Nghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứuNghiên cứu áp dụng kỹ thuật thông khí áp lực dương liên tục Boussignac (CPAPB) trong xử trí trước bệnh viện khó thở cấp cứu
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108
-
NGUYỄN THÀNH
NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG KỸ THUẬT THÔNG KHÍ ÁP LỰC DƯƠNG LIÊN TỤC BOUSSIGNAC (CPAP-B) TRONG XỬ TRÍ TRƯỚC BỆNH VIỆN KHÓ THỞ CẤP CỨU
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
Hà Nội - 2018
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG
VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108
-
NGUYỄN THÀNH
NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG KỸ THUẬT THÔNG KHÍ ÁP LỰC DƯƠNG LIÊN TỤC BOUSSIGNAC (CPAP-B) TRONG XỬ TRÍ TRƯỚC BỆNH VIỆN KHÓ THỞ CẤP CỨU
Chuyên ngành: Gây mê hồi sức
Mã số: 62720122
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi là: Nguyễn Thành, nghiên cứu sinh chuyên ngành Gây mê hồi Hồi sức, Viện
nghiên cứu khoa học Y Dược lâm sàng 108, xin cam đoan:
1 Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của:
- GS Vũ Văn Đính, Nguyên Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc Việt Nam, nguyên trưởng Bộ môn Hồi sức cấp cứu Trường Đại học Y
Hà Nội, Nguyên Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu A9 Bệnh viện Bạch Mai
- GS TS Lê Anh Tuấn, nguyên Giám đốc Sở Y tế Hà Nội
2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công
bố tại Việt Nam
3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực
và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này
Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2017
Người viết cam đoan
Nguyễn Thành
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Với sự nỗ lực của bản thân cùng với sự giúp đỡ của các Thầy, Cô, các đồng nghiệp, tôi đã hoàn thành luận án này Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến:
GS Vũ Văn Đính, nguyên Chủ tịch Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam, nguyên trưởng Bộ môn Hồi sức cấp cứu Trường Đại học Y
Hà Nội, nguyên trưởng khoa Hồi sức cấp cứu A9 Thầy không chỉ là người động viên, hướng dẫn tôi thực hiện công trình nghiên cứu này mà còn là người truyền cảm hứng, cho tôi quyết tâm dấn thân vào chuyên ngành Y học cấp cứu trước bệnh viện
GS TS Lê Anh Tuấn, nguyên Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, những ý kiến hướng dẫn và sự giúp đỡ của Thầy có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình triển khai nghiên cứu này
Tôi xin trân trọng cảm ơn:
Đảng ủy, Ban giám đốc Viện NCKH Y Dược lâm sàng 108, Bộ môn Gây
mê – Hồi sức Viện NCKH Y Dược lâm sàng 108, Ban giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội, các đồng nghiệp công tác tại Trung tâm Cấp cứu 115
Hà Nội và khoa Hồi sức tích cực bệnh viện Thanh Nhàn đã tạo điều kiện, phối hợp, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án
PGS.TS Trần Duy Anh, PGS.TS Lê Việt Hoa, các Thầy, Cô Bộ môn Gây mê – Hồi sức Viện NCKH Y Dược lâm sàng 108, Phòng sau đại học Viện NCKH Y Dược lâm sàng 108 đã hết sức tạo điều kiện, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
