Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở các trường trung học phổ thông huyện bắc sơn, tỉnh lạng sơn

Theo định hướng của nội dung dạy học tự chọn ở THPT mà viện chiến lược vàchương trình giáo dục đưa ra thì tất cả các môn học bắt buộc trong chương trìnhTHPT hiện hành đề được đưa vào nội

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NÔNG LONG SƠN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

THEO CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NÔNG LONG SƠN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

THEO CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nông Khánh Bằng

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa có ai thực hiện nghiên cứu./

Thái Nguyên, tháng 7 năm 2018

Tác giả luận văn

Nông Long Sơn

LỜI CẢM ƠN

Qua 2 năm học tại trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, được sựgiúp đỡ và chỉ bảo tận tình của các thầy giáo, cô giáo và sự nỗ lực cố gắng của bảnthân, tôi đã hoàn thành luận văn khoa học này

Với tình cảm chân thành nhất, tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu, quýThầy giáo, Cô giáo, Cán bộ trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, PhòngĐào tạo sau Đại học, Khoa Tâm lý - Giáo dục đã tận tình giảng dạy, tạo điều kiệngiúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập, nghiên cứu

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới tiến sĩ NôngKhánh Bằng người Thầy đã rất tận tâm, nhiệt tình hướng dẫn khoa học và giúp đỡ tôihoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tới các đồng chí Ban giám hiệu trường THPT VănQuan, THPT Lương Văn Tri, THPT Bình Gia, THPT Pác Khuông, các đồng chí trongBan giám hiệu, tổ trưởng, phó chuyên môn, các đồng chí GV và các em học sinh củatrường THPT Bắc Sơn, THPT Vũ Lễ đã tạo điều kiện, cộng tác và ủng hộ tôi trongquá trình học tập, khảo sát, thu thập dữ liệu liên quan đến luận văn

Xin cám ơn gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã động viên khích lệ để tôi hoànthành luận văn này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song do điều kiện về thời gian, khả năng nghiêncứu còn hạn chế, chắc chắn luận văn còn nhiều thiếu sót Kính mong nhận đượcnhững ý kiến đóng góp, chỉ dẫn của các Thầy giáo, Cô giáo, các bạn đồng nghiệp đểluận văn được hoàn thiện hơn

N g u y ê n ,

t h á n g 7

n ă m 2 0 1 8

T ác gi ả lu ậ n vă n

N ôn g Lo

n g S ơ n

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN

ii MỤC LỤC

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv DANH MỤC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

5 Giả thuyết khoa học 2

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 4

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 4

1.1.1 Các nghiên cứu về quản lý dạy học theo chủ đề tự chọn trên thế giới 4

1.1.2 Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn trong nước 5

1.2 Một số vấn đề lý luận về hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT 6

1.2.1 Các khái niệm cơ bản 6

1.2.2 Vị trí, mục tiêu của giáo dục THPT 8

1.2.3 Dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT 10

1.3 Một số vấn đề lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT 16

1.3.1 Khái niệm về quản lý hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn 16

1.3.2 Chức năng quản lý của Hiệu trưởng trường THPT 17

1.3.3 Nội dung công tác quản lý hoạt động dạy học tự chọn 211.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn

ở trường THPT 27

1.4.1 Các yếu tố thuộc về chủ thế quản lý 27

1.4.2 Các yếu tố thuộc về khách thể quản lý 27

1.4.3 Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý 27

Kết luận chương 1 28

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN 29

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 29

2.1.1 Về vị trí địa lí, lịch sử huyện Bắc Sơn 29

2.1.2 Về điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn 29

2.1.3 Tình hình phát triển giáo dục của huyện Bắc Sơn 30

2.2 Thực trạng đội ngũ giáo viên Trung học phổ thông huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn 34

2.2.1 Về cơ cấu đội ngũ giáo viên 34

2.2.2 Về chất lượng đội ngũ giáo viên 35

2.3 Thực trạng về hoạt động dạy học các chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn 38

2.3.1 Thực trạng nhận thức về hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn 39

2.3.2 Thực trạng thực hiện hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn 42

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn 47

2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch, chương trình hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn 47

2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện dạy học theo các chủ đề tự chọn 50

2.4.3 Thực trạng tổ chức các lực lượng tham gia việc dạy học các chủ đề tự chọn

54 2.4.4 Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả dạy học theo các chủ đề tự chọn 55

2.4.5 Thực trạng điều kiện cơ sở vật chất phục vụ dạy học các chủ đề tự chọn 58

2.5 Nguyên nhân của thực trạng trong công tác quản lý hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

61 2.5.1 Nguyên nhân của những ưu điểm trong hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn 61

2.5.2 Nguyên nhân của những tồn tại trong hoạt động dạy học theo các chủ

đề tự chọn 64

Kết luận chương 2 69

Chương 3 BIỆN PHÁP PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CÁC CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN Ở TRƯỜNG THPT HUYỆN BẮC SƠN, TỈNH LẠNG SƠN 71

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 71

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 71

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 71

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tỉnh hiệu quả 71

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học các chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn 71

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức về HĐDH các chủ đề tự chọn ở trường THPT .71

3.2.2 Biện pháp 2: Phát triển đội ngũ giáo viên giảng dạy học các chủ đê tự chọn 72

3.2.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học các chủ đề tự chọn 73

3.2.4 Biện pháp 4: Tăng cường kiểm tra đánh giả kết quả học tập của học sinh về các chủ đề tự chọn 76

3.2.5 Biện pháp 5: Tăng cường quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ HĐDH các chủ đề tự chọn 76

3.3 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 78

3.3.1 Mục đích khảo nghiệm 78

3.3.2 Đối tượng khảo nghiệm 78

3.3.4 Phương pháp khảo nghiệm 78

3.3.5 Cách đánh giá 78

3.3.6 Kết quả khảo nghiệm 78

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87

1 Kết luận 87

2 Khuyến nghị 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91 PHỤ LỤC

IHQ : Ít hiệu quả

ITX : Ít thường xuyên

KHQ : Không hiệu quả

PHT : Phó Hiệu trưởng

PPDH : Phương pháp dạy họcQLGD : Quản lí giáo dục

THPT : Trung học phổ thông

TTCM : Tổ trưởng chuyên môn

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Tổng hợp xếp loại 2 mặt giáo dục cấp THPT năm 2016-2017 31

Bảng 2.2 Quy mô phát triển giáo dục trong 3 năm học (2014-2017) 32

Bảng 2.3 Kết quả xếp loại hạnh kiểm cấp THPT 33

Bảng 2.4 Kết quả xếp loại học lực cấp THPT 33

Bảng 2.5 Cơ cấu đội ngũ giáo viên 34

Bảng 2.6 Thống kê số năm công tác của giáo viên 35

Bảng 2.7 Xếp loại phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống đội ngũ nhà giáo 35

Bảng 2.8 Xếp loại chuyên môn nghiệp vụ đội ngũ giáo viên 36

Bảng 2.9 Tổng hợp ý kiến đánh giá về kiến thức năng lực chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên 37

Bảng 2.10 Xếp loại đội ngũ giáo viên theo chuẩn 38

Bảng 2.11 Nhận thức về tầm quan trọng của HĐDH các chủ đề tự chọn 39

Bảng 2.12 Nhận thức về khái niệm hoạt động dạy học các chủ đề tự chọn 40

Bảng 2.13 Nhận thức về mục tiêu của hoạt động dạy học các chủ đề tự chọn 41

Bảng 2.14 Thực trạng về xây dựng nội dung dạy học theo chủ đề tự chọn 42

Bảng 2.15 Thực trạng về việc sử dụng các PPDH theo các chủ đề tự chọn 44

Bảng 2.16 Thực trạng về hình thức tổ chức dạy học theo các chủ đề tự chọn 45

Bảng 2.17 Hiệu quả của hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn 46

Bảng 2.18 Thực trạng việc xây dựng kế hoạch, chương trình HĐDH theo các chủ đề tự chọn 48

Bảng 2.19 Thực trạng việc tổ chức thực hiện dạy học các chủ đề tự chọn 50

Bảng 2.20 Sự tham gia học tập của học sinh khi có giáo viên có kinh nghiệm, giáo viên giỏi phụ trách dạy học các chủ đề tự chọn 51

Bảng 2.21 Việc tham gia của học sinh vào lớp học tự chọn 52

Bảng 2.22 Thực trạng tổ chức các lực lượng tham gia việc dạy học các chủ đề tự chọn 54

Bảng 2.23 Thực trạng việc kiểm tra, đánh giá kết quả dạy các chủ đề tự chọn 56

Bảng 2.24 Thực trạng điều kiện CSVC phục vụ dạy học các chủ đề tự chọn 58

Bảng 2.25 Nguyên nhân kết quả đạt được trong công tác quản lý HĐDH các chủ đề tự chọn ở trường THPT 62

Bảng 2.26 Nguyên nhân tồn tại trong công tác quản lý HĐDH các chủ đề tự chọn ở trường THPT 65

Bảng 3.1 Nâng cao nhận thức cho CBQL, GV và HS về HĐDH các chủ đề tự chọn 79

Bảng 3.2 Tổ chức các lực lượng tham gia dạy học các chủ đề tự chọn 80

Bảng 3.3 Tổ chức thực hiện chương trình, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức HĐDH các chủ đề tự chọn 81

Bảng 3.4 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh 83

Bảng 3.5 Tăng cường quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ HĐDH các chủ đề tự chọn 84

nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam là: tăng cường hơn nữa tính "phân hoá"

trong giáo dục Sự khẳng định này được dựa trên cơ sở tồn tại khách quan những khácbiệt của người học về tâm lý, thể chất, năng lực và những sự khác biệt về nhu cầu vàđiều kiện kinh tế - xã hội, tự nhiên của các vùng dân cư khác nhau Chương trình giáodục của nhiều nước thể hiện ngày càng rõ hơn tinh thần phân ban và dạy học tự chọn,đặc biệt là ở các lớp cuối của giáo dục phổ thông Ưu điểm nổi bật của dạy học tự chọn

là đáp ứng được yêu cầu phân hoá cao của học sinh Tuy nhiên, dạy học tự chọn đòi hỏi

cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và năng lực quản lý cao Xu hướng hiện nay của nhiềunước là hướng tới hình thức dạy học tự chọn

Chương trình giáo dục của nhiều nước trên thế giới thể hiện ngày càng rõ hơntinh thần phân ban và dạy học tự chọn, đặc biệt là ở các lớp cuối của giáo dục phổthông Ưu điểm nổi bật của dạy học tự chọn là đáp ứng được yêu cầu phân hoá caocủa học sinh Tuy nhiên, dạy học tự chọn đòi hỏi cơ sở vật chất, thiết bị dạy học vànăng lực quản lý cao Xu hướng hiện nay của nhiều nước là hướng tới hình thức dạyhọc theo chủ đề tự chọn

Ngoài việc đáp ứng mục tiêu chung của giáo dục trung học, dạy học theo chủ

đề tự chọn nhằm thực hiện phân hoá dạy học và dạy học hướng tới cá nhân với mụctiêu cụ thể củng cố, bổ sung và khai thác sâu chương trình các môn học của cấp học

và của các ban khác nhau, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của học sinh, rèn luyệntính tích cực, tự giác và khả năng tự học của học sinh Trong những năm gần đâyhoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn đã được quy định trong chương trình dạy họcnói chung ở trường THPT

Qua thực tiễn khảo sát việc xây dựng nội dung chương trình dạy học theocác chủ đề tự chọn ở các trường THPT ở huyện Bắc Sơn cho thấy công tác quản lýhoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn còn chưa đạt hiệu quả cao và còn một số

hạn chế như: (Việc xây dựng chương trình còn mang tính độc lập, chưa có sự liên kết điều hành xuyên suốt).

Kết quả khảo sát cho thấy chất lượng học tập của học sinh đạt kết quả chưa cao

Từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài: "Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, Tỉnh Lạng Sơn" và

nghiên cứu các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động dạyhọc theo chủ đề tự chọn sẽ làm cho việc dạy học loại hình này ở các trường THPThuyện Bắc Sơn, Tỉnh Lạng Sơn đạt kết quả cao hơn

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá thực trạng công tác quản lýhoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh LạngSơn từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn gópphần nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học ở các trường THPT trên địa bàn huyện

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu lý luận về QLHĐ dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT huyện

Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

3.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở

các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

3.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn các

trường THPT Huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở các trường THPT của huyệnBắc Sơn, Lạng Sơn

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở các trường THPThuyện Bắc Sơn, Lạng Sơn

5 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, công tác quản lý hoạt động dạy học nói chung và hoạt động dạy họctheo chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn đã được thựchiện bằng nhiều biện pháp khác nhau và đã mang lại những kết quả nhts định Song

có những biện pháp đảm bảo tính khoa học, thực tiễn thì sẽ góp phần nâng cao chấtlượng và hiệu quả dạy học của các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu thực trạng công tác quản lý hoạt động dạyhọc theo chủ đề tự chọn ở trường THPT của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

7 Phương pháp nghiên cứu

Kết hợp 03 nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu Luật Giáo dục, các văn kiện của Đảng, Nhà nước, văn bản của BộGiáo dục và Đào tạo ban hành; nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài Từ đó,phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu để xây dựng khung lýthuyết làm luận cứ lý luận cho đề tài nghiên cứu

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra, phỏng vấn,quan sát, chuyên gia, phương pháp thựcnghiệm, phương pháp phân tích, tổng hợp kinh nghiệm

7.3 Phương pháp thống kê toán học, xử lý số liệu

Sử dụng một số công thức, thuật toán, tiện ích, phần mềm để thống kê, biểudiễn, xử lý số liệu, định lượng kết quả nghiên cứu nhằm đưa ra những kết luận phục

vụ công tác nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Luận văn được chia thành: phần mở đầu, ba chương và kết luận

Mở đầu: Nêu mục đích, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu.

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở

trường THPT

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở các

Trường Trung học phổ thông huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường

các THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn

Kết luận và khuyến nghị.

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO

CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu về quản lý dạy học theo chủ đề tự chọn trên thế giới

Hình thức dạy học tự chọn ra đời vào khoảng thế kỉ XIX và ngày càng phát

triển, đặc biệt ở Hoa Kỳ Mọi học sinh phải học một số môn học cốt lõi (hay còn gọi

là môn học bắt buộc), ngoài ra, học sinh có thể chọn học một số môn khác theo năng

lực, nguyện vọng cá nhân Hoặc có hình thức tự chọn khác là: có chương trình chuẩn

và chương trình nâng cao Nếu phân ban hướng đến các nhóm lớn học sinh với khảnăng, sở thích, nhu cầu, điều kiện học tập giống nhau thì dạy học tự chọn hướng đếntừng cá nhân học sinh

Hình thức học phân ban không có môn học và giáo trình tự chọn thường được

áp dụng ở các nước trước đây chịu ảnh hưởng của nền giáo dục Pháp và hiện naychưa đủ điều kiện về tài chính, năng lực quản lý, trình độ giáo viên và cơ sở vật chất,thiết bị dạy học như Guinée, Mali, Algêrie ở châu Phi hay Campuchia ở châu Á Hình thức phân ban kết hợp với giáo trình tự chọn được nhiều nước phát triển

áp dụng như Pháp, Nga, Singapo,

Hình thức dạy học hoàn toàn tự chọn, không theo những định hướng xác địnhnào, được nhiều nước phát triển áp dụng như Mỹ, Anh, Nhật,

Trung Quốc chỉ áp dụng chính thức dạy học tự chọn cho các trường trung học

từ năm 1997 và coi đây là một bước chuyển lịch sử của nền giáo dục nước mình.Liên bang Nga thì đang thí điểm việc phân hoá dạy học ở trường trung học bằng hìnhthức phân ban kết hợp với dạy học tự chọn Lào vẫn chưa đủ điều kiện để tiến hànhphân hoá giáo dục ở bậc trung học

Từ những thập kỷ cuối của thế kỷ XX, yêu cầu phân hoá dạy học cao đã làm

phát triển xu thế "giáo dục hướng tới cá nhân", nhằm cung cấp cho người học nhiều

hơn nữa cơ hội lựa chọn việc học tập phù hợp với năng lực và nguyện vọng cá nhân

để vừa hoàn thiện "cái tôi" của mỗi người, vừa đáp ứng những yêu cầu ngày càng đa

dạng của một xã hội phát triển Nhiều hình thức dạy học phân hoá mới ra đời, trong

đó có loại hình "trường tự chọn" xuất hiện đầu tiên Vào năm 1990 ở bang Virginia

(Mỹ) và đang được áp dụng rộng rãi ở một số bang hoặc vùng miền của những nướcphát triển, đây là trình độ cao của dạy học tự chọn

Xu thế "giáo dục hướng tới cá nhân" làm cho hình thức dạy học tự chọn ngày

càng chiếm ưu thế hơn so với hình thức phân ban và rất có thể trở thành hình thứcphân hoá giáo dục chủ yếu được áp dục trong thế kỷ XXI [8]

Dạy học phân hoá đòi hỏi phải tổ chức, Tiến hành các hoạt động dạy học dựatrên những khác biệt của người học về năng lực, sở thích, nhu cầu và các điều kiệnhọc tập, nhằm tạo ra những kết quả học tập tốt nhất cho người học

"Dạy học tự chọn" được thực hiện trong quá trình dạy học ở các cấp học Nếu

"phân ban" hướng đến nhóm học sinh với khả năng, nhu cầu, sở thích, điều kiện học tập tương đối giống nhau thì "Dạy học tự chọn" hướng đến từng cá nhân học sinh.

Dạy học tự chọn cho phép mỗi học sinh, ngoài việc học theo một chương trình chungcòn có thể học một chương trình với các môn học khác nhau, hoặc có thể học các chủ

đề khác nhau trong một môn học Việc phân chia các môn học tự chọn cũng khácnhau giữa các nước

Nghiên cứu các môn học tự chọn ở nhiều nước trên thế giới cho thấy nhiều sựkhác biệt Tuy nhiên xu thế chung là tỷ lệ các môn học tự chọn tăng dần từ THCS tới

THPT (thường là từ 10% ở bậc THCS tăng đến 40% ở THPT) Một số nước như Hàn Quốc, New Zealand, ở cấp THPT (upper secondary) sau khi kết thúc chương trình

cơ bản (Basic Curriculum) chương trình hoàn toàn chỉ bao gồm các khoá học tự chọn (Elective Course) Như vậy đối với các nước này ở bậc THPT tỷ lệ các nội dung tự

chọn trong chương trình là 100% [5]

1.1.2 Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn trong nước

Hiện nay việc quản lý hoạt động giảng dạy theo chủ đề tự chọn ở trường THPTđược thể hiện trong kế hoạch Giáo dục của trường THPT ban hành kèm theo Quyếtđịnh số 03/2002/QĐ- BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ GD và Đào tạo ngày 24 tháng 1năm 2002, Quyết định số 40/2006/QĐ-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ GD và Đào tạongày 05 tháng 10 năm 2006 về việc đánh giá xếp loại Học sinh phổ thông, hướng dẫn

số 7092/BGDĐT-GDTrH ngày 10 tháng 8 năm 2006 và hướng dẫn GDTrH ngày 16 tháng 8 năm 2007 của Vụ trưởng Vụ GD Trung học đã hướng dẫndạy học tự chọn cấp THCS và THPT [7]

8607/BGDĐT-Trên cơ sở các văn bản pháp quy đó, các trường THPT đã cụ thể hoá trong kếhoạch thực hiện chương trình dạy học tự chọn của mình qua từng năm học Tuynhiên mãi cho đến nay thì chỉ có những bài viết, những ý kiến phản hồi của các nhàkhoa học, nhà GD được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng về nhữngđiều đạt được và những khó khăn, tồn tại của dạy học tự chọn nói chung đã thu hút

sự quan tâm của nhiều tác giả Theo tác giả Trần Luận (Viện Khoa học Giáo dục Việt

Nam) dạy học tự chọn nhằm mục đích phân hoá học sinh cũng như góp phần giáo

dục toàn diện, phát triển năng lực cá nhân trong một số lĩnh vực học tập, góp phầnphát triển tài năng theo đặc điểm của cấp THPT và của địa phương đạt được mục tiêucủa giáo dục THPT Chương trình dạy học tự chọn là sự phát triển theo chiều sâu củacác kiến thức, kỹ năng cơ bản trong chương trình THPT hiện hành ở các lớp 10, 11,

12 Tăng cường khả năng vận dụng, thực hành các kiến thức kỹ năng cơ bản để giảiquyết các vấn đề kinh tế xã hội,… gần gũi với đời sống của học sinh [6]

Theo định hướng của nội dung dạy học tự chọn ở THPT mà viện chiến lược vàchương trình giáo dục đưa ra thì tất cả các môn học bắt buộc trong chương trìnhTHPT hiện hành đề được đưa vào nội dung dạy học tự chọn

Riêng đối với những trường tổ chức dạy học 2 buổi/ngày ngoài thời gian họcchính khoá bắt buộc phải tuân thủ kiến thức của chương trình khung thì học sinh cóquyền lựa chọn môn học mình yêu thích nhưng tối đa là 03 môn học Mục tiêu củadạy học theo các chủ đề tự chọn là không biến buổi học kia thành học thêm, nhồi

nhét kiến thức mà tập trung phát triển năng khiếu cho học sinh, phối hợp “Học mà chơi, chơi mà học”, tạo ra hứng thú và năng lực sáng tạo cho học sinh.

Qua quá trình học tập và nghiên cứu các tài liệu, các công trình nghiên cứu củacác tác giả chúng tôi thấy chưa thể bao quát hết các đặc thu riêng của từng khu vực,từng vùng, miền Vì vậy trong khuôn khổ luận văn này sẽ đi sâu hơn về cơ sở lý luậnnghiên cứu vê thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn

ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn Từ đó đề xuất một số biện phápquản lý hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn góp một phân vào việc giải quyếtvấn đê này nhằm đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông

1.2 Một số vấn đề lý luận về hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT

1.2.1 Các khái niệm cơ bản

1.2.1.1 Hoạt động dạy học

Đối với loài người dạy học là phạm trù mang thuộc tính xã hội cao Nó xuấthiện ngay từ buổi sơ khai khi con người muốn truyền thụ những kinh nghiệm, kỹnăng, kỹ xảo cho nhau Dần dần, những kinh nghiệm, những kỹ năng, kỹ xảo ấyđược tập hợp thành hệ thống tri thức và được tổ chức như một hoạt động giáo dụcchuyên biệt, có mục tiêu và tính chuyên môn hoa rất cao, diễn ra trong trường, lớp,

có người dạy, có người học và đặt dưới những tác động của QLGD

Nói một cách vắn tắt thì hoạt động học tập của con người là sự chuyển hoá kinhnghiệm xã hội hay nói cụ thể hơn là chuyển hoá học vấn xã hội thành học vấn xácđịnh của mỗi cá thể người, còn xét về quan hệ giao tiếp thì đó là sự chuyển hoá thông

qua sự tổ chức, chỉ đạo của nhà giáo dục Như vậy việc dạy và học là một hoạt động

xã hội nhằm truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội thông qua việc trau dồi họcvấn và trên cơ sở đó mà hình thành nhân cách

Dạy học là một hoạt động thống nhất hữu cơ của dạy và học Nói tổng quát thìdạy không phải là dạy riêng lẻ của mỗi cá nhân giáo viên và học cũng không phải làhoạt động riêng lẻ của từng cá nhân học sinh Mỗi thầy giáo là chủ thể dạy, thực hiệnchức năng truyền thụ kinh nghiệm xã hội, còn học là hoạt động của mỗi học sinhphản ánh sự lĩnh hội kinh nghiệm xã hội của thê hệ trẻ Sự thông nhất của hai hoạtđộng dạy và học mang tính xã hội này tổ chức nên những hệ thống, những quan hệdạy học và đảm bảo tính toàn vẹn của việc dạy học Bất kỳ một quan hệ nào đó chỉ

có thể coi là quan hệ dạy học khi nó thê hiện sự thống nhất này

Hoạt động dạy: Là hoạt động của thầy, thông qua sự truyền đạt nội dung trí dục

mà chỉ đạo hoạt động học tập của trò nhằm làm cho trò đạt đến mục đích học

Hoạt động học: Là hoạt động của trò, trong đó dựa vào sự chỉ đạo của thầy, vào nội dung trí dục mà tự chủ động (điều khiển và điều chỉnh) toàn bộ hoạt động lĩnh

hội tự giác tích cực của bản thân, nhằm đạt được mục đích dạy học

Hoạt động dạy học: Là sự phối hợp thống nhất hoạt động chủ đạo của thầy đối

với hoạt động lĩnh hội tự giác, tích cực, tự lực sáng tạo của trò, nhằm làm cho trò đạtđược mục đích học

1.2.1.2 Dạy học theo chủ đề

Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiếnthức, nội dung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ

sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các

hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn

vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có

ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm rakiến thức và vận dụng vào thực tiễn

Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện

đại, ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ (xây dựng) kiến thức mà

chủ yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giảiquyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn

Dạy học theo chủ đề là một mô hình mới cho hoạt động lớp học thay thế cho lớp

học truyền thống (với đặc trưng là những bài học ngắn, cô lập, những hoạt động lớp học mà giáo viên giữ vai trò trung tâm) bằng việc chú trọng những nội dung học tập

có tính tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, với trung tâm tập trung vào họcsinh và nội dung tích hợp với những vấn đề, những thực hành gắn liền với thực tiễn.Với mô hình này, học sinh có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm để giải quyếtnhững vấn đề xác thực, có hệ thống và liên quan đến nhiều kiến thức khác nhau Các

em thu thập thông tin từ nhiều nguồn kiến thức

Việc học của học sinh thực sự có giá trị vì nó kết nối với thực tế và rèn luyệnđược nhiêu kĩ năng hoạt động và kĩ năng sống Học sinh cũng được tạo điều kiệnminh họa kiến thức mình vừa nhận được và đánh giá mình học được bao nhiêu vàgiao tiếp tốt như thế nào.Với cách tiếp cận này, vai trò của giáo viên chỉ là ngườihướng dẫn, chỉ bảo thay vì quản lý trực tiếp học sinh làm việc

Dạy học theo chủ đề ở bậc THPT là sự cố gắng tăng cường tích hợp kiến thức,làm cho kiến thức có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều; là sự tích hợp vào nội dungnhững ứng dụng kĩ thuật và đời sống thông dụng làm cho nội dung học có ý nghĩahơn, hấp dẫn hơn Một cách hoa mỹ; đó là việc “thổi hơi thở” của cuộc sống vào

những kiến thức cổ điển, nâng cao chất lượng “cuộc sống thật” trong các bài học 1.2.1.3 Hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn.

Hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn là sự phối hợp thống nhất hoạt độngchủ đạo của thầy đối với hoạt động lĩnh hội tự giác, tích cực, tự lực sáng tạo của trò,nhằm làm cho trò đạt mục tiêu học các chủ đề tự chọn

1.2.2 Vị trí, mục tiêu của giáo dục THPT

Trước năm 1981, Trung học phổ thông là một cấp học độc lập, còn gọi là trườngphổ thông cấp 3 Sau năm 1981, cấp 3 được đổi thành cấp phổ thông trung học

Điều 2 mục 27 chương 2 luật GD 2005 quy định: “Mục tiêu của giáo dục THPT

là nhằm giúp học sinh cũng cố và phát triển những kết quả của THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông,có hiểu biết thông thường về kỷ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học CĐ-ĐH, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề và đi vào cuộc sống lao động” [13].

Căn cứ vào mục tiêu chung Mục tiêu cụ thể của cấp THPT được xác định: yêucầu học sinh sau khi học xong THPT phải đạt được các mặt về tư tưởng đạo đức, lốisống học vấn kiến thức phổ thông, hiểu biết kỷ thuật và hướng nghiệp, kỷ năng họctập và vận dung kiến thức cũng như các yêu cầu về thể chất và xúc cảm thẫm mỹ tất

cả các yêu cầu này đảm bảo thực hiện được mục tiêu chung là giáo dục- đào tạo conngười Việt Nam phát triển toàn diện Có một số điểm cần lưu ý như sau:

- Giáo dục cho học sinh có lối sống lành mạnh, tự tin, tự tôn dân tộc, có chí lậpnghiệp không cam chịu nghèo hèn

- Có khả năng sử dụng một ngoại ngữ trong giao tiếp thông thường, có khả năngứng dụng một số thành tựu của công nghệ thông tin ở trình độ phổ thông để giải quyếtcông việc

- Phát triển và nâng cao các kỷ năng học tập, kỹ năng vận dụng kiến thức vào cáctình huống mới, vào thực tiễn sản xuất, vào cuộc sống của mỗi cá nhân, gia đình vàcộng đồng

- Tăng cường bồi dưỡng cho thế hệ trẻ lòng yêu nước, quê hương và gia đình, lýtưởng XHCN, lòng nhân ái, thái độ quý trọng và nhiệt tình lao động, ý thức tráchnghiệp và các kỷ năng cơ bản

- Giúp học sinh có tư duy, khả năng sáng tạo, năng lực tổng hợp chuyển đổi vàứng dụng thông tin vào hoàn cảnh mới để giải quyết các vấn đề đặt ra Mặt khác giúphọc sinh có khả năng thích ứng với những thay đổi trong cuộc sống, có năng lực hợptác và chuyển đổi năng lực gián tiếp có hiệu quả

- Có kỹ năng vận dụng những kiến thức đã học đề giải quyết những vấn đềthường gặp trong cuộc sống bản thân và cộng đồng, bước đầu thể hiện ở tính linhhoạt, độc lập, sáng tạo trong học tập và lao động, có kỹ năng cơ bản về sử dụngnhững phương tiện đại chúng, thu tập xử lý thông tin để nâng cao hiểu biết, phục vụhọc tập; có kỹ năng giao tiếp, ứng xử với môi trường xung quanh tạo nên quan hệ tốtđẹp; có kỹ năng lao động đơn giản; có thói quen tự học; biết cách làm việc khoa học;

sử dụng thời gian hợp lý; biết thưởng thức cái đẹp trong cuộc sống và trong văn học,nghệ thuật; có lòng ham muốn hiểu biết; có thói quen kỹ năng rèn luyện thân thể, vệsinh cá nhân và môi trường

Thông qua tất cả hoạt động giáo dục mà hình thành và phát triển cho học sinhnhững năng lực then chốt sau đây:

- Năng lực thích ứng với những thay đổi trong thực tiễn để tự chủ, tự lập, năngđộng trong lao động, trong cuộc sống

- Năng lực hành động: biết làm, biết giải quyết những tình huống thường gặptrong cuộc sống

- Năng lực cùng sống và làm việc với tập thể và cộng đồng

- Năng lực tự học để rèn luyện, tự phát triển về mọi mặt, thực hiện được việchọc thường xuyên, suốt đời

Nghị Quyết Số:29-NQ/TW Nghị quyết hội nghị lần thứ VIII BCHTW Đảng

(khóa XI) về “Định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” đã ghi

Mục tiêu và Nhiệm vụ cơ bản của Giáo dục [29]:

- Mục tiêu tổng quát: Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệuquả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ

10quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn

diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình,yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả

Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt;

có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảmcác điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa

và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủnghĩa và bản sắc dân tộc Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình

độ tiên tiến trong khu vực

- Mục tiêu cụ thể: Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thểchất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu,định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chútrọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực

và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo,

tự học, khuyến khích học tập suốt đời Hoàn thành việc xây dựng chương trình giáodục phổ thông giai đoạn sau năm 2015 Bảo đảm cho học sinh có trình độ trung học

cơ sở (hết lớp 9) có tri thức phổ thông nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh

sau trung học cơ sở; trung học phổ thông phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị chogiai đoạn học sau phổ thông có chất lượng Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục,thực hiện giáo dục bắt buộc 9 năm từ sau năm 2020 Phấn đấu đến năm 2020, có 80%thanh niên trong độ tuổi đạt trình độ giáo dục trung học phổ thông và tương đương

1.2.3 Dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT

1.2.3.1 Mục tiêu của các chủ đề tự chọn

Mục tiêu chung của dạy học tự chọn ở trường THPT là góp phần thực hiện dạy

học phân hoá, trên cơ sở đảm bảo một mặt bằng chuẩn kiến thức phổ thông thốngnhất, thực hiện phân hoá nhằm đáp ứng nguyện vọng, phát triển năng lực và hướngnghiệp cho học sinh

Từ mục tiêu chung, hoạt động dạy học tự chọn có những mục tiêu cụ thể sau:

- Hệ thống hoá các kiến thức và kỹ năng đã học trong chương trình chính khoá

- Nâng cao một số vấn đề đã học nhưng chưa có điều kiện mở rộng, nâng caotrong chương trình chính khoá

- Phát triển tư duy, bồi dưỡng năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề và kíchthích tính tích cực, tự giác học tập của học sinh

Ba mục tiêu này gắn với hướng dẫn thực hiện chương trình dạy học ba loại chủ

đề tự chọn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cụ thể: Chủ đề bám sát dành cho những họcsinh trung bình và dưới trung bình để giúp các em nắm kiến thức và kỹ năng cơ bản

của chương trình; Chủ đề nâng cao dành cho học sinh khá, giỏi, giúp học sinh hiểurộng hơn, sâu hơn nội dung chương trình của một số môn học chính khóa; chủ đề đápứng dành cho mọi đối tượng học sinh, giúp học sinh hướng nghiệp, nâng cao năngkhiếu nghệ thuật, thể thao và tự học

Để tổ chức dạy học tự chọn, nhà trường phải bố trí những giáo viên có nănglực, tham gia các lớp tập huấn của Sở GD& ĐT Giáo viên được hướng dẫn và cungcấp tài liệu để tự soạn giáo trình dạy học tự chọn của mình Tuy nhiên, nếu chỉ đểgiáo viên tự soạn thì rất khó thực hiện các chủ đề nâng cao cho học sinh có năngkhiếu Do đó, với cách tổ chức lớp như hiện nay, phần lớn giáo viên dạy học tựchọn đều thích thực hiện các chủ đề bám sát và đó cũng chính là hướng chỉ đạo của

Bộ GD & ĐT theo công văn số 8607/BGDĐT-GDTrH ngày 16 tháng 8 năm 2006.Mặt khác, với chương trình THPT học sinh phải học 30 tiết/ tuần Có thêm dạyhọc tự chọn, thời khóa biểu của học sinh coi như học đủ 5 tiết/ ngày, 6 ngày/ tuần.Qua thăm dò một số học sinh, chúng tôi thấy hầu hết các em chưa quan tâm với học

tự chọn

Trong hướng dẫn dạy học tự chọn, Bộ GD&ĐT có yêu cầu ban giám hiệu các

trường "làm công tác tuyên truyền đến tập thể giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh

và xã hội về mục đích, ý nghĩa dạy học tự chọn", nhưng hầu như các bậc phụ huynh

được hỏi còn chưa hiểu rõ về dạy học tự chọn Bởi thế, không ít người cho rằng, dạy

học tự chọn chẳng khác mấy so với dạy "phụ đạo cho học sinh yếu, kém" và "bồi dưỡng học sinh giỏi" hay nói một cách khác là dạy thêm, học thêm "chính khóa".

Mục tiêu của dạy học tự chọn là tốt nhưng hầu hết các trường hiện nay đều

chưa hội được các điều kiện "cần" và "đủ" để dạy học tự chọn Mà một khi tổ chức

dạy học tự chọn không đúng với ý nghĩa tích cực của nó sẽ vô tình tạo thêm áp lựccho học sinh, biến việc học chương trình và SGK mới theo chủ trương giảm tải lạitrở thành tăng tải

1.2.3.2 Nội dung dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT

Nội dung dạy học tự chọn bao gồm các môn học, hoạt động giáo dục tự chọn

(sau đây gọi chung là môn học) và các chủ đề tự chọn Các môn học tự chọn có môn

học trong kế hoạch giáo dục của cấp học và ngoài kế hoạch giáo dục của cấp học(Ngoại ngữ 2 ở cả 2 cấp học; Tin học, Nghề phổ thông ở cấp THPT) Chủ đề tự chọngồm có các chủ đề chủ đề bám sát, nâng cao và đáp ứng Tuy nhiên, theo công văn số8607/BGDĐT-GDTrH ngày 16 tháng 8 năm 2006 của Bộ GD và ĐT thì chủ đề tựchọn gồm có các chủ đề chủ đề nâng cao và bám sát và trong những năm trước mắt,

do điều kiện về GV, CSVC và tổ chức quản lý, tạm thời chưa thực hiện chủ đề tựchọn

đáp ứng Như vậy, nội dung dạy tự chọn chỉ còn tập trung vào chủ đề bám sát, nghĩa

là nội dung dạy học gần như là phụ đạo học sinh, vì chủ đề này dành cho những họcsinh trung bình và dưới trung bình đê giúp các em nắm kiến thức và kỹ năng cơ bảncủa chương trình, hệ thống hoá lại kiến thức mà các em đã học trong giờ chính khoá.Trong điểm b, mục 1, phần II công văn 8607/BGDĐT-GDTrH ngày 16 tháng 8năm 2007 của Bộ GD và ĐT cũng quy định các nội dung dạy học tự chọn từ năm học2007- 2008 được áp dụng như đối với THPT: Chọn 1 trong 3 môn học, hoạt động

GD (Tin học, Ngoại ngữ 2, Nghề phổ thông) hoặc chủ đề tự chọn của các môn học.Như vậy, ở cấp THPT đã có hai cấp độ của dạy học tự chọn là môn học tự chọn

và chủ đề tự chọn

- Môn học tự chọn: do Giáo viên lựa chọn (có sự tham khảo ý kiến các bậc cha mẹ) Theo các chuyên gia giáo dục, ở nhiều nước trong khu vực và thế giới, mục đích

của môn học tự chọn nhằm phát huy sở trường, hứng thú của học sinh, nâng cao trình

độ văn hóa, thúc đẩy sự phát triển về thể chất, tâm hồn và rèn luyện các kỹ năng tưduy, hành động, khả năng giải quyết vấn đề của học sinh Ở các môn học tự chọnnày, người ta còn phân chia ra hai loại: Các môn tự chọn thống nhất và các môn tựchọn tự chủ Các môn tự chọn thống nhất là học sinh lựa chọn trên cơ sở các mônhọc bắt buộc, nhăm đáp ứng xu hướng học lên hoặc chuẩn bị bước vào nghề nghiệp

(bao gồm Ngữ văn, Toán, Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa, Ngoại ngữ, Lao động, Kỹ thuật ).

Các môn tự chọn tự chủ: Học sinh lựa chọn căn cứ vào hứng thú, sở thích cá nhân

So sánh với các môn học tự chọn ở cấp THPT của ta thì có sự khác biệt rất lớn vì các

môn học được quy định sẵn (Tin học, nghề phổ thông) mà chưa có sự tham khảo ý

kiến của phụ huynh, còn áp dụng chung cho tất cả các đối tượng học sinh

- Chủ đề tự chọn: Hệ thống các chủ đề tự chọn nhằm mục đích đào sâu, mở

rộng kiến thức hoặc khai thác kiến thức theo các nguyện vọng cá nhân trong khuônkhổ các môn học bắt buộc vốn có Như vậy, chủ đề tự chọn chỉ là một nhánh nhỏ củaloại hình học theo chương trình tự chọn Đây là một hình thức tổ chức dạy học rấtmới mẻ đổi với giáo dục Việt Nam

Lựa chọn dạy học tự chọn ở trường THPT, theo các chuyên gia Viện Khoa học

Giáo dục, là sự cần thiết phải có một chương trình "cởi mở" và linh hoạt hơn, nhằm

bảo đảm sự công bằng trong giáo dục, mặt khác, đáp ứng nguyện vọng của học sinhtrong tình hình phát triển của nền kinh tế thị trường hiện nay và hạn chế tình trạngdạy thêm, học thêm tràn lan Mặt khác, dạy học tự chọn ở trường THPT phù hợp vớikhả năng và tình thế của các vùng miền khác nhau

Tuy nhiên, khi đưa ra dạy học tự chọn, các tác giả thực hiện đề án cũng đãkhẳng định: dạy học tự chọn chỉ phù hợp với hai điều kiện xã hội: Chất lượng giáodục khá ổn định, vững chắc; sức ép tâm lý học sinh vào đại học không nặng nề Mặtkhác, hiệu quả của việc học theo chủ đề tự chọn phụ thuộc rất nhiều vào trình độ giáoviên, vì nó quá mới mẻ

Nhưng, nếu xét cả hai điều kiện nói trên thì dạy học tự chọn chắc chắn sẽ phảiđối mặt với những thách thức mới, bởi lẽ, thực tiễn giáo dục Việt Nam đều khó đápứng Đó là thực trạng chất lượng giáo dục chưa ổn định, vững chắc, tình trạng dạythêm, học thêm quá tràn lan trở thành gánh nặng kinh tế và tâm lý, bên cạnh sức éptâm lý vào đại học của cả xã hội quá nặng nề Chính vì thế, một số chuyên gia giáodục tỏ ra lo ngại và cảnh báo cần phải thận trọng Dạy học tự chọn là cần thiết và làchủ trương đúng, nhưng sự biến tướng rất có thể xảy ra trong thực tế: Đó là xuất hiệncác lớp học thêm, luyện thi ở chính hình thức dạy học tự chọn này Đặc biệt học theochủ đề tự chọn mang tính nâng cao và bám sát chắc chắn sẽ đáp ứng tâm lý, nhu cầuhọc thêm, luyện thi của học sinh, các bậc cha mẹ Như vậy có thể dẫn đến tình trạngthay thế cho việc học thêm, luyện thi vốn đã tràn lan, nặng nề, bằng việc học thêm,luyện thi theo kiểu khác Thực tế khảo sát ở các trường THPT huyện Bắc Sơn cũngcho thấy, việc dạy học các chủ đề tự chọn chỉ mang tính hình thức mà chưa có sựđánh giá hiệu quả một cách khoa học, lựa chọn chủ đề không phải do học sinh màđược quy định sẵn

Do vậy, HĐDH theo các chủ đề tự chọn và công tác quản lý hoạt động nàychưa đạt được mục tiêu đề ra

1.2.3.3 Các phương pháp tổ chức dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT

Tuỳ theo nội dung dạy học tự chọn, có thể sử dụng các hình thức tổ chức dạyhọc sau:

- Dạy học tự chọn theo lớp: Hình thức dạy học này có ưu điểm là học sinh đã

quen nhau nên dễ dàng thực hiện các hoạt động đôi học tập, phát biểu, thảo luận cácvấn đề nảy sinh Tuy nhiên, điều khó đạt được là sự tham gia của học sinh cũng làyếu tố cần thiết cho việc đóng góp xây dựng bài Nguyên nhân là do các em chưa cómột kích thích đủ để lồi cuốn các em vào hoạt động chung Bên cạnh đó, trình độ họcsinh trong một lớp là không đồng đều nên không thể sử dụng một loại chủ đề cho tất

cả các đối tượng Ngược lại Giáo viên không đủ thời gian để có thể đồng thời dạy cả

3 chủ đề trong một giờ lên lớp Vì vậy cần kết hợp với việc chia lớp thành các nhómnhỏ theo từng đối tượng sẽ làm cho các hoạt động dạy và học đạt hiểu quả cao hơn.Còn chỉ áp dụng một hình thức bám sát sẽ dẫn đến tâm lý xem nhẹ, chán nản của họcsinh khá giỏi

+ Phát triển cách nghĩ theo hướng bình phẩm.

+ Phát triển các kỹ năng giải quyết vấn đề

+ Động viên, khích lệ học sinh tham gia hoạt động

+ Công nhận sự tiến bộ của học sinh

Thứ hai: do là làm việc theo nhóm nên sự hợp tác là rất quan trọng Đòi hỏi sự

tự giác của từng thành viên ương nhóm Sự việc này tương tự như sự hoạt động củamột dây chuyền sản xuất Dây chuyền sẽ không thể hoạt động, hoặc hoạt động kémhiệu quả nếu một bộ phận không làm việc hoặc làm việc không đúng chức năng Nếumột thành viên trong nhóm không làm việc như đã phân công sẽ dẫn đến công việcnhóm sẽ bị ngưng trệ

Thứ ba: đó là sự phân công công việc không rõ ràng Đôi khi một thành viêntrong nhóm phải đảm nhiệm quá nhiều công việc, trong khi có thành viên không có

16việc gì để

có trách nhiệm hoàn thành công việc Một điều đặc biệt quan trọng khác phải nói đến

sự tự ý thức của các cá nhân trong nhóm, bản thân học sinh nên thấy trách nhiệm củamình một phần trong đó và sản phẩm hoàn thành có một phần đóng góp của bản thân

- Tổ chức hoạt động tham quan, tìm hiểu thực tế, viết báo cáo và cho học sinh trình bày kết quả thu được.

Các chuyến tham quan học tập bao gồm những chuyến đi thăm có tổ chức một

số nơi bên ngoài nhà trường như: (các nhà máy, xí nghiệp, trường trung học, trường đại học, các cơ sở nông nghiệp, nhà bảo tàng, ) Thông qua các chuyến tham quan

như vậy sẽ giúp học sinh bổ sung kiến thức đã được học trên lớp, có thể hiểu hơn vềcác khái niệm và sự kiện mà giáo viên đã nêu trên lớp Ngoài ra, những chuyến thamquan cũng giúp mở mang kiến thức cho học sinh Tuy nhiên, những chuyến thamquan cần mang tính chất giáo dục thiết thực cho học sinh chứ không phải thuần tuychỉ là đi chơi và lãng phí thời gian

Nếu có đầy đủ các địa chỉ để tham quan, có thể tổ chức tham quan theo từngchủ đề và cho từng lứa tuổi học sinh khác nhau Các chuyến tham quan sẽ làm chochương trình học thêm phong phú và nếu được tổ chức tốt sẽ gây được húng thú chohọc sinh Tuy nhiên cần thấy rằng tổ chức được những chuyến tham quan học tậpnhư vậy không phải là việc đơn giản bởi vì nó đòi hỏi phải có kinh phí, có thể chứađựng những yếu tố rủi ro, thời gian dành cho tham quan đôi khi lãng phí so vớinhững gì thu lượm được Hơn nữa, việc tham quan đòi hỏi phải tốn nhiều thời gianchuẩn bị mà thầy cô thì lại bận rộn nhiều việc Chính vì những điều này mà nhữngchuyến tham quan chưa được nhà trường tổ chức hoặc tổ chức chưa thường xuyên.Vậy nên, để làm rõ tác dụng của chuyến tham quan, học sinh tham gia cần viếtthu hoạch cho đợt tham quan Nội dung thu hoạch nên bao gồm các quan sát, các ấntượng, các điều học hỏi đã tiếp nhận được, hoặc các tác động của cuộc tham quan tớinhận thức, phương pháp làm việc của cá nhân Khi tổ chức tham quan thì nhà trườngcũng cần viết một báo cáo rút kinh nghiệm về công tác tổ chức, từ khi lập kế hoạch,thực hiện, đến khi thu hoạch

Để có chất liệu cho việc viết thu hoạch, cũng như để hoạch định việc học hỏi vànhững thay đổi dự kiến của cá nhân, nhóm hay tổ chức, việc ghi chép và suy ngẫmkhông thể thực hiện sau khi về từ hiện trường Việc ghi lại các ý kiến boăn khoăn cáccâu hỏi mới phát sinh cũng bổ ích không chỉ cho việc học hỏi sau này, mà còn có íchngay trong tiến trình tham quan Việc tổ chức phân công thu thập tư liệu một cáchchu đáo sẽ tỏ ra có hiệu quả về lâu dài sau tham quan

Tóm lại, việc viết thu hoạch sau một chuyến đi tham quan có ý nghĩa thực tiễn

quan trọng là ghi nhận quá trình học hỏi vào bộ nhớ của tổ chức Đây là nền tảng đầutiên cho những thay đổi ở cấp độ cá nhân, nhóm và tổ chức được hoạch định để diễn

ra sau cuộc tham quan Chính những sự thay đổi tích cực sau tham quan là bằngchứng cần thiết để lý giải cho những chi phí về tài lực, nhân lực cần thiết của tổ chức

để tạo ra những chuyển biến đó Chính những chuyển biến đó làm cho cuộc thamquan có ý nghĩa

1.3 Một số vấn đề lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT

1.3.1 Khái niệm về quản lý hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn

a) Quản lý hoạt động dạy học

Quản lý HĐDH chính là tập hợp những động tác tối ưu (cộng tác, tham gia hỗ trợ phối hợp, huy động, can thiệp) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học

sinh nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vốn có, tạo động lựcđẩy mạnh quá trình dạy học của nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng, mục tiêu

và chất lượng đào tạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới Quản lý HĐDH là

quản lý sự lao động của nhóm (người quản lý, người dạy và người học) Cụ thể:

- Chủ thể quản lý HĐDH tác động đến người dạy và người học thông qua việcthực hiện các chức năng quản lý: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm tạo

ra môi trường thuận lợi cho dạy học

- Người dạy cùng một lúc thực hiện kế hoạch hoa HĐDH, tự tổ chức, chỉ đạohoạt động dạy của mình và tổ chức, chỉ đạo hoạt động học của người học, đồng thời

tự kiểm tra; đánh giá kết quả dạy của mình và kết quả học của người học

- Người học tự xây dựng kế hoạch, tự tổ chức, tự chỉ đạo và tự kiểm tra hoạtđộng học của mình theo kế hoạch, theo sự chỉ đạo và phương thức kiểm tra đánh giácủa chủ thể quản lý và của người dạy trực tiếp

Như vậy trong quản lý HĐDH đã xuất hiện hoạt động tự quản lý của người dạy

và người học

b) Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn.

Quản lý HĐDH theo chủ đề tự chọn không chỉ đơn thuần là quản lý việc thựchiện các nhiệm vụ của đội ngũ giáo viên và của từng giáo viên tham gia dạy các chủ

đề tự chọn của người Hiệu trưởng mà còn là những công việc cụ thể như sau:

- Xây dựng kế hoạch dạy học tự chọn và tổ chức thực hiện sau khi được cơquan chủ quản phê duyệt

- Tuyên truyền đến giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh và xã hội về mục đích,

ý nghĩa của dạy học tự chọn, hướng dẫn học sinh lựa chọn môn học, chủ đề tự chọncho phù hợp

- Chuẩn bị CSVC cho dạy học tự chọn và bố trí đội ngũ giáo viên, quản lý lớp, lựa

chọn và mời giáo viên thỉnh giảng (nếu cần), tổ chức rút kinh nghiệm dạy tự chọn.

- Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tự chọn, thực hiện quy chế chuyên môn, sửdụng đúng quy định kết quả đánh giá, xếp loại dạy học tự chọn, báo cáo tình hìnhthực hiện dạy học tự chọn với các cơ quan quản lý

1.3.2 Chức năng quản lý của Hiệu trưởng trường THPT

1.3.2.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của Hiệu trưởng trường THPT

Điều 19 Điều lệ trường trung học Ban hành kèm theo Quyết định số:07/2007/QĐ- BGDĐT ngày 02/4/2007 của Bộ trưởng Bộ GD và Đào tạo có ghi nhiệm vụ và quyền hạn của HT trường THPT như sau:

a) Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường

b) Thực hiện các Nghị quyết, Quyết nghị của Hội đồng trường được quy địnhtại khoản 2 Điều 20 của Điều lệ này

c) Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học

d) Quản lý GV, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công công tác, kiểm tra,đánh giá xếp loại GV, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỷ luật đôi với

GV, nhân viên theo quy định của Nhà nước; quản lý hồ sơ tuyển dụng GV, nhân viên.đ) Quản lý HS và các hoạt động của HS do nhà trường tổ chức; xét duyệt kếtquả đánh giá, xếp loại HS, ký xác nhận học bạ, ký xác nhận hoàn thành chương trìnhtiểu học vào học bạ HS tiểu học (nếu có) của trường phổ thông có nhiều cấp học vàquyết định khen thưởng, kỷ luật HS theo quy định của Bộ GD&ĐT

e) Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường

g) Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đổi với GV, nhân viên, HS;

tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường; thực hiện côngtác xã hội hoá GD của nhà trường

h) Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và hưởngcác chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật

i) Chịu trách nhiệm trước cấp trên về toàn bộ các nhiệm vụ được quy định trongkhoản 1 Điều này

1.3.2.2 Chức năng của Hiệu trưởng trường THPT.

Chức năng: Hiệu trưởng nhà trường phải thực hiện bốn chức năng cơ bản trongcông tác quản lý của mình Đó là các chức năng: kế hoạch hoá, tổ chức thực hiện kếhoạch, chỉ đạo, kiểm tra

- Lập Kế hoạch dạy học tự chọn và tổ chức thực hiện sau khi được cơ quan chủquản phê duyệt

- Tuyên truyền đến GV, HS, cha mẹ HS và xã hội về mục đích,ý nghĩa dạy học

tự chọn, hướng dẫn HS lựa chọn môn học, chủ đề tự chọn cho phùhợp

- Chuẩn bị CSVC cho dạy học tự chọn và bố trí đội ngũ GV,quản lý lớp, lựa chọn và mời GV thỉnh giảng (nếu cần), tổ chức rút kinh nghiệmdạy tự chọn

- Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tự chọn, thực hiện quychế chuyên môn, sử dụng đúng quy định kết quả đánh giá, xếp loại dạy học tựchọn, báo cáo tình hình thựchiện dạy học tự chọn với các cơ quan quản lý

* Kế hoạch hoá

Đó là khâu đầu tiên, là chức năng rất quan trọng đối với các lĩnh vực kinh tế

xã hội: từ sản xuất vật chất đến tinh thần, đối với tất cả các ngành, các cấp từtrung ương đến tỉnh, huyện, cơ sở; từ các doanh nghiệp đến các cơ quan xí nghiệp,trường học Xã hội càng phát triển thì khâu kế hoạch hoá càng được coi trọng.Tuy nhiên, do điều kiện cụ thể và đặc thù nghề nghiệp mà mỗi ngành, mỗi cấp màmức độ kế hoạch hoá có khác nhau

Lập kế hoạch trong hoạt động quản lý Giáo dục nói chung và Quản lý HĐDHtheo chủ đề tự chọn nói riêng rất quan trọng Lập kế hoạch cho phép nhà quản lý tậptrung chú ý vào các mục tiêu Vì thực chất của việc lập kế hoạch là nhằm đạt mụctiêu của tổ chức, cũng là mục tiêu của hoạt động quản lý Kế hoạch sẽ giúp nhà quản

lý ứng phó được sự bất định và sự thay đổi, giúp nhà quản lý có cái nhìn tổng thể,toàn diện, qua đó thấy được hoạt động tương tác giữa các bộ phận Mặt khác nhàquản lý qua việc lập kế hoạch có thể nhìn thấy tương lai Việc lập kế hoạch cho phép

lựa chọn phương án tối ưu, tiết kiệm nguồn nhân lực tạo hiệu quả cho hoạt động, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra

Kế hoạch năm học là quyết định quan trọng nhất của trường trong một năm và

là mục tiêu ngắn hạn để khắc phục những điều không mong muốn Đồng thời kếhoạch là công cụ chỉ đường cho nhà quản lý và tập thể trường đi đến thắng lợi

Nội dung chủ yếu của tổ chức:

- Tổ chức thực hiện trước hết là việc xây dựng cơ cấu tổ chức, xác định vai trònhiệm vụ của các bộ phận và cá nhân trong tổ chức nhằm bảo đảm sự phù hợp, ănkhớp giữa các hoạt động Mỗi cá nhân có thể làm việc trôi chảy có hiệu quả cao trongnhóm, làm cho các bộ phận riêng sẽ kết hợp được với nhau thành hệ thống, hoạt độngđồng bộ như một thể thống nhất

- Giúp nhà quản lý xác định được biên chế và sắp xếp con người phù hợp vớikhối lượng công việc Tạo điều kiện cho các thành viên tổ chức hoạt động tự giác,sáng tạo

Việc ổn định cơ cấu, giao nhiệm vụ, quyền hạn cho các bộ phận luôn đi đôi vớiviệc xác định khối lượng công việc và kéo theo sự phân phối nguồn lực, thiết lập bộmáy quản lý và thực hiện chuyên môn hóa cho các bộ phận của tổ chức Như vậy, tổchức thực hiện chính là công việc xây dựng cơ cấu tổ chức quản lý của tổ chức (hệthống) trên cơ sở kế hoạch hóa phát triển Một cơ cấu tổ chức được coi là hợp lý khi

nó tuân thủ nguyên tắc thống nhất trong mục tiêu Môi cá nhân đều góp phần côngsức vào các mục tiêu chung của tổ chức, đạt mục tiêu đó với mức chi phí tối thiểucho bộ máy và cho mọi hoạt động

* Chỉ đạo thực hiện kế hoạch

Là quá trình tác động đến các thành viên của tổ chức, là những hành động xáclập quyên chỉ huy, sự can thiệp của người lãnh đạo trong toàn bộ quá trình quản lý,huy động, điều hành mọi lực lượng thực hiện kế hoạch trong trật tự, làm cho học nhiệttình, tự giác nỗ lực phấn đấu để nhanh chóng đưa nhà trường đạt các mục tiêu đãđịnh Như vậy, chỉ đạo là hướng dẫn cụ thể theo một định hướng nhất định, liên kết,động viên người dưới quyền hoàn thành nhiệm vụ nhằm đạt được mục tiêu của tổ

22chức.

Chỉ đạo là thể hiện tính tích cực của người chỉ huy trong hoạt động của mình.Chỉ đạo thực hiện kế hoạch là có sự theo dõi và giám sát công việc để chỉ huy, ralệnh cho các bộ phận và các hoạt động của nhà trường diễn ra đúng hướng, đúng kếhoạch, tập hợp được các lực lượng giáo dục trong một tổ chức và phối hợp tối ưu vớinhau Chỉ đạo là quá trình liên kết, liên hệ giữa các thành viên trong tổ chức, tập hợp,động viên và hướng dẫn, điều hành họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạtđược mục tiêu của tổ chức Trong khi thực hiện kế hoạch có thể có một số vấn đềchưa phù hợp với thực tiễn cần phải điều chỉnh cho hợp lý hơn Hiệu trưởng bám sáthiện trường, phân tích nhanh chóng các vấn đề thực tiễn để kịp thời điều chỉnh, sửachữa, bù đắp, chỉnh lý kế hoạch để hoạt động giáo dục đạt hiệu quả tối ưu Muốn chỉđạo tốt Hiệu trưởng cần thu thập thông tin chính xác, biết phân tích, xử lý các nguồnthông tin và đưa ra các quyết định đúng đẵn Điều đó nếu thực hiện tốt sẽ nâng cao

uy tín của người lãnh đạo, còn ngược lại thì sẽ làm giảm uy tín Nguồn thu tập thôngtin quan trọng đó là kiểm tra, kiểm kê, thanh tra, đánh giá

* Kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch

Kiểm tra là một chức năng cơ bản và quan trọng của quản lý Lãnh đạo màkhông kiểm tra thì coi như không lãnh đạo Theo lý thuyết hệ thống, kiểm tra chính làthiết lập mối quan hệ ngược trong quản lý Kiểm tra trong quản lý là một nô lực có hệthống nhằm thực hiện ba chức năng: phát hiện, điều chỉnh và khuyến khích Nhờ cókiểm tra mà người CBQL có được thông tin để đánh giá được thành tựu công việc vàuốn nắn, điều chỉnh hoạt động một cách đúng hướng nhằm đạt mục tiêu

Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả củacông việc trên cơ sở những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêuchuẩn đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điềuchỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc

Một chu trình quản lý, cả bốn chức năng trên phải thực hiện liên tiếp, đan xenvào nhau; phối hợp bổ sung cho nhau, tạo sự kết nối từ chu trình này sang chu trìnhsau theo hướng phát triển Trong đó, yếu tố thông tin luôn giữ vai trò xuyên suốt,không thể thiếu trong việc thực hiện các chức năng quản lý

Chứcnăngkiểm tra

Thông tin phục vụ quản lý

Sơ đồ 1.3 Chu trình quản lý

1.3.2.3 Trách nhiệm của tổ chuyên môn và trách nhiệm của giáo viên

a) Tổ chuyên môn có nhiệm vụ:

- Hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch dạy học của GV dạy các chủ đề

tự chọn, môn học tự chọn

- Tổ chức trao đổi rút kinh nghiệm về phương pháp dạy học tự chọn

b) Giáo viên chủ nhiệm lớp có trách nhiệm theo dõi tình hình học tập, đề xuấtcác môn học cần dạy chủ đề bám sát đối với lớp mình phụ trách và kiểm tra việc ghikết quả học tập tự chọn của HS vào Sổ gọi tên và ghi điểm, Học bạ

c) Giáo viên dạy tự chọn có nhiệm vụ:

- Dạy học tự chọn, chuẩn bị tài liệu theo phân công của nhà trường;

- Đúc rút kinh nghiệm và trao đổi kinh nghiệm dạy học tự chọn

1.3.3 Nội dung công tác quản lý hoạt động dạy học tự chọn

1.3.3.1 Quản triệt mục tiêu dạy học theo các chủ đề tự chọn

a) Nội dung của mục tiêu

Mục tiêu của dạy học tự chọn là góp phần thực hiện dạy học phân hoá, trên cơ

sở bảo đảm một mặt bằng chuẩn kiến thức phổ thông thống nhất, thực hiện phân hoánhằm đáp ứng nguyện vọng, phát triển năng lực và hướng nghiệp cho học sinh Dạyhọc phân hoá ở cấp THPT thực hiện bằng dạy học tự chọn, ở cấp THPT thực hiệnbằng kết hợp phân ban với dạy học tự chọn

- Kế hoạch dạy học tự chọn phải khả thi, thiết thực, bám sát mục tiêu, phù hợpvới điều kiện đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất của nhà trường

- Thực hiện nghiêm túc thời lượng dạy học theo quy định trong Kế hoạch giáodục, không được tự ý giảm nhẹ hoặc gây quá tải trong dạy học tự chọn

Trong nội dung quản lý này, người Hiệu trưởng cần nắm vững mục tiêu củatừng loại chủ đề mà nhà trường đang thực hiện để sau khi kết thúc từng chủ đề sẽđánh giá được sự thành công hay thất bại so với mục tiêu đề ra Đồng thời sẽ quản lýđược đối tượng tham gia dạy học các chủ đề tự chọn có bám vào mục tiêu của chủ đềhay không để có cơ sở đánh giá chất lượng đội ngũ tham gia

1.3.3.2 Xây dựng kế hoạch, chương trình, nội dung dạy học theo các chủ đề tự chọn

Điều 3 trong Điều lệ trường trung học ban hành năm 2007 có ghi: "TrườngTHPT có nhiệm vụ tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động GD của chương trình

GD phổ thông" Thực hiện chương trình dạy học là thực hiện kế hoạch giảng dạytheo mục tiêu giáo dục THPT Về nguyên tắc chương trình là pháp lệnh nhà nước do

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Hiệu trưởng phải tổ chức để cán bộ, GV nhàtrường quán triệt đầy đủ chương trình THPT; quán triệt các hướng dẫn thực hiện vàcác chỉ thị năm học của Bộ GD&ĐT Hiệu trưởng điều khiển HĐDH phải dựa vàonội dung chương trình theo yêu cầu và hướng dẫn của chương trình Do đó, việc nắmvững chương trình dạy học là một tiền đề để đảm bảo hiệu quả quản lý dạy và học, cụthể là nắm vững những vấn đề

- Những nguyên tắc cấu tạo chương trình của cấp học

- Những nguyên tắc cấu tạo chương trình dạy học môn học, nội dung phạm vikiến thức của từng môn học

- PPDH đặc trưng của từng môn học

- Kế hoạch dạy học từng môn học

Quản lý việc thực hiện chương trình dạy học của giáo viên là quản lý việc dạyđúng và đủ chương trình quy định Thực hiện yêu cầu này, người Hiệu trưởng cầnlàm tốt một số việc sau đây:

- Yêu cầu Giáo viên lập kế hoạch dạy học môn học Đây là kế hoạch chủ yếucủa người giáo viên và cần phải được trao đổi thống nhất trong tổ chuyên môn

- Bảo đảm thời gian qui định cho chương trình (trong chỉ thị của Bộ GD&ĐT gọi là biên chế năm học) Nghiêm cấm việc cắt xén chương trình để dành thời gian

Chương trình dạy học các chủ đề tự chọn là văn bản pháp lệnh của Nhà nước do

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành qui định nội dung, thời gian, số tiết của các chủ đề

tự chọn Quản lý chương trình, nội dung dạy học các chủ đề tự chọn là theo đúng quyđịnh của Bộ Giáo dục và Đào tạo là nhiệm vụ của Hiệu trưởng HĐDH phải đúngtiến độ của chương trình Hiệu trưởng phải tổ chức thực hiện dạy học các chủ đề tựchọn theo đúng yêu cầu, hướng dẫn đã được quy định Để quản lý được việc thực

hiện chương trình, nội dung thì người Hiệu trưởng phải nắm vững các văn bản hướngdẫn về việc thực hiện chương trình, nội dung dạy học theo các chủ đề tự chọn.

Trong quá trình thực quản lý việc thực hiện chương trình, nội dung dạy họctheo các chủ đề tự chọn, Hiệu trưởng cần huy động các thành viên trong bộ máy quản

lý trong nhà trường cùng tham gia, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện chương trìnhhàng tuần thông qua sổ đâu bài, sổ báo giảng, dự giờ thăm lớp, Vân đê đặt ra làHiệu trưởng phải phân tích các thông tin thu được để đánh giá việc thực hiện chươngtrình của giáo viên từ đó có những điều chỉnh một cách kịp thời và phù hợp với thực

sở để đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên

- Chỉ đạo việc xây dựng kế hoạch, chương trình HĐDH theo các chủ đề tự chọn

theo thời gian (tuần, tháng, năm) Thông qua việc chỉ đạo này mà nhà quản lý chủ

động được nội dung công việc, kịp thời điều chỉnh các hoạt động cho phù hợp vớithực tế

- Xác định các chủ đề tự chọn cho từng năm, học kỳ, tháng, tuần nhằm tạo ramột sự chuẩn bị chu đáo trong việc hướng dẫn soạn giảng, phân công lực lượng hỗ trợgiáo viên soạn giảng, tránh trùng lặp chủ đề và cũng nhằm tạo sự chủ động cho CBQLtrong việc quan sát, kiểm tra; đồng thời cũng tạo sự chủ động cho giáo viên khi soạngiảng, chuẩn bị tư liệu, các điều kiện khắc phục vụ cho việc dạy học của mình

- Quy định kế hoạch dạy học các chủ đề tự chọn cho từng lớp trong học kỳ,năm học để hoạt động này được diễn ra liên tục, không gián đoạn, không ảnh hưởngđến các hoạt động chung của nhà trường

- Tổ chức xây dựng chương trình dạy học theo các chủ đề tự chọn cho từngmôn học, khối lớp nhằm đảm bảo tính thống nhất giữa các giáo viên dạy chủ đề tựchọn từ đó sẽ đánh giá được hiệu quả của chủ đề mà chính là đánh giá được việc dạyhọc của từng giáo viên tham gia hoạt động này

- Duyệt kế hoạch, chương trình HĐDH các chủ đề tự chọn theo định kỳ thờigian xem đây là một trong những yếu tố trong việc thực hiện quy chế chuyên môncủa giáo viên giúp nhà quản lý kiểm tra được sự chuẩn bị của giáo viên và kịp thờiđiều chỉnh các kế hoạch, chương trình nếu thấy chưa phù hợp với điều kiện của nhà

trường, của địa phương.

1.3.3.3 Tổ chức thực hiện dạy học theo các chủ đề tự chọn.

Dạy học tự chọn vừa mới mẻ, vừa rất phức tạp trong khi các điều kiện để thựchiện của mỗi trường còn rất khó khăn Do vậy nhà quản lý cần phải xây dựng đượcphương án tổ chức việc thực hiện và quản lý công tác này Việc xây dựng phương ánphải dựa trên điều kiện CSVC của trường, đội ngũ giáo viên, số lượng học sinh, chọnmôn, chọn chủ đề Bên cạnh đó, nội dung phương án tổ chức dạy tự chọn của trườnglà: số môn có chủ đề tự chọn, số lượng các chủ đề từng môn phù hợp với điều kiệncủa trường; việc chuẩn bị CSVC, bố trí phòng học; bố trí giáo viên và thời khoá biểudạy tự chọn cho giáo viên và học sinh

Nhìn chung điều kiện của các trường hiện tại chưa đáp ứng được về CSVCnhưng với quy định chung thì vẫn phải triển khai thực hiện Do vậy, nhà quản lý cầnnắm vững các điều kiện của trường mình để việc triển khai thực hiện và quản lý cóhiện quả các điều kiện hiện có Cụ thể:

a) Tổ chức các lực lượng tham gia việc dạy học theo các chủ đề tự chọn

Lực lượng trực tiếp tham gia việc dạy học các chủ đề tự chọn ở các trườngchính là đội ngũ giáo viên bộ môn được phân công Để HĐĐH các chủ đề tự chọn đạtkết quả như mục tiêu đề ra thì đội ngũ này cần được bôi dưỡng để nắm vững mụcđích, ý nghĩa, nội dung các môn tự chọn và bồi dưỡng về PPDH tự chọn Việc phâncông giáo viên phải chú ý đến yêu cầu của từng chủ đề cũng như năng lực và kinhnghiệm của giáo viên

Dạy các chủ đề nâng cao cho học sinh khá giỏi cần giáo viên có năng lực nhưngdạy các chủ đề cơ bản cho học sinh yếu kém cũng phải là những giáo viên có kinhnghiệm Do đó, để thực hiện tốt nội dung tự chọn, Hiệu trưởng cần chú ý một số vấn

đề về đội ngũ giáo viên sau đây:

- Chọn những giáo viên có năng lực (khá, giỏi) để bố trí và sắp xếp dạy các nội

dung tự chọn Cần có chế độ tính giờ lao động thoả đáng cho những giáo viên dạy tựchọn để động viên và khích lệ người dạy

- Căn cứ vào số lượng và chất lượng giáo viên của trường mình mà quyết địnhcác chủ đề, các môn học tự chọn và hướng cho học sinh lựa chọn

Nếu trường có đông giáo viên thì nên lựa chọn những giáo viên có năng lực dạycác chủ đề tự chọn trước để rút kinh nghiệm, giúp đỡ các giáo viên khác trong trườngtham gia dạy được các chủ đề tự chọn

Hiệu trưởng cũng nên nghiên cứu, kết hợp nguyện vọng của giáo viên, sự phâncông của tổ chuyên môn, của trường để có giáo viên chuyên trách từng loại chủ đề