Bài dự thi tích hợp liên môn tại trường THCS: Áp dụng kiến thức liên môn giải quyết vấn đề thục tế : Giảm thiểu ô nhiễm ở nông thôn. Môi trường là không gian sinh sống của con người và sinh vật, là nơi bao gồm các nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, là nơi chứa đựng và phân hủy các chất thải do con người tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất quan trọng .
Trang 1TÊN TÌNH HUỐNG
GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG Ở NÔNG THÔN
1 Mục tiêu giải quyết tình huống
Có bao giờ bạn thử tưởng tượng một ngày kia thức dậy không còn được nghe tiếng chim ríu rít nơi vòm cây xanh mướt, không được thưởng thức hương thơm dịu ngọt của hoa, không được thấy ánh nắng ấm áp của mặt trời… Khi đó bạn sẽ nghĩ gì? Thiên nhiên – môi trường xung quanh là món quà quá giá mà tạo hóa ban tặng cho chúng ta Chính vì vậy, bổn phận của mỗi chúng ta là phải nâng niu, trân trọng món quà ấy Thế nhưng hiện nay, môi trường đang bị đe dọa nghiêm trọng, bảo vệ môi trường đang trở thành một vấn đề bức xúc và có ý nghĩa sống còn với toàn nhân loại
Môi trường là không gian sinh sống của con người và sinh vật ,là nơi bao gồm các nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, là nơi chứa đựng
và phân hủy các chất thải do con người tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất quan trọng
Đầu tiên dó là sự thiếu ý thức nghiêm trọng của nhiều người dân mà đặc biệt là các bạn trẻ.Nhiều người nghĩ rằng những việc mình làm của mình là quá nhỏ bé không đủ để làm hại môi trường.Một số người khác lại cho rằng việc bảo
vệ môi trường là trách nhệm của nhà nước ,của chính quyền mà không phải là của mình Số khác lại nghĩ rằng việc môi trường đã bị ô nhiễm thì có làm gì đi chăng nữa cũng không đáng kể,và việc ô nhiễm môi trường cũng không ảnh hưởng tới mình nhiều…Thấy vậy nhưng không phải vậy !Môi trường có vai trò cực kì đối với đời sống của con người Đó không chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng
và phát triển mà còn là nơi lao động và nghỉ ngơi, hưởng thụ và trau dồi những nét đẹp văn hóa, thẩm mĩ… Trong “Bức thư của thủ lĩnh da đỏ”, thủ lĩnh Xi-at-tơn đã khẳng định: “Đất là mẹ Điều gì xảy ra với đất đai tức là xảy ra với những
Trang 2đứa con của đất” Quả thật, thiên nhiên – môi trường rất quan trọng đối với cuộc sống con người, nó ảnh hưởng trực tiếp tới vận mệnh của mỗi một con người…
Vì vậy, việc vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường là rất quan trọng và cần thiết cho xu hướng xã hội ngày nay
2 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến ô nhiễm môi trường ở nông thôn.
Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường bị bẩn đồng thời các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới đời sống của con người và các sinh vật khác Ô nhiễm môi trường bao trùm tất cả các dạng ô nhiễm Tuy nhiên, ở địa phương ta có hai loại ô nhiễm chính là ô nhiễm không khí và ô nhiễm đất Hai loại ô nhiễm này chủ yếu là do tác động của con người, do hóa chất bảo vệ động, thực vật, các chất hóa học, chất khí thải do các nhà máy…
Ô nhiễm đất ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống của mỗi con người Ô nhiễm đất là hậu quả của các hoạt động của con người làm thay đổi các nhân tố sinh thái vượt qua những giới hạn sinh thái của các quần xã trong đất Môi trường đất là nơi trú ngụ của con người và hầu hết các sinh vật cạn, là nền móng cho các công trình dân dụng, công nghiệp và văn hóa của con người Đất là một nguồn tài nguyên quý giá, con người sử dụng nguồn tài nguyên đất vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp để đảm bảo cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người Thế nhưng hiện tượng xả rác xuống đất hiện nay đã trở nên phổ biến Biểu hiện cụ thể như: ăn xong một que kem hay một chiếc kẹo, người ta vứt que, vứt giấy xuống đất Uống xong một lon nước ngọt, người ta vứt vỏ lon ngay tại chỗ vừa ngồi mặc dù thùng rác cách đó rất gần Các túi rác thải sinh hoạt do các gia đình thải ra không được xử lý mà lại vứt ngay ở các ven đường, gây mất mĩ quan làng xóm… Vậy do đâu mà hiện tượng xả rác lại tràn lan như vậy? Đó cũng
