Tích hợp nội dung giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy học môn hóa học lớp 10 trường trung học phổ thông (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÁI THỊ DUY HÂN TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC LỚP 10 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Lý luận và ph

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

THÁI THỊ DUY HÂN

TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

TRONG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC LỚP 10

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS NGUYỄN PHÚ TUẤN

Thừa Thiên Huế, năm 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Thừa Thiên Huế, tháng 08 năm 2018

Tác giả

Thái Thị Duy Hân

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian nghiên cứu và hoàn thành xong luận văn thạc sĩ với đề tài “Tích hợp

nội dung giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy học môn Hóa học lớp 10 trường trung học phổ thông” Tôi vui mừng với thành quả đạt được và xin bày tỏ sự biết ơn chân thành

và sâu sắc đến:

TS Dương Huy Cẩn – người hướng dẫn khoa học – đã không quản ngại thời gian và công sức, luôn quan tâm, động viên, tận tình giúp đỡ, đưa những định hướng sáng suốt và chỉ dẫn tôi suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành tốt luận văn

Các thầy cô giáo Khoa Hóa trường Đại học Sư phạm Huế là những thầy cô đã tận tình giảng dạy, xây dựng cho tôi nền tảng kiến thức lí luận vững chắc

Tập thể thầy cô, cán bộ công nhân viên phòng sau đại học đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi được học tập, hoàn thành khóa học

Tập thể các thầy cô giáo, các em học sinh của trường THPT Ngô Sĩ Liên và THPT

Võ Văn Kiệt, thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang đã giúp đỡ trong quá trình tiến hành thực nghiệm sư phạm đề tài

Gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện, động viên tôi hoàn thành tốt luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả

Thái Thị Duy Hân

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 5

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU 6

DANH MỤC CÁC HÌNH 7

MỞ ĐẦU 8

1 Lí do chọn đề tài 8

2 Mục đích của việc nghiên cứu 9

3 Nhiệm vụ của đề tài 9

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 10

5 Phạm vi nghiên cứu 10

6 Mẫu khảo sát 10

7 Giả thuyết khoa học 10

8 Phương pháp nghiên cứu 10

9 Đóng góp của đề tài 10

10 Cấu trúc của luận văn 11

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 12

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 12

1.1.1 Trên thế giới 12

1.1.2 Ở Việt Nam 12

1.1.3 Ở Kiên Giang 15

1.2 Những vấn đề chung về biến đổi khí hậu 16

1.2.1 Khái niệm về BĐKH 16

1.2.2 Nguyên nhân, đặc điểm và biểu hiện của BĐKH 17

1.2.3 Một số hiện tượng của BĐKH 18

1.3 Thực tiễn tác động của BĐKH 23

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.3.1 Đối với thế giới 23

1.3.2 Đối với khu vực 24

1.3.3 Đối với Việt Nam 25

1.3.4 Đối với Kiên Giang 26

1.3.5 Ứng phó với BĐKH 27

1.4 Giáo dục biến đổi khí hậu toàn cầu (GDBĐKHTC) 28

1.4.1 Khái niệm 28

1.4.2 Phân biệt GDBĐKHTC và GDMT 29

1.5 Hành động ứng phó với BĐKH 31

1.5.1 Trên thế giới và Việt Nam 31

1.5.3 Hành động của chúng ta 33

1.6 Tổng quan về giáo dục biến đổi khí hậu 34

1.6.1 Mục tiêu chung của giáo dục BĐKH 34

1.6.2 Mục tiêu về phát triển năng lực cho HS 35

1.6.3 Sự cần thiết của việc giáo dục BĐKH 35

1.6.4 Tích hợp giáo dục BĐKH 36

1.7 Vai trò, nhiệm vụ của GDPT trước những thách thức của BĐKH 43

1.7.1 Vai trò của GDPT trước những thách thức của BĐKH 43

1.7.2 Nhiệm vụ của GDPT trước những thách thức của BĐKH 43

1.8 Mục tiêu của giáo dục ứng phó với BĐKH trong trường THPT 43

1.8.1 Mục tiêu chung 43

1.8.2 Mục tiêu cụ thể 44

1.9 Định hướng, yêu cầu của giáo dục ứng phó với BĐKH trong trường THPT 44

1.10 Giáo dục BĐKH trong môn Hóa học ở trường THPT 45

1.10.1 Ảnh hưởng đến năng lượng 45

1.10.2 Ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp 45

1.10.3 Ảnh hưởng đến sức khỏe con người 45

1.11 Khảo sát nhận thức về BĐKH 48

1.11.1 Đối tượng khảo sát 48

1.11.2 Nội dung khảo sát 49

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.11.3 Tổ chức khảo sát 49

1.12 Kết quả khảo sát và nhận xét 49

1.12.1 Về thái độ và sự quan tâm vấn đề BĐKH 49

1.12.2 Về nhận thức hiện tượng BĐKH 49

1.12.3 Về hiểu biết hiện tượng BĐKH 50

1.12.4 Về ứng phó với hiện tượng BĐKH 50

1.13.5 Nhận xét kết quả khảo sát 51

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 52

Chương 2 NỘI DUNG TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG MÔN HÓA HỌC LỚP 10 53

2.1 Mục tiêu chung về giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học 53

2.1.1 Về kiến thức 53

2.1.2 Về kĩ năng 56

2.1.3 Về thái độ 57

2.2 Các nguyên tắc cơ bản khi tích hợp giáo dục BĐKH thông qua môn Hóa học ở trường phổ thông 57

2.3 Nội dung tích hợp GD BĐKH trong môn Hóa học lớp 10 58

2.4 Minh họa về tích hợp nội dung GD BĐKH trong môn Hóa học lớp 10 65

2.5 Giới thiệu một số câu hỏi và bài tập tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Hóa học THPT 87

2.5.1 Bài tập TNKQ 87

2.5.2 Câu hỏi 90

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 93

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 94

3.1 Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm 94

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 94

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 94

3.2 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm 94

3.2.1 Lựa chọn đối tượng thực nghiệm 94

3.2.2 Thời gian thực nghiệm 95

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.2.3 Kiểm tra mẫu trước thực nghiệm 95

3.2.4 Lựa chọn GV thực nghiệm: Dạy thực nghiệm đề tài gồm 02 GV 95

3.2.5 Tiến hành thực nghiệm 95

3.2.6 Thực hiện chương trình thực nghiệm 95

3.3 Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệm 96

3.3.1 Kết quả các bài kiểm tra của các lớp thực nghiệm và đối chứng 96

3.3.2 Xử lí thống kê kết quả thực nghiệm sư phạm 102

3.3.3 Đánh giá, phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 105

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 107

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 108

1 Kết luận 108

2 Kiến nghị 109

TÀI LIỆU THAM KHẢO 110 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT Các chữ viết tắt Các chữ viết đầy đủ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

BKT

BĐKH

CN

CNTT

DHTH

ĐC

GDBĐKH

GDBĐKHTC

GV

GDPT

GDMT

HS

HĐ

LĐC

LTN

NLTH

PPDH

PTHH

PTN

SGK

THPT

TN

TNSP

Bài kiểm tra Biến đổi khí hậu Công nghiệm Công nghệ thông tin Dạy học tích hợp Đối chứng Giáo dục biến đổi khí hậu Giáo dục biến đổi khí hậu toàn cầu Giáo viên

Giáo dục phổ thông Giáo dục môi trường Học sinh

Hoạt động Lớp đối chứng Lớp thực nghiệm Năng lực tự học Phương pháp dạy học Phương trình hóa học Phòng thí nghiệm Sách giáo khoa Trung học phổ thông Thực nghiệm

Thực nghiệm sư phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang

Bảng 1.1 Kịch bản nhiệt độ cho năm 2010 và 2017 (0C) 25 Bảng 3.1 Thống kê số HS tham gia thực nghiệm đề tài 95 Bảng 3.2 Kết quả học sinh đạt điểm xi của 2 bài kiểm tra của trường THPT

Ngô Sĩ Liên 96 Bảng 3.3 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 1 –

Hóa khối 10 của trường THPT Ngô Sĩ Liên 96 Bảng 3.4 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 2 –

Khối 10 của trường THPT Ngô Sĩ Liên 97 Bảng 3.5 Bảng phân loại kết quả học tập của học sinh trường THPT Ngô Sĩ Liên 98 Bảng 3.6 Kết quả học sinh đạt điểm xi của 2 bài kiểm tra trường THPT

Võ Văn Kiệt 99 Bảng 3.7 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 1 –

Hóa khối 10 của trường THPT Võ Văn Kiệt 99 Bảng 3.8 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 2 –

Khối 10 của trường THPT Võ Văn Kiệt 100 Bảng 3.9 Bảng phân loại kết quả học tập học sinh khối 10 trường THPT

Võ Văn Kiệt 101 Bảng 3.10 Tổng hợp các tham số đặc trưng 105

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 3.1 Đường lũy tích bài kiểm tra lần 1 – Khối 10 của trường THPT

Ngô Sĩ Liên 97 Hình 3.2 Đường lũy tích bài kiểm tra lần 2 – Khối 10 của trường THPT

Ngô Sĩ Liên 98 Hình 3.3 Đồ thị phân loại kết quả học tập học sinh khối 10 trường THPT

Ngô Sĩ Liên 99 Hình 3.4 Đường lũy tích bài kiểm tra lần 1 – Khối 10 của trường THPT

Võ Văn Kiệt 100 Hình 3.5 Đường lũy tích bài kiểm tra lần 2 – Khối 10 của trường THPT

Võ Văn Kiệt 101 Hình 3.6 Đồ thị phân loại kết quả học tập học sinh khối 10 trường THPT

Võ Văn Kiệt 102

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

- Biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu, là thách thức nghiêm trọng đối với toàn nhân loại trong thế kỷ 21 Ứng phó với biến đổi khí hậu được đặt trong mối quan hệ toàn cầu; không chỉ là thách thức mà còn tạo cơ hội thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng phát triển bền vững Phải tiến hành đồng thời thích ứng và giảm nhẹ, trong

đó thích ứng với biến đổi khí hậu, chủ động phòng, tránh thiên tai là trọng tâm

- Giáo dục BĐKH là một trong những vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có tầm ảnh hưởng lớn, quyết định sự phát triển bền vững của đất nước, là cơ sở tiền đề cho hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội Những tác hại do BĐKH mang lại gây ảnh hưởng rất lớn trong tự nhiên, xã hội và đời sống con người như các hiện tượng bất thường của thời tiết, mưa, bão, lũ lụt, hạn hán thường xuyên diễn ra Do đó, sự cần thiết tuyên truyền, giáo dục học sinh nhận thức, hiểu được và có ý thức, hành động bảo vệ môi trường nhằm hạn chế các tác hại của BĐKH gây ra Khẩu hiệu “Suy nghĩ toàn cầu, hành động địa phương” trong hoàn cảnh hiện nay là thiết thực khi mà cuộc chiến chống BĐKH toàn cầu đang đặt ra cho mọi người

- Nhận thức rõ những ảnh hưởng to lớn và nghiêm trọng do BĐKH gây ra, Đảng

và Nhà nước ta đã phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH (Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 2/12/2008), Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu (Quyết định số 2139/QĐ-TTg ngày 5/12/2011) Thể hiện rõ trong Nghị quyết Hội Nghị

7 khóa XI (số 24 NQ/TW, ngày 03/6/2013) về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu,

tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường “Xây dựng năng lực dự báo, cảnh

báo, chủ động phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu Xây dựng, phát triển năng lực nghiên cứu, giám sát biến đổi khí hậu, dự báo, cảnh báo thiên tai đạt trình độ tương đương nhóm các nước dẫn đầu trong khu vực Đông Nam Á Thường xuyên cập nhật, hoàn thiện kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cụ thể cho giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 Chủ động chuẩn bị các phương án, điều kiện phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai phù hợp với từng ngành, lĩnh vực, vùng,

