiều nhân tố khách quan vàchủ quan trong những điều kiện xác định, từ đó tạo nên tính phong phú đadạng của tiến trình lịch sử phát triển của mỗi cộng đồng người cũng như củatoàn bộ lịch sử nhân loại Do vậy, tiến trình phát triển của lịch sử không baogiờ là con đường thẳng, trái lại nó có thể phải trải qua những bước thăng trầmvới những con đường vòng, thậm chí phải trải qua những bước khủng hoảng
và thụt lùi tạm thời trên con đường phát triển của nó Đó là biện chứng củalịch sử Hay nói như C.Mác “tôi coi sự phát triển của các hình thái kinh tế - xãhội là một quá trình lịch sử tự nhiên”
IV CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG
(1) V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, HN.1976, t33, tr121.
Trang 23
Với sự ra đời của chủ nghĩa mác, chủ nghĩa xã hội đã từ những lýthuyết không tưởng trở thành một lý luận khoa học Qúa trình thâm nhập lýluận khoa học đó vào đời sống thực tiễn phong trào đấu tranh của giai cấpcông nhân và nhân dân lao động đã dẫn đến sự ra đời và phát triển của chủnghĩa xã hội hiện thực: từ một nước đến nhiều nước và trở thành một hệ thốngcác nước xã hội chủ nghĩa hùng mạnh trên phạm vi quốc tế ở thế kỷ XX vớinhiều thành tựu vĩ đại, in đậm dấu ấn không thể phai mờ trong lịch sử pháttriển của xã hội loài người.
Thế nhưng, vào những thập niên cuối của thế kỷ XX, do nhiều nguyênnhân khách quan và chủ quan đã dẫn đến sự khủng hoảng và sụp đổ mô hìnhchủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu Chủ nghĩa xã hội hiện thực đã tạmthời lâm vào tình trạng thoái trào Các nước xã hội chủ nghĩa còn lại, đã tiếnhành cải cách, mở cửu, đổi mới và tiếp tục phát triển Thực tế lịch sử đó đãđặt ra một vấn đề lớn về tương lai của chủ nghĩa xã hội Lời giải đáp chânchính cho câu hỏi này chỉ có thể có được trên cơ sở nắm vững những nguyên
lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin và vận dụng sáng tạo những nguyên lý đóvào việc phân tích bối cảnh cụ thể của thời đại ngày nay
1 Chủ nghĩa xã hội hiện thực
a) Cách mạng Tháng Mười Nga và mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực đầu tiên trên thế giới
* Cách mạng Tháng Mười Nga (1917)
Ngày 7 tháng 11 năm 1917 dưới sự lãnh đạo của Đảng bônsêvích Nga,đứng đầu là V.I.Lênin đã lãnh đạo quần chúng nhân dân khởi nghĩa thắng lợi,giành chính quyền xây dựng nhà nước xô viết đầu tiên trên thế giới
Cách mạng Tháng Mười Nga là thắng lợi vĩ đại nhất của giai cấp côngnhân và nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức, đánh đổ giai cấp tư sản
và địa chủ phong kiến, lập nên chính quyền của những người lao động, xâydựng xã hội mới không có người bóc lột người Sau cuộc cách mạng ThángMười thì chủ nghĩa xã hội từ lý luận đã trở thành thực tiễn, lịch sử phát triểncủa xã hội loài người xuất hiện hình thái kinh tế - xã hội mới đối lập với hìnhthái kinh tế tư bản chủ nghĩa
Trang 24
Chiều hướng phát triển chủ yếu, trục chuyển động xuyên suốt của lịch sử
từ sau Cách mạng Tháng Mười Nga là đấu tranh xoá bỏ trật tự tư bản chủnghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội Từ sau Cách mạng Tháng Mười Nga, cácnước xã hội chủ nghĩa, phong trào Cộng sản và công nhân quốc tế trở thànhlực lượng nòng cốt, đi đầu trong cuộc đấu tranh vì hoà bình, dân chủ và tiến
bộ xã hội trên phạm vi thế giới
* Mô hình chủ nghĩa xã hội đầu tiên trên thế giới
Ngày 25 tháng 10 năm 1917 (theo lịch Julius), tức ngày 7 tháng 11 theolịch Gregory, Lenin và các đảng viên Bolshevik lãnh đạo các Xô viết làm Cáchmạng tháng Mười lập chính quyền Xô viết của công, nông, binh Chính quyền lậptức ban hành sắc lệnh về hòa bình, sắc lệnh về ruộng đất và ra khỏi chiến tranhvới các điều kiện rất ngặt nghèo của phía Đức
Ngay sau Cách mạng tháng Mười, nước Nga rơi vào thời kỳ nội chiến cực
kỳ đẫm máu (1918-1922) Phía cách mạng là công nhân, binh sỹ cách mạng vàmột bộ phận nông dân, bên kia là các lực lượng phản cách mạng gồm bảo hoàng,thành phần trí thức, trung lưu thành thị, sỹ quan, một bộ phận nông dân, người CôDắc Phe phản cách mạng còn nhận được sự giúp đỡ của các quốc gia châu Âu.Đặc trưng của cuộc nội chiến là tính ác liệt không khoan nhượng Đến cuối năm
1920 về cơ bản các lực lượng phản cách mạng đã thất bại, chính quyền Xô viếtđược thành lập trên toàn lãnh thổ còn lại của Đế quốc Nga
Ngay sau nội chiến kết thúc, nền kinh tế Liên Xô đứng trước nguy cơphá sản: ở nông thôn, nạn đói hoành hành, cướp bóc thổ phỉ nổi lên khắp nơi,hàng đoàn dân chết đói chạy vào thành phố ăn xin; còn ở thành phố, côngnghiệp đình đốn, thất nghiệp cực điểm, tiền không còn giá trị, nguyên liệu, tàichính cạn kiệt – và tình hình xã hội lúc đó cực kỳ căng thẳng Đứng trước tìnhhình đó, V.I.Lênin cho tiến hành chính sách kinh tế mới, hay NEP, để thay thếcho chính sách cộng sản thời chiến đã được áp dụng trong nội chiến NEP làchính sách dùng cơ chế kinh tế thị trường để kích thích sản xuất, kêu gọi đầu