là một trong những nguyên nhân chính làm ô nhiễm môi trường đất Đó là những
Trang 3thói quen xấu, lười biếng và ích kỷ, chỉ nghĩ tới quyền lợi cá nhân của một người Họ sống theo kiểu “Của mình thì giữ bo bo, của người thì để cho bò nó ăn.” Họ nghĩ đơn giản chỉ cần nhà mình sạch, còn ai bẩn thì mặc kệ Họ không ý thức được rằng những việc làm đó cũng ảnh hưởng đến chính bản thân và gia đình họ Việc giáo dục ý thức giữ gìn, bảo vệ môi trường sống chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt khi vứt túi ni-lông xuống lòng đất, sau hàng chục năm cũng không thể tiêu hủy được gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của con người Riêng chỉ với một làng xã nhỏ nơi tôi sinh sống, thực tế suy thoái tài nguyên đất đã là rất đáng lo ngại
Với nhịp độ gia tăng dân số và tốc độ phát triển công nghiệp, hoạt động đô thị hóa như hiện nay thì diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp, chất lượng đất ngày càng bị suy thoái… Đất bị ô nhiễm có thể bị trở nên cằn cỗi, không thích hợp cho cây trồng Điều này sẽ ảnh hưởng đến các cơ thể sống khác Ngoài
ô nhiễm đất, ô nhiễm không khí cũng gây tác hại rất lớn cho con người Ô nhiễm môi trường không khí là sự có mặt của một chất lạ hay một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch gây mùi khó chịu, giảm thị lực khi nhìn xa do bụi Hiện nay ô nhiễm khí quyển là vấn đề thời
sự nóng bỏng của thế giới chứ không phải của riêng quốc gia nào.Cùng với quá
trình công nghiệp hóa và đô thị hóa, phương tiện giao thông cơ giới ở nước ta
tăng lên rất nhanh, không chỉ ở đô thị mà ở cả nông thôn trước năm 1980 khoảng 80 đến 90 % người dân đi lại bằng xe đạp Ngày nay, ngược lại khoảng
80 % người dân đi lại bằng xe máy, xe ô tô con Do số lượng xe máy tăng lên rất nhanh, không những làm tăng nhanh nguồn thải gây ô nhiễm không khí, mà còn gây ra tắc nghẽn giao thông Nguồn thải từ giao thông vận tải trở thành nguồn gây ô nhiễm chính đối với môi trường không khí.
Tại các cơ sở công nghiệp, gạch dất nung trong các lò tuy-nen dùng nguyên liệu
là dầu Do và FO, các nhà máy này đã thải vào không khí chất gây ô nhiễm do đốt dầu vẫn đang tồn tại,còn chưa được giải quyết triệt để Chất gây ô nhiễm là tro
Trang 4bụi ,CO2,Sox.Tại các lò nung g ạch thủ công dùng trấu , củi, than làm nhiên liệu,
do đặc tính công suất nhỏ, ở rải rác nên khi thải chứa tro bụi, CO2 ảnh hương tới các nhà dân lân cận.khi tập trung thành các làng nghề thì vấn dề sẽ trở nên bức xúc hơn
Từ một làng quê không khí trong lành mà nay đã trở nên ô nhiễm nghiêm trọng Những cây xanh có thể cung cấp không khí trong lành, giúp con người khoan khoái, thư giãn, sức khỏe tốt hơn Nhưng người dân, họ đâu nghĩ đến điều đó, họ chỉ biết chặt phá để phục vụ lợi ích riêng Như thế là họ đang giết chính cuộc sống của mình Ngoài ra, lượng rác thải ở địa phương tôi ngày một nhiều Không chỉ do người dân xả rác nhiều mà xã Gia Minh đã và đang trở thành bãi rác chung của toàn thành phố Hải Phòng Rác bị thải bừa bãi liên tục ngày càng nhiều nếu không được thu dọn sẽ bốc mùi, gây ô nhiễm môi trường không khí Đặc biệt là thải ra môi trường bao bị ni-lông Khi bị đốt cháy, bao bì ni-lông sẽ tạo thành nhiều khí độc, đặc biệt là khí đi-ô-xin có thể gây ngộ độc, gây ngất, nôn ra máu, khó thở, gây