140 van de lien quan den kinh nguyet phu nu 411

vấn đề liên quan đến kinh nguyệt của Phụ nữ

M C L C

1 Gi i tính c a m t con ng i đ c quy t đ nh vào khi nào và b i nh ng y u t gì? 6

2 Có th sinh con trai b ng cách cho ng i m dùng testosteron tr c ho c trong khi mang thai không? 7

3 V sinh lý, cu c đ i ng i ph n tr i qua m y giai đoan? c đi m c a t ng giai đo n? 7

4 Bu ng tr ng c a ng i ph n có t t c bao nhiêu t bào tr ng? S l ng đó có t ng thêm không? 8

5 T bào tr ng phát d c và chín nh th nào? 9

6 Sau khi tr ng r ng, t bào tr ng và nang noãn có nh ng thay đ i gì? 10

7 Bu ng tr ng có th t ng h p và ti t ra nh ng lo i hoóc môn sinh d c nào? Chúng có tác d ng nh th nào đ i v i công n ng sinh d c c a ng i ph n ? 10

8.Th nào là kinh nguy t và chu k kinh nguy t? Nó đ c hình thành nh th nào? 11

9 Quy lu t c a chu k kinh nguy t ng i ph n bình th ng nh th nào? Có nh ng c m giác gì trong th i k kinh nguy t? 12

10 Trong th i k kinh nguy t, c th ph n có nh ng thay đ i gì? Ph i chú ý nh ng bi n pháp gi gìn s c kh e nào? 12

11 Th nào là chu k bu ng tr ng? R ng tr ng và kinh nguy t có liên quan gì v i nhau? 13

12 Chu k bu ng tr ng đ c đi u khi n nh th nào? 13

13 Vi c ti t ra hoóc môn sinh d c c a tuy n yên ch u s đi u khi n nào? 14

14 Tuy n yên vùng d i đ i có ch u s đi u khi n c a hoóc môn bu ng tr ng không? 15 15 Ph i thông qua nh ng ki m tra gì, bác s m i bi t đ c s phát d c c a noãn bào và vi c không r ng tr ng c a ng i b nh? 15

16 Th nào là đo thân nhi t c s ? 16

17 Th nào là ki m tra m nh t bào r ng âm đ o? 17

18 Th nào là cho đi m niêm d ch c t cung? 18

19 Th nào là n o sinh thi t n i m c t cung? 18

20 Ki m tra siêu âm khoang ch u đ ki m tra tình tr ng phát d c c a noãn bào và s r ng tr ng nh th nào? 19

21 Có th ki m tra công n ng c a bu ng tr ng thông qua th máu không? 20

22 Hóa nghi m n c ti u có th dùng đ ki m tra công n ng c a bu ng tr ng? 21

23 Nh ng ph ng pháp nào th ng đ c dùng đ ki m tra tình tr ng c a tuy n yên? 22

24 Th nào là th i k d y thì? Nó s xu t hi n vào lúc nào? 22

25 - Tr ng thái tâm lý c a tr em gái th i k d y thì s có nh ng bi n đ i gì? 23

26 S d y thì bình th ng do đâu gây nên? Hoóc môn trong c th có thay đ i gì trong th i k d y thì ? 24

27 Th nào là ch ng b nh d y thì s m? 25

28 Nh ng tr ng h p nào có th d n đ n ch ng d y thì s m th c s tr em gái? 26

29 Nh ng tr ng h p nào có th d n đ n d y thì s m đ ng tính gi tr em gái? 26

30 Ch a tr cho nh ng đ a tr d y thì s m nh th nào? 27

31 i u gì gây ra ch ng b nh d y thì s m d tính tr em gái? 28

32 Th nào là d y thì mu n và nhi hóa gi i tính? 29

33 Nh ng ch ng b nh gì thu c vùng d i đ i, tuy n yên có th gây nhi hóa gi i tính v nh vi n và vô kinh nguyên phát? 30

34 Th nào là ch ng b nh turner? Có nh ng ph ng pháp đi u tr nào? 30

35 Ngoài b nh turner, còn có nh ng lo i b nh bu ng tr ng ho c tuy n sinh d c phát tri n không hoàn ch nh b m sinh nào khác không? 31

36 B kinh nguyên phát và nhi hóa gi i tính còn có nh ng nguyên nhân gì khác? 32

37 D a vào bi u hi n lâm sàng, s r i lo n kinh nguy t ph n có th đ c chia thành m y lo i? 32

38 Kinh nguy t r i lo n là do đâu? Nh ng b c thông th ng c a bác s trong vi c ch n tr b nh v kinh nguy t là gì? 34

39 Th nào là t cung rong huy t c n ng? Nó đ c chia thành m y lo i? 34

40 Làm th nào đ c m máu cho ng i b nh t cung rong huy t c n ng không r ng tr ng trong th i k rong huy t? 35

41 C m máu nh th nào cho ng i b b nh rong huy t c n ng còn tr , ch a k t hôn và b thi u máu n ng? 36

42 Ph n trung niên b rong huy t c n ng, thi u máu m c đ n ng, đã n o t cung đ lo i b b nh lý thu c khí ch t thì có th dùng thu c đ c m máu đ c không? 36

43 Ng i b rong huy t c n ng không r ng tr ng, n u âm đ o ng ng ra máu thì có ph i là b nh đã kh i không? 36

44 Ph n trong đ tu i sinh đ li u có m c b nh rong huy t c n ng không? 37

45 Th nào là ph u thu t n i soi niêm m c t cung? 38

46 T i sao l i b ch y máu trong th i gian r ng tr ng? C n ph i đi u tr nh th nào? 38

47 Vô kinh đ c phân lo i nh th nào? 39

48 Nguyên nhân nào d n đ n vô kinh do t cung? i u tr nh th nào? 40

49 Th nào là ch ng không có âm đ o và t cung? Có th ch a tr đ c không? 40

50 Nh ng nguyên nhân nào d n đ n vô kinh bu ng tr ng, đi u tr nh th nào? 41

51 Vô kinh tuy n yên vùng d i đ i đ c phân lo i nh th nào? 42

52 Nguyên nhân gì d n đ n b nh máu nhi u PRL? Vì sao khi trong máu có l ng PRL cao thì l i d n đ n vô kinh? 42

53 Bromocriptin có tác d ng đi u tr nh th nào? Hi u qu và tác d ng ph c a nó ra sao? 43

54 Ng i b vô kinh do ch ng PRL cao trong máu sau khi mang thai và sinh đ có u ng thu c Bromocriptin đ c không? N u có thì u ng đ n lúc nào? 43

55 Vô kinh tuy n yên còn do nh ng nguyên nhân nào khác gây nên? 44

56 i u tr vô kinh tuy n yên nh th nào? 45

57 Vô kinh vùng d i đ i do nh ng nguyên nhân nào gây nên? i u tr nh th nào? 46

58 Th nào là tr li u m ch xung GnRH? 47

59 Th nào là th nghi m h ng ph n GnRH? 47

60 Ph n sau khi u ng thu c tránh thai hay làm ph u thu t tri t s n có b vô kinh không? 48

61 Th nào là kinh nguy t th a? Có c n đi u tr không? 48

62 Nguyên nhân nào làm cho l ng kinh nguy t ít? Th nào là dính niêm m c khoang t cung? 49

63 Gi a th tr ng, kinh nguy t và s r ng tr ng c a ng i ph n có m i quan h t ng quan v i nhau không? 50

64 Th nào là béo phì? Nó có nh h ng gì đ n kinh nguy t không? Nó có h i gì đ i v i s c kh e? 51

65 Nên ki m tra và đi u tr nh th nào đ i v i b nh béo phì kèm kinh nguy t không đ u? 51

66 Th tr ng quá th p có nh h ng gì t i kinh nguy t? 52

67 Th thao và kinh nguy t không đ u có liên quan đ n nhau không? 53

68 Th nào là l ng gi i tính gi ? Nó đ c phân lo i nh th nào? Tình tr ng kinh nguy t c a ng i l ng gi i tính ra sao? 53

69 Th nào là l ng gi i tính th t (ái nam ái n th t)? 54

70 Th nào là ch ng b nh không m n c m v i testosteron hoàn toàn? 55

71 Th nào là ng i ph n b ái nam? Ch ng này do b nh gì gây nên? 56

72 Phân b lông, tóc c a ph n có gì khác so v i nam gi i? Vì sao? 56

73 Nguyên nhân gì d n đ n b nh nhi u lông ph n ? i u tr nh th nào? 57

74 Th nào là b nh bu ng tr ng đa nang? 58

75 Ch ng b nh bu ng tr ng đa nang có th ng g p không? Nó s gây nên h u qu gì?59 76 Ch n đoàn và đi u tr b nh bu ng tr ng đa nang nh th nào? 59

77 Ph u thu t có th đi u tr đ c b nh bu ng tr ng đa nang không? 60

78 Ng i đã sinh con, khi b b nh bu ng tr ng đa nang có th không c n ph i đi u tr ?61 79 au b ng hành kinh là gì? 61

80 Phân lo i đau b ng hành kinh nh th nào? 61

81 au b ng hành kinh có ph i là hi n t ng th ng x y ra không? 62

82 Ch ng đau b ng hành kinh liên quan đ n nh ng y u t gì? 63

83 Nguyên nhân và c ch gây đau b ng hành kinh 64

84 au b ng hành kinh nguyên phát có nh ng đ c đi m lâm sàng nào? 65

85 Th nào là ch ng l c n i m c t cung? 65

* Ph ng pháp tr b nh 65

86 Th nào là các ch ng tuy n c t cung? 66

87 Nh ng b nh ph khoa nào th ng d n đ n đau b ng hành kinh? Ph i đi u tr nh th

nào? 66

88 Ch n đoán và đi u tr đau b ng hành kinh nh th nào? 67

89 Làm th nào đ phòng tránh đau b ng hành kinh? 69

90 Th nào là ch ng c ng th ng tr c k kinh nguy t? 69

91 Ch ng c ng th ng tr c k kinh nguy t có th ng th y ph n không? 70

92 Ch ng c ng th ng tr c k kinh nguy t có bi u hi n gì? 70

93 Vì sao l i sinh ra ch ng c ng th ng tr c k kinh nguy t? 71

94 Ch n đoán c ng th ng tr c k kinh nguy t nh th nào? 72

95 i u tr ch ng c ng th ng tr c k kinh nguy t nh th nào? 73

96 Có th dùng thu c b c đ đi u tr ch ng c ng th ng tr c k kinh nguy t không? 74

97 Vì sao nh ng ph n có kinh không đ u l i khó có thai? 74

98 Ph n vô sinh c n ph i ti n hành ki m tra, đi u tr nh th nào? 75

99 Th nào là th i k ti n mãn kinh? 75

100 Vì sao trong nh ng n m g n đây, vi c gi gìn s c kh e th i k ti n mãn kinh l i đ c coi tr ng? 76

102 Vì sao kinh nguy t c a ph n l i đ n lúc t t h n? 77

103 Sau khi mãn kinh, c th ng i ph n còn s n sinh ra oestrogen n a không? 78

104 C quan sinh d c c a ng i ph n trong th i k ti n mãn kinh s có nh ng thay đ i gì? 78

105 B x ng c a ph n trong th i k ti n mãn kinh có thay đ i gì? 79

106 Có ph i ng i ph n nào sau khi mãn kinh c ng đ u m c ch ng loãng x ng không? 80

107 H th ng tim m ch c a ph n sau khi mãn kinh s có nh ng thay đ i gì? 81

108 Nh ng b ph n khác trong c th ph n th i k ti n mãn kinh s có nh ng thay đ i gì? 82

109 Th nào là tri u ch ng t ng h p th i k ti n mãn kinh? Ph n trong th i k quá đ này s có nh ng khó ch u gì? 83

110 Nh ng tri u ch ng đi n hình nh t trong th i k ti n mãn kinh là gì? 84

111 Ph n th i k ti n mãn kinh s có nh ng tri u ch ng th n kinh gì? 85

112 Ph n th i k ti n mãn kinh s có thay đ i gì v tâm lý và tinh th n? 85

113 Tình d c ph n th i k ti n mãn kinh có nh ng thay đ i gì? 87

114 Ph n th i k tiên mãn kinh s có nh ng tri u ch ng gì khác? 87

115 Th i k ti n mãn kinh b t đ u vào lúc nào? S kéo dài bao lâu? 88

116 Ph n th i k ti n mãn kinh có th có thai không? Áp d ng bi n pháp tránh thai nào thì thích h p? 89

117 Th nào là mãn kinh nhân t o? 90

118 Ph n th i k ti n mãn kinh ph i t mình gi gìn s c kho nh th nào? Làm th nào đ làm ch m l i quá trình lão hoá, gi m b t b nh t t? 91

119 Ph n th i k ti n mãn kinh làm th nào đ gi đ c tr ng thái tâm lý t t? 92

120 Ph n th i k ti n mãn kinh làm th nào đ gi đ c cu c s ng gia đình hòa h p? 92

121 Ph n th i k ti n mãn kinh nên chú ý đ n s đi u đ trong cu c s ng c a mình nh th nào? 93

122 Ph n th i k ti n mãn kinh làm th nào đ hình thành thói quen v sinh t t? 93

123 Th nào là s n u ng h p lý ph n th i k ti n mãn kinh? 94

124 Ph n th i k ti n mãn kinh nên rèn luy n thân th nh th nào cho khoa h c? 95

125 Ph n th i k ti n mãn kinh ph i chú ý ch m sóc da nh th nào? 96

126 Ki m tra s c kh e đ nh k có l i nh th nào đ i v i ph n th i k ti n mãn kinh? 97

127 Nh ng lo i thu c nào có l i cho s trì hoãn tu i già, phòng ng a b nh t t? 97

128 Th nào là ph ng pháp đi u tr oestrogen? 98

129 Ph ng pháp đi u tr oestrogen có tác d ng ph gì? 99

130 Bác s s l a ch n ph ng pháp đi u tr oestrogen nh th nào? 100

131 Hi n nay có nh ng lo i thu c nào là ch ph m c a oestrogen? 101

132 Hi n có lo i thu c nào là ch ph m c a progestagen? 101

133 Có m y ph ng pháp đi u tr b ng hoóc môn? L a ch n nh th nào? 102

134 Testosteron có th dùng đ đi u tr cho ph n đã mãn kinh không? 103

135 Vi c đi u tr b ng hoóc môn c n ph i b t đ u vào lúc nào? Duy trì trong bao lâu? Có ph i b t k ph n mãn kinh c ng c n áp d ng bi n pháp này? 103

136 Ph n ti n mãn kinh c n ph i ph i h p nh th nào trong quá trình tr li u b ng hoóc môn? 104

137 Ph n tr có c n thi t ph i đi u tr b ng oestrogen hay progestagen hay không? 104 138 Có nh ng nguyên nhân và ph ng pháp đi u tr nào đ i v i b nh loãng x ng ph n trong giai đo n mãn kinh? 105

139 Nguyên nhân gì khi n âm đ o ra máu nhi u l n ph n sau khi đã mãn kinh? 105

140 Th nào là viêm âm đ o do tu i già? 106

1 Gi i tính c a m t con ng i đ c quy t đ nh vào khi nào và b i

nh ng y u t gì?