tư tư bản dưới sự định hướng kiểm soát của nhà nước Đối với nông nghiệp,thay vì trưng thu mọi nông sản của nông dân như trong thời chiến, NEP dùng
cơ chế thuế để điều tiết, nông dân sau khi làm nghĩa vụ thuế có thể mua bán
Trang 25
nông sản trên thị trường tự do Tại thành phố chính sách mới khuyến khíchđầu tư của tư bản trong nước và nước ngoài, nhà nước chỉ kiểm soát nhữngngành quan trọng sống còn với quốc gia NEP của Lenin đã nhanh chóng chokết quả rất tốt: nạn đói nhanh chóng bị đẩy lùi, công nghiệp, thương mại đượcphục hồi, tình hình nông thôn và thành thị được ổn định, xã hội có tích luỹ vàđời sống người dân tốt lên nhanh chóng
Sau khi V.I.Lênin qua đời, đường lối và những chính sách của Người đãkhông được quá triệt và thực hiện một cách đầy đủ Trong những năm 30 vànữa đầu những năm 40 của thế kỷ XX Liên Xô lại trở thành trung tâm chốngphá của các nước đế quốc, không chỉ vậy, Hồng quân Liên Xô cũng chính làlực lượng chủ yếu nhất trong Thế chiến II Trước những bối cảnh ngặt nghèonhư vậy nhưng Liên Xô vẫn đạt được những thành công rực rỡ trên tất cả cácmặt của đời sống xã hội Trong vòng hơn 20 năm (1924 – 1941) Liên Xô đãtiến hành thành công sự nghiệp công nghiệp hoá để đưa đất nước từ một nướcđứng ở vị trí thứ 6 về kinh tế (trước Cách mạng Tháng Mười), vươn lên trởthành một siêu cường quốc cả về kinh tế lẫn quân sự, trở thành đối trọng với
Mỹ trên nhiều lĩnh vực
b) Sự ra đời của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa và những thành tựu của nó
Sự ra đời và phát triển của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa
Ngày 30 tháng 12 năm 1922 những vùng lãnh thổ còn lại của Đế quốcNga (trừ Ba Lan, Phần Lan và vùng Baltic giành được độc lập) tuyên bố thànhlập một quốc gia mới là Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (baogồm Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga, Cộng hoà xã hội chủ
đã thành lập các nước cộng hoà liên bang riêng rẽ), Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Xô viết Azerbaidjan, Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia và Cộng hoà
xã hội chủ nghĩa Xô viết Gruzia; năm 1925 – Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết
Trang 26
nghĩa Xô viết Kazakhstan, Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết Kirgizia; năm
1940 – Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết Moldavia, Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Xô viết Latvia, Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết Litva và Cộng hoà xã hội chủnghĩa Xô viết Estonia Trong thời kỳ 1940 – 1954 tồn tại Cộng hoà xã hội chủ
Sau chiến tranh thế giới lần thứ II, chủ nghĩa xã hội trên đã trở thành hệthống thế giới Cũng sau Thế chiến II, trật tự hai cực thế giới Yalta được thiếtlập, với hai hệ thống thế giới là chủ nghĩa xã hội (đứng đầu là Liên Xô) vàchủ nghĩa tư bản (đứng đầu là Mỹ)
Những thành tựu của chủ nghĩa xã hội hiện thực
Cho dù lịch sử có biến động như thế nào, dù có ai cố tình xuyên tạc lịch
sử cũng không thể phủ nhận được sự thật là Liên Xô và các nước Đông Âu đã
có một thời kỳ phát triển rực rỡ và đạt được rất nhiều thành tựu to lớn đónggóp chung vào sự phát triển của nhân loại trong thế kỷ XX
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười, đặc biệt trong những năm
50 đến những năm 70 của thế kỷ XX, Liên bang Xô viết đã có những bướcphát triển mạnh mẽ và đạt được những thành tựu kỳ diệu, từ một nước nôngnghiệp lạc hậu so với các nước Tây Âu tiên tiến (trước năm 1917), Liên Xô
đã trở thành một trong những cường quốc hùng mạnh trên hành tinh, trởthành đối trọng với Mỹ trên mọi lĩnh vực Trong chiến tranh thế giới thứ II,Hồng quân và nhân dân Liên Xô cùng nhân loại yêu chuộng hoà bình, tiến
bộ trên thế giới đánh bại hoàn toàn chủ nghĩa phát xít, cứu loài người thoátkhỏi thảm hoạ diệt chủng
Trong hơn 90 năm xây dựng và phát triển, Liên Xô và Đông Âu cũngnhư các nước xã hội chủ nghĩa còn lại đã đạt được nhiều thành tựu trên tất cảcác mặt của đời sống xã hội Trong suốt nhiều thập kỷ của thế kỷ XX, với sựgiúp đỡ trực tiếp cũng như gián tiếp của Liên Xô, phong trào đấu tranh giảiphóng dân tộc của các dân tộc bị áp bức trên thế giới đã liên tiếp giành đượcnhững thắng lợi quan trọng, đặc biệt vào cuối những 40 đầu những năm 50của thế kỷ XX, hàng trăm quốc gia, dân tộc thuộc địa và phụ thuộc đã giành