Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh thông qua hệ thống bài tập phần phi kim hóa học 10 THPT (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐẶNG HOÀNG HÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH THÔNG QUA HỆ THỐNG BÀI TẬP PHẦN PHI KIM HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẶNG HOÀNG HÀ

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH THÔNG QUA HỆ THỐNG BÀI TẬP PHẦN PHI KIM

HÓA HỌC 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý Luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS TRẦN TRUNG NINH

Thừa Thiên Huế, năm 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn này là trung thực, chưa từng công bố trong bất kì một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Đặng Hoàng Hà

Demo Version - Select.Pdf SDK

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Ban chủ nhiệm, quý Thầy Cô giáo Khoa Hóa Học trường Đại học Sư phạm Huế

và quý Thầy Cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng quý Thầy Cô giáo trong tổ Hóa Trường THPT Tân Châu và Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, tỉnh An Giang đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện

đề tài

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy hướng dẫn: PGS.TS Trần Trung Ninh - Người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian nghiên cứu

và hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ động viên tôi học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Huế, tháng 08 năm 2018

Tác giả luận văn

Đặng Hoàng Hà

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC CẤC BIỂU BẢNG 5

DANH MỤC CÁC HÌNH 6

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 9

5 Phạm vi nghiên cứu 9

6 Giả thuyết khoa học 9

7 Phương pháp nghiên cứu: 9

8 Đóng góp mới của đề tài 10

9 Cấu trúc của luận văn 10

NỘI DUNG 11

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 11

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 11

1.2 Phát triển năng lực vận dụng kiến thức 12

1.2.1 Khái niệm năng lực 12

1.2.2 Các loại năng lực chuyên biệt cần phát triển thông qua dạy học môn Hóa học 14

1.2.3 Năng lực vận dụng kiến thức 19

1.2.4 Công cụ đo và đánh giá năng lực 20

1.2.5 Tầm quan trọng của việc phát triển năng lực vận dụng thực tiễn 21

1.3 Bài tập hóa học 22

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.3.1 Khái niệm về bài tập hóa học 22

1.3.2.Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học 23

1.3.3 Nguyên tắc xây dựng và tuyển chọn hệ thống bài tập hóa học 23

1.3.4 Bài tập hóa học thực tiễn 25

1.3.5 Vai trò bài tập hóa học thực tiễn 25

1.3.6 Phân loại bài tập hóa học thực tiễn 27

1.4 Thực trạng việc sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học phần phi kim Hóa học10 THPT 29

1.4.1 Mục đích điều tra 29

1.4.2 Nội dung điều tra 29

1.4.3 Đối tượng điều tra 29

1.4.4 Phương pháp điều tra 29

1.4.5 Kết quả điều tra 30

TIỂU KẾT CH NG 1 31

Chương 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH THÔNG QUA HỆ THỐNG BÀI TẬP PHẦN PHI KIM HÓA HỌC 10 33

2.1 Phân tích chương trình phần phi kim hóa học 10 33

2.1.1 Mục tiêu cơ bản của chương trình phần phi kim hóa học 10 33

2.1.2 Cấu trúc nội dung chương trình hóa học 10 phần phi kim 34

2.2 Thiết kế hệ thống bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua hệ thống bài tập phần phi kim Hóa học 10 THPT 36

2.2.1 Cơ sở và nguyên tắc 36

2.2.2 Qui trình thiết kế hệ thống bài tập theo hướng phát triển năng lực 37

2.3 Hệ thống bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh thông qua hệ thống bài tập phần phi kim Hóa học 10 39

2.4 Phương pháp sử dụng Hệ thống bài tập theo hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh thông qua phần phi kim Hóa học 10 69

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.4.1 Sử dụng bài tập khi truyền thụ kiến thức mới 69

