Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)

Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lí 12 (Luận văn thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ HUYỀN

TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG

TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ HUYỀN

TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG

TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12

Ngành: LL & PP dạy học bộ môn Địa lí

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Phương Liên

THÁI NGUYÊN - 2018

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Các tài liệu trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng và không sao chép dưới bất kì hình thức nào Kết quả trong luận văn được thu thập trong quá trình nghiên cứu là trung thực, chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả

Nguyễn Thị Huyền

Xác nhận của khoa chuyên môn

Xác nhận của người hướng dẫn khoa học

PGS.TS Nguyễn Phương Liên

ii

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập và rèn luyện tại Trường Đại học sư phạm Thái Nguyên bằng sự biết ơn và kính trọng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu, các phòng, khoa thuộc Trường Đại học sư phạm Thái Nguyên

và các Giáo sư, P Giáo sư, Tiến sĩ đã nhiệt tình hướng dẫn, giảng dạy, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn

thiện đề tài nghiên cứu khoa học này

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Phương Liên - người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, giúp đỡ em trong quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo và học sinh trường THPT Hàn Thuyên, THPT Quế Võ số 1, THPT Quế Võ số 2, Trung Tâm GDNN - GDTX tỉnh Bắc Ninh đã tạo điều kiện giúp đỡ và phối hợp thực hiện trong quá trình nghiên cứu và tiến hành thực nghiệm sư phạm, điều tra thực tế tại trường để đạt

kết quả khách quan nhất

Tuy nhiên điều kiện về năng lực bản thân còn hạn chế, đề tài nghiên cứu khoa học chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được

sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp để đề tài

nghiên cứu của em được hoàn thiện hơn

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Thị Huyền

iii

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt iv

Danh mục các bảng v

Danh mục các hình, biểu đồ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu của đề tài 2

3 Mục tiêu nghiên cứu 7

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

5 Đối tượng nghiên cứu 8

6 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 8

7 Đóng góp của luận văn 10

8 Cấu trúc của luận văn 11

NỘI DUNG 12

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 12

1.1 Một số vấn đề về phương pháp dạy học 12

1.1.1 Khái niệm phương pháp dạy học 12

1.1.2 Tích hợp và dạy học tích hợp 13

1.2 Một số vấn đề về giáo dục môi trường 14

1.2.1 Khái niệm môi trường 14

1.2.2 Ô nhiễm môi trường 16

1.2.3.Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường 16

1.2.4 Nội dung giáo dục môi trường 18

iv

1.3 Tích hợp giáo dục môi trường 19

1.3.1 Khái niệm giáo dục môi trường 19

1.3.2 Khái niệm về tích hợp giáo dục môi trường 20

1.3.3 Mục tiêu tích hợp giáo dục môi trường 21

1.4 Đặc điểm chương trình sách giáo khoa Địa lí 12 trung học phổ thông 23

1.4.1 Về chương trình Địa lí 12 23

1.4.2 Về sách giáo khoa Địa lí 12 25

1.5 Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh lớp 12, trung học phổ thông 27

1.6 Thực trạng việc tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học Địa Lí 12 ở trường trung học phổ thông 28

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2 TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 33

2.1.Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học Địa Lí lớp 12 ở trường trung

học phổ thông 33

2.1.1 Các nguyên tắc thực hiện giáo dục môi trường ở trường phổ thông 33

2.1.2 Các nguyên tắc tích hợp nội dung giáo dục môi trường trong chương trình Địa lí 34

2.1.3 Khả năng tích hợp giáo dục môi trường của chương trình Địa lí 12 trung học phổ thông 34

2.1.4 Các nội dung có thể tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học Địa lí 12 36

2.2 Mức độ tích hợp giáo dục môi trường qua môn Địa lí 43

2.3 Phương pháp tích hợp giáo dục môi trường qua môn Địa lí 12 44

2.3.1 Phương pháp đàm thoại gợi mở 45

2.3.2 Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề 47

2.3.3 Phương pháp tranh luận 49

2.3.4 Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm 50

2.3.5 Phương pháp kể chuyện 52

v

2.3.6 Phương pháp sử dụng tranh ảnh, video, phim 53

2.3.7 Phương pháp lập dự án 56

2.3.8 Một số phương pháp khác 59

2.4 Hình thức tổ chức tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học Địa lí 12 61

2.4.1 Hình thức dạy học nội khóa 62

2.4.2 Hình thức giáo dục môi trường qua hoạt động ngoại khóa 63

Tiểu kết chương 2 67

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 68

3.1 Mục đích yêu cầu của thực nghiệm sư phạm 68

3.2 Nguyên tắc thực nghiệm 68

3.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 69

3.3.1 Đối tượng thực nghiệm 69

3.2.2 Thời gian thực nghiệm 69

3.2.3 Phương pháp thực nghiệm 69

3.4 Nội dung thực nghiệm 69

3.4.1 Bài học có nội dung tích hợp toàn phần 70

3.4.2 Bài học có nội dung tích hợp toàn phần (Phụ lục 3) 77

3.4.3 Bài học có nội dung tích hợp liên hệ (Phụ lục 4) 77

3.5 Kết quả thực nghiệm 77

3.5.1 Đối với học sinh 77

3.5.2 Đối với giáo viên 80

Tiểu kết chương 3 82

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86 PHỤ LỤC

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Chương trình sách giáo khoa Địa lí 12 25

Bảng 2.1 Các nội dung có thể tích hợp GDMT trong dạy học Địa lí 12 36

Bảng 3.1 Đối tượng thực nghiệm 69

Bảng 3.2a Kết quả thực nghiệm (giá trị tuyệt đối) 78

Bảng 3.2b Kết quả thực nghiệm (sau khi xứ lí, đơn vị %) 78

v

viii

DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ

Hình 2.1 Giao thông tắc nghẽn ở thành phố Hà Nội 54

Hình 2.2 Giao thông tắc nghẽn ở thành phố Hồ Chí Minh 54

Hình 2.3 Khu nhà ổ chuột trong lòng Sài Gòn 55

Hình 2.4 Rác thải vứt bừa bãi 55

Hình 3.1 Biểu đồ điểm trung bình giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 79

vi

1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Môi trường là vấn đề hiện đang được đưa ra bàn luận nhiều và trở thành vấn

đề cấp bách trong những năm gần đây Bởi lẽ, môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống của con người, sinh vật và sự tồn tại, phát triển của một đất nước, của cả nhân loại Tuy nhiên môi trường hiện nay đang bị suy giảm nghiêm trọng Hiện các nhà khoa học, các chuyên gia cùng hàng ngàn hàng triệu người có cùng mối quan tâm đang tìm kiếm và thực hiện các giải pháp nhằm hạn chế không để môi trường bị ô nhiễm, bị hủy hoại thêm Liệu những việc làm hiện nay có phải là đã quá muộn khi thiên nhiên đang nổi giận, đang trừng phạt loài người vì sự tham lam, ích

kỷ bằng hàng loạt những thiên tai như động đất, sóng thần, lũ lụt ?

Ngày 17 tháng 10 năm 2001 Thủ Tướng chính phủ ký quyết định TTG về việc phê duyệt đề án: “Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân với mục tiêu: giáo dục học sinh, sinh viên các cấp học, bậc học, trình độ đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân có hiểu biết về pháp luật và chủ trương chính sách của Đảng, nhà nước về bảo vệ môi trường có kiến thức về môi trường để tự giác thực hiện bảo vệ môi trường”.[33]

1363/QĐ-Chỉ thị 25/CT-TTg về một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách về bảo vệ môi trường của Thủ Tướng chính phủ nêu rõ trong thời gian tới nước ta sẽ trở thành bãi thải công nghệ lạc hậu, các loại hình sản xuất ô nhiễm môi trường đang ngày càng hiện hữu, biến đổi khí hậu phức tạp đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác bảo

vệ môi trường

Trong chỉ thị số 36 - CT/TW ngày 25 tháng 6 năm 2008 Ban chấp hành Trung ương Đảng về “tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” đã nêu rõ một trong những giải pháp hang đầu đó là: thường xuyên giáo dục, tuyên truyền xây dựng thói quen, nếp sống và các phong trào quần chúng, bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là vấn đề của toàn xã hội , nó có liên quan trực tiếp không những với từng cá nhân con người, từng nhóm người mà với cả cộng đồng, quốc gia

2

và quốc tế Việc giáo dục môi trường ở nhà trường phổ thông là một quá trình nhận thức giúp các em hiểu biết về thiên nhiên, môi trường, từ đó giáo dục cho các em ý thức quan tâm thường xuyên đến môi trường, dần dần hình thành ở các em lòng yêu thích, tôn trọng thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, phong cảnh đẹp, các di tích văn hóa lịch sử của đất nước

Việc giáo dục môi trường ở nhà trường phổ thông chưa có môn học và bài học riêng, kiến thức về môi trường chỉ được lồng ghép vào một số bài học ở một số bộ môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Trong đó, Địa lí là môn học có tính chất tổng hợp của những tri thức có “tính môi trường” nhất Vì vậy môn Địa lí ở trường phổ thông có nhiều thuận lợi để giáo dục về môi trường cho học sinh hơn các môn học khác

Nhận thức về tính cấp thiết, thực tế và vai trò của giáo dục môi trường cho học sinh tôi lựa chọn đề tài “Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học Địa lí 12” Hy vọng có thể đóng góp một phần công sức nhỏ bé vào mục tiêu giáo dục môi trường vì

sự phát triển bền vững của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung

2 Lịch sử nghiên cứu của đề tài

2.1 Trên thế giới

Hai từ “giáo dục” và “môi trường” được chính thức kết hợp với nhau lần đầu tiên vào khoảng giữa những năm 1960 Khái niệm giáo dục môi trường (GDMT) được hình thành ở nước Anh là nhờ ở Sir Patrich Geddes, một giáo sư thực vật học người Scotland Ông đã chỉ ra mối liên hệ quan trọng giữa chất lượng môi trường với chất lượng giáo dục vào khoảng năm 1982

Năm 1972 Liên Hiệp Quốc triệu tập “phiên họp đầu tiên của hội nghị Môi trường nhân loại” tại Stockholm (Thụy Điển từ ngày mồng 05 đến ngày 16/6/1972), hội nghị đã dựng lên cột mốc đầu tiên của con người trong công tác bảo vệ môi trường mang tầm quốc tế “Bản tuyên bố về môi trường loài người” được thông qua tại cuộc họp là văn kiện mang tầm quốc tế đầu tiên trong lịch sử nhân loại đề cập đến

ý chí và quyết tâm bảo vệ môi trường, đánh dấu sự ra đời của điều luật môi trường quốc tế Kể từ đó, Liên Hiệp Quốc đã chọn ngày 5/6 hàng năm là ngày môi trường thế giới và khuyến khích các chính phủ, các tổ chức hoạt động nhằm cải thiện môi trường ở nước mình trong ngày này

Luận văn đủ ở file: Luận văn full