Demo Version - Select.Pdf SDK

miền, nhất là các địa phương ven biển, vùng núi cao, vùng dễ bị tổn thương trước thiên tai Có phương án chủ động xử lý tình huống xấu nhất ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống của nhân dân và bảo đảm quốc phòng, an ninh Nâng cao năng lực tìm kiếm, cứu nạn, cứu hộ, phòng chống dịch bệnh Chú trọng chăm sóc sức khỏe nhân dân trong các vùng

bị tác động mạnh của biến đổi khí hậu Phát huy trách nhiệm và huy động các doanh nghiệp, cộng đồng dân cư tích cực tham gia phòng, tránh, giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu” Để thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH,

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt thông qua quyết định 4620/QĐ-BGDĐT ngày 12/10/2010 ứng phó với BĐKH, phê duyệt Kế hoạch hành động ứng phó

với BĐKH của ngành Giáo dục giai đoạn 2011 - 2015 và Dự án "Đưa các nội dung ứng

phó với BĐKH vào chương trình Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2011 - 2015" Đồng

thời Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã tổ chức các hội thảo, các hội nghị tư vấn cấp khu vực và quốc gia để triển khai tuyên truyền về các biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục môi trường và tiếp cận với GDBĐKH

- Nội dung GDBĐKH có liên quan đến kiến thức nhiều môn học như địa lí, hóa học, sinh học, vật lý, công nghệ… nhưng hiện nay các môn học này vẫn chỉ quan tâm giáo dục môi trường chưa đề cập nhiều đến GDBĐKH Việc nghiên cứu nội dung, tài liệu hướng dẫn, phương pháp, cách thức thực hiện tích hợp giáo dục BĐKH vào các môn

học là vấn đề cần thiết Do đó, tôi đã chọn đề tài “Tích hợp nội dung giáo dục biến đổi

khí hậu trong dạy học môn Hóa học lớp 10 trường trung học phổ thông”

2 Mục đích của việc nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn về BĐKH, làm cơ sở cho việc xây dựng nội dung GDBĐKH tích hợp trong dạy học môn Hóa học lớp 10

- Xác định danh mục và xây dựng nội dung GDBĐKH tích hợp trong dạy học môn Hóa học lớp 10

3 Nhiệm vụ của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tích hợp GDBĐKH

- Khảo sát thực trạng nhận thức, hiểu biết và hành vi của học sinh về BĐKH, cơ

sở cho việc xây dựng nội dung GDBĐKH tích hợp trong dạy học môn Hóa học lớp 10

- Xây dựng nội dung GDBĐKH tích hợp trong dạy học môn Hóa học lớp 10

Demo Version - Select.Pdf SDK

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu:

Quá trình dạy học Hóa học ở trường THPT

4.2 Đối tượng nghiên cứu:

Tích hợp một số nội dung GDBĐKH trong dạy học môn Hóa học lớp 10

5 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung kiến thức môn Hóa học lớp 10 chương trình cơ bản

6 Mẫu khảo sát

- Khối 10 trường THPT Ngô Sĩ Liên, thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang

- Khối 10 trường THPT Võ Văn Kiệt, thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang

7 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng và sử dụng hợp lí, có hiệu quả việc dạy học tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong dạy học môn Hóa học lớp 10 chương trình cơ bản sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học Hóa học ở các trường THPT

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận:

Phương pháp này dùng để thu thập, lựa chọn và xử lí các tài liệu có liên quan đến

đề tài gồm: các tài liệu về lí luận dạy học, các bài báo về vấn đề BĐKH, giáo dục môi trường, cơ sở khoa học môi trường, các phương pháp dạy học chung và riêng của bộ môn Hóa học lớp 10… nhằm giải quyết nhiệm vụ của đề tài

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Sử dụng phiếu điều tra với học sinh 8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

Thống kê các số liệu và các vấn đề có liên quan đến đề tài nghiên cứu

9 Đóng góp của đề tài

- Nội dung và các thiết kế tích hợp nội dung giáo dục BĐKH trong môn Hóa học lớp 10

- Tài liệu nghiên cứu cho GV và HS trong dạy học tích hợp giáo dục BĐKH môn Hóa học lớp 10 chương trình cơ bản

Demo Version - Select.Pdf SDK

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Nội dung tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong môn Hóa học lớp

10 chương trình cơ bản

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK