Thiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinhThiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinhThiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinhThiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinhThiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinhThiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinhThiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinhThiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinhThiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THCS trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinh
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN THỊ YẾN
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHO HỌC SINH THCS TRONG DẠY HỌC
“SINH HỌC CƠ THỂ NGƯỜI VÀ VỆ SINH”
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Thái nguyên - 2018
Trang 2ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN THỊ YẾN
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHO HỌC SINH THCS TRONG DẠY HỌC
“SINH HỌC CƠ THỂ NGƯỜI VÀ VỆ SINH”
Ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học
Mã số: 8.14.01.11
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Thị Hồng Tú
Thái nguyên - 2018
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi
Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chƣa đƣợc các tác giả công bố trong bất kì công trình nào
Các trích dẫn về bảng biểu, kết quả nghiên cứu của các tác giả khác, các tài liệu tham khảo trong luận văn đều có nguồn gốc rõ ràng
Thái Nguyên, ngày 19 tháng 4 năm 2018
Tác giả
Nguyễn Thị Yến
Trang 4Tôi cũng xin chân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy, cô giáo và các
em học sinh các trường THCS đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu thực nghiệm để hoàn thành luận văn Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến trường THCS Yên Phụ - Huyện Yên Phong – Tỉnh Bắc Ninh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập
Trong quá trình thực hiện luận văn, không thể tránh khỏi những thiếu xót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của các thầy cô giáo, các nhà khoa học cùng bạn bè và đồng nghiệp
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 19 tháng 4 năm 2018
Tác giả
Nguyễn Thị Yến
Trang 5MỤC LỤC
Trang
TRANG BÌA PHỤ
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
CÁC TỪ VIẾT TẮT iv
DANH MỤC CÁC BẢNG v
DANH MỤC CÁC HÌNH vi
MỞ ĐẦU 1
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3
3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3
4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 3
5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
7 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI 5
8 GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 5
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 7
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 7
1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 7
1.1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 7
1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 8
1.2 Cơ sở lí luận 10
1.2.1 Năng lực và năng lực GQVĐ 10
1.2.2 Bài tập thực tiễn và vai trò của bài tập thực tiễn trong dạy học 17
1.2.3 Đánh giá năng lực GQVĐ 20
1.3 Cơ sở thực tiễn 25
Trang 61.3.1 Mục đích khảo sát 25
1.3.2 Đối tượng, địa bàn khảo sát 25
1.3.3 Nội dung khảo sát 25
1.3.4 Phương pháp khảo sát 25
1.3.5 Kết quả khảo sát ( số liệu cụ thể phụ lục 1.3) 25
1.3.6 Phân tích nguyên nhân của thực trạng 26
Kết luận chương 1 27
Chương 2 THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THỰC TIỄN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THCS TRONG DẠY HỌC “SINH HỌC CƠ THỂ NGƯỜI VÀ VỆ SINH” SINH HỌC 8 28
2.1 Phân tích cấu trúc, nội dung phần Sinh học cơ thể người và vệ sinh 28
2.1.1 Cấu trúc, nội dung Sinh học cơ thể người và vệ sinh (SH8) 28
2.1.2 Đặc điểm kiến thức của chương phù hợp để thiết kế BTTT 31
2.2 Thiết kế BTTT trong DH Sinh học cơ thể người và vệ sinh (SH8) 32
2.2.1 Nguyên tắc thiết kế BTTT 32
2.2.2 Quy trình thiết kế BTTT trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinh (SH8) 33
2.2.3 Vận dụng quy trình để thiết kế BTTT trong dạy học Sinh học cơ thể người và vệ sinh (SH8) 37
2.3 Sử dụng BTTT nhằm phát triển NLGQVĐ cho HS trong DH Sinh học cơ thể người và vệ sinh (SH8) 47
2.3.1 Các nguyên tắc sử dụng bài tập thực tiễn trong DH nhằm phát triển NL GQVĐ cho HS trường THCS 47
2.3.2 Sử dụng BTTT nhằm phát triển NLGQVĐ cho HS trong DH Sinh học cơ thể người và vệ sinh (SH8) 48
2.4 Tổ chức các hoạt động dạy – học theo định hướng phát triển NLGQVĐ trong dạy học phần Sinh học cơ thể người và vệ sinh – SH8 61
Trang 72.4.1 Quy trình tổ chức các hoạt động dạy – học theo định hướng phát triển
NLGQVĐ trong dạy học phần Sinh học cơ thể người và vệ sinh – SH8 61
2.4.2 Vận dụng quy trình để tổ chức dạy học bài “Vệ sinh hô hấp” trong DH Sinh học cơ thể người và vệ sinh (SH8) 63
Kết luận chương 2 71
Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 72
3.1 Mục đích TN 72
