Phát triển năng lực tự học của học sinh thông qua sử dụng hệ thống bài tập phần hiđrocacbon lớp 11 trung học phổ thông (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN THỊ BÍCH ĐÀO PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHẦN HIĐROCACBON LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ng

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ BÍCH ĐÀO

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH

THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP

PHẦN HIĐROCACBON LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Họ tên tác giả

Trần Thị Bích Đào

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lời Cảm Ơn

Luận văn được hoàn thành bởi sự nỗ lực của bản thân, sự giúp đỡ tận tình của các thầy giáo, cô giáo, bạn bè, anh chị em đồng nghiệp, các em học sinh và những người thân trong gia đình

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

-Thầy giáo PGS TS Nguyễn Xuân Trường đã giao đề tài, tận tình hướng dẫn

và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn

- Phòng Đào tạo Sau đại học, Ban chủ nhiệm khoa Hóa học cùng các thầy giáo, cô giáo thuộc chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi hoàn thành luân văn

Tôi cũng xin cảm ơn tất cả những người thân trong gia đình, Ban giám hiệu Trường THPT Tịnh Biên tỉnh An Giang, Ban giám hiệuTrường THPT Trần Văn Thành tỉnh An Giang, bạn bè, đồng nghiệp, các thầy giáo, cô giáo và các em học sinh các trường THPT đã giúp tôi trong quá trình thực hiện điều tra, thực nghiệm

sư phạm, trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

An Giang, tháng 6 năm 2018

Trần Thị Bích Đào

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC CÁC BẢNG 5

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ 6

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 9

5 Phương pháp nghiên cứu 9

6 Giả thuyết khoa học 9

7 Phạm vi nghiên cứu 10

8 Dự kiến đóng góp của đề tài 10

9 Cấu trúc của luận văn 10

PHẦN 2: NỘI DUNG 11

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 11

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 11

1.2 Phương pháp dạy học tích cực 12

1.2.1 Tính tích cực 12

1.2.2 Phương pháp học tập tích cực 12

1.3 Năng lực và định hướng phát triển năng lực cho HS THPT 13

1.3.1 Khái niệm về năng lực 13

1.3.2 Định hướng đổi mới giáo dục và đào tạo trong những năm tới 13

1.3.3 Định hướng chuẩn đầu ra về phẩm chất và năng lực 13

1.4 Cơ sở lý luận về phát triển năng lực tự học 14

1.4.1 Quan niệm về tự học trên thế giới 14

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.4.2 Quan niệm về tự học trong giáo dục Việt Nam 14

1.4.3 Quan điểm và tư tưởng tự học đối với môn Hóa học 15

1.4.4 Khái niệm tự học 16

1.4.5 Các hình thức của tự học 16

1.4.6 Chu trình tự học của HS 16

1.4.7 Vai trò của tự học 17

1.4.8 Năng lực tự học 18

1.4.9 Hệ thống kỹ năng tự học 19

1.4.10 Động cơ hoạt động tự học 19

1.4.11 Hướng dẫn HS tự học 20

1.5 BT hóa học 21

1.5.1 Khái niệm BTHH 21

1.5.2 Tác dụng của BTHH 23

1.5.3 Phân loại BTHH 24

1.5.4 Hoạt động của HS trong quá trình tìm kiếm lời giải BTHH 24

1.6 Thực trạng sử dụng HTBT hỗ trợ HS tự học hiện nay ở trường THPT 27

1.6.1 Mục đích điều tra 27

1.6.2 Đối tượng, phương pháp điều tra 27

1.6.3 Kết quả điều tra 27

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 31

Chương 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHẦN HIĐROCACBON LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 32

2.1 Phân tích chương trình phần hiđrocacbon lớp 11 THPT 32

2.1.1 Các bài học trong phần hiđrocacbon lớp 11 32

2.1.2 Nội dung kiến thức và cấu trúc chương trình hiđrocacbon lớp 11 32

2.1.3 Phương pháp dạy học phần hiđrocacbon lớp 11 33

2.2 Những nguyên tắc xây dựng HTBT phát triển năng lực tự học của HS 34

2.3 Quy trình xây dựng HTBT phát triển năng lực tự học của HS 35

2.4 Một số cách biên soạn HTBT 36

2.4.1 Biên soạn BT tương tự 36

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.4.2 Biên soạn BT bằng cách đảo câu hỏi 37

2.4.3 Biên soạn BT tổng quát, phối hợp 37

2.5 Sử dụng HTBT phát triển năng lực tự học của HS phần hiđrocacbon lớp 11 THPT 37

2.5.1 Tóm tắt lý thuyết trọng tâm (Phụ lục 3) 37

2.5.2 Sử dụng HTBT phát triển năng lực tự học trên lớp 37

2.5.3 Sử dụng HTBT phát triển năng lực tự học ở nhà ( đáp án phụ lục 5) 49

2.6 Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực tự học của HS 65

2.6.1 Các tiêu chí đánh giá năng lực tự học của HS 65

2.6.2.Thực hiện khảo sát theo các tiêu chí đánh giá năng lực tự học của HS 68

2.7 Một số giáo án và đề kiểm tra dùng trong TNSP (phụ lục 4,6,7) 68

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 69

3.1 Mục đích, nhiệm vụ TNSP 69

3.1.1 Mục đích TNSP 69

3.1.2 Nhiệm vụ TNSP 69

3.2 Kế hoạch TNSP 69

3.2.1 Lựa chọn địa bàn, đối tượng và thời gian TNSP 69

3.2.2 Chuẩn bị cho TNSP 70

3.2.3.Tiến hành TNSP 70

3.3 Kết quả TNSP 71

3.3.1 Kết quả kiểm tra trongTNSP 71

3.3.2 Xử lí thống kê kết quả TNSP 78

3.3.3 Đánh giá, phân tích kết quả TNSP 80

Tiểu kết chương 3 82

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 83

1 Kết luận 83

2 Khuyến nghị 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 3.1 Kết quả bài kiểm tra trước TNSP 71

Bảng 3.2 Điểm bài kiểm tra lần 1 (gồm 3 bảng) 72

Bảng 3.3 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 1 72

Bảng 3.4 Các tham số đặc trưng bài kiểm tra lần 1 74

Bảng 3.5 Bảng điểm bài kiểm tra lần 2 74

Bảng 3.6 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 2 74

Bảng 3.7 Các tham số đặc trưng bài kiểm tra lần 2 76

Bảng 3.8 Bảng điểm tổng hợp 2 bài kiểm tra 76

Bảng 3.9 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích của 2 bài kiểm tra 76

Bảng 3.10 Các tham số đặc trưng tổng hợp 2 bài kiểm tra 78

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Trang

Hình 1.1 Chu trình tự học 17

Hình 1.2 Sơ đồ cấu trúc của hệ BT 22

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra lần 1 73

Hình 3.2 Biểu đồ kết quả bài kiểm tra lần 1 73

Hình 3.3 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra lần 2 75

Hình 3.4 Biểu đồ kết quả bài kiểm tra lần 2 75

Hình 3.5 Đồ thị đường lũy tích tổng hợp 2 bài kiểm tra 77

Hình 3.6 Biểu đồ kết quả tổng hợp 2 bài kiểm tra 77

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ở thế kỷ 21 này cách mạng khoa học- công nghệ phát triển vượt bậc đưa thế giới chuyển từ kỷ nguyên công nghệ sang kỷ nguyên bùng nổ công nghệ thông tin và phát triển kinh tế tri thức, làm thay đổi nhanh chóng mọi mặt trong đời sống.Trong bối cảnh đó Đại hội XII của Đảng xác định đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực là một trong mười ba định hướng phát triển lớn để hiện thực hóa mục tiêu phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại Để đạt được mục tiêu trên cần phải chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo

vệ tổ quốc, với tiến bộ khoa học - công nghệ, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và thị trường lao động Đây là quan điểm định hướng cho phát triển giáo dục và đào tạo

ở nước ta trong những năm tới

Thực chất đổi mới giáo dục là đổi mới về mục tiêu đào tạo, nội dung giáo dục, phương pháp dạy và phương pháp học, trong đó phương pháp dạy và phương pháp học là quan trọng nhất.Theo xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay, tự học là phương pháp học tập quan trọng cần được bồi dưỡng, theo Luật Giáo dục, điều 28.2 :

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,

sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho HS”

Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của HS, bồi dưỡng phương pháp tự học để họ học tập suốt đời

Một trong các phương pháp giúp HS tự học tốt môn Hóa học ở trường THPT

là sử dụng HTBT BT hóa học vừa là phương tiện củng cố kiến thức, phát triển tư duy và kỹ năng thực hành bộ môn mà nó còn là phương tiện để tìm tòi, hình thành kiến thức mới

Demo Version - Select.Pdf SDK

Kiến thức về hiđrocacbon là kiến thức cơ bản liên quan trực tiếp đến việc tiếp thu kiến thức về dẫn xuất halogen của hiđrocacbon và các hợp chất nhóm chức trong chương trình hóa học THPT Thực tế, do thời gian dạy môn Hóa học trên lớp không nhiều, thời gian ôn tập, hệ thống hóa kiến thức còn hạn hẹp HS ý thức tự học chưa tốt, ỷ lại vào sự hướng dẫn của GV, tốn thời gian cho việc học thêm ngoài giờ,

ít đọc sách không chuẩn bị bài trước khi đến lớp, ít tham gia góp ý xây dựng bài, không làm thêm BT để rèn luyện kỹ năng và củng cố kiến thức