PGS.TS Mai Xuân Hiên, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Hồi sức cấp cứu Học viện Quân Y 103, những ý kiến đóng góp quý báu của Thầy trong suốt quá trình nghiên cứu đã giúp tôi hoàn thiện luận án của mình
Trang 5Tôi xin trân trọng cảm ơn:
TS Đặng Văn Chính, nguyên Giám đốc bệnh viện Thanh Nhàn, nguyên Phó giám đốc Sở Y tế Hà Nội, Chánh thanh tra Bộ y tế, Thầy là người luôn động viên, giúp đỡ, tiếp thêm nghị lực cho tôi trong cuộc sống cũng như trong toàn bộ quá trình thực hiện nghiên cứu này
Xin được bày tỏ lòng biết ơn tới các bệnh nhân đã đồng ý tham gia vào nghiên cứu để tôi có thể thực hiện được luận án này
Cuối cùng Tôi xin gửi trọn lòng biết ơn và tình cảm yêu quý nhất đến Cha,
Mẹ, Vợ, Con, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn ở bên tôi, giúp đỡ, động viên chia
sẻ cùng tôi những khó khăn vất vả để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận
án này
Nguyễn Thành
Trang 6MỤC LỤC Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục bảng
Danh mục biểu đồ
Danh mục hình
ĐẶT VẤN ĐỀ ……… 1
Chương 1: TỔNG QUAN ……… 3
1.1 Khó thở cấp cứu ……… 3
1.1.1 Khái niệm khó thở cấp cứu ……… 3
1.1.2 Dịch tễ học khó thở cấp cứu ……… 4
1.1.3 Cơ chế bệnh sinh của khó thở cấp cứu ……… 4
1.1.4 Nguyên tắc xử trí khó thở cấp cứu trước bệnh viện ………… 5
1.2 Suy hô hấp cấp ……… 7
1.2.1 Định nghĩa ……… 7
1.2.2 Phân loại ……… 7
1.2.3 Nguyên nhân ……… 7
1.2.4 Triệu chứng lâm sàng và biến đổi khí máu ……… 8
1.2.5 Nguyên tắc xử trí suy hô hấp cấp trước bệnh viện ……… 8
1.3 Các biện pháp hỗ trợ hô hấp trước bệnh viện ……… 9
1.3.1 Oxy liệu pháp ……… 9
1.3.2 Bóp bóng AMBU ……… 11
1.3.3 Hô hấp nhân tạo miệng miệng ……… 12
1.3.4 Hô hấp nhân tạo miệng mũi ……… 14
Trang 71.3.5 Hô hấp nhân tạo miệng - van một chiều ……… 14
1.3.6 Hô hấp nhân tạo miệng - mặt nạ ……… ……… 14
1.3.7 TKNT xâm nhập bằng máy thở trước bệnh viện ……… 15
1.3.8 TKNT áp lực dương liên tục trước bệnh viện ……… 18
1.4 CPAP Boussignac … ……… ……… ……… 20
1.4.1 lịch sử ra đời của CPAP-B ……… ……… ……… 20
1.4.2 Nguyên lý hoạt động và cấu tạo của van CPAP-B ……… 21
1.4.3 Chỉ định, chống chỉ định và ứng dụng lâm sàng của CPAP-B 24 1.4.4 Hiệu quả của CPAP-B xử trí SHH cấp tại bệnh viện ………… 31
1.4.5 Hiệu quả của CPAP-B xử trí SHH cấp trước bệnh viện 32 1.4.6 Tác dụng không mong muốn của CPAP-B ……… …… 35
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……… 39
2.1 Đối tượng nghiên cứu ……… … ……… ……… 39
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân ……… ……… 39
2.1.2 Tiêu chuẩn loại bệnh nhân khỏi nghiên cứu ….……… 39
2.2 Phương pháp nghiên cứu ………… ……… ……… 40
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu ……… ……… 40
2.2.2 Cỡ mẫu ……… ……… ……… ………… 40
2.2.3 Cách chọn mẫu ……… 41
2.2.4 Phương tiện nghiên cứu ……… 41
2.2.5 Các bước tiến hành nghiên cứu ……… 44
2.2.6 Các chỉ số nghiên cứu ……… 52
2.2.7 Các tiêu chí đánh giá ……… 53
2.3 Phương pháp xử lý thống kê ……… ……… ……… 58
2.4 Khía cạnh đạo đức của đề tài nghiên cứu ……… 59
Trang 8Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ……… ……… 61
3.1 Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu ……… 61
3.2 Đặc điểm lâm sàng và khí máu của bệnh nhân nghiên cứu …… 65
3.2.1 Đặc điểm lâm sàng ……… 65
3.2.2 Đặc điểm các chỉ số sinh tồn ……… 68
3.2.3 Đặc điểm khí máu ……… ……… ……… 68
3.3 Hiệu quả của CPAP Boussignac trong xử trí khó thở cấp cứu trước bệnh viện ……… 69
3.3.1 Tình hình sử dụng CPAP Boussignac ……… 69
3.3.2 So sánh hiệu quả lâm sàng trước và sau khi sử dụng CPAP-B 71 3.3.3 Thay đổi dấu hiệu sinh tồn trước và sau can thiệp ……… 75
3.3.4 Thay đổi khí máu động mạch trước và sau can thiệp ………… 79
3.3.5 So sánh hiệu quả TKNT KXN bằng CPAP Boussignac đối với các nhóm bệnh ……… 79
3.4 Kết quả xử trí khó thở cấp cứu bằng CPAP Boussignac trước bệnh viện và một số tác dụng không mong muốn liên quan … 84
3.4.1 Kết quả xử trí cấp cứu trước bệnh viện ……… 84
3.4.2 Sự thích nghi và tác dụng không mong muốn ……… 85
Chương 4: BÀN LUẬN ……… ……… ……… ……… 88
4.1 Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu ……… ……… 88
4.1.1 Đặc điểm về tuổi ……… 88
4.1.2 Đặc điểm về giới tính ……… 88
4.1.3 Thời điểm xảy ra cấp cứu ……… 89
4.1.4 Thời gian cấp cứu và vận chuyển ……… 89
4.1.5 Nguyên nhân khó thở cấp cứu ……… 91
Trang 94.2 Đặc điểm lâm sàng và khí máu của bệnh nhân nghiên cứu 92
4.2.1 Đặc điểm lâm sàng ……… 92
4.2.2 Đặc điểm khí máu ……… 96
4.3 Hiệu quả của CPAP Boussignac trong xử trí khó thở cấp cứu trước bệnh viện 98
4.3.1 Quá trình áp dụng CPAP Boussignac ……… 98
4.3.2 So sánh hiệu quả lâm sàng trước và sau can thiệp ……… 99
4.3.3 Thay đổi dấu hiệu sinh tồn trước và sau can thiệp ……… 102
4.3.4 So sánh biến đổi khí máu trước và sau can thiệp ……… 109
4.3.5 So sánh hiệu quả của CPAP-B đối với các nhóm bệnh nhân 112
4.3.6 Kết quả xử trí khó thở cấp cứu bằng CPAP-B trước bệnh viện 117 4.4 Mức độ thích ứng và một số tác dụng không mong muốn khi áp dụng kỹ thuật CPAP Boussignac ……… 120
4.4.1 Mức độ thích ứng với CPAP Boussignac ……… 120
4.4.2 Tác dụng không mong muốn liên quan đến CPAP Boussignac 121 KẾT LUẬN ……… ……… ……… ……… 124
KIẾN NGHỊ ……… ……… ……… ……… 125 Danh mục công trình của tác giả
Tài liệu tham khảo
Bệnh án nghiên cứu
Danh sách bệnh nhân nghiên cứu
Trang 10DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN AMBU Artificial Manual Breathing Unit
Bộ hỗ trợ hô hấp nhân tạo bằng tay
BiPAP Bilevel Positive Airway Pressure
Thông khí hai mức áp lực dương đường thở
CPAP Continuous Positive Airway Pressure
Áp lực dương đường thở liên tục
CPAP-B CPAP Boussignac
CPR Cardiopulmonary resuscitation
Hồi sinh tim phổi
CC TBV Cấp cứu trước bệnh viện
COPD Chronic Obstructive Pulmonary Disease
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
EtCO 2 End-Tidal CO2
CO2 cuối thì thở ra
FDA Food and Drug Administration
Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ
FETCO 2 End-tidal CO2 fraction
Phân số CO2 cuối thì thở ra
FiO 2 Fraction of inspired Oxygen
Phân lượng oxy trong khí thở vào
HATT Huyết áp tâm thu
HATTr Huyết áp tâm trương
HATB Huyết áp trung bình
Số lượng
Trang 11SpO 2 Peripheral Capillary Oxygen Saturation
Độ bão hòa oxy máu mao mạch
TKNT Thông khí nhân tạo
TKNT KXN Thông khí nhân tạo không xâm nhập
TBMMN Tai biến mạch máu não
TNGT Tai nạn giao thông
V/Q ventilation/perfusion ratio
