Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong dạy học địa lý 12 THPT (tt)

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN LUYỆN KỸ NĂNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO GIẢI QUYẾT MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ 12 THPT .... PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG VẬN DỤNG K

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ MỸ HIỀN

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Địa lý

Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN ĐỨC VŨ

Thừa Thiên Huế, năm 2018 Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả luận văn Trần Thị Mỹ Hiền

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lời cảm ơn

Được sự giúp đỡ của quý thầy, cô giáo dành cho bản thân trong quá trình học tập, nghiên cứu tại Trường Đại học Sư phạm - Huế, tôi đã trưởng thành hơn trong học tập và rèn luyện về chuyên môn, nghiệp vụ cũng như kỹ năng sống

Xin gửi lời cảm ơn chân thành và lời chúc sức khỏe đến PGS.TS Nguyễn Đức Vũ, người đã rất tận tình chỉ bảo, nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu thực hiện đề tài này

Chân thành cảm ơn quý thầy, cô giáo Khoa Địa lí trường Đại học Sư phạm – Huế đã nhiệt tình giảng dạy, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu vừa qua

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới:

- Đại học An Giang

- Đại học Huế, Trường Đại học Sư phạm, Phòng Đào tạo sau đại học Trường Đại học Sư phạm - Huế

- Ban Giám Hiệu, thầy, cô giáo dạy thực nghiệm, cùng các học sinh ở các trường: Trung học phổ thông Nguyễn Khuyến, Trung học phổ Thạnh Mỹ Tây, Trung học phổ thông Võ Thị Sáu - thuộc địa bàn tỉnh An Giang đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm đề tài

Cuối cùng, xin kính chúc quý thầy, cô giáo, ban lãnh đạo vui khỏe, hạnh phúc

An Giang, tháng 5 năm 2018

Tác giả luận văn

Trần Thị Mỹ Hiền

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

D N MỤC C V T T T 4

D N MỤC CÁC BẢNG 5

PHẦN MỞ ĐẦU 6

1 T nh cấp thiết của đ tài 6

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4 Lịch sử nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 9

PHẦN NỘI DUNG 11

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN LUYỆN KỸ NĂNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO GIẢI QUYẾT MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ 12 THPT 11

1 1 Kỹ năng và quá trình rèn luyện kỹ năng 11

1 1 1 Kỹ năng 11

1 1 2 Quá trình rèn luyện kỹ năng 13

1 1 3 Các mức độ của kỹ năng 14

1 1 4 Các mối quan hệ giữa rèn luyện kỹ năng với một số yếu tố của quá trình dạy học địa l 15

1.2 Thực tế địa l và liên hệ thực tế trong môn địa l 18

1 2 1 Thực tế địa l 18

1 2 2 Vai tr của liên hệ thực tế trong môn địa l 19

1 2 3 Vận dụng kiến thức địa l vào thực tế 20

1 3 Chương trình và sách giáo khoa địa l lớp 12 20

1 3 1 Mục tiêu, cấu trúc của chương trình địa l lớp 12 20

1 3 2 Đặc điểm sách giáo khoa địa l lớp 12 22

Demo Version - Select.Pdf SDK

1 4 Đặc điểm tâm sinh l và trình độ nhận thức của S lớp 12 24

1 4 1 Đặc điểm tâm l lứa tuổi 24

1 4 2 Đặc điểm nhận thức 24

1 5 Thực trạng việc rèn luyện kỹ năng liên hệ thực tế cho S trong môn địa l lớp 12 hiện nay 25

1 5 1 Quan điểm của giáo viên v rèn luyện kỹ năng liên hệ thực tế cho học sinh trong dạy học địa l 12 25

1 5 2 Các hình thức và phương pháp hướng dẫn S liên hệ thực tế của của GV trong dạy học địa l 12 hiện nay 26

1 5 3 Kết luận chung v thực trạng 27

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO GIẢI QUYẾT MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 THPT 28

2 1 Những nguyên tắc rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đ thực tiễn trong môn địa l lớp 12 28

2 1 1 Phải đáp ứng mục tiêu và ph hợp với nội dung của việc dạy học địa l lớp 12 28