Để khắc phục những hạn chế nêu trên đồng thời góp phần xây dựng và rèn

luyện thói quen tự học cho HS, chúng tôi chọn đề tài :“Phát triển năng lực tự học

của học sinh thông qua sử dụng hệ thống bài tập phần hiđrocacbon lớp 11 Trung học phổ thông”

2 Mục đích nghiên cứu

- Phân tích và hệ thống phần lý thuyết trọng tâm dùng trong BTHH phần

hiđrocacbon ở chương trình lớp 11 THPT

- Tuyển chọn, xây dựng HTBT hóa học phần hiđrocacbon lớp 11 giúp HS phát triển năng lực tự học góp phần nâng cao chất lượng dạy học hóa học trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo

- Nghiên cứu các biện pháp phù hợp để phát triển năng lực tự học cho HS nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học ở THPT

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu về cơ sở lý luận một số vấn đề có liên quan đến phương

pháp dạy học và phương pháp dạy học môn Hóa học

3.2 Tìm hiểu, đánh giá thực trạng việc hướng dẫn HS tự học trong quá trình

dạy học môn Hóa họcở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh An Giang

3.3 Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng HTBT gồm :

- Nguyên tắc xây dựng HTBT giúp HS tự học

- Quy trình xây dựng HTBT giúp HS tự học

- Phương pháp xây dựng BT giúp HS tự học

3.4 Nghiên cứu nội dung chương trình hóa học và tuyển chọn, xây dựng HTBT

phần hiđrocacbon lớp 11THPT có tác dụng phát triển năng lực tự học của HS

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.5 Hướng dẫn HS sử dụng HTBT đã xây dựng một cách hợp lí, hiệu quả

nhằm phát triển tốt năng lực tự học cho HS

3.6 Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả và tính khả thicủa HTBT

đã xây dựng và các biện pháp đã đề xuất, rút ra kết luận về khả năng áp dụng đối với HTBT đã đề xuất

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

+ Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy và quá trình học môn Hóa học ở THPT + Đối tượng nghiên cứu: HTBT phần hiđrocacbon nhằm nâng cao năng lực

tự học cho HS lớp 11THPT

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

- Đọc và nghiên cứu các tài liệu về tâm lí học, giáo dục học, phương pháp dạy học hóa học và các tài liệu liên quan đến đề tài

- Truy cập thông tin liên quan đến đề tài trên internet

- Nghiên cứu cơ sở lý luận lý thuyết về kiểm tra, đánh giá quá trình học tập của HS

- Phân tích và tổng hợp hệ thống hóa lý thuyết, phân dạng và các phương pháp giải BTHH theo hướng phát triển năng lực tự học của HS trong dạy học hóa học ở THPT

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Điều tra bằng các phiếu câu hỏi để tìm hiểu tình hình xây dựng và sử dụng HTBT hóa học để nâng cao năng lực tự học của HS ở THPT

- Thực nghiệm sư phạm đánh giá tính hiệu quả, tính khả thi của HTBT và các biện pháp đã đề xuất để phát triển năng lực tự học của HS phần hiđrocacbon lớp

11 THPT

5.3 Phương pháp toán học:

Sử dụng toán thống kê để xử lý số liệu TNSP

6 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được HTBT hóa học phần hiđrocacbon lớp 11 và sử dụng một cách hợp lý, hiệu quả sẽ phát triển năng lực tự học của HS

Demo Version - Select.Pdf SDK

7 Phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn về nội dung: HTBT hóa học phần hiđrocacbon lớp 11THPT để triển năng lực tự học của HS

- Giới hạn đối tượng nghiên cứu: Phần hiđrocacbon lớp 11THPT

- Địa bàn nghiên cứu: Lớp 11 ở một số trường THPT tại tỉnh An Giang + Trường THPT Tịnh Biên, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang

+ Trường THPT Trần Văn Thành , huyện Châu Phú, tỉnh An Giang

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 4/2017 đến 5/2018

8 Dự kiến đóng góp của đề tài

- Xây dựng và sử dụng HTBT phần hiđrocacbon lớp 11 phù hợp với một số

đề kiểm tra và các đề thi THPT quốc gia để hình thành, rèn luyện tư duy hóa học, phát triển năng lực tự học cho HS

- Đề xuất cách lựa chọn các dạng BT và những biện pháp sử dụng HTBT có hiệu quả Giúp HS nắm vững bản chất hóa học, kỹ năng lập luận nhanh, giải toán tốt, nhằm phát triển năng lực tự học cho HS để đạt kết quả cao trong các kỳ thi quan trọng

- Góp phần chứng tỏ rằng bằng các phương pháp dạy học, hình thức tổ chức

đa dạng khác nhau là những con đường giúp GV đến thành công

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Phát triển năng lực tự học của HS thông qua sử dụng HTBT phần hiđrocacbon lớp 11 THPT

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK