Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học một số chủ đề tích hợp chương nguyên tử và chương phản ứng oxi hóa khử hóa học lớp 10 THPT (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ HỒNG LỆ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIÂI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG CHƯƠNG “NGUYÊN TỬ” VÀ CHƯƠNG “P

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HỒNG LỆ

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIÂI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG CHƯƠNG “NGUYÊN TỬ”

VÀ CHƯƠNG “PHÂN ỨNG ÔXI HÓA KHỬ” HÓA HỌC

LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý Luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN PHÚ TUẤN

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

NGUYỄN THỊ HỒNG LỆ

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CẢM ƠN

Luận văn thạc sĩ giáo dục học chuyên ngành "Lý luận và phương pháp

dạy học bộ môn Hóa học" với đề tài: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học một số chủ đề tích hợp chương "Nguyên tử" và chương "Phản ứng oxi hóa - khử" - Hóa học lớp 10 THPT là kết

quả của quá trình cố gắng không ngừng của bản thân và được sự giúp đỡ, động viên khích lệ của các thầy, bạn bè đồng nghiệp và người thân Qua trang viết này tôi xin gửi lời cảm ơn tới những người đã giúp đỡ tôi trong thời gian học tập - nghiên cứu khoa học vừa qua

Tôi xin tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với thầy giáo TS Nguyễn Phú Tuấn đã trực tiếp tận tình hướng dẫn cũng như cung cấp tài liệu thông tin khoa học cần thiết cho luận văn này

Xin chân thành cảm ơn quý Lãnh đạo trường Đại học sư phạm - Đại học Huế, khoa sư phạm và các thầy, cô bộ môn đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt công việc nghiên cứu khoa học của mình

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn quý đồng nghiệp các trường thực nghiệm, đơn vị công tác đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn

TÁC GIẢ

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU 5

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ 6

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 9

5 Phạm vi nghiên cứu 9

6 Phương pháp nghiên cứu 9

7 Thời gian nghiên cứu 9

8 Địa bàn nghiên cứu 9

9 Giả thuyết khoa học 10

10 Đóng góp của đề tài 10

PHẦN 2: NỘI DUNG 11

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 11

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 11

1.2 Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học 13

1.2.1 Định hướng đổi mới giáo dục 13

1.2.2 Định hướng đổi mới phương pháp 13

1.3 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực 14

1.3.1 Khái niệm năng lực 14

1.3.2 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 14

1.3.3 Năng lực giải quyết vần đề 15

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.4 Dạy học theo chủ đề 16

1.4.1 Dạy học theo chủ đề 16

1.4.2 Dạy học tích hợp 18

1.5 Thực trạng việc dạy học theo chủ đề tích hợp và năng lực GQVĐ của học sinh ở một số trường THPT huyện Chợ Mới - Tỉnh An Giang 21

1.5.1 Thực trạng việc dạy học theo chủ đề tích hợp ở một số trường THPT trên địa bàn huyện Chợ Mới 21

1.5.2 Thực trạng năng lực giải quyết vấn đề của HS một số trường THPT trên địa bàn huyện Chợ Mới 22

Tiểu kết chương 1 23

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CÁC CHỦ ĐỀ CÓ TÍCH HỢP LIÊN MÔN PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 24

2.1 Kiến thức trọng tâm phần Hóa học đại cương lớp 10 THPT 24

2.1.1 Nội dung 24

2.1.2 Đặc điểm 24

2.2 Nội dung kiến thức các môn học được dạy tích hợp trong chương “Nguyên tử” và chương “Phản ứng oxi hóa – khử” - Phần Hóa học đại cương lớp 10 THPT 25

2.3 Nguyên tắc và quy trình thiết kế chủ đề dạy học tích hợp 26

2.3.1 Nguyên tắc thiết kế chủ đề dạy học tích hợp 26

2.3.2 Quy trình thiết kế chủ đề dạy học tích hợp 26

2.3.3 Xác định nội dung và hình thức dạy học từng chủ đề 27

2.4 Xây dựng các chủ đề dạy học 28

2.4.1 Chủ đề 1: Nguyên tử và cấu tạo hóa học 28

2.4.2 Chủ đề 2: Phản ứng oxi hóa - khử và môi trường 48

Tiểu kết chương 2 66

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 67

3.1 Mục đích thực nghiệm 67

3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 67

3.3 Địa điểm thực nghiệm sư phạm 67

3.4 Thời gian thực nghiệm sư phạm 67

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.5 Tiến trình thực nghiệm sư phạm 68

3.5.1 Đối tượng thực nghiệm 68

3.5.2 Nội dung thực nghiệm 68

3.6 Kết quả thực nghiệm sư phạm 71

3.7 Xử lý số liệu thực nghiệm 74

3.8 Phân tích kết quả thực nghiệm 82

3.8.1 Kết quả bài kiểm tra 82

3.8.2 Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS các lớp TN 83

3.8.3 Ý kiến của GV và HS sau khi dạy và học các chủ đề tích hợp trong chương I và chương IV - Phần đại cương hóa học lớp 10 THPT 85