rối loạn chức năng, bị ung thư, giảm khả năng miễn dịch, ảnh hưởng đến các tuyến nội tiết Các bãi rác chính là những nguồn mang dịch bệnh Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng: Trong các bãi rác, vi khuẩn thương hàn có thể tồn tại 15 ngày, vi khuẩn lị là 40 ngày, trứng giun đũa là 300 ngày Các loại vi trùng gây bệnh này thực sự phát huy tác dụng khi có các vật chủ trung gian gây bệnh tồn tại trong các bãi rác như chuột, ruồi, muỗi… và nhiều loại ký sinh trùng gây bệnh cho con người, một số bệnh điển hình do các trung gian gây bệnh như: chuột truyền bệnh dịch hạch, bệnh sốt vàng da do sán trùng; ruồi, gián truyền bệnh tiêu hóa, muỗi truyền bệnh sốt rét, sốt xuất huyết… Tóm lại ô nhiễm môi trường đất và không khí có sức nguy hiểm rất lớn đối với cuộc sống và số mệnh con người
Một số hình ảnh ô nhiễm môi trường ở vùng nông thôn, trên địa bàn xã Gia Minh và khu vực lân cận:
Trang 5Khí thải độc hại từ nhà máy phôi thép Việt Ý và nhà máy gạch Lưu Kiếm
Rác thải ven đường liên xã Gia Minh và Gia Đức huyện Thủy Nguyên, TP Hải Phòng
3 Các giải pháp giải quyết ô nhiễm môi trường ở nông thôn
Chúng ta cần phải bảo vệ và làm sạch môi trường bằng những biện pháp tốt hơn , thiết thực hơn Ở hầu hết các vùng nông thôn, người dân sử dụng bao bì ni-lông một các tràn lan và bất hợp lý nhưng lại không được thu gom và xử lý triệt
để Họ vứt những bao bì ni-lông đã sử dụng ở tất cả mọi nơi Vấn đề này chúng
ta nên được đưa vào giáo dục trong môn Giáo dục công dân, giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh ngay trong trường học, giúp học sinh hiểu
Trang 6được những văn bản luật do nhà nước ban hành để bảo vệ môi trường Bên cạnh
đó , chúng ta cũng rút ra được nhiều kinh nghiệm tuyên truyền trong những văn bản thuyết minh của môn ngữ văn.Từ đó về gia đình, làng xóm; đồng thời nhắc nhở, vận động với mọi người xung quanh cùng chung tay bảo vệ môi trường sống bằng những việc làm rất nhỏ, rất cụ thể như: không vứt rác bừa bãi, thay thế túi ni-lông bằng túi giấy, túi vải rồi giặt sạch sẽ để tái sử dụng
Các loại rác thải ra cần được phân loại để xử lý Theo các chuyên gia thì 100 tấn rác thải ra chỉ có 2,22 tấn là rác thải vô cơ không thể tái chế cần phải mang chôn lấp, hai loại rác thải còn lại là rác thải hữu cơ và các tái chế đều có thể tận dụng
để làm phân bón hoặc tái chế thành các sản phẩm có ích Rác hữu cơ là những loại rác có thành phần chính là C, H, O ngoài ra còn có them S, N, T … cấu thành nên rác Rác hữu cơ có thể dùng làm phân ủ hữu cơ để bón cho cây trồng
và làm thức ăn cho động vật (vỏ các loại hoa quả, lá cây…) Rác vô cơ là rác khó phân huy nhưng có thể đưa vào tái chế để sử dụng nhằm mục đích phục vụ cho con người (bao bì ni-lông, vỏ chai , giấy…) Bên cạnh các giải pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm đất, chúng ta cũng cần phải có những biện pháp cụ thể để hạn chế
sự gia tăng ô nhiễm không khí Môn hóa học sẽ giúp ích cho chúng ta trong việc tìm hiểu các tác nhân gây hại từ chất hóa học trong rác thải và hiểu được lợi ích thẩm thấu của than hoạt tính đối với môi trường không khí: giúp thanh lọc không khí Để giảm thiểu các tác nhân gây ô nhiễm không khí, chúng ta cẩn áp dụng một số kiến thức trong môn sinh học và từ đó rút ra những biện pháp sau:
- Các phương tiện giao thông nên được sử dụng xăng sinh học để giảm thiểu khí thải gây ô nhiễm
- Trồng nhiều cây xanh,giúp không khí trong lành hơn để đảm bảo sự cân bằng sinh thái
Ngoài ra chúng ta còn biết thêm cách khai thác thông tin qua mạng internet trong quá trình học môn tin học như:
Trang 7-Hạn chế sự gia tăng các phương tiên vận tải một cách tự phát , tiến tới xây dựng hệ thống các phương tiện vận tải công cộng