3.2 Nội dung TN 72
3.3 Phương pháp TN 72
3.3.1 Chọn trường, lớp TN 72
3.3.2 Bố trí TN 73
3.3.3 Kiểm tra 73
3.4 Kết quả thực nghiệm và biện luận 78
3.4.1 Phân tích kết quả học tập của học sinh 79
3.4.2 Phân tích, đánh giá kết quả phát triển NL GQVĐ của HS 84
3.4.3 Thái độ học tập của HS sau khi sử dụng BTTT trong DH 86
Kết luận chương 3 87
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 88
1 Kết luận 88
2 Kiến nghị 89
TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 1.1 Bảng đánh giá NL GQVĐ 23
Bảng 2.1 Cấu trúc, nội dung chương trình Sinh học cấp THCS 28
Bảng 2.2 Cấu trúc nội dung chương trình môn Sinh học cơ thể người và vệ sinh 29 Bảng 2.3 Các BTTT đã xây dựng 37
Bảng 3.1 Danh sách các bài lí thuyết trong chương trình dạy TN 72
Bảng 3.2 Bảng phân phối tần số điểm kiểm tra trong thực nghiệm 79
Bảng 3.3 Tần suất ( fi %) qua các lần kiểm tra trong thực nghiệm 79
Bảng 3.4 Tần suất hội tụ tiến qua các lần kiểm tra trong thực nghiệm 81
Bảng 3.5 Kiểm định điểm kiểm tra trong thực nghiệm của 4 lần kiểm tra 82
Bảng 3.6 Phân tích phương sai điểm kiểm tra trong thực nghiệm 83
Bảng 3.7 Thống kê mức độ của KN phát hiện vấn đề của nhóm ĐC và nhóm TN qua 4 bài KT 84
Bảng 3.8 Thống kê mức độ của KN giải quyết vấn đề của nhóm ĐC và nhóm TN qua 4 bài KT 85
Trang 10DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang
Hình 1.1 Sơ đồ xác định giải pháp GQVĐ 14
Hình 2.1: Quy trình thiết kế bài tập thực tiễn 33
Hình 2.2 Quy trình sử dụng BTTT để tổ chức các hoạt động học tập ở khâu hình thành kiến thức mới nhằm phát triển NLGQVĐ cho HS 49
Hình 3.1 Đồ thị tần suất tổng hợp điểm số của 4 bài kiểm tra trong TN 80
Hình 3.2 Đồ thị biểu diễn đường tần suất hội tụ tiến tổng hợp của 4 bài
kiểm tra trong TN 81
Trang 111
MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.1 Xuất phát từ nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông
Sự bùng nổ Công nghệ thông tin và sự phát triển trí tuệ của con người như hiện nay đòi hỏi giáo dục phải hình thành và phát triển năng lực cho người học
để thích ứng tốt nhất trước những biến động không ngừng của xã hội
Trong “Thông báo kết luận của Bộ chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị
quyết Trung Ương 2 (khóa VIII), mục phương hướng phát triển GD & ĐT đến năm 2020’’ đã nêu: “Cần tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học, khắc phục cơ bản lối truyền thụ một chiều Phát huy phương pháp dạy học tích cực, sáng tạo, hợp tác; giảm thời gian giảng lý thuyết, tăng thời gian tự học, tự tìm hiểu cho học sinh, sinh viên; gắn bó chặt chẽ giữa học lý thuyết với thực hành, đào tạo gắn với nghiên cứu khoa học, sản xuất và đời sống’’
[6, tr.29]
Luật Giáo dục, 5/2005 đã nêu : “Phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên’’ [24]
Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định mục tiêu về kĩ năng học tập bộ môn
Sinh học là “Phát triển kĩ năng học tập, đặc biệt là tự học: biết thu thập và xử
lí thông tin; lập bảng biểu, sơ đồ, đồ thị, làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm; làm báo cáo nhỏ, trình bày trước tổ, lớp” [2, tr6]
Giáo dục phát triển năng lực giải quyết vấn đề nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng NL vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người NL giải quyết các tình huống trong cuộc sống
và nghề nghiệp Vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là cần thiết
Trang 12và xây dựng hệ thống các NL chung và các NL đặc thù mà môn học cần hướng tới
Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ GD&ĐT các nhà nghiên cứu đã xác định 3 nhóm NL chung cơ bản cần hình thành và phát triển cho học sinh bao gồm: NL Tự học- Tự chủ; NL Giao tiếp - hợp tác; NL GQVĐ và sáng tạo Trong đó NL GQVĐ và sáng tạo được chú trọng hơn cả Thông qua giải quyết các bài tập thực tiễn người học vừa nắm vững kiến thức, vừa vận dụng thành thạo chiếm lĩnh các kiến thức đó Mặt khác, thông qua GQVĐ trong học tập giúp cho HS hình thành KN phát hiện vấn đề và KN tiến hành giải quyết các vấn đề gặp phải trong thực tiễn
Trong chương trình Sinh học ở bậc THCS, Sinh học cơ thể người và vệ sinh là môn học quan trọng mà các em sẽ được tìm hiểu sâu về một loài động vật cao nhất trên bậc thang tiến hóa đó là con người, được tìm hiểu những điều bí ẩn trong chính bản thân các em Khi đã hiểu rõ, nắm chắc các kiến thức các em sẽ có cơ sở áp dụng các biện pháp vệ sinh, rèn luyện thân thể khỏe mạnh tạo điều kiện cho hoạt động học tập và lao động có hiệu suất và chất lượng
Thực tế nền giáo dục ở một số tỉnh còn nhiều hạn chế: chưa phát huy tốt tính sáng tạo của người học, chương trình đào tạo còn nặng về kiến thức, chưa gắn với những đòi hỏi thực tế của xã hội, mặt khác trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh một số trường thiếu cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học và một bộ phận giáo viên còn lung túng trong việc tiếp cận các phương pháp dạy học tích cực
Trang 13Luận văn đủ ở file: Luận văn full