Nguyên nhân gì và vào lúc nào thì gi i tính c a con ng i đ c quy t đ nh?

tr l i câu h i này, các nhà khoa h c đã ti n hành nghiên c u trong nhi u

n m và đã kh ng đ nh đ c r ng: Gi i tính c a con ng i đ c quy t đ nh

b i nhi m s c th mang các t bào sinh d c c a cha m ó là nh ng thông

tin v di truy n đ c ch a đ ng trong nhân t bào c a tr ng và tinh trùng

Trong th i k đ u phôi thai, gi i tính c a con ng i ch a đ c phân đ nh rõ

ràng N u phôi thai này là do tinh trùng mang nhi m s c th Y c a ng i

cha và tr ng c a ng i m (mang nhi m s c th X) k t h p mà thành, tuy n

sinh d c nguyên th y c a nó s d n d n phát tri n thành tinh hoàn Phôi thai

này s phát tri n thành m t cá th nam gi i Ng c l i, n u phôi thai là do

tinh trùng mang nhi m s c th X và tr ng k t h p v i nhau, tuy n sinh d c

nguyên th y s d n d n phát tri n thành bu ng tr ng và m t cá th n s

hình thành Quá trình phân hóa tuy n sinh d c nguyên th y s b t đ u vào

kho ng tu n th 6-7 c a phôi thai và s hoàn thành khi phôi thai đ c 18-25

tu n

Ngoài s khác nhau v nhi m s c th và tuy n sinh d c, gi a nam và n còn

có s khác bi t v k t c u các c quan sinh d c trong và ngoài, các lo i hoóc

môn trong c th giai đo n đ u, trong m i phôi thai đ u có hai h th ng

ng d n g i là h ng d n trung th n và h ng d n trung th n ph Lúc này

phôi thai ch a có s khác bi t v gi i tính

Tinh hoàn c a c a thai nhi nam có th t o ra testosteron và m t lo i

protein có kh n ng c ch h ng d n trung th n ph D i s kích thích

c a testosteron, h ng d n trung th n d n d n phát tri n thành các c quan

sinh d c trong nh ng d n tinh và bao tinh hoàn Còn d i tác d ng c ch

c a lo i protein nói trên, h ng d n trung th n ph d n d n thoái hóa

Sau đó, testosteron s chuy n bi n thành m t lo i hoóc môn khác đ c quan

sinh d c ngoài phát tri n thành âm nang, d ng v t và tuy n ti n li t

Trong c th thai nhi n , do không có protein c ch nên ng d n trung th n

ph s t bi n đ i thành hai ng d n tr ng, t cung và đo n trên âm đ o

Do không ch u nh h ng c a testosteron nên ng d n trung th n t đ ng

thoái hóa C quan sinh d c ngoài phát tri n thành d ng n gi i, t c là có

môi l n, môi bé, âm v t và đo n d i âm đ o

S phân hóa c quan sinh d c trong c ng đ c hoàn thành tr c tu n th

16-23 c a thai nhi

2 Có th sinh con trai b ng cách cho ng i m dùng testosteron tr c

ho c trong khi mang thai không?

M t s c p v ch ng vì mu n sinh con trai nên ngay sau khi phát hi n có

thai, ng i v đã đi mua các thu c có testosteron đ u ng K t qu là h

sinh ra nh ng đ a con ch ng ra trai mà c ng ch ng ra gái i u này không

ch khi n cha m lo l ng mà tâm lý c a nh ng đ a tr đó c ng ph i ch u

nh ng t n th ng r t l n

Vi c u ng thu c có ch a testosteron đ sinh con trai là m t ph ng pháp

không có c s khoa h c, vì gi i tính c a thai nhi đã đ c đ nh đo t ngay

trong giây phút tr ng k t h p v i tinh trùng N u là thai nhi nam thì t nó s

s n sinh ra testosteron mà không c n đ n s cung c p c a thu c men Còn

n u là thai n thì vi c u ng thêm testosteron ch làm cho c quan sinh d c

ngoài c a đ a tr b nam tính hóa (ví d nh môi l n g n gi ng nh bìu

nh ng không có tinh hoàn, âm v t phình to nh d ng v t nh ng ni u đ o

thì v n là c a n gi i và khi đi ti u v n ph i ng i) Dù đ a tr đ c nuôi

d ng gi ng nh m t đ a con trai thì nó v n có bu ng tr ng và c quan sinh

d c trong v n là c a n gi i Nh ng đ a tr này nh t thi t ph i đ c ph u

thu t c quan sinh d c ngoài đ tr thành m t ph n th c s

Ngoài ra, vi c thai ph dùng thu c có testosteron s khi n cho hàm

l ng hoóc môn này trong c th quá l n Nó c ch s phát tri n c a noãn

bào và công n ng r ng tr ng c a bu ng tr ng, gây ra vô sinh và vô kinh,

th m chí d n đ n tình tr ng nam tính hóa

3 V sinh lý, cu c đ i ng i ph n tr i qua m y giai đoan? c đi m

c a t ng giai đo n?

Cu c đ i ng i ph n tr i qua 6 giai đo n sinh lý: s sinh, nhi đ ng, d y

thì, tr ng thành, ti n mãn kinh, mãn kinh và già Gi i h n v tu i tác gi a

các giai đo n ch u nh h ng c a y u t di truy n, môi tr ng, ch t dinh

d ng, có s khác bi t gi a các cá th và qu n th

- S sinh: Giai đo n này ch gói g n trong vòng m t tháng sau khi tr ra đ i

Bé gái v n ch u nh h ng c a hoóc môn trong c th m và trong rau thai

Trong vài ngày đ u, vú bé h i nhô cao, c quan sinh d c ngoài có ti t ra m t

chút ch t th i

- Nhi đ ng: Là th i gian 8-9 n m sau khi đ a tr ra đ i C th tr phát tri n

r t nhanh, nh ng tuy n sinh d c và c quan sinh d c thì v n gi ng nh

tr ng thái s sinh

- D y thì: ây là th i k quá đ , c quan sinh d c t tr ng thái s sinh

chuy n sang tr ng thái tr ng thành Lúc này, c th và n i t ng c a bé gái

phát tri n thêm m t b c, công n ng sinh s n và công n ng sinh d c c ng

hoàn thi n d n Ng i con gái b t đ u có kinh nguy t và r ng tr ng theo chu

k , tâm lý c ng d n d n hoàn thi n

- Tr ng thành: Kho ng 18-45 tu i, là th i k công n ng sinh d c c a ng i

ph n phát tri n th nh v ng nh t

- Ti n mãn kinh và mãn kinh: Kho ng 45-55 tu i, là th i k công n ng sinh

d c đi theo chi u h ng lão suy Mãn kinh là s ki n quan tr ng c a th i k

này, v i bi u hi n đ c tr ng là các c quan d n d n lão hóa

- Già: B t đ u vào kho ng 60-65 tu i, là th i k các c quan trong c th

ngày càng thêm lão hóa

4 Bu ng tr ng c a ng i ph n có t t c bao nhiêu t bào tr ng? S

l ng đó có t ng thêm không?

Bu ng tr ng c a ph n trong đ tu i sinh đ có hình b u d c d t, kích

th c kho ng 3 x 4 x 1 cm, n ng kho ng 10-16 g Chúng liên k t v i góc t

cung và thành khoang ch u nh m t s dây ch ng S t bào tr ng đã đ c

xác đ nh ngay t tr c ngày đ a tr ra đ i và s không t ng lên sau đó

Bu ng tr ng do các t bào sinh d c và t bào c th h p thành Khi tu i thai

đ c 5 tu n, kho ng 300 - 1.300 t bào sinh d c trong bu ng tr ng đ c t o

ra b i l p bên trong c a phôi thai Chúng không ng ng phân chia và đ t t i

con s 6-7 tri u khi tu i thai đ c 5-7 tháng M t khác, khi thai đ c 3-7

tháng, các t bào sinh d c này (g i là t bào noãn m u) b t đ u phân

chia không hoàn toàn mà ch d ng l i n a ch ng C ng t đó, l ng t bào

noãn m u không ch sinh thêm mà còn liên t c thoái hóa và gi m b t Khi

tr ra đ i, t ng s t bào noãn m u trong bu ng tr ng là kho ng 2 tri u, đ n

giai đo n d y thì s có kho ng 3- 4 tri u

Ph n tr ng thành m i tháng có m t tr ng chín và r ng, trong c cu c đ i

s có kho ng 400 tr ng r ng, ch a b ng m t ph n v n trong t ng s t bào

noãn m u Khi ng i ph n mãn kinh, các t bào noãn m u trong bu ng

tr ng v c b n đã ki t qu M t s ph n do s l ng t bào tr ng trong

th i k phôi thai quá ít, ho c do t bào tr ng thoái hóa quá nhanh, nên

b mãn kinh s m

S c đ nh s t bào tr ng n gi i hoàn toàn khác v i công n ng s n sinh

ra tinh trùng nam gi i Tinh hoàn nam gi i đã tr ng thành có th không

ng ng s n sinh ra tinh trùng, c kho ng h n b y m i ngày thì nó l i s n

sinh ra m t đ t tinh trùng m i

5 T bào tr ng phát d c và chín nh th nào?

S phát d c và chín c a t bào noãn m u trong bu ng tr ng là m t quá trình

t ng đ i dài và ch u s đi u khi n c a nhi u lo i v t ch t Quá trình này

đ c b t đ u ngay t th i k phôi thai T khi thai nhi đ c 5 tháng tu i cho

đ n khi đ a tr ra đ i 6 tháng, thân t bào và t bào noãn m u trong bu ng

tr ng c a thai nhi k t h p v i nhau t o ra vô s noãn bào c s Noãn bào c

s bao g m m t t bào noãn m u, m t t bào h t b t và m t l p màng c s

Chúng phát tri n và phát d c theo chu k

Các nhà khoa h c cho r ng các noãn bào c s ph i m t 9 tháng đ phát d c

thành nang noãn Trong th i gian này, t bào noãn m u s l n lên, bên trong

có nhi u thay đ i sinh hóa Xung quanh t bào có m t l p protein đ ng

trong su t bao b c nh m không cho tinh trùng th hai và nh ng th khác

ngoài tinh trùng xâm nh p Gi a các t bào có s liên k t l n nhau đ trao

đ i dinh d ng và tín hi u, đ ng th i t o ra các ph n ng s n sinh hoóc

môn Lúc này, xung quanh l p màng c s đã đ c bao b c b i các mao

m ch và m t lo i t bào th Nh đó, noãn bào đã thi t l p đ c m i quan h

v i s tu n hoàn máu trong c th

Nang noãn còn ph i tr i qua 85 ngày n a m i phát d c thành noãn bào chín,

có đ ng kính kho ng 18 mm Trong 70 ngày đ u, đ ng kính c a noãn bào

t ng nhanh, s t bào h t t ng đ n 600 l n và ti t ra d ch noãn bào, hình

thành nên khoang noãn bào, g i là nang noãn Trong m i l m ngày cu i,

trong đám nang noãn đã phát d c ch có m t noãn bào đ t t i giai đo n chín

và đ c bu ng tr ng đ a vào b ng Quá trình này đ c g i là "r ng

tr ng" Tr c khi r ng tr ng kho ng 18 gi , t bào noãn m u m i hoàn

thành l n phân chia th nh t, nhi m s c th t 46 gi m xu ng còn 23, g i là

t bào tr ng, chu n b cho vi c th tinh Do đó, tính t tr c khi ra đ i cho

đ n khi r ng tr ng, tu i th c a t bào tr ng có th kéo dài t 10 đ n h n

40 n m C ng chính vì v y, n u có thai đ tu i 35 tr lên, ch t l ng phôi

thai có th b nh h ng do t bào tr ng đã già lão

6 Sau khi tr ng r ng, t bào tr ng và nang noãn có nh ng thay đ i gì?

Sau khi r ng, t bào tr ng và các t bào d ng h t s đi vào ng d n

tr ng, chuy n đ ng d n v h ng khoang t cung Lúc này, n u có sinh ho t

tình d c, các tinh trùng s chuy n đ ng lên trên và g p t bào tr ng đo n

gi a c a ng d n tr ng Tr ng và tinh trùng k t h p v i nhau l i t o thành

tr ng đã th tinh v i 46 nhi m s c th Tr ng đã th tinh m t m t ti n hành

t phân chia, m t m t ti p t c chuy n đ ng v h ng khoang t cung Sau 6

đêm 7 ngày, khi tr ng đã th tinh phát d c thành phôi nang giai đo n cu i,

nó s xâm nh p vào trong l p niêm m c t cung, ti p t c phát tri n thành

thai nhi N u không đ c th tinh thì sau khi r ng 12-14 gi , t bào tr ng s

b t đ u thoái hóa

Còn s ph n c a v nang noãn thì sao? Sau khi tr ng r ng, nó s

chuy n thành hoàng th Kho ng 5 ngày sau khi r ng tr ng, hoàng th chín

hình thành, đ ng kính 2-3 mm N u t bào tr ng đ c th tinh, phôi thai s

ti t ra m t lo i hoóc môn làm cho hoàng th ti p t c phát d c, đ n 3 tháng

cu i c a thai k m i thoái hóa N u không có s th tinh, sau khi tr ng r ng

kho ng 10 ngày, hoàng th s teo l i, sau kho ng 14 ngày thì thoái hóa và

cu i cùng thì chuy n thành d ng s o, g i là b ch th

7 Bu ng tr ng có th t ng h p và ti t ra nh ng lo i hoóc môn sinh d c

nào? Chúng có tác d ng nh th nào đ i v i công n ng sinh d c c a

ng i ph n ?