-Sử dụng nhiên liệu sạch như: điện, gas, hidro, năng lượng mặt trời
4 Thuyết minh tiến trình giải quyết nạn ô nhiễm môi trường ở nông thôn.
Ở nông thôn, nơi mà chúng ta vẫn coi là nơi có bầu không khí rất trong lành thì nay nhiều nơi lại ngày càng bị ô nhiễm nặng nề Một phần do người dân chưa nhận thức đầy đủ về việc bảo vệ môi trường Rác thải thường chỉ đổ tập trung một nơi gần nhà, hoặc vứt bừa ra đường chứ chưa có biện pháp để xử lý phù hợp Hơn nữa ở nông thôn lại có rất nhiều các loại rác thải hóa học Người nông dân sau khi sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật… lại vứt bao bì, vỏ chai lọ ra ngay bờ ruộng chứ không vứt vào thùng rác Lâu dần, vỏ chai lọ có thể gây bị thương cho người khác, chất hóa học dư thừa sẽ ngấm vào đất gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, đất đai bị biến chất Để giảm thiểu tối đa việc xả rác bừa bãi ra môi trường, chúng ta nên đặt nhiều thùng đựng rác ở nhiều nơi Một
số thùng đựng rác được đặt gọn gang bên cạnh nhà bếp để phân loại rác thải Bên
lề đường các thùng rác được đặt ngay ngắn với nhiều màu sắc khác nhau và những dấu hiệu phân loại rác Thùng rác khác nhau để phân loại các loại rác thải khác nhau gồm: rác thải thực phẩm, chai thủy tinh, giấy và thùng giấy, nhựa và kim loại Sau khi xử lý và tái chế, chất thải có thể được sử dụng một lần nữa, trong đó có chất thải thực phẩm trở thành phân bón và sản xuất khi sinh học; đồ thủy tinh, chai nhựa, giấy báo và các đồ dùng bằng kim loại sẽ được tái chế tại các nhà máy
Có thể chia các chất gây ô nhiễm không khí thành hai loại chính là các khí
và phân tử rắn (gồm bụi và khói) Các chất khí chiếm hơn 90% tổng khối lượng các chất gây ô nhiễm trong không khí Các chất gây ô nhiễm trong không khí chủ yếu là:
Trang 8+ Các khí: khí các-bo-níc, cacbonmona oxit, hidro cacbua, các hợp chất hữu cơ, SO2 và các chất dẫn suất của lưu huỳnh, dẫn suất của ni-tơ, chất phóng xạ
+ Bụi: kim loại nặng, hợp chất vô cơ, hợp chất hữu cơ tự nhiên hay tổng hợp, chất phóng xạ
Các chất ô nhiễm vừa nêu được gọi là các chất ô nhiễm sơ cấp Vấn đề quan trọng hơn nhiều khi các chất ô nhiễm kết hợp với nhau để tạo ra các chất mới rất độc Ví dụ như khí sun-fu-rơ bị ôxi hóa thành sun-fu-ríc, chất này sẽ kết hợp với hơi nước trong không khí tạo thành axit sunfuric (H2SO4) gây nên hiện tượng mưa axit – một tai họa đang hoành hành ở nhiều nơi gây nên những thảm họa sinh thái Các trận mưa axit sẽ phá hủy những khu rừng rộng lớp và axit hóa nguồn nước trong các hồ đầm dẫn đến sự huy diệt các sinh vật sống trong đó Cacbonoxit cũng được sinh ra khi đốt cháy không hoàn toàn các chất hữu cơ, là chất ô nhiễm có khối lượng lớn nhất trong không khí và nồng độ thường từ 20 –
40 ppm Trong khi đó, ngưỡng độc hại qua định là 100 ppm
CO là chất rất độc đối với đường hô hấp Nó bao vây sự hấp thu khi ooxxi của hemoglobin vì nó có khả năng kết hợp bất thuận nghịch với hemoglobin và một áp lực lớn hơn nhiều so với ỗi Khí cacbonic bản than không phải là một chất độc nhưng cũng được xem là là một chất ô nhiễm Được thải vào khí quyển chủ yếu từ việc đốt nguyên liệu hóa thạch, khối lượng khí cacsbonic thải vào khí quyển là vô cùng lớn và không ngừng tăng lên Như vậy nền văn minh công nghệ đã làm thay đổi chu trình cácbon ở quy mô toàn cầu Điều đặc biệt quan trọng đó là sự tăng nồng độ CO2 có khả năng gây ra những thay đổi thời tiết và khí hậu… Khi khí cacbonic được hấp thụ vào tia hồng ngoại và giữ lại nhiệt độ cho trái đất Hiện tượng này gọi là hiệu ứng nhà kính, khi nhiệt độ này ở mức cân bằng tự nhiên, hiệu ứng nhà kính giữ nhiệt độ cho trái đất Hiệu ứng này gọi