TIỂU KẾT CH NG 2 81

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 82

3.1 Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm 82

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 82

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 82

3.2 Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm 82

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm 82

3.2.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 82

3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 83

3.3.1 Chọn mẫu thực nghiệm sư phạm 83

3.3.2 Quan sát giờ học 83

3.3.3 Bài kiểm tra 84

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 84

3.4.1 Nhận xét về tiến trình dạy học 84

3.4.2 Đánh giá định lượng 86

3.4.3 Xử lí thống kê kết quả thực nghiệm sư phạm 93

3.4.4 Đánh giá, phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 97

TIỂU KẾT CH NG 3 98

KẾT LUẬN 99

1 Đánh giá kết quả nghiên cứu 99

2 Một số kiến nghị, đề xuất 99

3 Hướng phát triển của đề tài 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CẤC BIỂU BẢNG

Trang

Bảng 3.1 Bảng số liệu học sinh được chọn làm mẫu thực nghiệm 83

Bảng 3.2 Bảng kết quả đánh giá năng lựcVDKTcủa HS 84

Bảng 3.3 Bảng kết quả điều tra HS trong quá trình thực nghiệm 85

Bảng 3.4 Phân phối tần suất số học sinh theo điểm bài kiểm tra trước thực nghiệm 87

Bảng 3.5 Kết quả học sinh đạt điểm của 2 bài kiểm tra của trường THPT Tân Châu 87

Bảng 3.6 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 1 của trường THPT Tân Châu 88

Bảng 3.7 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 2 của trường THPT Tân Châu 89

Bảng 3.8 Kết quả học sinh đạt điểm của 2 bài kiểm tra của trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm 90

Bảng 3.9 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 1 của trườngTHPT Nguyễn Bỉnh Khiêm 91

Bảng 3.10 Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 2 của trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm 92

Bảng 3.11 Bảng phân loại kết quả học tập của học sinh trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm 93

Bảng 3.12 Tổng hợp các tham số đặc trưng 96

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 3.1 Đường lũy tích bài kiểm tra lần 1 của trường THPT Tân Châu 88 Hình 3.2 Đường lũy tích bài kiểm tra lần 2 của trường THPT Tân Châu 89 Hình 3.3 Đồ thị phân loại kết quả học tập của học sinh trườngTân Châu 90 Hình 3.4 Đường lũy tích bài kiểm tra lần 1của trườngTHPT Nguyễn Bỉnh Khiêm 91 Hình 3.5 Đường lũy tích bài kiểm tra lần 2 của trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm 92 Hình 3.6 Đồ thị phân loại kết quả học tập của học sinh trường THPT

Nguyễn Bỉnh Khiêm 93

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc

tế, việc đào tạo ra nguồn nhân lực phục vụ cho sự phát triển của đất nước là cực kì quan trọng, điều này đặt ra cho ngành giáo dục là phải đào tạo ra những con người mới có đủ phẩm chất và năng lực; năng động và sáng tạo Để đáp ứng những yêu cầu

đó, ngành giáo dục phải có sự đổi mới một cách toàn diện về mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh Điều này đã được khẳng định trong các nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII, VIII và được thể chế hóa thành Luật Giáo dục

Điều 28.2 Luật Giáo dục quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải

phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [5] Điều này càng đòi hỏi đổi mới

giáo dục phải tập trung cho vấn đề chất lượng,chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc

HS "học được cái gì" sang học "làm được cái gì" Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội

Ngày 4-11-2013, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nghị quyết chỉ rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là n ng cao d n trí, đào

tạo nh n lực, bồi dưỡng nh n tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang

b kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và ph m ch t ngư i học Học đi đôi

Demo Version - Select.Pdf SDK

với hành lý luận gắn với thực tiễn giáo dục nhà trư ng kết hợp với giáo dục gia đình

và giáo dục hội…”[12].Nghị quyết đã cho thấy tầm quan trọng của việc phát triển

năng lực cho học sinh, đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Vấn đề đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo được thể hiện rỏ trong

Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy

học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của ngư i học” [12]

Xuất phát từ những lý do trên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “Phát triển năng

lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh thông qua hệ thống bài tập phần phi kim hóa học 10 THPT”

2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức đã học của học sinh trường THPT vào thực tiễn thông qua hệ thống bài tập phần phi kim chương trình Hóa học lớp 10 THPT

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến đề tài: Đổi mới phương pháp dạy học hóa học, bài tập hóa học, những vấn đề tổng quan về năng lực, năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn và phát triển năng lực này cho HS ở trường THPT

