Phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua sử dụng hệ thống bài tập hóa học vô cơ lớp 9 trung học cơ sở (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM  LƯƠNG LONG TUYỀN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9 TRUNG HỌ

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM



LƯƠNG LONG TUYỀN

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP

HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học môn Hóa học

Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS DƯƠNG HUY CẨN

Thừa Thiên Huế, 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trên nêu trong luận văn là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Họ và tên tác giả

Lương Long Tuyền

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của quý thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình Bằng tất cả lòng kính trọng tôi xin chân thành cảm ơn:

- Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm Huế, phòng đào tạo Sau đại học và quý thầy cô đã tận tình giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi để chúng tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa học

- Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo TS Dương Huy Cẩn – Khoa Hóa học trường Đại học Đồng Tháp đã giao đề tài, tận tình hướng dẫn

và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin cảm ơn tất cả những người thân trong gia đình, Ban giám hiệu, các thầy cô trường THCS Mỹ Hội Đông (nay là THCS Nguyễn Kim Nha), THCS Ô Long Vĩ, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

và thực hiện luận văn này

An Giang, tháng 6 năm 2018

Lương Long Tuyền

Trang 4

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5

1.2 ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNNG 7

1.2.1 Đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh 7

1.2.2 Định hướng đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS 10

1.2.3 Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích 11

1.3 TỰ HỌC ……….13

1.3.1 Khái niệm tự học 13

1.3.2 Vai trò của hoạt động tự học ……… .15

1.3.3 Kỹ năng tự học……… ……… 15

1.3.4 Cơ sở lí luận năng lực và năng lực tự học ………17

1.3.5 Phát triển năng lực tự học cho học sinh trong môn hóa học 21

1.4 BÀI TẬP HÓA HỌC 24

1.4.1 Khái niệm bài tập hóa học 24

1.4.2 Vai trò bài tập hóa học trong việc phát triển năng lực cho HS 25

1.5.THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HS THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THCS ……… 26

1.5.1 Nội dung điều tra 26

1.5.2 Mục đích điều tra 27

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 33

CHƯƠNG 2:PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ 34

2.1 TỔNG QUAN VỀ CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9 34

2.1.1 Vị trí phần hóa học vô cơ lớp 9 trong chương trình phổ thông 34

Trang 5

2.1.2 Nội dung kiến thức, kĩ năng và thái độ cần đạt được khi học phần hóa học

vô cơ lớp 9 34

2.2 CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9 36

2.3 NGUYÊN TẮC SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HS TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 40

2.3.1 Nguyên tắc xây dựng và tuyển chọn 40

2.3.2 Hệ thống bài tập hóa học theo hướng phát triển năng tự học cho học sinh phần vô cơ (Hóa học 9) 42

2.4 MỘT SỐ BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC TRONG HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9 43

2.4.1.Sử dụng bài tập nhận biết, tìm tòi và phát hiện vấn đề để phát triển năng lực tự học 43

2.4.2 Sử dụng bài tập giải quyết vấn đề thực tiễn để phát triển năng lực tự học 65

2.4.3 Sử dụng bài tập thực nghiệm để phát triển năng lực tự học 67

2.5 THIẾT KẾ BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH 70

2.5.1 Năng lực xác định mục tiêu học tập 70

2.5.2 Năng lực lập kế hoạch và thực hiện cách học 71

2.5.3 Năng lực đánh giá và điều chỉnh việc học 74

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 77

3.1 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 77

3.2 TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM 77

3.3 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 80

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97 PHỤ LỤC

Trang 6

NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT DÙNG TRONG LUẬN VĂN

Trang 7

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 So sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội dung

và chương trình định hướng năng lực 9

Bảng 1.2 Bảng mô tả các chỉ số hành vi của các năng lực thành tố 19

Bảng 1.3 Kết quả điều tra về khả năng tự học của HS THCS 27

Bảng 2.1 Bộ công cụ đánh giá NLTH của HS thông qua BTHH 70

Bảng 3.1 Các lớp TN và ĐC 77

Bảng 3.2 Bảng tiêu chí Cohen 79

Bảng 3.3 Phân phối tần suất số học sinh theo bài kiểm tra trước thực nghiệm 80

Bảng 3.4 Bảng kiểm quan sát đánh giá mức độ phát triển NLTH của HS 82

Bảng 3.5 Bảng điểm bài kiểm tra 1 84

Bảng 3.6 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất tích lũy bài kiểm tra 1 của lớp TN1 và ĐC1 84

Bảng 3.8 Bảng tổng hợp các tham số thống kê đặc trưng bài kiểm tra 1 87

Bảng 3.9 Bảng phân loại kết quả học tập học sinh 87

Bảng 3.10 Bảng điểm bài kiểm tra 2 88

Bảng 3.12 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất tích lũy bài kiểm tra 2 của lớpTN2 và ĐC2 90

Bảng 3.13 Bảng tổng hợp các tham số thống kê đặc trưng bài kiểm tra 2 91

Bảng 3.14 Bảng phân loại kết quả học tập của học sinh 91

Trang 8

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Sơ đồ cấu trúc của hệ bài tập 25

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 1 của lớp TN1 và ĐC1 85

Hình 3.3 Biểu đồ phân loại kết quả học tập bài kiểm tra 1 của lớp TN1 và ĐC1 88

Trang 9

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong công cuộc xây dựng đất nước ta theo hướng công nghiệp hóa phù hợp với xã hội hiện đại, khoa học và công nghệ không ngừng phát triển mạnh mẽ,

sự bùng nổ của cách mạng thông tin đã ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình giáo dục của nước nhà Giáo dục phải tạo ra những con người có năng lực, đầy tự tin, khả năng tư duy độc lập, những con người có khả năng tự học, tự đánh giá, có khả năng hòa nhập và thích nghi với cuộc sống luôn biến đổi, đa dạng, phức tạp, đầy biến động bất ngờ và bất định Đảng và Nhà nước ta cũng đã nêu quan điểm‟ Giáo dục là quốc sách hàng đầu‟ vì thế mà Nghị quyết 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam đã nêu rõ “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế" Quốc hội đã ban hành Nghị quyết

số 88/2014/QH13 về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, góp phần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Mục tiêu đổi mới được Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định: “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Thực hiện các Nghị quyết của Đảng

và Quốc hội, chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực, tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp người học tích lũy được kiến thức phổ thông vững chắc; biết vận dụng hiệu quả kiến thức vào đời sống và tự học suốt đời; có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp; biết xây dựng và phát triển hài hòa các mối quan hệ xã hội; có cá tính, nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú; nhờ đó có được cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại Do đó nền giáo dục chúng ta hiện nay phải có những thay đổi kịp thời với xu thế chung của thể giới Trên cơ sở đó, trong những năm gần đây giáo dục nước ta đang thực hiện những bước đổi mới

Trang 10

chuyển từ chương trình định hướng nội dung sang định hướng phát triển năng lực của người học từ chỗ quan tâm việc học HS học được cái gì đến chỗ HS làm được cái gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, chúng ta phải thực hiện thành công việc chuyển đổi từ PPDH truyền thống ghi nhớ một cách máy móc, rập khuôn sang dạy cách học, vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành những phẩm chất

và năng lực Do vậy, cần phải đổi mới nội dung chương trình và PPDH nhằm nâng cao chất lương nguồn đào tạo, nguồn nhân lực có chất lượng cho đất nước

Trong PPDH truyền thống, người thầy truyền thụ tri thức cho HS theo quan hệ một chiều thầy truyền đạt trò tiếp nhận dẫn đến HS thụ động, thiếu tính độc lập và

cố gắng nhớ những điều mà thầy đã truyền đạt Thế hệ trẻ là tương lai của đất nước, việc giáo dục phải phù hợp với xu hướng của thế giới Vì vậy, việc đổi mới, cải tiến phương pháp giáo dục, việc phát huy tính tích cực học tập của HS có ý nghĩa vô cùng quan trọng Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê và ý chí vươn lên, tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

Có thể nói dạy học chủ yếu là dạy cách học, dạy cách tư duy, cách giải quyết vấn đề một cách thông minh, độc lập và sáng tạo