Ngoài vi c m i tháng cung c p m t t bào tr ng chín, bu ng tr ng còn có

tác d ng n i ti t r t quan tr ng Trong các t bào c a bu ng tr ng có r t

nhi u lo i dung môi Nh ng t bào này có th hút đ c Cholesteron trong h

tu n hoàn r i t o thành progestagen, testosteron và oestrogen nh s xúc tác

c a các dung môi Trong giai đo n noãn bào phát d c, oestrogen đ c t o ra

ch y u là oestradiol L ng ch t này ti t ra ngày càng nhi u, đ n khi s p

r ng tr ng thì n ng đ c a nó trong máu lên đ n cao đi m Trong giai đo n

hoàng th phát d c, t bào hoàng th có th s n sinh ra hoóc môn E2, P và c

Progesteron N ng đ c a chúng trong máu đ t t i đ nh cao vào 5-7 ngày

sau khi r ng tr ng Sau khi hoàng th thoái hóa, m c đ hoóc môn E2 và P

trong máu c ng gi m theo

Testosteron trong c th ng i ph n ch y u là do các t bào t y c a

bu ng tr ng và v th ng th n t o thành Trong c th ph n , tác d ng ch

y u c a hoóc môn này là cung c p nguyên li u cho vi c t o thành oestrogen,

thúc đ y s t o thành c a protein

Oestrogen và Progestagen có vai trò r t quan tr ng đ i v i công n ng sinh

d c c a ph n Oestrogen có th thúc đ y s phát d c và hoàn thi n c a các

c quan sinh d c n Nó c ng thúc đ y s phát tri n c a các tuy n, m ch

máu, mô liên k t trong niêm m c t cung, làm cho niêm m c tr nên dày

Oestrogen và Progestagen do hoàng th ti t ra sau khi r ng tr ng có th làm

cho các tuy n trong niêm m c t cung ti p t c t ng sinh và ti t ra các ch t

dinh d ng nh đ ng gluco C ng d i tác d ng c a 2 hoóc môn này, mô

liên k t s ph ng n c, khi n cho niêm m c có d ng nh b t bi n x p, m ch

máu dài ra, cu n l i và n ra Nh ng thay đ i trên c a niêm m c t cung đ u

có l i cho vi c cung c p ch t dinh d ng và phát d c c a tr ng đã th tinh

8.Th nào là kinh nguy t và chu k kinh nguy t? Nó đ c hình thành

nh th nào?

ph n tr ng thành, m i tháng âm đ o th ng ra máu vài ngày, y h c g i

là kinh nguy t Nh đã gi i thi u ph n tr c, oestrogen đ c ti t ra trong

giai đo n noãn bào phát d c làm cho niêm m c t cung t ng sinh sau khi

tr ng r ng Oestrogen, progestagen do hoàng th ti t ra làm cho niêm m c

t cung đang t ng sinh xu t hi n nh ng thay đ i v n i ti t N u t bào tr ng

không đ c th tinh thì kho ng m i b n ngày sau khi tr ng r ng, hoàng

th s thoái hóa, m c đ c a oestrogen và progestagen c ng theo đó mà

gi m b t Niêm m c t cung, vì v y, s tr nên m ng, m ch máu b chèn và

co th t, máu huy t không thông, khi n t ch c niêm m c b thi u máu, ho i

t và r ng, gây ch y máu

Do giai đo n cu i cùng đ noãn bào phát d c c n m i sáu ngày, hoàng th

t khi b t đ u hình thành đ n khi thoái hóa c ng c n kho ng m i b n ngày

nên hi n t ng bong và ch y máu niêm m c t cung s x y ra m t tháng

m t l n Do xu t hi n tu n hoàn nên hi n t ng này c ng đ c g i là chu k

kinh nguy t Vi c hành kinh, t cung ra máu là k t qu c a s t ng sinh,

thoái hóa và bong r ng niêm m c t cung trong tháng tr c Nh ng đ thu n

ti n, ng i ta đ u coi ngày hành kinh đ u tiên là ngày đ u tiên c a chu k

kinh nguy t tháng hi n t i S ngày trong chu k kinh nguy t s đ c tính

toán t ngày này

9 Quy lu t c a chu k kinh nguy t ng i ph n bình th ng nh

th nào? Có nh ng c m giác gì trong th i k kinh nguy t?

Chu k kinh nguy t bình th ng có tính quy lu t rõ r t Th i h n bình quân

c a nó là 31 ngày, ph m vi có th là 21-35 ngày S ngày duy trì kinh nguy t

(th i gian hành kinh) trung bình là n m ngày, gi i h n là 3-7 ngày

L ng máu m t đi trong m i l n hành kinh là kho ng 20-80 ml, trung bình

là 35 ml Thông th ng, l ng máu m t đi nhi u nh t trong ngày hành kinh

th hai, th ba Màu máu kinh s là đ t i ho c h i s m, dính nh ng khó

đông Trong máu này còn có th ch a m t s thành ph n khác nh nh ng

m nh nh c a niêm m c t cung và d ch dính c a c t cung

Vì sao trong th i gian hành kinh, t cung ra máu trong kho ng 3-7 ngày r i

có th t ng ng theo đúng th i gian và tr thành quy lu t? ó là do s kích

thích c a oestrogen, progestagen Khi n ng đ hoóc môn gi m thì niêm m c

t cung s bong r ng h t trong vòng 2-3 ngày Trong th i gian hành

kinh, niêm m c t cung ch bong r ng t ng công n ng (2/3 b m t) Còn l p

c s (1/3 sâu bên trong) s không bong r ng trong th i gian hành kinh

Do v y, t ngày th ba đ n b n c a chu k hành kinh, th ng bì niêm m c

l p c s l i b t đ u tái sinh, t ph c h i v t th ng, vi c ch y máu s ch m

d t

Kinh nguy t là m t hi n t ng sinh lý c a ng i ph n , th ng không làm

nh h ng đ n sinh ho t và công tác Do trong th i k hành kinh, các c

quan trong khoang ch u b xung huy t nên ng i ph n có th c m th y

ch ng b ng d i, nh c m i eo l ng

10 Trong th i k kinh nguy t, c th ph n có nh ng thay đ i gì? Ph i

chú ý nh ng bi n pháp gi gìn s c kh e nào?

Trong th i gian hành kinh, niêm m c trong khoang t cung c a ng i ph

n s bong t ng m ng l n, t o nên nh ng v t th ng l n L c t cung

trong tr ng thái m r ng, trong âm đ o có máu, môi tr ng axit bình th ng

b thay đ i Tình tr ng này có l i cho s sinh tr ng và phát tri n c a các

lo i vi khu n, t đó d n đ n nhi m trùng Do v y, trong th i gian hành kinh,

b n c n tuy t đ i tránh sinh ho t tình d c, t m b n, b i, l i n c và r a âm

đ o B ng v sinh ph i đ c kh trùng, thay th ng xuyên Ph i th ng

xuyên r a c quan sinh d c ngoài, đ m b o v sinh c c b

Do trong th i gian hành kinh, s c đ kháng c a c th b gi m th p nên

Các giai đo n phát tri n c a bu ng tr ng (noãn bào trong bu ng tr ng phát

d c, s r ng tr ng, s hình thành và thoái hóa c a hoàng th ) kéo dài trong

th i gian kho ng m t tháng nên đ c g i là chu k bu ng tr ng S t ng

sinh niêm m c, n i ti t và s bong r ng, xu t huy t c a t cung c ng ph i

tr i qua kho ng m t tháng nên đ c g i là chu k kinh nguy t Do v y, s

thay đ i c a chu k kinh nguy t và chu k bu ng tr ng là song song v i

nhau Chu k kinh nguy t ch u s đi u khi n c a hoóc môn sinh d c do

bu ng tr ng ti t ra S r ng tr ng x y ra vào kho ng ngày th 14-15 c a chu

k kinh nguy t, ho c là kho ng 14 ngày tr c k kinh nguy t sau

Kinh nguy t là k t qu c a vi c t bào tr ng (c a chu k r ng tr ng tr c)

không đ c th tinh N u tr ng đ c th tinh, tr ng đã th tinh b t r thành

công thì niêm m c t cung s đ m nhi m ch c n ng nuôi d ng phôi thai

trong giai đo n đ u Trong tr ng h p này, nó không nh ng không bong ra

và xu t huy t mà còn dày thêm lên, chuy n d n thành m t b ph n c a rau

thai

Hi u đ c m i quan h gi a kinh nguy t và s r ng tr ng, nguyên nhân,

k t qu và th i gian c a s th tinh, chúng ta có th ch đ ng trong vi c sinh

ho t tình d c đ th thai ho c tránh thai

12 Chu k bu ng tr ng đ c đi u khi n nh th nào?

Nhi u ng i l y làm l r ng, không bi t cái gì đi u khi n công n ng c a

bu ng tr ng m t cách khéo léo, đ nó có nh ng thay đ i mang tính quy lu t

nh v y? Làm rõ v n đ này s có l i cho vi c đi tìm nguyên nhân gây r i

lo n kinh nguy t m t s ng i

Y u t đi u khi n s b t đ u và giai đo n phát d c đ u tiên c a noãn bào

trong bu ng tr ng v n ch a đ c làm rõ Còn trong 15-20 ngày sau, quá

trình này ch u s đi u khi n c a hoóc môn sinh d c đ c ti t ra b i các t

bào thùy tr c tuy n yên

Tuy n yên là m t tuy n nh nhô ra ph n đáy não, kh i l ng không đ n 1

g nh ng l i là "th l nh c a các tuy n n i ti t" Nó đ c chia thành thùy

tr c và thùy sau M t t bào c a thùy tr c có th t ng h p và t o thành 2

hoóc môn FSH và LH FSH là hoóc môn ch y u kích thích s phát d c và

chín c a noãn bào Cùng v i m t s ch t do bu ng tr ng s n sinh, nó làm

cho m i tháng có m t nang noãn phát d c và chín (g i là "nang noãn u

th "), còn các nang noãn khác đ u b thoái hóa Quá trình ch n l a này đ m

b o cho ng i ph n ch có m t t bào tr ng chín m i tháng, tránh hi n

t ng đa thai Còn hoóc môn LH có tác d ng t o thành oestrogen, cung c p

nguyên li u cho c quá trình phát d c c a noãn bào

S ti t ra FSH và LH c ng có tính chu k giai đo n cu i c a chu k tr c

và giai đo n đ u c a chu k hi n t i, l ng FSH do tuy n yên ti t ra s t ng

lên, thúc đ y s phát d c c a m t noãn bào trong bu ng tr ng Cùng v i các

ch t khác đ c sinh ra trong bu ng tr ng, FSH tác d ng vào nhóm nang

noãn phát d c, l a ch n ra m t nang noãn u th Vào giai đo n phát d c

cu i c a nang noãn, l ng hoóc môn ti t ra nang noãn u th s t ng lên

nhanh chóng; hoóc môn v i n ng đ cao trong máu s thúc đ y tuy n yên

gi i phóng m t l ng l n LH và FSH i u này thúc đ y t bào noãn m u

phân chia l n th nh t, nhi m s c th gi m đi m t n a, t bào tr ng c ng có

xu h ng chín, chu n b s n sàng cho vi c th tinh M t khác, nó làm cho v

nang noãn đã chín và b m t bu ng tr ng t o thành m t mi ng m ; đ 3 - 4

gi sau khi n ng đ LH/FSH đ t t i đ nh đi m, t bào tr ng có th vào

b ng

Sau khi tr ng r ng, s hình thành và duy trì công n ng hoàng th đ u c n

đ n tác d ng c a LH Sau khi hoàng th thoái hóa, l ng oestrogen và

progestagen s gi m, l ng FSH l i t ng lên, kích thích m t nhóm nang

noãn phát tri n và phát d c, b t đ u m t chu k bu ng tr ng m i

13 Vi c ti t ra hoóc môn sinh d c c a tuy n yên ch u s đi u khi n

nào?