3.2 Điều tra, khảo sát, đánh giá thực trạng việc sử dụng bài tập hóa học và phát triển năng lực VDKT vào thực tiễn cho HS trong quá trình dạy học môn Hóa học tại các trường THPT ở tỉnh An Giang hiện nay

3.3 Nghiên cứu nội dung, cấu trúc chương trình, sách giáo khoa, sách bài tập hóa học ở trường phổ thông, đặc biệt là phần hóa học phi kim–Hóa học 10

3.4 Nghiên cứu tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực cho HS trong dạy học phần hóa học phi kim-Hóa học 10 Bên cạnh đó trong đề tài cũng xây dựng một số bài tập nâng cao nhằm phân loại đối tượng HS

3.5 Nghiên cứu đề xuất các biện pháp sử dụng hệ thống bài tập đã tuyển chọn và xây dựng để phát triển và đánh giá năng lực cho HS ở trường THPT

3.6 Thiết kế bộ công cụ đo năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.7 Thực nghiệm sư phạm bước đầu nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả hệ thống bài tập, những biện pháp đề xuất của đề tài

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy và học môn Hoá học ở trường THPT

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn và Hệ thống các bài tập hóa học có nội dung thực tiễn liên quan đến phần hóa học phi kim lớp 10THPT

5 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Nghiên cứu khả năng vận dụng kiến thức thực tiễn của học sinh

và hình thức dạy học phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của phần hóa học phi kim lớp 10

- Địa bàn: Một số trường THPT thuộc Tỉnh An Giang

- Thời gian: Từ tháng 4/2017 đến tháng 5/2018

6 Giả thuyết khoa học

Nếu sử dụng bài tập hóa học thực tiễn trong sự phối hợp với các phương pháp dạy học tích cực sẽ phát triển được năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh lớp 10 góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học ở trường THPT

7 Phương pháp nghiên cứu:

7.1.Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

+ Nghiên cứu cơ sở Tâm lí học, Giáo dục học, Triết học của việc phát triển năng lực và một số lý thuyêt về phương pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho HS ở trường THPT

+ Nghiên cứu các nội dung, các tài liệu liên quan đến lí luận dạy học, phương pháp dạy học môn Hóa học

+ Nghiên cứu các tài liệu về dạy học tích cực, dạy học phát triển năng lực về môn Hóa ở trường THPT

+ Nghiên cứu tài liệu, bài tập vận dụng thực tiễn

+ Nghiên cứu về cách xây dựng và cách giải bài tập vận dụng

Demo Version - Select.Pdf SDK

7.2.Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Điều tra, phỏng vấn

- Phỏng vấn trực tiếp GV, HS.Điều tra thực tiễn dạy và học môn Hóa học của

GV, HS trường THPT thông qua phiếu hỏi hoặc quan sát các giờ dạy

- Xây dựng bảng kiểm và quan sát năng lực vận dụng kiến thức của HS ở Trường THPT và quan sát, đánh giá sự tiến bộ qua quá trình bồi dưỡng, phát triển năng lực vận dụng kiến thức

7.2.2 Thực nghiệm sư phạm

+ Nhằm kiểm nghiệm tính khả thi, hiệu quả của biện pháp và những đề xuất của đề tài

+ Trong đề tài trình bày kỹ năng giải bài tập Hóa học của học sinh ở Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trường THPT Tân Châu…

7.3 Phương pháp xử lý thống kê

Dùng phương pháp thống kê xử lý số liệu thực nghiệm, rút ra kết luận

8 Đóng góp mới của đề tài

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận về vấn đề phát triển năng lực vận dụng kiến thức của HS trong quá trình dạy học môn Hóa học ở trường THPT

- Điều tra đánh giá thực trạng về việc sử dụng bài tập và phát triển năng lực của HS trong dạy học môn Hóa học ở trường THPT tỉnh An Giang

- Tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập phần hóa học phi kim- Hóa học 10 dùng để phát triển năng lực vận dụng kiến thức của HS trường THPT

- Các biện pháp sử dụng hệ thống bài tập hóa học thực tiễn nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo thì nội dung chính của luận văn gồm 3 chương

+ Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

+ Chương 2:Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tậpphần phi kim theo định hướngphát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS ở trường THPT

+ Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK