Xác định nội dung và phương pháp giáo dục du lịch trong hoạt động ngoại khoá địa lý 12 trung học phổ thông (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÝ THANH HẢI XÁC ĐỊNH NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC DU LỊCH TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA ĐỊA LÝ LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Lí luận v

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÝ THANH HẢI

XÁC ĐỊNH NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

GIÁO DỤC DU LỊCH TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

ĐỊA LÝ LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Địa lý

Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN ĐỨC VŨ

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn đảm bảo tính trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả

Lý Thanh Hải

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CẢM ƠN

Sau quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế, được sự giúp đỡ, hướng dẫn của quý Thầy, Cô cùng với sự nỗ lực của bản thân, đến nay tác giả đã hoàn thành luận văn khoa học này

Tác giả xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô của Khoa Địa lí, Phòng Đào tạo sau đại học, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ tác giả hoàn thành quá trình học tập và nghiên cứu

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc với PGS.TS Nguyễn Đức Vũ, người Thầy đáng kính đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu thực hiện và hoàn thành đề tài này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, tuy nhiên do hạn chế về thời gian và khả năng nghiên cứu khoa học của tác giả còn hạn chế, nên luận văn chắc chắn không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp quý báu của quý Thầy, Cô và đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hiện hơn!

Trân trọng cảm ơn!

Huế, tháng 5 năm 2018

Tác giả

Lý Thanh Hải

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

CÁC CHỮ VIẾT TẮT 5

DANH MỤC BẢNG 6

DANH MỤC HÌNH 7

PHẦN MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục tiêu của đề tài 9

3 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài 9

4 Đối tượng nghiên cứu 9

5 Phạm vi nghiên cứu 9

6 Lịch sử nghiên cứu 9

7 Phương pháp nghiên cứu 11

PHẦN NỘI DUNG 13

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÁC ĐỊNH NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC DU LỊCH TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ ĐỊA LÝ LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 13

1.1 Du lịch và giáo dục du lịch 13

1.1.1 Mục tiêu nội dung và phương pháp giáo dục du lịch trong nhà trường phổ thông 13

1.1.2 Du lịch 14

1.1.3 Giáo dục du lịch 20

1.2 Ngoại khóa địa lý 22

1.2.1 Khái niệm ngoại khóa địa lý 22

1.2.2 Đặc điểm ngoại khóa địa lý 23

1.2.3 Mục tiêu tổ chức hoạt động ngoại khóa địa lý 23

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.2.4 Các nguyên tắc tổ chức hoạt động ngoại khóa địa lý 24

1.2.5 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa 25

1.2.6 Các hoạt động ngoại khóa địa lý ở trường Trung học phổ thông 26

1.2.7 Vai trò của hoạt động ngoại khoá 26

1.3 Đặc điểm tâm sinh lí học sinh lớp 12 27

1.3.1 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh lớp 12 27

1.3.2 Đặc điểm về hoạt động học tập của học sinh lớp 12 28

1.4 Chương trình sách giáo khoa địa lí lớp 12 30

1.4.1 Mục tiêu của chương trình sách giáo khoa địa lí lớp 12 30

1.4.2 Cấu trúc, đặc điểm sách giáo khoa địa lí lớp 12 31

1.5 Thực trạng giáo dục du lịch cho học sinh lớp 12 trong tổ chức các hoạt động ngoại khóa ở trường phổ thông 34

1.5.1 Những quan niệm của giáo viên phổ thông trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá cho học sinh trong dạy học địa lý 34

1.5.2 Các nội dung giáo dục du lịch mà giáo viên đã giáo dục cho học sinh qua hoạt động ngoại khoá 37

1.5.3 Thái độ của học sinh khi tham gia và sau khi tham gia các hoạt động ngoại khoá giáo dục về du lịch 38

1.5.4 Những ưu điểm và hạn chế của thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá hiện nay 39

1.5.5 Nguyên nhân 40

Chương 2 CÁC NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC DU LỊCH TRONG HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ ĐỊA LÝ LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 42

2.1 Các nội dung giáo du lịch qua môn Địa lí lớp 12 THPT 42

2.1.1 Mục tiêu giáo dục du lịch qua môn Địa lí lớp 12 THPT 42

2.1.2 Nguyên tắc xác định nội dung giáo dục du lịch qua môn Địa lý lớp 12 THPT trong các hoạt động ngoại khoá địa lý 42

2.1.3 Nội dung giáo dục du lịch trong địa lí lớp 12 THPT 44

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2 Phương pháp giáo dục du lịch cho học sinh lớp 12 trong hoạt động ngoại

khoá địa lý 48

2.2.1 Phương pháp khảo sát, điều tra 48

2.2.2 Phương pháp báo cáo 49

2.2.3 Phương pháp đóng vai 51

2.3 Một số hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa giáo dục địa lí du lịch cho học sinh lớp 12 THPT có hiệu quả 53

2.3.1 Câu lạc bộ địa lí du lịch 53

2.3.2 Tham quan du lịch 62

2.3.3 Tổ chức triển lãm du lịch 66

2.3.4 Tổ chức báo cáo chuyên đề về địa lí du lịch 68

2.3.5 Dự án du lịch 71

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 82

3.1 Mục tiêu thực nghiệm 82

3.2 Nội dung thực nghiệm 82

3.3 Tổ chức thực nghiệm 82

3.3.1.Chọn lớp thực nghiệm 82

3.3.2 Phương pháp thực nghiệm 83

3.3.3 Tiến hành thực nghiệm 83

3.4 Kết quả thực nghiệm và nhận xét đánh giá 83

3.4.1 Kết quả về mặt định tính 83

3.4.2 Kết quả về mặt định lượng 84

3.4.3 Kết quả chung về thực nghiệm 88

KẾT LUẬN 90

1 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI 90

1.1 Kết quả đạt được của đề tài 90

1.2 Những hạn chế của đề tài 91

2 MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT 91

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

GDDL Giáo dục du lịch

KT-XH Kinh tế - xã hội

THPT Trung học phổ thông TNDL Tài nguyên du lịch

TNTN Tài nguyên thiên nhiên

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Số khách quốc tế và doanh thu dịch vụ lữ hành của nước ta, giai đoạn

2010 – 2014 19

Bảng 1.2: Cấu trúc nội dung chương trình địa lý Trung học phổ thông 31

Bảng 1.3 Thực trạng giáo dục du lịch cho HS của GV ở trường phổ thông dạy lớp 12 35

Bảng 1.4 Kết quả điều tra HS về đánh giá kết quả thực nghiệm giáo dục du lịch 38

Bảng 2.1: Các nội dung và địa chỉ giáo dục du lịch qua môn địa lý 12 Trung học phổ thông 44

Bảng 2.2: Bảng tóm tắt các kỹ năng cơ bản của giáo viên và học sinh 63

Bảng 3.1: Các lớp, các trường và giáo viên được tổ chức thực nghiệm 82

Bảng 3.2 Bảng phân phối tần suất điểm bài trắc nghiệm về tình trạng nhận thức của lớp đối chứng và lớp thực nghiệm 85

Bảng 3.3 Bảng phân phối tần suất tổng hợp điểm các bài trắc nghiệm của lớp đối chứng và thực nghiệm 86 Bảng 3.4 Tổng hợp điểm trung bình cộng và độ lệch chuẩn giữa các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 87 Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Biểu đồ thể hiện trình độ nhận thức ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 86 Hình 3.2 Biểu đồ so sánh điểm trung bình cộng các bài kiểm tra 3 trường 87 Hình 3.3 Biểu đồ Độ lệch chuẩn các bài kiểm tra so với trị trung bình các lớp đối chứng và thực nghiệm của 3 trường 87

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp giáo dục đã và đang được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội quan tâm Việc đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tiễn và tiếp cận trình độ với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới Chính vì vậy, ngành giáo dục đã có những chính sách chiến lược nhằm tác động lên những thế hệ tương lai của đất nước ngay từ khi họ đang còn ngồi trên ghế nhà trường

Điều 28 luật giáo dục quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát

huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn ” [14]

Đại hội Đảng XII khẳng định: “Thực hiện đồng bộ các cơ chế, chính sách,

giải pháp phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo theo hướng mở, hội nhập, xây dựng xã hội học tập, phát triển toàn diện năng lực, thể chất, nhân cách, đạo đức, lối sống và trách nhiệm công dân, quan tâm hơn đến yêu cầu tăng cường kỹ năng sống, giảm tải nội dung trong các bậc học phổ thông; phát huy tư duy sáng tạo, năng lực tự nghiên cứu, đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức kiểm tra, thi và đánh giá kết quả giáo dục và đào tạo ” [5]

Điều này được cụ thể hoá trong xác định mục tiêu chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo của nước ta trong giai đoạn hiện nay, Đảng và nhà nước khẳng định

“Đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rỏ rệt đời sống vật chất,

văn hoá, tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại” Nằm trong hệ thống giáo dục

quốc dân Việt Nam, giáo dục phổ thông giữ vai trò nền tảng "Giáo dục phổ thông là

nền tảng văn hoá của một nước, là sức mạnh tương lai của một dân tộc" (NQ Bộ chính trị BCH Trung ương Đảng) [5]

Nghị quyết TW khoá XII của Đảng ta cũng đã khẳng định: “Có chính sách

Demo Version - Select.Pdf SDK

phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn Khuyến khích các thành phần kinh

tế đầu tư phát triển du lịch với hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại, sản phẩm đa dạng và tính chuyên nghiệp cao Đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá, xây dựng thương hiệu du lịch Việt Nam Khai thác hiệu quả, bền vững các địa lý du lịch, thiên nhiên,

di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và giữ gìn vệ sinh môi trường Phát triển các khu dịch vụ du lịch phức hợp, có quy mô” [5]

Du lịch ngày nay đã trở thành một ngành kinh tế quan trọng được mệnh danh

là ngành công nghiệp không khói, công nghiệp trắng, không có sản phẩm tồn kho

Du lịch đã mang lại một nguồn thu nhập đáng kể cho quốc gia, một số nước nền kinh tế được cất cánh bay cao là nhờ có sự góp phần của ngành kinh tế du lịch Thông qua hoạt động du lịch, đông đảo quần chúng có điều kiện tiếp xúc với những nền văn hoá phong phú và lâu đời của các dân tộc, tạo nên sự hiểu biết lẫn nhau giữa các quốc gia, tạo điều kiện cho con người tiếp xúc và gần gũi với thiên nhiên

Muốn đạt được hiệu quả kinh tế cao, phát triển ổn định hài hoà, thoả mãn nhu cầu của ngành du lịch cần thiết phải có sự liên kết và hỗ trợ nhiều ngành khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau: khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và các ngành

kỹ thuật nhằm giải quyết các vấn đề về lý thuyết và thực nghiệm

Trong số các ngành khoa học nói trên có khoa học Địa lý Địa lý học đã từ lâu có mối quan hệ gần gũi với du lịch Những cuộc vượt biển đi tìm những vùng đất mới có nhiều của ngon vật lạ, các cuộc phát kiến địa lý vĩ đại vào thế kỷ XV – XIX làm xuất hiện nhu cầu đi du lịch đó đây Trong quá trình phát triển của mình, địa lý học đã có nhiều công trình nghiên cứu tổng hợp các lãnh thổ tự nhiên- kinh tế

và các hợp phần của tự nhiên, những tài liệu này rất cần thiết cho việc hình thành các lãnh thổ du lịch, cũng từ đó ngay trong khoa học, địa lý đã xuất hiện một hướng mới –Địa lý du lịch nghỉ ngơi (Recreatio) vào những năm 60-70 của thế kỷ XX Địa

lý du lịch đã được giảng dạy ở các khoa Địa lý trong các trường đại học, ngoài ra còn xuất bản các giáo trình về Địa lý du lịch Tuy nhiên, trong chương trình giảng dạy Địa lý THPT, mảng đề tài về du lịch thì vẫn còn ít so với tầm quan trọng của

nó trước bối cảnh hội nhập quốc tế

Demo Version - Select.Pdf SDK

lịch cho học sinh, tuy nhiên đa số các trường vẫn chưa coi trọng Có một số ít trường quan tâm thực hiện nhưng hình thức, nội dung còn nhiều hạn chế, mặt khác nhiều giáo viên gặp nhiều khó khăn và lúng túng trong quá trình thực hiện đặc biệt trong các hoạt động ngoại khóa

Vì vậy, việc chọn đề tài nghiên cứu: “Xác định nội dung và phương pháp giáo dục du lịch trong hoạt động ngoại khoá Địa lý 12 trung học phổ thông” có ý

nghĩa thực tiễn và tính cấp thiết cao

2 Mục tiêu của đề tài

Xác định được các nội dung và phương pháp giáo dục du lịch trong hoạt động ngoại khóa Địa lý 12 THPT Từ đó, giúp học sinh nâng cao nhận thức về du lịch, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục cho học sinh trong nhà trường phổ thông

3 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc xác định nội dung và phương pháp giáo dục du lịch qua Địa lý lớp 12 THPT

- Điều tra thực trạng tại địa bàn tỉnh An Giang qua hoạt động ngoại khóa

- Xác định nội dung giáo dục giáo dục du lịch trong Địa lý 12

- Lựa chọn các phương pháp giáo dục du lịch trong hoạt động ngoại khóa Địa lý 12 THPT

- Tiến hành thực nghiệm để kiểm chứng hiệu quả của việc giáo dục du lịch

đã lựa chọn

4 Đối tƣợng nghiên cứu

Nội dung và phương pháp giáo dục du lịch ở học sinh lớp 12 THPT

5 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung và phương pháp giáo dục du lịch ở chương trình địa lý lớp 12 THPT hiện hành

- Các hoạt động ngoại khoá về địa lí du lịch lớp 12

- Địa bàn khảo sát và thực nghiệm: các trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang

6 Lịch sử nghiên cứu

Hiện nay chưa có luận văn nào nghiên cứu về giáo dục du lịch qua các hoạt

Demo Version - Select.Pdf SDK

động ngoại khoá Nhưng có một số bài báo nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau Cụ thể:

- “Dạy và học địa lý du lịch trong tình hình mới” Đinh Thị Quỳnh Như – Khoa Du lịch và Việt Nam học, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành (2016) Báo cáo đã đưa ra được các khái niệm về giáo dục địa lí du lịch và một số các giải pháp, nhưng chưa đưa ra được giáo dục du lịch thông qua hoạt động ngoại khoá cho HS lớp 12

- “Môn địa lý và phương pháp dạy học theo dự án” của Nguyễn Thị Kim Liên, Khoa Địa lí, ĐHSP TPHCM (2016) đã khẳng định: Địa lí là khoa học tổng hợp, do đó yêu cầu liên hệ nội dung học tập, nội dung nghiên cứu với vấn đề thực tiễn, những vấn đề của địa phương thuộc địa bàn học sinh đang sinh sống và học tập

là điểm “giao thoa” không hẹn mà gặp của chương trình Địa lí lớp 12 và PP dự án Địa lí lớp 12 trang bị cho HS những vấn đề rất cơ bản và sâu sắc về tự nhiên và kinh

tế - xã hội của đất nước, đó cũng chính là những vấn đề của thực tiễn đang diễn ra trong xã hội Việt Nam

- “Bài giảng Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của địa lý du lịch” của Nguyễn Thị Huyền Thương, Khoa Du lịch Đại học Nha Trang (2010) cũng đã đề cập đến mục tiêu và đối tượng mà ngành du lịch Việt lựa chọn hướng đến là thế hệ trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước để góp phần đẩy mạnh phát triển du lịch nước nhà trong giai đoạn đổi mới

- “Tài liệu hướng dẫn phát triển du lịch cộng đồng”, của Viện Nghiên cứu

và Phát triển Ngành nghề nông thôn Việt Nam (2015) Tài liệu đưa ra các nội dung

và phương pháp giáo dục địa lí nhưng mảng giáo dục địa lý du lịch chỉ chiếm phần nhỏ kiến thức Chưa đề cập đến nội dung và giáo dục du lịch trong hoạt động ngoại khoá cho học sinh lớp 12

Ngoài ra còn có một số Luận văn tổ chức hoạt động ngoại khoá cho học sinh, nhưng không phải giáo dục du lịch, như:

- “Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa” của tác giả Lý Liểu, luận văn thạc sĩ ngành Giáo dục học Địa lí ở ĐH

Demo Version - Select.Pdf SDK