Thông khí/tưới máu
Trang 12DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1 Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo giới tính ……… 62
Bảng 3.2 Phân bố giới tính theo chẩn đoán cấp cứu trước bệnh viện … 62 Bảng 3.3 Thời gian xảy ra cấp cứu ……….……… 63
Bảng 3.4 Tiền sử bệnh tật ……….……….……… 64
Bảng 3.5 Tình trạng ý thức ……….……… 65
Bảng 3.6 Triệu chứng xanh tím ……….……….……… 65
Bảng 3.7 Khả năng nói của bệnh nhân khó thở cấp cứu ……… 65
Bảng 3.8 Tình trạng vã mồ hôi ……….……… 66
Bảng 3.9 Dấu hiệu thở bụng nghịch thường ……….………… 66
Bảng 3.10 Co kéo cơ hô hấp phụ ……….……… 66
Bảng 3.11 Mức độ suy hô hấp lâm sàng ……….……… 67
Bảng 3.12 Dấu hiệu thần kinh khu trú ……….……… 67
Bảng 3.13 Các chỉ số sinh tồn trước can thiệp ……… 68
Bảng 3.14 Khí máu trước can thiệp ……….……… 68
Bảng 3.15 Thăng bằng toan kiềm trước can thiệp ……… 69
Bảng 3.16 Đường dùng CPAP Boussignac ……….……… 70
Bảng 3.17 Điều chỉnh mức áp lực dương trong quá trình can thiệp …… 70
Bảng 3.18 So sánh mức độ xanh tím trước và sau can thiệp ……… 71
Bảng 3.19 Thay đổi khả năng nói trước và sau can thiệp ……… 72
Bảng 3.20 Dấu hiệu co kéo cơ hô hấp phụ trước và sau can thiệp ……… 73
Bảng 3.21 Thay đổi dấu hiệu sinh tồn trước và sau can thiệp ………… 75
Bảng 3.22 Sự thay đổi SpO2 diễn biến theo các thời điểm can thiệp …… 76
Bảng 3.23 Thay đổi SpO2 so với điểm cắt 95% theo thời gian ………… 77
Bảng 3.24 Thay đổi tần số tim tại từng thời điểm sử dụng CPAP-B …… 78
Bảng 3.25 So sánh khí máu động mạch trước và sau can thiệp ……… 79
Bảng 3.26 So sánh sự thay đổi tần số tim giữa các nhóm bệnh ……… 80
Bảng 3.27 So sánh sự thay đổi HATT giữa các nhóm bệnh ……… 80
Bảng 3.28 So sánh sự thay đổi HATTr giữa các nhóm bệnh ……… 81
Trang 13Bảng 3.29 so sánh sự thay đổi tần số thở giữa các nhóm bệnh ………… 81 Bảng 3.30 So sánh sự thay đổi SpO2 giữa các nhóm bệnh ……… 82 Bảng 3.31 So sánh sự thay đổi PaO2 máu giữa các nhóm bệnh ……… 82 Bảng 3.32 So sánh sự thay đổi PaCO2 máu giữa các nhóm bệnh ……… 83 Bảng 3.33 So sánh sự thay đổi HCO3- máu giữa các nhóm bệnh ……… 83 Bảng 3.34 So sánh sự thay đổi pH máu giữa các nhóm bệnh ………… 84 Bảng 3.35 Kết quả xử trí khó thở cấp cứu TBV bằng CPAP-B ……… 84 Bảng 3.36 Biện pháp xử trí tiếp tục tại khoa cấp cứu ……… 85 Bảng 3.37 Lí do ngừng sử dụng CPAP Boussignac ……… 85 Bảng 3.38 Mức độ thích nghi với CPAP Boussignac ……… 86 Bảng 3.39 Lý do gây khó chịu cho bệnh nhân khi sử dụng CPAP-B… 86 Bảng 3.40 Tác dụng không mong muốn liên quan đến CPAP-B ……… 87
Trang 14DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi ……… 61 Biểu đồ 3.2 Thời gian vận chuyển và cấp cứu trên xe cứu thương …… 63 Biểu đồ 3.3 Chẩn đoán nguyên nhân khó thở cấp cứu ……… 64 Biểu đồ 3.4 Thời gian sử dụng CPAP Boussignac ……… 69 Biểu đồ 3.5 Thay đổi tình trạng ý thức trước và sau can thiệp ………… 71 Biểu đồ 3.6 Thay đổi tình trạng vã mồ hôi trước và sau can thiệp ……… 72 Biểu đồ 3.7 Dấu hiệu thở bụng nghịch thường trước và sau can thiệp … 73 Biểu đồ 3.8 Phân bố mức độ suy hô hấp trước và sau can thiệp ……… 74 Biểu đồ 3.9 Diễn biến SpO2 tại các thời điểm sử dụng CPAP-B ……… 76
Trang 15Luận án đủ ở file: Luận án full