Ngay t tr c nh ng n m 50, m t s nhà khoa h c đã cho r ng, công n ng

c a tuy n yên vùng d i đ i ch u s đi u khi n c a trung khu th n kinh cao

h n m t c p n n m 1971, hai nhà khoa h c M là Schally và Guillemin

đã tìm ra ch t đi u khi n s ti t hoóc môn sinh d c tuy n yên, đó là

GnRH

Vùng d i đ i có r t nhi u nhân c a các t bào th n kinh, trong đó m t t

bào th n kinh t o ra đ c lo i phân t peptit tên là GnRH Thông qua h

th ng mao m ch n i li n gi a s i th n kinh và tuy n yên v i vùng d i đ i,

GnRH đ c v n chuy n t i lá tr c tuy n yên, thúc đ y các tuy n n i ti t và

s t o thành FSH và LH

N i ti t ki u m ch xung GnRH t t nhiên còn ph i ch u s đi u khi n c a

trung khu th n kinh cao c p h n Trong não ng i có s ho t đ ng c a h

th n kinh vô cùng ph c t p và s truy n đ t tín hi u thông tin đa hình đa

d ng ây chính là m t v n đ mà các nhà khoa h c v n còn ph i ti p t c

tìm tòi

14 Tuy n yên vùng d i đ i có ch u s đi u khi n c a hoóc môn bu ng

tr ng không?

Não và tuy n yên ch u s kích thích c a s n i ti t m ch xung GnRH, LH và

FSH, thúc đ y s phát d c c a noãn bào trong bu ng tr ng, s hình thành

tr ng r ng và hoàng th V y có ph i bu ng tr ng ch th đ ng ch u s đi u

ti t c a các c quan khác không? Th c t thì không ph i là nh v y Trong

nh ng tr ng h p thông th ng, oestrogen và progestagen do bu ng tr ng

ti t ra có tác d ng c ch (g i là "đi u ti t đ a tr l i") đ i v i c quan c p

trên c a nó T c là khi l ng oestrogen và progestagen t ng cao quá m c

(ch ng h n nh ph n trong đ tu i sinh đ ) thì FSH, LH, GnRH do tuy n

yên và h khâu não ti t ra s b c ch m t m c đ nh t đ nh N u l ng

oestrogen và progestagen quá ít (nh ph n sau khi đã mãn kinh) thì l ng

FSH, LH, GnRH ti t ra s t ng lên

Tuy nhiên, tr c khi r ng tr ng, l ng oestrogen t ng cao s thúc đ y s

hình thành nên LH/FSH ch không gi vai trò c ch

Tóm l i, s đi u khi n công n ng sinh d c c a c quan sinh d c ph n là

r t ph c t p Nó làm cho ng i ph n , dù đi u ki n môi tr ng bên trong

và bên ngoài thay đ i, v n gi đ c chu k bu ng tr ng và chu k kinh

nguy t Y h c g i h th ng đi u khi n này là "tr c d i đ i - tuy n yên"

15 Ph i thông qua nh ng ki m tra gì, bác s m i bi t đ c s phát d c

c a noãn bào và vi c không r ng tr ng c a ng i b nh?

Qua nh ng v n đ đã gi i thi u trên, ta có th hi u đ c bu ng tr ng và t

cung c a ng i ph n đã tr ng thành th c hi n công n ng sinh d c c a

chúng nh th nào Nh ng trên th c t , khi ch n đoán b nh, bác s th ng

dùng nh ng bi n pháp nào đ tìm hi u công n ng bu ng tr ng trong c th

b nh nhân? Sau đây là m t s ph ng pháp (n u hi u đ c ý ngh a c a

chúng, ng i b nh có th ch đ ng ph i h p ki m tra, nâng cao hi u su t và

tính chính xác c a vi c ch n tr ):

- o thân nhi t c s

- Ki m tra, sinh thi t t bào âm đ o

- Ki m tra niêm d ch c t cung

- Ki m tra ho t th trong n i m c t cung

- Ki m tra siêu âm B khoang x ng ch u

- o n ng đ hoóc môn sinh d c trong máu

- Ki m tra m c đ LH trong n c ti u

16 Th nào là đo thân nhi t c s ?

Thân nhi t c s là nhi t đ đo đ c b ng nhi t k ng m vào mi ng khi ng

d y (sau gi c ng 6 - 8 gi ) và ch a làm b t c đ ng tác gì (k c ra kh i

gi ng, nói chuy n, đ i ti u ti n, hút thu c, n u ng)

Ph n bình th ng trong đ tu i sinh đ có thân nhi t c s sau k kinh

nguy t là d i 36,5 đ C (trong ngày r ng tr ng có th th p h n ho c

không) Sau khi r ng tr ng, vì progestagen do hoàng th ti t ra tác đ ng lên

trung khu đi u ti t nhi t đ c th trong não, thân nhi t c s có th t ng

thêm 0,3- 0,5 đ C n k kinh nguy t c a tháng sau, do m c đ

progestagen gi m xu ng, thân nhi t c s s gi m N u th hi n k t qu đo

thân nhi t m i ngày trên bi u đ , ta s đ c m t đ ng cong nh ng ph

n bình th ng trong đ tu i sinh đ , thân nhi t s th p tr c khi r ng tr ng

và cao sau khi r ng tr ng Nh ng bi u đ này đ c g i là bi u đ hai pha

N u bi u đ thân nhi t c s ít có s dao đ ng (g i là bi u đ m t pha), có

ngh a là ng i b nh thi u s nh h ng c a progestagen và hoàng th ,

không có hi n t ng r ng tr ng

u đi m c a ph ng pháp đo thân nhi t c s là đ n gi n, không gây t n

th ng, giá thành th p, ng i b nh có th t th c hi n trong th i gian dài

Nó đã tr thành ph ng pháp ph bi n nh t đ bác s tìm hi m xem b nh

nhân có r ng tr ng hay không Ngoài ra, đ ng đ th thân nhi t c s còn

có th h ng d n vi c ch n ngày sinh ho t tình d c đ tr giúp cho vi c

mang thai, giúp ch n đoán s m vi c có thai

Do nhi t đ cao th p c a c th ch u nh h ng c a nhi u y u t nên n u

ng i b nh b c m, u ng r u, ng mu n, m t ng thì ph i ghi rõ ràng vào

c t ghi chú Vi c âm đ o ra máu, sinh ho t tình d c, đau b ng d i, khí h

t ng đ t ng t ho c ph i u ng thu c, ki m tra c ng c n đ c ghi rõ đ

tham kh o

Vi c đo thân nhi t c s ph i tr thành thói quen M i t i tr c khi đi

ng , c n v y nhi t k đ giá tr đo nhi t đ v v trí th p, sau đó đ t bàn

c nh gi ng Sáng hôm sau, khi t nh d y, ph i l y nhi t k và đ t ngay vào

d i l i, ng m ch t mi ng trong 5 phút thì l y ra và xem k t qu Khi đo

nhi t đ , ph i chú ý không dùng r ng c n vào nhi t k đ tránh c n v nhi t

k trong lúc ngái ng

17 Th nào là ki m tra m nh t bào r ng âm đ o?

Niêm m c âm đ o ph n là do nhi u l p th ng bì d ng v y t o thành T

bào l p ngoài c a nó t ng đ i l n, có d ng v y cá; t bào l p gi a có d ng

hình thuy n; t bào l p đáy t ng đ i nh , có hình l p ph ng ho c hình

tròn Oestrogen có th kích thích làm cho th ng bì niêm m c âm đ o t ng

sinh, tr nên dày, t bào l p b m t t ng cao ng glucoza ti t ra t i bên

ngoài t bào, thông qua s phân gi i c a các vi khu n trong âm đ o mà hình

thành nên axit lactic Nh đó, giá tr pH trong âm đ o đ t 4,5 Môi tr ng

mang tính axit này có l i cho vi c c ch s phát tri n c a vi khu n

Progestagen làm cho các t bào l p gi a và l p ngoài sau khi r ng s t p

trung và cu n l i v i nhau

L i d ng nguyên lý trên, bác s dùng bông kh trùng đ th m l y m t s

ch t ti t ra đo n trên âm đ o, bôi ra kính Sau khi nhu m và c đ nh b ng

c n, h s soi lên kính hi n vi đ đ m và so sánh t l r ng c a t bào l p

đáy, l p gi a và l p trung T l này có th ph n ánh m c đ oestrogen

trong c th , giúp đánh giá m c đ phát d c c a noãn bào T bào s ng hóa

bi u bì càng nhi u t c là m c đ oestrogen càng cao Ng c l i, n u m c đ

oestrogen th p thì t bào l p đáy t ng lên

Hình thái c a t bào r ng âm đ o ch u nh h ng c a sinh ho t tình d c, các

lo i thu c bôi và r a âm đ o, b nh viêm âm đ o, xu t huy t t cung Vì v y,

vào bu i t i tr c ngày ki m tra, n u có nh ng hi n t ng trên thì ph i báo

cáo rõ v i bác s đ thay đ i ngày ki m tra, nh m có k t qu chính xác Vi c

ki m tra t bào âm đ o r ng th ng không ph n ánh đ c công n ng r ng

tr ng

18 Th nào là cho đi m niêm d ch c t cung?

T cung c a ph n là m t c quan r ng hình qu lê ng c, ch h i phình ra

ph n trên g i là thân t cung, ch h i nh ph n d i g i là c t cung

Ph n trên khoang c t cung n i li n v i khoang t cung, phía d i có l n i

v i đo n trên âm đ o, g i là ng c t cung Các tuy n trên l p niêm m c

c a chúng, d i s kích thích c a oestrogen, có th ti t ra d ch dính có d ng

nh lòng tr ng tr ng

Tr c khi tr ng r ng, m c đ oestrogen đ t đ n m c cao nh t, l ng d ch

ti t ra nhi u, th m chí có lúc tràn c ra l c t cung Trong thành ph n c a

nó có n c, mu i vô c N u l y niêm d ch đó ph t lên trên t m kính hong

khô, sau đó quan sát d i kính hi n vi, ta s th y nh ng k t tinh d ng lá

d ng x Nh ng thay đ i này c a niêm d ch c t cung s có l i cho s di

chuy n c a tinh trùng sau khi sinh ho t tình d c

Sau khi r ng tr ng, m c đ progestagen t ng cao, niêm d ch c t cung tr

nên ít và đ c, có vai trò là l p b o v , làm gi m s xâm nh p c a vi khu n t

bên ngoài Lúc này, n u đem niêm d ch đó ph t lên kính, sau khi hong khô

r i quan sát d i kính hi n vi, ta s th y nhi u th nh hình b u d c, x p

hàng thành dãy

Y h c d a vào đ đ c, hình d ng khi k t tinh, l ng niêm d ch ti t ra c t

cung và đ m c a l c t cung đ xác l p ph ng pháp cho đi m theo 4

c p S đi m càng cao thì ch ng t m c đ oestrogen trong c th càng cao,

noãn bào phát d c càng chín mu i Nh ng tính chính xác c a vi c ki m tra

niêm d ch c t cung đ xem có r ng tr ng hay không thì t ng đ i th p

Ki m tra niêm d ch c t cung là m t bi n pháp đ n gi n, d làm, không gây

t n th ng và có k t qu ngay, nh ng nh t thi t ph i do bác s ti n hành

V i nh ng ng i b viêm c t cung hay đã ph i đ t đi n, ch a tr b ng

laser c t cung, tính chính xác s b nh h ng

19 Th nào là n o sinh thi t n i m c t cung?

N i m c t cung có nh ng thay đ i mang tính chu k Vì v y, bác s ph i

l a ch n th i c thích h p đ đ a m t thìa n o nh vào khoang t cung, l y

ra m t vài m nh n i m c t cung, x lý chuyên môn r i quan sát d i kính

hi n vi D a vào đ c tr ng hình tr ng c a n i m c t cung, bác s s đoán

xem chúng đang trong th i k t ng tr ng hay n i ti t và m c đ ra sao; t

đó mà phán đoán tr ng thái phát d c c a noãn bào và xem có hi n t ng

r ng tr ng hay không Ph ng pháp này đ c g i là n o sinh thi t n i m c

t cung

Vì n o sinh thi t n i m c t cung là m t lo i ti u ph u, có gây đau đ n, n u

làm không t t s d n đ n nhi m trùng khoang ch u nên nh t thi t ph i đ c

bác s ki m tra Sau khi xác đ nh vi c th c hi n là c n thi t và đúng lúc,

ng i b nh không b viêm âm đ o hay khoang ch u, vi c này m i đ c ti n

hành b i bác s ph khoa

Th ng thì s đau đ n s không quá n ng n và kéo dài, b nh nhân ch c n

ngh ng i m t lát là h t H u h t b nh nhân đ u không b nh h ng đ n

ho t đ ng và công tác, không b các ch ng b i nhi m kèm theo, vì v y

không nên quá lo l ng, s hãi Sau khi n o sinh thi t, b n có th s ra m t ít

máu ra âm đ o; hi n t ng này s t h t trong 1-2 ngày i u c n ph i chú

ý là sau khi n o sinh thi t n i m c t cung, b n không đ c sinh ho t tình

d c trong vòng m t tu n đ tránh nhi m trùng

N o sinh thi t n i m c t cung có giá tr ch n đoán r t quan tr ng, nh ng

không đ c ti n hành liên t c ho c nhi u l n

20 Ki m tra siêu âm khoang ch u đ ki m tra tình tr ng phát d c c a

noãn bào và s r ng tr ng nh th nào?

