Thiết kế bài dạy học địa lí lớp 11 THPT qua sử dụng phần mềm activstudio (tt)

Trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông hiện nay, nhiều giáo viên GV đã cố gắng đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học truyền thống và hiện đại để tạo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HIỂN

THIẾT KẾ BÀI DẠ HỌC ĐỊ L P

11 THPT QUA S DỤNG PH N

ACTIVSTUDIO

Chuyên ngành: Í UẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ÔN ĐỊ Í

ã số: 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯ NG DẪN KHOA HỌC

TS NGUYỄN NGỌC MINH

Huế, Năm 2013

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI C ĐO N

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng

và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả luận văn

NGUYỄN THỊ HIỂN

Demo Version - Select.Pdf SDK

tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn.

trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn ban giám hiệu cũng như giáo viên và

học tập và thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả Nguyễn Thị Hiển

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

Danh mục các từ ghi tắt 4

Danh mục các bảng biểu, hình 5

Ở Đ U 6

1 Tính cấp thiết của đề tài 6

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 7

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 7

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 8

5 Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu 8

6 Lịch sử nghiên cứu đề tài 9

7 Cấu trúc đề tài nghiên cứu 11

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ Í UẬN VÀ THỰC TIỄN CỦ THIẾT KẾ BÀI DẠ HỌC ĐỊ Í P 11 THPT QU S DỤNG PH N ACTIVSTUDIO 12

1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THIẾT KẾ BÀI DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12

1.1.1 Tiết học Địa lí 12

1.1.2 Giáo án điện tử 13

1.1.3 Khái niệm thiết kế bài dạy học Địa lí 13

1.2 PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC 14

1.2.1 Khái niệm và phân loại phương tiện dạy học 14

1.2.2 Vai trò của phương tiện dạy học trong dạy học Địa lí 15

1.2.3 Nguyên tắc sử dụng các phương tiện dạy học 16

1.2.4 Hệ thống dạy học tương tác Activboard 17

1.2.5 Phần mềm dạy học Activstudio 19

1.3 DẠY HỌC TƯƠNG TÁC 29

1.3.1 Khái niệm dạy học tương tác 29

1.3.2 Các dạng tương tác trong dạy học [26] 29

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.4 KHÁI QUÁT CHƯƠNG TRÌNH SGK ĐỊA LÍ 11 THPT 31

1.4.1 Mục tiêu 31

1.4.2 Đặc điểm SGK Địa lí 11 THPT 32

1.5 ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÍ CỦA HỌC SINH LỚP 11 THPT 34

1.6 THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG PHẦN MỀM ACTIVSTUDIO TRONG DẠY HỌC NÓI CHUNG VÀ MÔN ĐỊA LÍ NÓI RIÊNG Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HUẾ 35

1.6.1 Tổ chức khảo sát, điều tra 35

1.6.2 Kết quả khảo sát, điều tra 36

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ BÀI DẠ HỌC ĐỊ Í P 11 THPT QU S DỤNG PH N CTIVSTUDIO 40

2.1 KHẢ NĂNG SỬ DỤNG PHẦN MỀM ACTIVSTUDIO ĐỂ THIẾT KẾ ĐỐI VỚI CÁC DẠNG BÀI HỌC ĐỊA LÍ LỚP 11 40

2.1.1 Bài dạy kiến thức mới Địa lí lớp 11 THPT 40

2.1.2 Bài thực hành Địa lí lớp 11 THPT 40

2.1.3 Bài khái quát hóa và hệ thống hóa tri thức Địa lí 11 THPT (bài ôn tập) 41 2.1.4 Những nội dung trong chương trình Địa lí 11 phù hợp trong việc thiết kế bài giảng tương tác dựa trên phần mềm Activstudio 41

2.2 NGUYÊN TẮC THIẾT KẾ BÀI DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 11 THPT TRÊN PHẦN MỀM ACTIVSTUDIO 42

2.2.1 Đảm bảo tính trực quan và sư phạm 42

2.2.2 Đảm bảo tính hiệu quả 42

2.2.3 Đảm bảo tính mở rộng và phổ dụng 42

2.2.4 Đảm bảo tính tối ưu của cấu trúc cơ sở dữ liệu 43

2.2.5 Đảm bảo các yêu cầu cơ bản về kỹ thuật 43

2.3 QUY TRÌNH THIẾT KẾ BÀI DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 11 THPT TRÊN PHẦN MỀM ACTIVSTUDIO 44

2.3.1 Giai đoạn 1: Xác định mục tiêu bài học Địa lí 11 THPT 44

2.3.2 Giai đoạn 2: lựa chọn kiến thức cơ bản bài học 44

2.3.3 Giai đoạn 3: Thiết kế bài dạy học Địa lí 11 trên phần mềm Activstudio 45

2.3.4 Thiết kế giáo án 49

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.4 BÀI DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 11 THPT THIẾT KẾ TRÊN PHẦN MỀM

ACTIVSTUDIO KẾT HỢP BẢNG ACTIVBOARD TRONG GIẢNG DẠY 51

2.4.1 Bài 3 – Một số vấn đề mang tính toàn cầu 51

2.4.2 Bài 9 – Nhật Bản 60

2.4.3 Bài 10 – Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa 71

2.4.4 Bài 11 – Khu vực Đông Nam Á 77

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆ SƯ PHẠ 86

3.1 MỤC TIÊU THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 86

3.2 NỘI DUNG THỰC NGHIỆM 86

3.3 TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 86

3.3.1 Địa bàn thực nghiệm 86

3.3.2 Thời gian thực nghiệm 86

3.3.3 Đối tượng thực nghiệm 86

3.3.4 Phương pháp thực nghiệm 87

3.4 QUY TRÌNH THỰC NGHIỆM 87

3.4.1 Tiến hành thực nghiệm 87

3.4.2 Kết quả thực nghiệm 87

3.5 KẾT LUẬN CHUNG VỀ THỰC NGHIỆM 92

KẾT UẬN 93

TÀI IỆU TH KHẢO 95 PHỤ ỤC P1

Demo Version - Select.Pdf SDK

D NH ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Chữ nguyên nghĩa

Câu hỏi

Đại học sư phạm

Đối chứng

Giáo viên

Học sinh

Nhà xuất bản

Phương pháp dạy học

Phương tiện dạy học

Sách giáo khoa

Thành phố

Thực nghiệm

Thực nghiệm sư phạm

Trung học phổ thông

: : : : : : : : : : : : :

Chữ viết tắt

Câu hỏi ĐHSP

ĐC

GV

HS NXB PPDH PTDH SGK

TP

TN TNSP THPT

Demo Version - Select.Pdf SDK

D NH ỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH

Trang

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Cấu trúc SGK Địa lí 11 THPT chương trình chuẩn 32

Bảng 1.2 Bảng thống kê số trường, số GV, HS tham gia điều tra thực tế 35

Bảng 1.3 Tổng hợp kết quả khảo sát, điều tra giáo viên 36

Bảng 1.4 Tổng hợp kết quả khảo sát, điều tra học sinh 38

Bảng 2.1 Mẫu giáo án thiết kế trên phần mềm Activstudio 50

Bảng 3.1 Những thông tin chung về lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 86

Bảng 3.2 Phân loại điểm qua bài kiểm tra trong thực nghiệm 88

Bảng 3.3 Phân phối tần suất và tần suất lũy tích tổng hợp 89

Bảng 3.4 Tổng hợp tham số 90

Bảng 3.5 Phân loại trình độ học sinh qua bài kiểm tra 90

DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Hệ thống lớp học tương tác 17

Hình 1.2 Bảng điều khiển xuất hiện khi khởi động phần mềm Activstudio 21

Hình 1.3 Cửa sổ phần mềm Activstudio 22

Hình 1.4 Hộp công cụ chính 22

Hình 1.5 Tùy biến hộp công cụ 23

Hình 1.6 Thanh công cụ định dạng văn bản 25

Hình 1.7 Các tầng trong một trang Flipchart 26

Hình 1.8 Trình duyệt ghi chú 27

Hình 2.1, 2.2 Minh họa các kiến thức được đưa vào flipchart dưới dạng video, hình ảnh, sơ đồ, bản đồ, văn bản, bảng biểu 46

Hình 2.3 Cây thư mục trong thư viện tư liệu Địa lí của tác giả 47

Hình 2.4 Công cụ kính lúp 48

Hình 2.5 Công cụ màn che 48

Hình 2.6 Trò chơi ô chữ 48

Hình 2.7 Trò chơi ghép địa danh 48

Hình 2.8 Ghi chú cho trang Flipchart 49

Hình 3.1 Sự phân bố điểm qua bài kiểm tra của hai nhóm ĐC và TN 88

Hình 3.3 So sánh kết quả phân loại trình độ của HS qua các bài kiểm tra 90

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ Đ U

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bước sang thế kỉ XXI, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật đã góp phần to lớn làm thay đổi diện mạo trên nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội của các quốc

gia, trong đó có giáo dục

Cùng với quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nước ta coi giáo dục là quốc sách hàng đầu trong việc đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Nghị quyết TW2 khóa VIII của Đảng đã ghi: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo là khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học; từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học; đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh”

Để thực hiện tốt chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước và của ngành giáo dục, đòi hỏi người giáo viên nói chung và giáo viên Địa lí nói riêng phải thực hiện được vai trò định hướng, tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh (HS), tạo ra môi trường học tập năng động để HS có thể lĩnh hội tri thức nhanh chóng và hiệu quả Trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông hiện nay, nhiều giáo viên (GV) đã cố gắng đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học truyền thống và hiện đại để tạo ra hứng thú học tập và thay đổi nhận thức về vai trò của môn Địa lí cho học sinh Tuy nhiên, việc sử dụng các phương pháp, phương tiện còn mang nặng tính thuyết trình, giải thích, minh họa nên chưa thực sự phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

Dạy học tương tác là xu hướng mới của giáo dục hiện nay Hình thức dạy học này mang đến cho học sinh một môi trường lý tưởng để kiến tạo và tự chiếm lĩnh kiến thức thông qua các hoạt động được thiết kế bởi giáo viên Học sinh có điều kiện phát triển mạnh mẽ tính chủ động, tư duy sáng tạo và kỹ năng sử dụng những công cụ hiện đại của khoa học công nghệ, đáp ứng nhu cầu thực tiễn

Phần mềm Activstudio và bảng Activboard là hai yếu tố chính trong hệ thống dạy học tương tác Activboard - một hệ thống dạy và học hoàn chỉnh, tích hợp cả phần cứng và phần mềm Hệ thống này được đánh giá là một bước đột phá trong

Demo Version - Select.Pdf SDK

trường học tập toàn diện, thu hút sự tập trung chú ý của học sinh qua những bài giảng sinh động

Môn Địa lí 11 trung học phổ thông (THPT) có mục tiêu trang bị cho HS những kiến thức về hoạt động của con người ở các quốc gia, các khu vực khác nhau trên toàn cầu làm cơ sở cho việc tiếp tục phát triển tư tưởng, tình cảm đúng đắn đồng thời hướng HS tới cách hành động và ứng xử phù hợp với yêu cầu của đất nước và thời đại Do đó việc lựa chọn phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp là yếu tố quan trọng để giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức, phát triển kỹ năng

Xuất phát từ yêu cầu quan trọng của môn Địa lí 11 và thực trạng dạy học môn

Địa lí trong nhà trường phổ thông hiện nay, tôi chọn đề tài “Thiết kế bài dạy học

Địa lí lớp 11 THPT qua sử dụng phần mềm Activstudio” nhằm giới thiệu thêm

một phương pháp, phương tiện dạy học hiện đại trong việc nâng cao chất lượng dạy

và học môn Địa lí 11 ở trường THPT

2 ục tiêu nghiên cứu của đề tài

Dựa trên cơ sở lí luận và thực tiễn, mục tiêu nghiên cứu của đề tài là ứng dụng phần mềm Activstudio kết hợp với bảng điện tử Activboard thiết kế một số bài dạy học Địa lí lớp 11 theo hướng dạy học tương tác giữa giáo viên và học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lí ở trường THPT

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu các cơ sở lí luận về ứng dụng phần mềm Activstudio và bảng điện tử Activboard trong thiết kế bài dạy học Địa lí lớp 11 THPT

- Khảo sát thực tế để tìm hiểu thực trạng sử dụng phần mềm Activstudio và bảng điện tử Activboard trong thiết kế bài dạy học Địa lí lớp 11 ở một số trường phổ thông để từ đó xây dựng, lựa chọn và sử dụng bài dạy học hiệu quả nhất

- Thiết kế các bài dạy học Địa lí 11 dựa trên phần mềm Activstudio và bảng điện tử Activboard theo hướng dạy học tương tác

- Tiến hành TNSP để kiểm chứng kết quả nghiên cứu của đề tài

- Đề xuất, kiến nghị các giải pháp sử dụng có hiệu quả nhất hệ thống dạy học tương tác Activboard trong thiết kế bài dạy học Địa lí lớp 11 nói riêng và dạy học THPT nói chung

Demo Version - Select.Pdf SDK

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Phần mềm Activstudio và bảng tương tác Activboard

+ Chương trình và sách giáo khoa Địa lí 11

+ Phương pháp thiết kế bài dạy học Địa lí

- Phạm vi nghiên cứu đề tài:

+ Thời gian nghiên cứu: từ tháng 1-9/2013

+ Địa điểm: tiến hành điều tra và thực nghiệm sư phạm ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Huế

+ Nội dung nghiên cứu: đề tài chỉ nghiên cứu việc ứng dụng phần mềm Activstudio kết hợp với bảng điện tử Activboard để thiết kế một số bài dạy học trong môn Địa lí 11 theo hướng dạy học tương tác giữa giáo viên và học sinh

5 Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã vận dụng phối hợp nhiều phương pháp, trong đó có các phương pháp chủ yếu sau:

5.1 h m ph ng ph p nghi n c u lí thuyết

- Phương pháp sưu tầm tài liệu: thu thập các nguồn tài liệu có liên quan để xây dựng cơ sở lí luận của đề tài

- Phương pháp phân tích tài liệu: tiến hành nghiên cứu, xác định và lựa chọn các tư liệu, thông tin liên quan đến đề tài, được biên soạn đăng tải từ các nguồn đáng tin cậy

- Phương pháp tổng hợp tài liệu: phân loại, hệ thống các nguồn tài liệu liên quan đến các phần, mục của đề tài làm cơ sở cho tóm tắt khoa học Sử dụng phương pháp tổng hợp nhằm mục đích đánh giá tầm khái quát, tóm lược lại các nội dung quan trọng để đưa ra một số hướng nghiên cứu cho đề tài

- Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp khác như: phương pháp phân loại, phương pháp hệ thống hóa, phương pháp tổng kết kinh nghiệm…

5.2 h m ph ng ph p nghi n c u th c ti n

- Phương pháp điều tra, khảo sát giáo viên và học sinh thông qua các mẫu phiếu điều tra, dự giờ các tiết lên lớp của giáo viên Địa lí THPT nhằm tìm hiểu thực

tế tình hình sử dụng phần mềm Activstudio và bảng Activboard trong dạy học Địa lí

ở trường THPT hiện nay

Demo Version - Select.Pdf SDK

- Phương pháp phỏng vấn: phỏng vấn giáo viên và học sinh bằng những cuộc trao đổi trực tiếp; đồng thời trao đổi với tổ chuyên môn, ban giám hiệu các trường phổ thông

- Phương pháp quan sát sư phạm thông qua những lần dự giờ, thăm lớp

Từ đó rút ra những nhận xét, đánh giá, kết luận về thực trạng để có những phương pháp sử dụng phần mềm Activstudio và bảng Activboard trong thiết kế bài dạy học Địa lí lớp 11 đạt hiệu quả nhất

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: sử dụng bài dạy học do tác giả soạn làm mẫu để tổ chức dạy thực nghiệm (TN) và đối chứng (ĐC) ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Huế nhằm kiểm chứng, đánh giá tính khả thi của đề tài

- Phương pháp thống kê toán học: sử dụng một số công thức toán thống kê để

xử lí các số liệu đã thu thập được từ phiếu điều tra, nội dung góp ý kiến, kết quả thực nghiệm Trên cơ sở đó, đánh giá thực trạng điều tra và kiểm định giả thuyết thống kê về sự khác biệt trong kết quả học tập của hai nhóm đối tượng TN và ĐC

6 ịch sử nghiên cứu đề tài

Từ khi máy tính ra đời (1946) và sự phát triển của công nghệ thông tin (từ thập niên 90 đến nay) đã ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của ngành giáo dục Những phần mềm phục vụ cho giảng dạy và học tập ngày càng được sáng tạo, hoàn thiện

và phát triển không ngừng như: Powerpoint (phần mềm thiết kế bài giảng điện tử của hãng Microsoft), Violet (phần mềm thiết kế bài giảng của công ty tin học Bạch Kim – Việt Nam, tận dụng các tính năng của Flash để thiết kế bài giảng), Lecture

Maker & Teaching Mate (hệ thống thiết kế bài giảng điện tử và quản lý tài

nguyên, tạo ngân hàng đề thi của Hàn Quốc), Microsoft LCDs (chương trình thiết

kế bài giảng điện tử theo chuẩn SCORM của hãng Microsoft), Activinspire (phần

mềm thiết kế bài giảng theo hướng dạy học tương tác của tập đoàn giáo dục Promethean – Vương quốc Anh)

Trong đó Powerpoint là phần mềm được sử dụng phổ biến hiện nay trong dạy

học trên thế giới và ở Việt Nam Phần mềm này được rất nhiều giáo viên nghiên cứu, ứng dụng để tạo ra các giáo án điện tử giảng dạy trên lớp Mặc dù có nhiều tính năng tiện ích song phần mềm này chủ yếu thiên về tính trình chiếu, khó phát huy hết được khả năng tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong quá trình dạy và học

Demo Version - Select.Pdf SDK