là hiệu nhà kính giữ nhiệt độ cho trái đất làm cho trái đất không bị lạnh đi Thế
Trang 9nhưng sự gia tăng quá cao nồng độ CO2 kéo theo sự tăng nhiệt độ của các lớp khí dưới tầng đối lưu Người ta tính rằng cứ một sự tăng gấp hai nồng độ của khí cacbonic sẽ làm cho nhiệt độ trên trái đất tăng 2,80 kéo theo sự tan băng ở hai cực làm tăng mực nước biển và do đó có thể nhấn chìm các vùng đất thấp Mặt khác sự tăng nhiệt độ sẽ kéo theo sự giảm lượng mưa và lượng tuyết rơi và do đó làm thay đổi cả một chu trình sinh địa hóa trong khí quyển, có nguy cơ dẫn đến thảm họa sinh thái
Các phân tử rắn được phân loại theo kích thước của chúng các phần tử bé nhất gọi là các phần tử không sa lắng vì chúng không thể rơi xuống dưới mặt đất dưới tác dụng của trọng trường Các phân tử này có đường kính nhỏ hơn 0,1 micromet Chúng là các phần tử nguy hiểm đối với sức khỏe con người vì chúng
có khả năng xâm nhập vào phế nang Mặt khác chúng làm ô nhiễm các lớp khi quyển Có hai loại phần tử gây nên những vấn đề vệ sinh cộng đồng đáng lo ngại nhất ở các vùng đô thị là các dẫn suất của chì và sợi amiăng
Để đảm bảo sự trong sạch cho không khí, cần áp dụng các biện pháp tổng hợp sau đây:
* Biện pháp kĩ thuật:
+ Các loại máy móc và dây chuyền công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm cần được thay thế bằng các dây chuyền công nghệ máy móc hiện đại, ít gây ô nhiễm hơn
+ Các loại máy móc chạy bằng than đá, dầu mazut phải được thay thế bằng chạy điện để ngăn chặn ô nhiễm không khí bởi mồ hóng (muội than) và SO2 Cần sử dụng rộng rãi điện năng trong vận tải ô tô thiết kế hoặc thay thế loại động cơ đốt trong cháy hoàn toàn nhiên liệu, chạy bằng các loại xăng cao cấp để
Trang 10thải ít nhất các chất gây ô nhiễm không khí… ưu tiên các phương tiện giao thông công cộng và hạn chế xe tư nhân
* Biên pháp quy hoạch:
+ Không xây các nhà máy công nghiệp lớn trong khu đông dân cư Do các nhà máy này trong quá trình sản xuất làm không khí bão hòa hơi nước và làm thay đổi kiểu khí hậu dẫn tới độ ẩm không khí cao, giảm giờ nắng trong ngày, số ngày mưa và số ngày sương mù tăng và sự đốt cháy không hoàn toàn của nhiên liệu đã làm tăng mức độ nhiễm bẩn của không khí
+ Để giảm mức độ ô nhiễm không khí do khí xả của ô tô, cần phải thực hiện các vấn đề về an toàn giao thông
+ Sau cùng là tạo ra các diện tích xanh rộng lớn (gồm cả diện tích cây xanh
và diện tích mặt nước), lục hóa các vùng bảo vệ, các quảng trường, thiết lập các dải cây xanh nối liền các khu vực khác nhau Bên cạnh đó, cần phải quy định những biện pháp nghiêm ngặt kiểm tra việc bảo vệ cây xanh
* Biện pháp y tế, giáo dục:
+ Cần tăng cường mạnh mẽ công tác tuyên truyền giáo dục dưới mọi hình thức về vấn đề phòng chống ô nhiễm
+ Cần tiến hành các cuộc nghiên cứu sâu sắc hơn, không chỉ giới hạn trong vấn đề kĩ thuật mà còn là ảnh hưởng của các nhân tố làm không khí bị ô nhiễm tác hại lên sức khỏe và gây bệnh tật, lên môi trường sinh thái như thế nào Đề xuất được các chiến lược trước mắt và lâu dài phòng chống ô nhiễm không khí cho một khu công nghiệp hay cho cả một vùng lãnh thổ
5 Ý nghĩa của việc giải quyết nạn ô nhiễm môi trường ở nông thôn.