Tiểu kết chương 3 87

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 88

1 Kết luận 88

2 Kiến nghị 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang

Bảng 2.1 Kiến thức trọng tâm phần Hóa học đại cương lớp 10 THPT 24

Bảng 2.2 Nội dung kiến thức các môn học được dạy tích hợp trong chương I và chương IV - Phần Hóa học đại cương lớp 10 THPT 25

Bảng 3.1 Công cụ đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS 69

Bảng 3.2 Kết quả các bài KTTX và KTĐK 71

Bảng 3.3 Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS Trường THPT Võ Thành Trinh 72

Bảng 3.4 Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS Trường THPT Huỳnh Thị Hưởng 73

Bảng 3.5 Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS Trường THPT Ung Văn Khiêm 74

Bảng 3.6 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài KTTX lần 1 76

Bảng 3.7 Tổng hợp kết quả học tập bài KTTX lần 1 77

Bảng 3.8 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài KTTX lần 1 78

Bảng 3.9 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài KTTX lần 2 78

Bảng 3.10 Tổng hợp kết quả học tập bài KTTX lần 2 79

Bảng 3.11 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài KTTX lần 2 80

Bảng 3.12 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài KTĐK lần 1 80

Bảng 3.13 Tổng hợp kết quả học tập bài KTĐK lần 1 81

Bảng 3.14 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài KTĐK lần 1 82

Bảng 3.15 Kết quả đánh giá của GV về các chủ đề tích hợp trong chương I và chương IV - Phần đại cương hóa học lớp 10 THPT 86

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Trang

Hình 1.1 Cấu trúc của vấn đề 15

Hình 2.1 Thí nghiệm tìm ra tia âm cực của nhà bác học người Anh (J.J Thomson) 33

Hình 2.2 Thí nghiệm tìm ra hạt nhân của nhà vật lý người NewZealand Ernest Rutherford 34

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài KTTX lần 1 77

Hình 3.2 Biểu đồ kết quả học tập bài KTTX lần 1 77

Hình 3.3 Đồ thị đường lũy tích bài KTTX lần 2 79

Hình 3.4 Biểu đồ kết quả học tập bài KTTX lần 2 79

Hình 3.5 Đồ thị đường lũy tích bài KTĐK lần 1 81

Hình 3.6 Biểu đồ kết quả học tập bài KTĐK lần 1 81

Hình 3.7 Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS trường THPT Võ Thành Trinh 83

Hình 3.8 Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS trường THPT Huỳnh Thị Hưởng 83

Hình 3.9 Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS trường THPT Ung Văn Khiêm 84

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay sự phát triển nhanh chóng của xã hội hiện đại đã đặt ra những yêu cầu cao về chất lượng đào tạo nguồn nhân lực Tổ chức UNESCO đã khẳng định:

“Nền giáo dục hôm nay và tương lai phải dựa trên 04 trụ cột: Learning to know – học để biết; learning to do – học để làm; learning to be – học để khẳng định mình; learning to live together – học để cùng chung sống” Vì vậy việc làm thế nào để

giúp HS tích cực, chủ động trong học tập; có phương pháp học tập thích hợp, có kĩ năng vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống là vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết

Bộ Giáo dục đào tạo đang thực hiện chủ trương đổi mới căn bản và toàn diện trong giáo dục nh m thực hiện mục tiêu đào tạo những chủ nhân tương lai của đất nước thành những con người chủ động, tích cực, sáng tạo Có như vậy mới có được những thế hệ đủ sức đảm đương gánh vác những trọng trách của đất nước trong thời kì mới, thời kì hội nhập, thời kì mà nền kinh tế tri thức giữ vai trò chủ đạo

Những người trực tiếp đứng lớp làm nhiệm vụ giảng dạy trong thời gian gần đây được ngành Giáo dục quan tâm, tạo điều kiện học hỏi, nắm bắt nhiều phương pháp giảng dạy mới để thực hiện mục tiêu nêu trên Ngày càng nhiều phương pháp

tổ chức dạy học được nghiên cứu và ứng dụng trên thế giới cũng như trong nước nên việc tìm hiểu, học hỏi để vận dụng cần phải được thực hiện thường xuyên

Trong nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học theo yêu cầu đổi mới mà chúng

ta đang thử nghiệm, vận dụng thì “D c t eo c ” và “D c tíc ợp” là

một trong những yêu cầu được thực hiện từ năm học 2014-2015 đến nay

Việc dạy học theo chủ đề và dạy học tích hợp đòi hỏi huy động kiến thức, kỹ năng, phương pháp của nhiều môn học Điều này tạo thuận lợi cho việc trao đổi và làm giao thoa các mục tiêu dạy học của các môn học khác nhau Vì vậy, việc dạy học theo chủ đề và dạy học tích hợp sẽ đáp ứng yêu cầu dạy học để phát triển năng lực học sinh