2 1 2 Đảm bảo ph hợp với khả năng của từng đối tượng học sinh 28

2 1 3 Phải phát huy t nh chủ động, t ch cực và sáng tạo của học sinh 29

2 1 4 Phải ph hợp với đi u kiện học tập của S 29

2 2 Phương pháp rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đ thực tiễn trong môn địa l lớp 12 30

2 2 1 Phương pháp dạy học theo dự án 30

2 2 2 Phương pháp thảo luận 45

2 2 3 Phương pháp tranh luận 50

2 2 4 Phương pháp nêu và giải quyết vấn đ 54

2 2 5 Tổ chức tr chơi địa l gắn với giải quyết vấn đ thực tiễn 58

2 2 6 Tổ chức các hoạt động ngoài giờ gắn giải quyết vấn đ thực tiễn 62

2 3 V dụ bài dạy học minh hoạ 65

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 70

3 1 Mục tiêu thực nghiệm 70

Demo Version - Select.Pdf SDK

3 2 Nội dung thực nghiệm 70

3 3 Tổ chức thực nghiệm 70

3 3 1 Chọn lớp thực nghiệm 70

3 3 2 Thời gian thực nghiệm 71

3 3 3 Phương pháp thực nghiệm 71

3 3 4 Tiến hành thực nghiệm 71

3 4 Kết quả thực nghiệm 72

3 4 1 Kết quả định lượng 72

3 4 2 Kết quả định t nh 76

3 5 Kết luận chung v thực nghiệm 77

KẾT LUẬN 78

1 Kết quả đạt được 78

2 ạn chế của đ tài 78

3 Một số đ xuất, kiến nghị 79

4 ướng mở rộng của đ tài 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

RLKN : Rèn luyện kỹ năng

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 1 1 Các mức độ của kỹ năng 15 Bảng 1 2 Cách thức rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đ

thực tế cho S lớp 12 27 Bảng 3 1 Danh sách giáo viên và lớp thực nghiệm ở các trường T PT 71 Bảng 3 2 Bảng phân phối tần suất điểm các bài kiểm tra của lớp ĐC và lớp TN 73 Bảng 3 3 Bảng phân phối tần suất tổng hợp điểm các bài kiểm tra ở lớp đối chứng

và thực nghiệm 74 Bảng 3 4 Tổng hợp điểm trung bình và độ lệch chuẩn giữa các lớp thực nghiệm và

lớp đối chứng 75

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của ề tài

Chương trình địa l lớp 12 đ cập một cách khá đầy đủ v đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế chung Đặc trưng này tạo đi u kiện thuận lợi cho S gắn với thực tiễn, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết một số vấn đ trong cuộc sống xung quanh các em

iện nay, vẫn c n một số S chưa coi trọng việc học môn địa l , chưa thấy

rõ vai tr , nghĩa của môn học với cuộc sống Một bộ phận GV chưa thấy được vai

tr của liên hệ thực tế với dạy học địa l

Trong dạy và học địa l liên hệ thực tế giúp cho S dễ nắm kiến thức qua đó các em tự nhận thấy vai tr của môn học để học tập t ch cực hơn V ph a GV việc rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đ thực trong dạy học địa

l giúp tổ chức các hoạt động dạy học đa dạng tạo hứng thú cho S góp phần hoàn thành mục tiêu môn học

Trong thời đại hội nhập và phát triển hiện nay, cả thế giới đ u hướng tới một chân trời tri thức mới Với tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học kĩ thuật, thông tin b ng nổ từng phút Do vậy, xã hội ngày càng đặt ra những yêu cầu cao hơn cho ngành giáo dục phải đào tạo nên một thế hệ người lao động mới năng động trước những biến đổi của thế giới Vì vậy muốn đáp ứng kịp thời nhu cầu của xã hội thì việc không ngừng đổi mới các hình thức và phương pháp giáo dục là vấn đ luôn được quan tâm và việc rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đ thực tiễn giúp chúng ta thực hiện nhiệm vụ này trong môn địa l

Xuất phát từ nhận thức trên, trong khuôn khổ thời gian có hạn, tôi quyết định chọn đ tài: “Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đ thực tiễn trong dạy học địa l 12 T PT”

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu

Xác định được một số phương pháp có t nh khoa học và thực tiễn nhằm rèn luyện cho S kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đ thực tế

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn của việc rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn thực tiễn trong dạy học địa l lớp 12 T PT

- Khảo sát, đi u tra tình hình thực tế việc vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn thực tiễn trong dạy học địa l lớp 12 ở các trường T PT

- Lựa chọn một số phương pháp có hiệu quả trong việc rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn thực tiễn trong dạy học địa l lớp 12 THPT Phân t ch bản chất, nội dung, cách vận dụng trong thực tế dạy học hiện nay, xây dựng các tình huống mẫu

- Tiến hành thực nghiệm sự phạm, rút ra kết luận và đ xuất các kiến nghị

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng:

+ Phương pháp rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đ thực tiễn

+ Bài lên lớp tài liệu mới

- Phạm vi:

+ Địa bàn khảo sát và thực nghiệm: trường T PT trên địa bàn thành phố Châu Đốc, huyện Châu Phú và huyện Thoại Sơn

4 Lịch sử nghiên cứu

Rèn luyện kỹ năng địa l nói chung cho S là một vấn đ hết sức quan trọng,

nó không phải là vấn đ mới cả v mặt l luận và thực tiễn nhưng nó lại là vấn đ

đang được quan tâm hiện nay

Liên quan đến rèn luyện kỹ năng có:

- Nguyễn Dược và Nguyễn Trọng Phúc Lí luận dạy học địa lí (2010), NXB

Đại học Sư phạm Trong đó đã nêu khái quát các loại kỹ năng địa l cũng như phương pháp hướng dẫn chung cho S khai thác tri thức địa l từ các phương tiện trực quan nhưng chưa đi vào nghiên cứu cụ thể cách thức r n luyện kỹ năng cho S

- Mai Xuân San (1999), Rèn luyện kỹ năng địa lí cho HS phổ thông, NXB

Giáo dục Tác giả chủ yếu hướng dẫn cách tiến hành chung v các kĩ thuật, quy trình rèn luyện các loại kĩ năng địa l như: cách nhận biết, chỉ và đọc các đối tượng

Demo Version - Select.Pdf SDK

địa l trên bản đồ; cách xác định phương hướng, tọa độ, khoảng cách, vị tr , độ cao

và mô tả, phát hiện các mối liên hệ trên bản đồ; cách vẽ lát cắt và đọc lát cắt địa hình; kĩ năng đọc, phân t ch, lập biểu đồ, bảng thống kê và sử dụng tranh ảnh bằng phương pháp đàm thoại

- PGS TS Nguyễn Đức Vũ (2002), phương pháp giảng dạy địa lí ở trường

phổ thông, NXB Giáo dục Tác giả đã nêu lên những khái niệm v kĩ năng, vị tr kĩ

năng, phân loại kĩ năng địa l trong chương trình địa l phổ thông từ lớp 6 đến lớp

12 và cách thức RLKN cho S Các cách thức rèn luyện kĩ năng trong tài liệu là làm mẫu, làm bài tập làm các bài thực hành

- PGS TS Nguyễn Đức Vũ (1999), Kĩ thuật dạy học địa lí ở trường phổ

thông, (tài liệu bồi dưỡng thường xuyên GV trung học phổ thông chu kì

1997-2002), uế Từ trang 6 đến trang 8, Tác giả đã đ cập đến một số kĩ năng cần rèn luyện cho S ở trường phổ thông

- Nguyễn Văn Phượng (2001), Phương pháp rèn luyện kĩ năng địa lí cho HS

lớp 9 ở trung học cơ sở, Luận văn thạc sĩ, uế Đ tài đã đ cập đến các phương

pháp RLKN địa l như cách làm mẫu, các bài tập, làm các bài thực hành và các bước sử dụng để khai thức kĩ năng địa l lớp 9 (làm việc với SGK, với bản đồ, với

số liệu thống kê)

- Vũ Đình Chiến (2004), Rèn luyện cho HS kĩ năng sử dụng kênh hình trong

SGK địa lí 7, Luận văn thạc sĩ, uế Đ tài đã đ cập đến các phương pháp hướng

dẫn cho S trong sử dụng kênh hình, đã nêu được quy trình và các bước hướng dẫn

S sử dụng kênh hình trong các khâu của quá trình dạy học

- Nguyễn Văn Lam (2009), Rèn luyện kĩ năng địa l cho S lớp 11 T PT trong dạy học bài thực hành, Luận văn thạc sĩ , uế Tác giả đ cập đến các phương pháp rèn luyện kĩ năng làm việc với bản đồ, biểu đồ, số liệu thống kê, kĩ năng viết báo cáo

- PGS TS Nguyễn Đức Vũ (2006), “Rèn luyện cho S một số kĩ năng địa l

ở lớp 10”, Tạp ch Dạy và Học ngày nay, (số 7), trang 25-28 tác giả đã đ cập đến

các dạng kĩ năng địa l trong chương trình lớp 10, các con đường rèn luyện kĩ năng nhằm phát huy tối đa vai tr chủ thể nhận thức của S, trong đó tác giả cũng đ cập đến tăng cường liên hệ thực tế trong quá trình dạy học

Demo Version - Select.Pdf SDK

Liên quan đến liên hệ thực tế trong dạy học, một số tài liệu đ cập như sau:

- “Dạy học địa l gắn với thực tiễn địa phương - một hướng đổi mới hình thức tổ chức và phương pháp dạy học” của tác giả Trần Văn nh -Kỷ yếu hội nghị khoa, Đại học uế (tháng 4 năm 2003) Đ tài đã nêu ra tầm quan trọng của dạy học Địa l gắn với thực tiễn và nêu ra một số giải pháp quan trọng nhằm góp phần t ch cực vào quá trình đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học như : Tổ chức tại lớp kết hợp với sử dụng dẫn chứng và sinh viên tự đi thu thập số liệu, tổ chức cho S khảo sát trực tiếp từ thực tiễn

- PGS TS Nguyễn Đức Vũ (1998), Phương pháp dạy học địa lí Việt Nam ở

trường PTTH, Tủ sách Đ SP uế Tác giả nêu lên tầm quan trọng của việc gắn tài

liệu thực tế vào bài giảng địa l Việt Nam

Tất cả các tài liệu trên chưa có tài liệu nào đ cập đến phương pháp rèn luyện cho S kỹ năng liên hệ thực tế trong dạy học môn Địa l 12 Trên cơ sở kế thừa l luận của một số tác giả đi trước, tôi nghiên cứu “Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đ thực tiễn trong dạy học địa l 12 T PT”, đó cũng

ch nh là điểm mới của đ tài

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Các phương pháp nghiên cứu l thuyết bao gồm: sưu tầm tư liệu, phân t ch tư liệu, tổng hợp tư liệu Việc sưu tầm tư liệu được tiến hành từ các nguồn tư liệu có thể khai thác phục vụ cho việc nghiên cứu đ tài là các tư liệu lưu tữ, các số liệu thống kê, các văn bản v quan điểm, đường lối phát triển giáo dục của Đảng và Nhà nước được thể chế hóa bằng các đi u luật, các kinh nghiệm giáo dục và dạy học được công bố

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Đi u tra GV và S để tìm hiểu thực trạng của việc rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đ thực tiễn trong dạy học địa l 12 T PT thông qua trao đổi, phỏng vấn và phiếu đi u tra

- Đi u tra những thuận lợi và khó khăn khi tiến hành rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đ thực tiễn

Demo Version - Select.Pdf SDK

5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại một số trường T PT tại Châu Đốc, Châu Phú và Thoại Sơn để đánh giá hiệu quả và t nh khả thi của đ tài

5.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử l các kết quả thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm định giả thuyết thống kê v sự khác biệt trong kết quả học tập của hai nhóm đối tượng thực nghiệm và đối chứng

Demo Version - Select.Pdf SDK