Ở các trường trung học hiện nay, ngoài học văn hóa các em còn tham gia các phong trào do Đoàn, hội tổ chức Trong khi đó, lượng kiến thức các em cần tiếp thu

là khá lớn mà thời gian để các HS tự học ở nhà là quá ít Trong DHHH, do thời gian dạy học trên lớp còn hạn hẹp, thời gian ôn tập, hệ thống hóa lí thuyết và giải bài tập chưa được nhiều, không phải HS nào cũng đủ thời gian để thấu hiểu, ghi nhớ và vận dụng những kiến thức mà giáo viên truyền thụ trên lớp Với đặc thù môn hóa học là môn khoa học đòi hỏi sự kết hợp giữa lí thuyết và thực nghiệm để HS có thể nhận thức, tìm tòi và khám phá kiến thức dưới sự hướng dẫn của người GV, việc sử dụng bài tập trong quá trình dạy học sẽ mang lại hiệu quả cao giúp HS tiếp thu bài nhanh chóng, hứng thú với bài học, ghi nhớ nội dung bài học lâu hơn Tuy nhiên, việc sử dụng BTHH để tăng năng lực tự học cho học sinh còn nhiều hạn chế BTHH được xem là phương tiện cơ bản để giải quyết nhiệm vụ học tập Có thể sử dụng BTHH ở tất cả các khâu của quá trình dạy học để thực hiện mục tiêu đào tạo Với mong

Trang 11

muốn được góp một phần trong quá trình hình thành và phát triển năng lực tự học

chúng tôi nghiên cứu đề tài “ Phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua sử dụng hệ thống bài tập hóa học vô cơ lớp 9 Trung học cơ sở”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần vô cơ (hóa học lớp 9) theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh THCS

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

- Tìm hiểu thực trạng phát triển năng lực tự học của HS ở một số trường trong địa bàn

- Nghiên cứu đề xuất HTBT phát triển năng lực tự học cho HS THCS thông qua dạy học phần hóa học vô cơ lớp 9

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của các BTHH đã đề xuất

3 Phạm vi, giới hạn đề tài nghiên cứu

Nội dung: nghiên cứu khả năng vận dụng các BTHH và hình thức tổ chức dạy học phát triển năng lực tự học phần hóa học vô cơ lớp 9

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: quá trình DHHH ở trường THCS

- Đối tượng nghiên cứu: phát triển năng lực tự học cho HS THCS thông qua dạy học phần hóa học vô cơ lớp 9

5 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện pháp có tính khoa học, khả thi, sử dụng để phát triển năng lực tự học của HS thành công sẽ giúp cho HS phát huy được tính tích cực, ham học hỏi, tư duy sáng tạo, tự tin mạnh dạn giải quyết các vấn đề làm tăng hứng thú học tập với môn Hóa học cũng như góp phần truyền thụ cho các em phương pháp học môn Hóa học hiệu quả Từ đó góp phần nâng cao hiệu quả của việc dạy và học Hóa học vô cơ lớp 9

Trang 12

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Thu thập các tài liệu liên quan đến nghiên cứu đề tài

- Phân tích, tổng hợp, khái quát, hệ thống hóa cơ sở lí luận cho đề tài

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra bằng các phiếu câu hỏi, phỏng vấn

- Trao đổi với GV có kinh nghiệm sử dụng bài tập

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

6.3 Phương pháp toán

Sử dụng toán thống kê dùng để phân tích, xử lí các số liệu thu được qua điều tra và thực nghiệm

7 Đóng góp của đề tài

- Tổng quan về cơ sở lí luận, mục đích và ý nghĩa phát triển năng lực tự học

trong dạy học môn hóa học lớp 9

- Phát triển năng lực tự học cho HS thông qua HTBT Hóa học vô cơ lớp 9

- Đề xuất cách lựa chọn và đưa ra các dạng bài tập nhằm tăng hiệu quả tự học

cho HS THCS

+ Sử dụng bài tập phát triển năng lực nhận biết, tìm tòi và phát hiện vấn đề trong hóa học vô cơ lớp 9

+ Sử dụng bài tập phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn trong hóa học vô cơ lớp 9

+ Sử dụng bài tập phát triển năng lực thực nghiệm hóa học vô cơ lớp 9

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1:Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua sử dụng hệ thống bài tập hóa học vô cơ lớp 9 Trung học cơ sở

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	560,51 KB