Thiết kế chủ đề và tích hợp những kiến thức của nhiều môn học ngoài việc

Demo Version - Select.Pdf SDK

tạo điều kiện thực hiện mục tiêu của môn học, nó còn cho phép tránh sự lặp lại nội dung các môn học nên tiết kiệm thời gian tổ chức hoạt động học tập

Bên cạnh đó việc dạy học theo chủ đề và dạy học tích hợp còn kích thích giáo viên tư duy và không ngừng trau dồi kiến thức ở nhiều lĩnh vực, bộ môn khác nhau để có một hệ thống kiến thức sâu, rộng đủ để đáp ứng với những đòi hỏi ngày càng cao của dạy học hiện nay Bên cạnh đó học sinh hứng thú với những tiết học hơn, dễ hiểu và hiểu sâu nội dung bài học Đặc biệt các em sẽ có những chuyển biến

rõ rệt trong khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn Từ đó khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn, tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP CHƯƠNG

“NGUYÊN TỬ” VÀ CHƯƠNG “PHẢN ỨNG OXI HÓA – KHỬ” – HÓA HỌC LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng chủ đề và xác định nội dung tích hợp nh m giúp học sinh chủ động tìm hướng giải quyết vấn đề để thực hiện tốt các nhiệm vụ học tập được giao; giúp học sinh phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức tổng hợp của nhiều môn học vào việc giải quyết các tình huống thực tiễn; giáo dục cho các em ý thức bảo vệ môi trường, ứng phó với sự biến đổi khí hậu trong giai đoạn hiện nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu một số vấn đề về cơ sở lý luận có hiệu quả như: Dạy học theo chủ đề và dạy học tích hợp

- Điều tra cơ bản về thực trạng dạy học theo chủ đề và dạy học tích hợp cấp

THPT; thực trạng năng lực GQVĐ của HS thuộc một số trường trên địa bàn huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang

- Thiết kế, xây dựng chủ đề và những nội dung dạy học tích hợp trong chương I và chương IV - Phần Hóa đại cương lớp 10 THPT

Demo Version - Select.Pdf SDK

- Tiến hành xây dựng chủ đề và kế hoạch dạy học theo chủ đề

- Thực nghiệm sư phạm nh m đánh giá hiệu quả của việc thực hiện đề tài

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học theo chủ đề và dạy học tích

hợp ở Trường THPT

4.2 Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống kiến thức, kỹ năng của các môn học

liên quan đến chủ đề dạy học “Chương I và chương IV hóa học lớp 10 THPT”

5 Phạm vi nghiên cứu

Chương trình hóa học lớp 10 THPT trọng tâm là 2 chương:

- Chương I: Nguyên tử

- Chương IV: Phản ứng oxi hóa – khử

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu lý thuyết về cơ sở lý luận dạy học theo chủ đề và dạy học tích hợp

- Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học theo chủ đề và dạy học tích hợp, xây dựng chủ đề dạy học tích hợp

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Nghiên cứu về thực trạng dạy học theo chủ đề và dạy học tích hợp cấp

THPT; thực trạng năng lực GQVĐ của HS thuộc một số trường trên địa bàn huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang

- Thực nghiệm sư phạm

6.3 Phương pháp toán học: Dùng thống kê toán học để xử lý số liệu thực

nghiệm

7 Thời gian nghiên cứu

Từ tháng 03/2017 đến tháng 05/2018

8 Địa bàn nghiên cứu

Ba Trường THPT trên địa bàn huyện Chợ Mới: Trường THPT Võ Thành Trinh, Trường THPT Ung Văn Khiêm, Trường THPT Huỳnh Thị Hưởng

Demo Version - Select.Pdf SDK

9 Giả thuyết khoa học

Việc dạy học theo chủ đề và tích hợp kiến thức liên môn có hiệu quả sẽ rèn luyện cho HS các năng lực:

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực vận dụng kiến thức tổng hợp của các môn học (Hóa học, Toán học, Sinh học, Vật lý, Địa lý, Tiếng Anh) để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống đồng thời khắc sâu kiến thức của môn học, góp phần nâng cao chất lượng bộ môn Hóa Học ở trường phổ thông

10 Đóng góp của đề tài

Xây dựng và đề xuất cách sử dụng các chủ đề có vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học phần Hóa Học đại cương lớp 10 THPT nh m phát triển cho HS năng lực làm việc độc lập, tích cực, hợp tác và sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề; giúp

HS biết vận dụng kiến thức nhiều môn học (Toán học, Sinh học, Vật lý, Địa lý, Tiếng Anh) để giải quyết các vấn đề của Hóa Học đặt ra Tạo cho học sinh hứng thú,

có thái độ tích cực khi tìm hiểu kiến thức phần Hóa học đại cương lớp 10 THPT

Demo Version - Select.Pdf SDK