Trong ph ng pháp này, bác s s đ a đ u dò c a thi t b ch n đoán siêu âm

vào b ng d i ho c là trong âm đ o, đ cho đ u dò ti p xúc tr c ti p v i b

m t t ch c, quan sát c quan sinh d c trong c a ph n

Bên trong đ u dò có m t lo i tinh th đ c bi t, n u có thêm dòng đi n giao

bi n thì nó có th phóng ra sóng siêu âm cao t n Do m t đ c a các c

quan, t ch c không gi ng nhau, tr kháng thanh do các t ch c t bào sinh

ra khi g p sóng siêu âm c ng c ng khác nhau Khi m c đ chênh l ch tr

kháng thanh gi a hai t ch c đ t t i m t m c đ nh t đ nh, sóng siêu âm đi

qua s gây nên ph n x trên b m t, th hi n b ng nh ng đi m sáng có kích

th c và đ sáng t i khác nhau Ki m tra siêu âm trong y h c là l i d ng

nguyên lý nêu trên đ quan sát b m t n i t ng và các t ch c bên trong

nh m ch n đoán v trí và m c đ , tính ch t c a b nh t t

Trong khi th c hi n siêu âm qua b ng, ng i b nh ph i u ng n c cho đ y

bàng quang Ng c l i, v i siêu âm qua âm đ o, b nh nhân ph i tháo r ng

bàng quang tr c khi th c hi n

Siêu âm có th xác đ nh rõ ràng đ l n c a t cung, đ dày c a n i m c, đ

l n c a bu ng tr ng, s l ng và đ ng kính c a nang noãn Liên t c quan

sát trong vài ngày tr c khi r ng tr ng, n u th y nang noãn l n lên d n d n,

đ ng kính đ t kho ng 18 mm thì có th xem nó đã đ t đ n giai đo n chín

N u nang noãn chín đ t ng t m t đi ho c thu nh l i, trong khoang ch u có

m t l ng nh d ch tích l i, có ngh a là tr ng đã r ng

Ki m tra siêu âm khoang ch u c n thi t b t ng đ i hi n đ i, thao tác c a

bác s c ng ph i đ c hu n luy n k càng nên chi phí t ng đ i cao Tuy

nhiên, ng i b nh không b đau và t n th ng, l i có k t qu ngay l p t c

Vì v y, ph ng pháp này đã đ c dùng r ng rãi trên th gi i

21 Có th ki m tra công n ng c a bu ng tr ng thông qua th máu

không?

Câu tr l i là có Trong chu k bu ng tr ng, các lo i hoóc môn do bu ng

tr ng và tuy n yên ti t ra đ u đi vào h tu n hoàn máu N ng đ c a chúng

bi n đ ng theo chu k mang tính quy lu t Vi c ghi chép s ngày c a chu k

kinh nguy t và thân nhi t c s trong th i đi m thích h p, l y máu t t nh

m ch tay, áp d ng ph ng pháp mi n d ch phóng x đ đo n ng đ các lo i

hoóc môn, bác s có th xác đ nh đ c m c đ phát d c c a noãn bào và có

hi n t ng r ng tr ng hay không

Vi c xác đ nh n ng đ hoóc môn trong máu c n dùng b thu c th đ c bi t,

qua nhi u b c đo đ c trên các d ng c đ c bi t Giá c a các lo i thu c th

và d ng c này r t đ t, nhân viên thao tác còn ph i ti p xúc v i tia phóng x

- Ngày l y máu sau khi đã đ c bác s xác đ nh thì không đ c t ý thay

đ i B i vì trong chu k kinh nguy t, n ng đ c a các lo i hoóc môn này có

s thay đ i theo t ng ngày Cùng m t con s nh ng vào nh ng ngày khác

nhau trong chu k kinh nguy t thì l i có ý ngh a khác nhau

- Trong vòng m t tháng tr c khi l y máu, không đ c dùng các lo i thu c

ch a hoóc môn, b i vì các lo i hoóc môn này s che gi u th c ch t l ng

hoóc môn trong c th , k t qu có đ c s không chính xác

- Tám gi t i vào ngày tr c ngày l y máu, b nh nhân không đ c n gì;

b i vì sau khi n, thành ph n các ch t trong máu s t ng cao, làm nh h ng

đ n thao tác trong phòng thí nghi m

- Giá thành c a vi c phân tích hoóc môn trong máu t ng đ i cao và ng i

b nh s b đau đ n m c đ nh t đ nh Vì v y ph ng pháp này ch nên

th c hi n khi c n thi t K t qu ph i đ c bác s đi u tr k t h p v i các

tri u ch ng lâm sàng và các bi n pháp ki m tra khác, sau đó phân tích t ng

h p r i m i đ a ra k t lu n

22 Hóa nghi m n c ti u có th dùng đ ki m tra công n ng c a bu ng

tr ng?

Vào nh ng n m 50-60 c a th k XX, tr c khi ph ng pháp đo mi n d ch

phóng x ra đ i, ph ng pháp đo sinh hóa hoóc môn trong n c ti u đ c

áp d ng ph bi n Khi đó, nhân viên xét nghi m ph i tích toàn b n c ti u

trong c ngày đêm vào m t cái bình l n và đ a đ n phòng thí nghi m Các

b c ti n hành và th i gian đo ph c t p, kéo dài mà đ chính xác thì l i

không b ng ph ng pháp mi n d ch phóng x Chính vì v y mà hi n nay

ph ng pháp này đã không còn đ c s d ng n a

Ngày nay có m t ph ng pháp que th đ nh tính r t đ n gi n Ph ng pháp

này đ c áp d ng đ ki m tra l ng LH trong n c ti u nh m xác đ nh th i

gian r ng tr ng (nguyên lý t ng t que th thai) Trong que th này có

kháng th LH và thu c nhu m màu Kho ng 5 phút sau khi nhúng vào n c

ti u, n u n ng đ LH trong n c ti u l n h n 30 đ n v qu c t /lít, đo n

d i trong que th s xu t hi n hai v ch màu h ng N u đ đ m c a hai

v ch gi ng nhau ho c v ch d i s m h n, k t qu là d ng tính, ngh a là đã

xu t hi n cao đi m LH, tr ng s r ng sau đó kho ng 12 ti ng (có th n m

th i c này đ sinh ho t tình d c, t n đ ng kh n ng có thai) N u trên que

th ch xu t hi n m t ho c hai v ch màu nh ng v ch d i nh t h n, k t qu

là âm tính, trong vòng 24 gi t i s không có hi n t ng r ng tr ng

D a vào ghi chép thân nhi t c s , 3-4 ngày tr c k r ng tr ng, ng i

ta l y n c ti u đ th (vào lúc sáng s m, khi ng d y), liên ti p trong vài

ngày cho đ n khi có đ c k t qu d ng tính thì thôi ây là ph ng pháp

tr giúp thai r t đ n gi n cho nh ng ng i vô sinh

23 Nh ng ph ng pháp nào th ng đ c dùng đ ki m tra tình tr ng

c a tuy n yên?

Ph ng pháp ki m tra n ng đ LH và FSH trong máu v n đ th 21 chính

là vi c đo th công n ng hoóc môn sinh d c do tuy n yên ti t ra Tuy n yên

có th b nhi u lo i kh i u Vì v y, ng i ta th ng dùng ph ng pháp chi u

ch p đ tìm hi u v tuy n yên và k t c u x ng xung quanh, nh m phán

đoán xem kh i u nào hay không Các ph ng pháp th ng dùng có:

- Ch p c t l p (vi t t t là CT): Sau khi chi u tia X qua các t ch c khác

nhau c a c th , các thi t b th m dò và máy tính s cho ra k t qu b ng hình

nh đ bác s phân tích và ch n đoán t ng s đ i l p gi a các c quan,

có lúc c n ph i tiêm thu c t o nh Vì v y, nh ng ng i đã có ti n s d ng

v i thu c thì khó dùng ph ng pháp này

- o c ng h ng t (vi t t t là MRI): Là ph ng pháp l i d ng s khác nhau

c a m t đ phân t Hydro trong các t ch c và tín hi u sinh ra trong t

tr ng c a chúng K t qu đ c phóng to thành nh đ bác s phân tích và

ch n đoán MRI là ph ng pháp t t nh t đ ch n đoán các b nh bi n trong

não mà không c n đ n thu c t o nh

24 Th nào là th i k d y thì? Nó s xu t hi n vào lúc nào?

D y thì là ch giai đo n phát tri n quá đ v sinh lý t th i k nhi đ ng sang

th i k thành niên

tr d i 8 tu i, m c dù c quan sinh d c trong và ngoài c a nam và n đã

có s phân bi t, chi u cao và th tr ng c a c th t ng r t nhanh nh ng

không có s khác bi t nhi u v gi i tính ó là do công n ng tuy n sinh d c

c a c nam và n đ u trong tr ng thái b c ch , n ng đ hoóc môn sinh

d c trong c th c ng r t th p

Trung bình sau 11 tu i (ph m vi là 9-12 tu i), đ c tr ng gi i tính c a tr em

gái m i d n d n phát tri n, bi u hi n ch y u là hai bên vú b t đ u nhô lên,

đ u vú to d n và màu s c c ng th m d n; nách và c quan sinh d c ngoài b t

đ u xu t hi n lông Môi l n, môi bé c ng th m l i và l n lên, âm h b t đ u

xu t hi n nh ng ch t d ch màu tr ng C quan sinh d c trong c ng phát

tri n, ch ng h n nh âm đ o tr nên r ng, niêm m c dày và có nhi u n p

nh n, ng d n tr ng dày lên Thông th ng, vào kho ng 13 tu i (ph m vi

10-16 tu i), cô gái s th y kinh l n đ u và 2-5 n m sau s xu t hi n hi n

t ng r ng tr ng, là lúc công n ng sinh d c phát tri n hoàn thi n S phát

tri n đ c tr ng gi i tính c a tr em gái t khi b t đ u cho đ n khi phát d c

hoàn toàn m t kho ng 4 n m (ph m vi 1,5 - 6 n m)

M t s v n đ quan tr ng khác c a th i k d y thì là:

- B t đ u t kho ng h n 9 tu i, chi u cao c th c a tr em gái s t ng lên

r t nhanh Vào th i k cao đi m, m i n m em s cao thêm 6-8 cm Sau đó,

s phát tri n chi u cao s ch m d n l i, đ n khi hai đ u c a ng x ng khép

kín l i thì tr s không cao thêm n a n kho ng 18 tu i, chi u cao c th

có th t ng kho ng 25 cm

- L ng m tích l i d i da dày lên, ng c và mông đã rõ nét, x ng ch u và

x ng hông c ng n ra, hình thành nên nh ng đ ng cong m m m i, n

tính Nh ng thay đ i v hình dáng bên ngoài này ch ng t m t đ a bé gái

đang tr thành m t thi u n

Th i gian b t đ u d y thì m i ng i khác nhau do y u t di truy n, s c

kh e, tình tr ng dinh d ng, khí h u, đ cao so v i m t bi n, đi u ki n kinh

t , thói quen v sinh Nói chung, th i gian b t đ u d y thì c a tr em gái

th ng s m h n so v i tr em trai 1-2 n m Nh ng n m g n đây, tu i th y

kinh l n đ u c a các bé gái nhi u qu c gia có xu h ng s m lên, đi u này

có liên quan đ n s phát tri n kinh t và s nâng cao m c sinh ho t Nh ng

bé gái quá g y ho c quá béo, ch đ dinh d ng không t t ho c v n đ ng

quá n ng thì ch m th y kinh l n đ u Ng c l i, nh ng bé gái béo v a ph i

gi a con trai và con gái nh ng khi ch i đùa cùng b n con trai, các bé gái

c ng không c m th y có gì ph i suy ngh Lúc này tâm lý c a con trai và con

gái không có gì là khác bi t c

T 6-7 tu i đ n kho ng 10 tu i, tâm lý khác bi t v gi i tính s t ng cao, bé

gái n u ch i cùng v i bé trai s sinh ra c m giác x u h , b t an

Sau m i tu i, tr em gái b t đ u thích trang đi m, làm đ p và có nh ng

nh n th c m h v gi i tính, b t đ u có s h ng thú đ i v i s khác bi t và

m i quan h gi a hai gi i tính

Sau 15-16 tu i, cùng v i s phát tri n c a đ c tr ng gi i tính, tâm lý c ng

có s phát tri n thêm m t b c Chúng b t đ u t cho mình là ng i l n,

chúng đòi đ c l p, đòi s tôn tr ng c a ng i l n (bao g m c cha m

Th tr ng và đ i não c a tr em gái trong giai đo n này phát tri n r t nhanh

chóng ây chính là th i k mà tài n ng, trí l c c a chúng phát tri n m nh,

là giai đo n kh i đi m đ phát tri n s nghi p và Do v y, ti n hành s giáo

d c có chí h ng và m c tiêu cao c , h ng d n chúng d n h t tinh l c c a

mình vào vi c h c hành là m t vi c làm h t s c c n thi t Trong giai đo n

này, c n ph i tri n khai giáo d c v tri th c, đ o đ c và pháp lu t v gi i

tính cho em gái, giúp chúng xây d ng đ c th gi i quan, đ o đ c quan

đúng đ n, đ t n n móng t t đ p cho cu c s ng và s nghi p sau này

26 S d y thì bình th ng do đâu gây nên? Hoóc môn trong c th có

thay đ i gì trong th i k d y thì ?

Ngày nay, ng i ta đã bi t rõ r ng v trí quan tr ng nh t c a c th là não

Nh ng thay đ i c a chu k bu ng tr ng ch u s đi u khi n c a hoóc môn

tuy n yên, còn s thay đ i chu k c a hoóc môn tuy n yên thì l i ch u s

đi u khi n c a s ti t ra GnRH Trong th i k nhi đ ng, s ti t ra GnRH c a

khâu não h ch u s c ch c a trung khu cao c p trong não, do v y công

n ng c a tuy n yên, bu ng tr ng c ng trong tr ng thái b c ch

Có kinh nguy t không có ngh a là bu ng tr ng đã có công n ng r ng tr ng,

vì vi c r ng tr ng đòi h i gi a tuy n yên và vùng d i đ i có m t c ch

tinh t và ph c t p h n, đó chính là s đi u ch nh theo c ch ph n ng c

l i Theo đi u tra, trong n m đ u tiên th y kinh, có 80% tr ng h p không

r ng tr ng, trong vòng 2-4 n m sau khi th y kinh l n đ u, 30 - 50% tr ng

h p không r ng tr ng N m n m sau khi th y kinh l n đ u, v n còn có g n

20% tr ng h p không r ng tr ng Do v y, vài n m sau khi th y kinh l n

đ u, trong bu ng tr ng có các noãn bào phát d c và s ti t ra oestrogen

không có s nh h ng c a hoàng th và progestagel Do dao đ ng v m c

đ oestrogene n u d n đ n bong niêm m c t cung và xu t huy t thì th ng

bi u hi n thành kinh nguy t không theo quy lu t

tính xu t hi n quá s m và là nh ng đ c tr ng c a nam gi i nh có râu, y t

h u l n lên, ti ng nói tr m khàn, đ ng th i âm v t c ng l n lên g i là d y thì

s m d tính n gi i

Vi c d y thì s m s làm cho b n thân đ a bé gái c m th y s hãi, b t an, b n

bè thì th y l lùng và bàn lu n, cha m thì lo l ng Không nh ng th , nh ng

đ a tr này luôn luôn cao h n h n so v i tr cùng l a tu i Nh ng sau này

khi b n bè c a chúng d n cao lên thì chúng l i có thân hình t ng đ i th p

lùn Nói m t cách khác, sau khi xu t hi n nh ng d u hi u d y thì s m, th i

đi m b t đ u t ng và ng ng phát tri n chi u cao c th c ng đ n s m h n,

b nh vi n đ ki m tra, đi u tr nh m gi i t a gánh n ng v tâm lý cho chúng

và cha m , c i thi n chi u cao c th c a chúng và tránh n y sinh nh ng h u

tr ng h p này, đ a bé có th r ng tr ng có quy lu t và có kh n ng sinh

s n

- D y thì s m gi : Là d y thì s m do m t b ph n nào đó trong c th xu t

hi n nh ng kh i u hay "nang" có th ti t ra hoóc môn sinh d c; ho c do tr

u ng nh m ph i thu c hay n ph i th c n, thu c b có ch a hoóc môn sinh

d c, do dùng nh m lo i đ trang đi m có ch a hoóc môn này T đó, tr

- Kho ng 70-90% trong s đó không tìm đ c nguyên nhân gây b nh

trong não b ng các bi n pháp ki m tra hi n nay Ch ng b nh này đ c g i là

"d y thì s m th c s đ c phát" T c đ phát tri n c a nó có th nhanh mà

c ng có th ch m

- M t s tr đ c phát hi n có kh i u trong não, ho c b d t t b m sinh, t ng

b não úng th y, viêm não, chi u tia phóng x vào não, b ngo i th ng ho c

b u x dây th n kinh Nh ng tr ng h p này đ c g i là "d y thì s m do

não" Nh ng ng i d y thì s m do não th ng b kèm theo các tri u ch ng

đau đ u, co gi t, th l c gi m sút

T l phát b nh d y thì s m đ c phát cao g p 2,7-9 l n so v i d y thì s m do

não ( tr em trai là g p đôi) Qua vi c h i han c th tình hình b nh s ho c

ki m tra h th n kinh, đi n não đ , ch p l ng ng c (nh ch p c t l p, đo

c ng h ng), bác s có th phân bi t đ c hai lo i b nh này

29 Nh ng tr ng h p nào có th d n đ n d y thì s m đ ng tính gi

tr em gái?

m t s ng i, trong bu ng tr ng hay tuy n th ng th n xu t hi n nh ng

kh i u hay "nang" có th ti t ra oestrogen, làm xu t hi n s m đ c tr ng gi i

tính n và kinh nguy t ch n đoán b nh, bác s ph i ki m tra h u môn,

siêu âm vùng khoang ch u và tuy n th ng th n đ phát hi n xem có các

kh i u hay không

M t s ng i b b nh do các nguyên nhân sau:

- Dùng nh m thu c tránh thai c a m (ch a testosteron)

- U ng các lo i thu c b c, thu c b không rõ thành ph n

- Ng i m trong th i gian cho con bú có u ng thu c tránh thai hay thu c b

ch a hoóc môn

- Dùng nh m n c g i đ u, đ d ng da c a ng i l n; hít ph i b i có ch a

oestrogen hay n ph i th t các lo i gia súc, gia c m đ c ch n nuôi b ng

th c n ch a nhi u hoóc môn

Oestrogen trong các lo i thu c, th c ph m, ch t d ng da này qua đ ng

ru t, s a ho c da, đi vào h tu n hoàn máu ho c toàn thân c a đ a tr , gây

nên nh ng bi u hi n d y thì s m Tình tr ng đó đ c g i là "ch ng d y thì

s m có ngu n g c t bên ngoài" nh ng tr m c ch ng này, màu s c c a

c quan sinh d c ngoài và núm vú th ng s m h n rõ r t so v i bình

th ng Khi g p tr ng h p này, các b c cha m c n ph i ph i h p v i bác

s đ xem xét và tìm ra nh ng ngu n ti p xúc v i hoóc môn và có bi n pháp

gi i quy t

m t s bé gái 2-4 tu i, có hi n t ng m t ho c c hai đ u vú cùng nhú

lên i u này kéo dài trong vài tháng hay vài n m nh ng không có các đ c

tính và hi n t ng phát tri n quá nhanh khác ó th c ch t không ph i d y

thì s m mà là hi n t ng b u vú phát tri n s m, không c n ph i đi u tr

Vi c ch n tr nguyên nhân gây b nh c n ph i qua s ki m tra toàn di n, chi

ti t, th m chí ph i có m t th i gian đ quan sát Có tr ng h p ph i qua đi u

tr th c nghi m, bác s m i xác đ nh đ c nguyên nhân gây b nh th c s

qua xu th phát tri n c a các tri u ch ng m i

30 Ch a tr cho nh ng đ a tr d y thì s m nh th nào?

N u b nh do kh i u hay u nang bu ng tr ng, tuy n th ng th n gây ra

thì ph i ph u thu t đ c t b Sau khi ph u thu t, ph i đ nh k đ n b nh vi n

đ ki m ra, quan sát xem các tri u ch ng b nh có m t đi, n ng đ

testosteron trong máu có gi m đi hay không N u u n m trong não, vi c

ph u thu t hay không ph i đ c quy t đ nh b i bác s ngo i khoa th n kinh

N u d y thì s m do nguyên nhân bên ngoài, ph i tìm ra con đ ng c th

gây ti p xúc v i testosteron đ tránh ti p xúc; khi testosteron có ngu n g c

t bên ngoài đ c đ a h t ra kh i c th thì b nh s t nhiên gi m b t

Kho ng ch c n m l i đây, các nhà nghiên c u đã phát hi n ra r ng thu c có

GnRH có th c ch m t cách h u hi u s ti t ra GnRH quá s m, t đó mà

c ch s phát d c c a noãn bào và s ti t ra testosteron u đi m n i b t

c a ph ng pháp này là c ch s hoàn thi n quá s m c a x ng, có tác

d ng c i thi n chi u cao c th

Các tài li u y h c n c ngoài cho th y, các bé gái m c b nh d y thì s m

th c s n u đ c đi u tr b ng thu c có ch a GnRH (ng ng thu c khi đ n

tu i d y thì th t s ) thì quá trình d y thì t nhiên sau đó s hoàn toàn bình

th ng Sau khi đã tr ng thành, kinh nguy t và công n ng sinh d c c a

nh ng ng i này c ng bình th ng

31 i u gì gây ra ch ng b nh d y thì s m d tính tr em gái?

Có m t cô gái 20 tu i, ch a k t hôn Khi m i sinh ra, cô có c quan sinh d c

ngoài c a n gi i N m 4 tu i, âm v t phình to; t n m 6 tu i thì lông c

quan sinh d c nhi u lên Trong th i gian này, cô bé có thân hình cao nh t

l p; nh ng sau 12 tu i thì t c đ l n c a cô ch m d n l i và cu i cùng tr

thành m t đ a tr lùn (ch cao 142 cm), hình dáng nh nam gi i, y t h u to,

lông c quan sinh d c đ c phân b gi ng nh nam gi i, t cung nh ,

không có kinh nguy t Ti ng nói c a cô bé c ng tr nên đ c K t qu hóa

nghi m cho th y, cô bé này b b nh "t ng sinh v th ng th n b m sinh"

Sau hai tháng u ng thu c theo ch đ nh c a bác s , b u vú c a cô bé đã phát

tri n và đã th y kinh

ây là m t b nh r t ít g p Nguyên nhân ph bi n nh t là ch ng t ng sinh v

th ng th n b m sinh, d n đ n vi c testosteron đ c s n sinh ra quá nhi u

Có nh ng đ a tr ngay t khi chào đ i đã có c quan sinh d c ngoài không

rõ gi i tính; c ng có tr ng h p nh ng đ c tr ng nam gi i xu t hi n d n sau

khi ra đ i

G p nh ng tr ng h p này, cha m ph i đ a con đ n khoa n i ti t c a các

b nh vi n đ ki m tra và xét nghi m Vi c đi u tr ph i đ c ti n hành càng

s m càng t t; n u không, tr ng thái tâm lý, th hình, chi u cao c th c a tr

s b nh h ng N u đi u tr s m và đúng ph ng pháp, các đ c tr ng nam

tính s d n d n m t đi n th i k thanh niên, các đ c tr ng n tính bình

th ng s xu t hi n, chi u cao c th c ng không b nh h ng và b nh

nhân v n có kh n ng sinh s n nh bình th ng Mu n đ t đ c hi u qu lý

t ng nh v y, ng i b nh nh t thi t ph i ph i h p ch t ch v i bác s , u ng

thu c và th c hi n vi c ki m tra đúng quy đ nh N u c quan sinh d c ngoài

phát tri n b t bình th ng thì ph i ch n th i gian thích h p đ ph u thu t

Ngoài ra, vi c xu t hi n kh i u ti t ra Testosterin tuy n th ng th n ho c

bu ng tr ng c ng gây ra d y thì s m d tính K thu t siêu âm tuy n th ng

th n và khoang ch u có th giúp phát hi n các kh i u này Ph ng pháp đi u

đ c ti n tri n v c b n là nh bình th ng Do v y, nh ng b nh nhân này

không c n ph i đi u tr gì c ; nh ng v n ph i đ n b nh vi n ki m tra vài l n

đ quan sát và ch n đoán xem có đúng là ch ng b nh đó không

Nh ng b nh t t có tính ch t toàn thân (nh thi u dinh d ng, quá g y, b nh

đ ng ru t m n tính, thi u máu, b nh th n, công n ng tuy n giáp tr ng

kém), vi c v n đ ng quá nhi u (múa ba lê, t p th thao chuyên nghi p) đ u

có th gây nên ch ng d y thì mu n tr ng h p đ u, b nh nhân ph i đ n

chuyên khoa n i c a b nh vi n đ đi u tr các ch ng b nh toàn thân; khi tình

tr ng c th đ c c i thi n, các d u hi u d y thì có th xu t hi n tr ng

h p sau, trong m t th i gian ng n, n u b nh nhân gi m b t kh i l ng v n

đ ng m t cách thích h p, ho c đi u ch nh ph ng án t p luy n thì v n có

th có đ c s d y thì t nhiên

Ch ng nhi hóa gi i tính v nh vi n có th do các b nh b m sinh vùng d i

đ i tuy n yên ho c bu ng tr ng gây nên phân bi t đ c hai lo i b nh

này, c n ph i d a vào vi c hóa nghi m n ng đ LH, FSH trong máu Khi có

b nh tuy n yên vùng d i đ i thì vi c t ng h p và ti t ra LH, FSH th ng

không đ , n ng đ LH, FSH trong máu th ng th p h n so v i m c bình

th ng, không đ đ kích ho t cho bu ng tr ng phát d c Ng c l i, khi

chính bu ng tr ng có b nh (ch ng h n trong bu ng tr ng không có t bào

noãn m u ho c nang noãn), LH và FSH do tuy n yên ti t ra nhi u mà không

th có đ c nang noãn phát d c và oestrogen ti t ra, khi n n ng đ LH và

FSH tr nên cao h n m c bình th ng i v i nh ng ng i b nh thu c

d ng th nh t, có th đi u tr b ng cách b sung hoóc môn sinh d c cho

tuy n yên vùng d i đ i Còn đ i v i nh ng b nh nhân thu c d ng th

hai, không có cách nào làm tái sinh các t bào tr ng trong bu ng tr ng đ c

Do v y, xác đ nh nguyên nhân gây b nh đ ti n hành đi u tr là m t công

vi c h t s c quan tr ng

Ng i m c b nh nhi hóa gi i tính v nh vi n s không th có kinh m t cách

t nhiên Y h c quy đ nh, n u đ n 18 tu i mà n thanh niên v n ch a có

kinh thì ng i đó b vô kinh nguyên phát (b m sinh) Nhi hóa gi i tính v nh

vi n ch là m t trong nhi u nguyên nhân gây vô kinh nguyên phát

33 Nh ng ch ng b nh gì thu c vùng d i đ i, tuy n yên có th gây nhi

hóa gi i tính v nh vi n và vô kinh nguyên phát?

B t c m t lo i b nh nào gây tr ng i cho vi c t o thành, ti t ra và v n

chuy n GnRH, LH, FSH c a khâu não h và tuy n yên, n u phát b nh th i

k nhi đ ng đ u có th gây nên nhi hóa gi i tính và b kinh nguyên phát Ví

d : Sau khi có kh i u trong não, b viêm não ho c ngo i th ng não, b nh

nhân th ng có tri u ch ng đau đ u, th l c và công n ng n i ti t gi m sút

(không t ng chi u cao, ti u ti n nhi u)

N u trong não có kh i u thì vi c ch p c t l p hay đo c ng h ng t có th

phát hi n ra N u th tích kh i u tuy n yên quá l n, chèn vào các t ch c

xung quanh và làm t n h i đ n x ng thì ph i ch p X-quang m i có th phát

hi n ra đ c

34 Th nào là ch ng b nh turner? Có nh ng ph ng pháp đi u tr

nào?

Có m t s bé gái m c b nh nhi hóa gi i tính, vô kinh nguyên phát, khi ra đ i

đã có th tr ng, chi u cao r t th p, 4-5 tu i b t đ u phát tri n d n, sau 9-10

tu i, t c đ t ng v chi u cao c ng không nhanh lên, t i 17-18 tu i v n th p

d i 1,5 m ng th i, m t, thân hình c a h có th v n còn nhi u khuy t

t t, ví d nh m t có nhi u n t ru i, c to và thô, dái tai và chân tóc gáy

xu ng th p, cánh tay cong, ng c dô, kho ng cách gi a hai đ u vú r ng, có d

t t huy t qu n và th n; trí l c th ng không b nh h ng nhi u ó là các

d u hi u c a b nh Turner (đ c đ t theo tên c a nhà bác h c tìm ra c n b nh

này) hay còn g i là "ch ng b nh bu ng tr ng phát d c không hoàn toàn b m

sinh"

Các nhà di truy n h c đã phát hi n ra r ng, trong nhân t bào c a nh ng

ng i m c b nh này ch có 45 nhi m s c th , l i thi u m t nhi m s c th X,

t c nhi m s c th c a h là 45 XO (ph n bình th ng ph i có 46 nhi m

s c th , bao g m hai nhi m s c th X, t c là 46 XX) i u này gây ra nh ng

b t th ng trong s phát tri n c a x ng, khi n c th c a ng i b nh r t

nh bé H n n a, do không có hai nhi m s c th X hoàn ch nh nên khi ra

đ i, bu ng tr ng c a nhi u b nh nhân ch có các t ch c s i S noãn bào

ch a t bào tr ng ch b ng 1% so v i nh ng đ a tr bình th ng, còn l i là

nh ng noãn bào r ng ho c đã thoái hóa Nói cách khác, t bào tr ng đã thoái

hóa h t trong th i k thai nhi nên m c dù công n ng c a tuy n yên vùng

d i đ i v n bình th ng, nh ng đ a tr đó c ng không th có đ c s d y

thì nh bình th ng

Nguyên nhân gây b nh: Khi t bào noãn m u ho c t bào tinh m u phân

chia, nhi m s c th l i không phân chia ho c b m t đi B nh này xu t hi n

0,2% t ng s bé gái đ c sinh ra; chi m 40% trong nh ng ng i b vô

kinh nguyên phát Không có cách gì có th đi u tr ch ng b nh b m sinh

này

35 Ngoài b nh turner, còn có nh ng lo i b nh bu ng tr ng ho c tuy n

sinh d c phát tri n không hoàn ch nh b m sinh nào khác không?

M t s ng i v n có b nhi m s c th là 46XX, chi u cao c th bình

th ng, không có khuy t t t v th hình, nh ng trong bu ng tr ng l i không

có t bào tr ng mà ch có các t ch c s i, bi u hi n lâm sàng là nhi hóa gi i

tính và vô kinh nguyên phát ây là hi n t ng "Tuy n sinh d c phát tri n

không hoàn ch nh đ n thu n" B nh gây nên do trong th i k phôi thai, m t

nguyên nhân nào đó làm nh h ng đ n s phát tri n bình th ng c a tuy n

sinh d c

Ch ng b nh tuy n sinh d c phát tri n không hoàn ch nh đ n thu n c ng có

th g p nh ng cá th mang nhi m s c th 46 XY Nguyên nhân gây b nh

là trong th i k phôi thai, tuy n sinh d c nguyên th y không phân hóa thành

tinh hoàn Tuy n này c ng ch g m các t ch c s i, không th ti t ra m t s

lo i hoóc môn sinh d c nam Vì v y, c quan sinh d c trong và ngoài c a h

đ u có d ng nh c a n gi i Ng i b nh sau khi chào đ i s s ng cu c

s ng nh c a n gi i n th i k thanh niên, khi không th y có nh ng đ c

tr ng n gi i và không có kinh, h m i đ n b nh vi n đ ki m tra nhi m s c

th và phát hi n ra mình mang nhi m s c th XY Nh ng ng i này

n u đ c đi u tr b ng progestagen và oestrogen thì c ng phát tri n b u vú,

có kinh, c th khá cao và không có khuy t t t gì

nh ng ng i có nhi m s c th là 46 XY, tuy n sinh d c (phát tri n không

hoàn ch nh) n m trong khoang b ng nên kh n ng sinh ra kh i u lên t i

25% phòng ng a, h ph i ph u thu t c t b tuy n sinh d c c hai bên,

vì trên th c t , tuy n sinh d c này c ng vô tác d ng Sau khi ph u thu t,

c n b sung thêm oestrogen và progestagen đ b u vú phát tri n, t o kinh

nguy t nhân t o B nh nhân v n có th k t hôn đ c nh ng n u mu n sinh

con thì ph i dùng bi n pháp nhân t o, dùng tr ng c a ng i khác đ th thai

36 B kinh nguyên phát và nhi hóa gi i tính còn có nh ng nguyên nhân

gì khác?

Trong bu ng tr ng và tuy n th ng th n có nhi u ch t dung môi có th bi n

cholesterol thành oestrogen, testosteron, progesragen N u c th thi u các

lo i dung môi này thì dù nhi m s c th bình th ng, c th c ng không th

t ng h p ra oestrogen và testosteron đ c M c dù b nhi m s c th là 46

XX, c quan sinh d c trong và ngoài đ u là c a n gi i nh ng ng i đó

s không có kinh nguy t, các đ c tr ng n tính không phát tri n, ngh a là b

vô kinh nguyên phát và nhi hóa gi i tính

Cá th 46 XY n u thi u các lo i dung môi trên s không th s n sinh ra m t

s lo i hoóc môn nam gi i; c quan sinh d c ngoài s có hình d ng c a n

gi i Sau khi ra đ i, h s s ng đ i s ng c a n gi i; không có nh ng đ c

tính c a nam gi i hay n gi i trong th i k d y thì H ng trung th n và

trung th n ph không đ c tác d ng c a các lo i hoóc môn s thoái hóa, nên

b nh nhân th ng không có t cung và ng d n tr ng, bi u hi n lâm sàng là

vô kinh nguyên phát và nhi hóa gi i tính

37 D a vào bi u hi n lâm sàng, s r i lo n kinh nguy t ph n có th

đ c chia thành m y lo i?

R i lo n kinh nguy t ho c kinh nguy t không đ u là ch ng b nh th ng g p

ph n trong đ tu i sinh đ Tr c khi đ n b nh vi n khám, nh ng

ng i này nên nh l i m t s chi ti t:

- Kinh nguy t b t đ u r i lo n t khi nào?

- Tr c khi phát b nh có nh ng b t th ng gì (ví d nh b kh ng ho ng

tinh th n, thay đ i th tr ng, thay đ i môi tr ng s ng, b nh t t ho c ph u

thu t)?

- Chu k kinh nguy t và s ngày th y kinh kéo dài ra hay là rút ng n l i?

- Có b xu t huy t ngoài nh ng ngày th y kinh hay không?

- Trong k kinh nguy t có đau b ng d i hay không và m c đ đau nh th

1 Chu k kinh ng n, nhi u, kéo dài: Chu k kinh nguy t ít h n 21 ngày g i

là "chu k kinh ng n", ngày hành kinh kéo dài b y ngày g i là "k kinh kéo

dài" Còn v l ng kinh nguy t thì thông th ng ch có th d a vào s b ng

v sinh dùng đ phán đoán N u máu hành kinh ch y ra quá nhi u, có nh ng

c c máu l n; sau chu k kinh, m c đ huy t s c t th p h n m c bình

th ng (120g/l) thì đ c coi là l ng kinh nguy t nhi u

2 Xu t huy t không theo quy lu t: Kinh nguy t hoàn toàn không có tính quy

lu t, th i gian gi a hai k kinh có th kéo dài vài tháng mà cùng có th là

d m ngày L ng kinh nguy t có lúc nhi u nh ng c ng có lúc ít

3 Xu t huy t gi a k kinh: Th ng b xu t huy t vài ngày trong th i gian

giãn cách gi a hai chu k (l ng máu th ng là t ng đ i ít)

4 Kinh nguy t th a, ít: Chu k kinh nguy t trong kho ng t 36 ngày đ n 6

tháng thì g i là kinh nguy t th a Th i gian hành kinh ít h n 3 ngày, l ng

b ng v sinh dùng r t ít ho c th m chí không c n dùng thì g i là kinh nguy t

ít (dân gian còn g i máu b câu)

5 Vô kinh: Ch kinh nguy t ng ng t 6 tháng tr lên

6 Th ng kinh: Trong th i k kinh nguy t, b ng d i đau d d i, nh h ng

đ n công tác và sinh ho t

Tr c khi vào vi n, n u ng i b nh đã u ng m t lo i thu c gì và li u l ng

ra sao thì c n ph i nói rõ v i bác s , b i vì có m t s lo i thu c hoóc môn

n u dùng không đúng s d n đ n r i lo n kinh nguy t

38 Kinh nguy t r i lo n là do đâu? Nh ng b c thông th ng c a bác

s trong vi c ch n tr b nh v kinh nguy t là gì?

Nhi u ch ng b nh ph khoa thu c v khí ch t (ví d nh kh i u, viêm, u

th t, b th ng, l c n i m c t cung ) hay b nh t t n i khoa c ng nh h ng

đ n kinh nguy t Th n kinh c ng th ng, ng i m t m i, có s thay đ i v th

tr ng ho c môi tr ng, dùng thu c có ch a hoóc môn không phù h p ho c

là sau khi b vòng tránh thai đ u là nh ng y u t d gây nên r i lo n kinh

nguy t

Nh ng ng i b r i lo n kinh nguy t c n ph i đ n b nh vi n đ khám

Ch ng này không ch làm t ng thêm gánh n ng v tinh th n, s b t ti n

trong sinh ho t, gây thi u máu, vô sinh cho ng i b nh mà còn có th là

bi u hi n c a m t th b nh t t nào đó ti m n trong c th ; n u không k p

th i đi u tr thì có th d n đ n h u qu nghiêm tr ng

Nhi u b nh nhân mu n bác s l p t c cho m t lo i thu c đi u kinh đ mang

v nhà u ng v i mong mu n kinh nguy t s tr l i bình th ng sau m t th i

gian Trên th c t , nhi u khi m i chuy n không đ n gi n nh v y Tr c

tiên, bác s c n ph i làm rõ xem b n có m c b nh v kinh nguy t hay không,

r i lo n kinh nguy t thu c lo i hình nào i u này đòi h i ng i b nh ph i

cung c p b nh s xu t huy t âm đ o m t cách t ng t n và chính xác cho

bác s Sau đó, bác s s d a vào ki m tra ph khoa, hóa nghi m siêu âm,

chi u X-quang đ phán đoán nguyên nhân gây r i lo n kinh nguy t, xác đ nh

R i lo n kinh nguy t và t cung xu t huy t b t th ng do c n ng kh ng

ch b t th ng c a tr c vùng d i đ i tuy n yên - bu ng tr ng gây nên,

đ c g i là t cung rong huy t c n ng

Trong các phòng khám ph khoa, ta th ng g p nh ng cô gái 15-16 tu i,

sau khi th y kinh l n đ u không lâu thì chu k kinh không đ u, l ng máu ra

nhi u, s c m t tr ng nh t Bác s sau khi khám, ki m tra n u th y không có

gì b t th ng, xét nghi m th y ngoài b nh thi u máu ra c ng không có b nh

gì v máu, thì có th xác đ nh đ c đó là b nh t cung rong huy t c n ng

Ngoài ra, m t s ng i đ tu i trung niên, kinh nguy t tr c kia đ u

đ n b ng nhiên r i lo n, bi u hi n là có kinh liên t c ho c k kinh kéo dài,

có th kèm theo thi u máu, ki m tra ph khoa không phát hi n b t th ng

Nh ng ng i này c ng có th đã b rong huy t c n ng, có th t cung rong

huy t c n ng không r ng tr ng

Trong vòng 1-2 n m sau khi có kinh l n đ u, c th các thi u n

th ng ch a xác l p đ c c n ng r ng tr ng C n ng bu ng tr ng c a các

ph n trung niên (trên 40 tu i) đã d n d n gi m sút, vi c r ng tr ng s

ng ng tr c khi mãn kinh vài n m nên chu k kinh nguy t c a h không có

tr ng r ng Noãn bào trong bu ng tr ng c a ng i không r ng tr ng s phát

tri n không theo quy lu t, l ng oestrogen ti t ra c ng r t th p, không có

hoàng th và progestagen Noãn bào phát tri n không có quy lu t khi n cho

m c đ oestrogen trong máu c ng bi n đ ng không theo quy lu t, n i m c

t cung c ng t ng sinh và r ng không theo quy lu t, d n đ n xu t huy t

không theo quy lu t

Vi c r ng tr ng ph n trong đ tu i sinh đ ph i theo m t quy lu t nh t

đ nh Nh ng c ng có lúc do m t m i, c ng th ng, s y thai, ph u thu t ho c

sau khi b b nh t t , tr ng s không r ng tr ng trong th i gian ng n Béo

phì, b nh t t c ng có th d n đ n không r ng tr ng kéo dài, t đó m c b nh

t cung rong huy t c n ng

40 Làm th nào đ c m máu cho ng i b nh t cung rong huy t c

n ng không r ng tr ng trong th i k rong huy t?

Có th có nhi u ng i đã nghe đ n ph ng pháp "n o t cung" ó là m t

ph u thu t nh , th ng ch c n gây tê c c b Trong đi u ki n đ c kh

trùng, bác s dùng m t cái thìa n o nh đ a vào khoang t cung, v i các

đ ng tác c gi i làm cho n i m c t cung bong ra m t cách nhanh chóng và

đ t đ c m c đích c m máu M c dù b nh nhân ph i ch u s đau đ n nh t

đ nh nh ng l i c m máu nhanh, an toàn i u quan tr ng h n c là ph i t p

h p nh ng m nh n i m c t cung đó đ a đi ki m tra khoa b nh lý đ xác

đ nh xem có kh i u hay b nh t t gì khác không, nh m đ a ra k t lu n chính

xác v tình tr ng b nh t t Do v y, nh ng ng i đã k t hôn b rong huy t

không theo quy lu t kéo dài, đ c bi t là nh ng ng i trên 40 tu i đ u ph i

th c hi n bi n pháp này Thông th ng, sau khi n o t cung, hi n

t ng rong huy t s gi m ngay l p t c và trong kho ng m t tu n s h t h n

i v i nh ng ng i ch a k t hôn thì nên n o t cung b ng thu c ây là

ph ng pháp dùng cho nh ng ng i rong huy t c n ng không r ng tr ng

và trong c th thi u progestagen Ng i ta s tiêm progesterone vào b p

cho ng i b nh, m i ngày 20 mg, liên t c trong 3 ngày, sau đó ng ng tiêm

đ gi m m c progestagen trong máu Lúc này, n i m c s bong ra và xu t

huy t Lo i xu t huy t này c ng gi ng nh xu t huy t hành kinh, liên t c

trong b y ngày, có lúc l ng máu c ng r t nhi u, đó là đi u không th tránh

kh i N u máu ra quá nhi u thì ng i b nh nên n m ngh , u ng ho c tiêm

vitamin K, vitamin C, th m chí là truy n huy t thanh, truy n máu

41 C m máu nh th nào cho ng i b b nh rong huy t c n ng còn

tr , ch a k t hôn và b thi u máu n ng?

Trong tr ng h p này, ng i b nh ph i vào b nh vi n và dùng thu c theo s

ch d n c a bác s , tuy t đ i không đ c t ý s d ng ho c ng ng dùng

thu c, n u không s gây tái rong huy t và vi c đi u tr s th t b i

42 Ph n trung niên b rong huy t c n ng, thi u máu m c đ n ng,

đã n o t cung đ lo i b b nh lý thu c khí ch t thì có th dùng thu c

đ c m máu đ c không?

Câu tr l i là có th B i vì n o t cung chính là m t ph u thu t nên không

th th c hi n th ng xuyên đ c i v i nh ng tr ng h p này, bác s s

cho u ng thu c v i li u l ng nh t đ nh đ gi m d n l ng máu ra Trong

th i gian này, b nh nhân c ng ph i tích c c đi u tr b nh thi u máu

43 Ng i b rong huy t c n ng không r ng tr ng, n u âm đ o ng ng

ra máu thì có ph i là b nh đã kh i không?

Câu tr l i là không B i vì nguyên nhân gây b nh do không r ng tr ng

ch a đ c ch a tr , tháng sau b nh nhân v n b ra máu b t th ng Do v y,

sau khi máu đã đ c c m, b nh nhân v n ph i ti p t c dùng thu c theo

h ng d n c a bác s , đo và ghi l i bi u đ nhi t đ c th

Làm th nào đ đi u ch nh kinh nguy t theo quy lu t? i v i nh ng ng i

ch a k t hôn, thông th ng t ngày th 23 c a chu k kinh nguy t, b nh

nhân đ c tiêm hoàng th đ ng 3 ngày đ cho n i m c t cung bong và xu t

huy t theo đ nh k i v i nh ng ph n đã k t hôn mà có nhu c u tránh

thai thì có th u ng thu c tránh thai trong hai m i hai ngày, b t đ u t ngày

th 5 c a chu k kinh nguy t, sau khi ng ng thu c s th y kinh Ph ng

pháp trên có th s d ng liên t c nhi u l n

Nh ng ng i b b nh này nh ng mu n sinh con thì có th u ng thu c thúc

đ y r ng tr ng, b t đ u t ngày th 5 c a chu k , m i ngày m t viên, liên

t c trong 5 ngày Trong th i gian u ng thu c, c n ph i đo và ghi chép l i

thân nhi t c s đ quan sát xem có xu t hi n d ng bi u đ hai pha hay

không, nh m phán đoán hi u qu đi u tr Nhìn chung thu c, thúc đ y r ng

tr ng ch có tác d ng trong chính chu k kinh nguy t đó nên th ng ph i

th c hi n liên t c

Rong huy t c n ng có th b tái phát sau khi sinh con, ho c lúc kh i, lúc b

Vì v y, b nh nhân c n dùng progesterone đ nh k đ n i m c bong ra theo

quy lu t, kh ng ch chu k i u tr tri t đ ch ng b nh này không ph i là

m t vi c d dàng mà đòi h i ph i có s theo dõi dài ngày đ kh ng đ nh

không b tái phát n a Ng i b nh c n ph i chu n b t t ng đ đi u tr lâu

dài Bác s có th gi i thích rõ ràng cho ng i b nh ph ng pháp kh ng ch

chu k kinh nguy t đ b n thân ng i b nh n m v ng đ c quy lu t s d ng

hoàng th đ ng C n đo thân nhi t c s trong th i gian dài đ tìm hi u xem

bu ng tr ng đã ph c h i hay ch a và h ng d n vi c dùng thu c i u h i

phi n toái m t chút nh ng d n d n s t o thành thói quen

44 Ph n trong đ tu i sinh đ li u có m c b nh rong huy t c n ng

không?

Câu tr l i là có th nh ng t l r t ít, kinh nguy t đ c bi u hi n thành 2

d ng:

- L ng kinh nguy t ít, chu k và th i gian th y kinh đ u bình th ng

- Xu t huy t gi a chu k , ho c là gi a chu k có d ch gi ng nh máu ti t ra,

kéo dài trong m t s ngày không nh t đ nh N u đem đ i chi u th i gian

xu t huy t v i b ng đo thân nhi t thì phát hi n th y s xu t huy t này có th

sau chu k kinh nguy t (xu t huy t tr c k kinh), tr c và sau khi r ng

tr ng (xu t huy t trong th i gian r ng tr ng)

Vì sao nh ng ph n có chu k r ng tr ng đ u đ n l i xu t hi n hi n

t ng kinh nguy t nhi u? Nhi u nhà khoa h c d a vào n ng đ hoóc môn

sinh d c trong máu, m t đ huy t qu n trong niêm m c đ nghiên c u và

đ u phát hi n th y có nh ng b t th ng v prostagladin niêm m c t cung

và c n ng c a h th ng hòa tan s i protein quá m nh

Prostaglandin là m t lo i axit béo, nó đi u ti t s co bóp, giãn n c a m ch

máu và ch c n ng làm đông máu c a ti u c u N u có s b t th ng s t

h p ti n li t t thì m ch máu d b phình, c n ng đông máu c a ti u c u

gi m, l ng máu ra s nhi u

45 Th nào là ph u thu t n i soi niêm m c t cung?

Ki m tra soi bu ng t cung là m t ph ng pháp ch n đoán, tr c ti p quan

sát k t c u bên trong và nh ng bi n đ i b nh lý c a bu ng t cung, đ u tiên

là đ ch n đoán các b nh bên trong t cung nh u th t, dính n i m c Tr c

khi ti n hành vi c này, bác s c n ph i ki m tra toàn thân và ph khoa đ xác

đ nh xem có th t c n thi t, sau đó h n b nh nhân t i sau ngày s ch kinh ho c

là tr c k kinh đ ti n hành ph u thu t Th i gian ph u thu t dài hay ng n

tùy theo tình tr ng b nh t t c a m i ng i Khi ph u thu t, b ng d i có th

h i đau Trong vòng m t tu n sau đó, âm đ o s ra m t ít máu nên b nh

nhân c n u ng các lo i thu c kháng sinh theo ch d n c a bác s , trong vòng

hai tu n sau khi ph u thu t không đ c sinh ho t tình d c

Ph u thu t n i soi c t b n i m c t cung ph c t p h n so v i ki m tra soi

bu ng t cung Tr c khi ph u thu t 1-2 tu n, ng i b nh ph i u ng thu c

đ làm co n i m c t cung D a vào k t qu ki m tra soi c t cung và siêu

âm, bác s ti n hành ph u thu t b ng dao đi n ho c tia lazer, c t b đi t ng

ph n n i m c t cung, làm cho n i m c b s o hóa, m t đi tính ph n ng đ i

v i các lo i hoóc môn Sau khi ph u thu t, có kho ng 50% ng i b nh s t t

kinh phòng ng a nhi m trùng, ng i b nh ph i dùng thu c kháng sinh

tr c và sau khi ph u thu t Sau khi ph u thu t, âm đ o s ra nhi u máu và

d ch trong kho ng 1-2 tu n; m t s ít ng i b nh b s t nh , đau b ng d i

trong kho ng 2-3 ngày r i t h t

46 T i sao l i b ch y máu trong th i gian r ng tr ng? C n ph i đi u

tr nh th nào?

S xu t huy t gi a chu k đ c phân thành ba lo i: k kinh kéo dài, xu t

huy t tr c k kinh và xu t huy t trong th i gian r ng tr ng

Theo dõi và phân tích 40 tr ng h p m c b nh này trong kho ng th i gian

1989-1994, ng i ta nh n th y có 93% n m trong đ tu i 20-39 Kho ng

30% tr ng h p xu t huy t do các b nh v khí ch t nh viêm khoang ch u

m c đ nh và v a (đi u tr b ng kháng sinh là kh i), u th t khoang t cung

(n o t cung thì s h t) Kho ng 70% là xu t huy t do các b nh v công

n ng, g m r ng tr ng th a (th i gian r ng tr ng dài h n 1 tháng) và c n ng

hoàng th không t t Ph ng pháp đi u tr là u ng thu c đ h ng vi c r ng

tr ng theo quy lu t và tiêm hoàng th đ ng vào b p nh m c i thi n c n ng

hoàng th

Có nhi u tr ng h p r t khó tìm ra nguyên nhân gây rong huy t trong th i

gian r ng tr ng; ng i b nh c n ph i kiên trì đo nhi t đ c s và ghi l i

th i gian rong huy t Bác s d a vào nh ng tài li u này đ l a ch n th i

gian thích h p ti n hành siêu âm b ng, ki m tra m c đ hoóc môn trong

máu, ki m tra ho t tính c a n i m c, soi bu ng t cung đ phân bi t rõ

nguyên nhân gây b nh

Nh ng ph n đ t vòng tránh thai th ng có ky kinh kéo dài, vì vòng tránh

thai trong t cung th ng gây viêm n i m c t cung m c đ nh Không

nên tùy ti n tháo vòng ra mà nên dùng các lo i thu c ch ng viêm theo ch

đ nh c a bác s đ k kinh không còn b kéo dài n a

M t s b nh khác (nh l c n i m c t cung, viêm khoang ch u) đ u có th

d n đ n rong huy t trong th i gian r ng tr ng Do v y trong m i tr ng

h p, b nh nhân ph i đ c bác s khám và ch n đoán chính xác nh m đi u tr

k p th i, đúng h ng

47 Vô kinh đ c phân lo i nh th nào?

N u không th y kinh t 6 tháng tr lên thì đ c g i là vô kinh Vô kinh ch

là m t tri u ch ng, nó có th đ c chia thành nhi u lo i:

- D a vào nguyên nhân gây b nh, có th phân thành vô kinh sinh lý và vô

kinh b nh lý Vô kinh sinh lý th ng g p nh ng ng i có thai, trong th i

gian cho con bú, tr c th i k d y thì và sau khi mãn kinh; vô kinh b nh lý

thì l i do nhi u lo i b nh t t gây nên

- Theo tu i phát b nh, có th phân thành vô kinh nguyên phát và vô kinh th

phát Ng i b vô kinh nguyên phát là do b nh t t b m sinh ho c các b nh

t t t tu i nhi đ ng gây ra, d n đ n hoàn toàn không có kinh t nhiên Vô

kinh th phát là th i k đ u có th y kinh nh ng sau đó do b nh t t nên

không th y kinh l i n a

- Theo b ph n b b nh, có th phân thành vô kinh t cung, vô kinh bu ng

tr ng, vô kinh tuy n yên, vô kinh vùng d i đ i

Ngoài ra, s khuy t hình c a đ ng sinh d c nh t c âm đ o, màng trinh

quá dày s c n tr đ n s l u thông c a máu t khoang t cung ra ngoài, gây

nên tích máu c c b và vô kinh gi C n đ n b nh vi n ki m tra ngay

khi có tri u ch ng đau b ng d i theo chu k , b ng d i và âm đ o n i u, sa

h u môn, táo bón, đi ti u nhi u nh ng khó kh n

48 Nguyên nhân nào d n đ n vô kinh do t cung? i u tr nh th nào?

Kinh nguy t là s xu t huy t do n i m c t cung bong có chu k gây nên

Các b nh v n i m c t cung hay viêm có th làm cho toàn b n i m c t

cung b s o hóa ho c là b dính, t cung phát tri n không hoàn ch nh, ho c

có th do không có ph n ng gì tr c hoóc môn bu ng tr ng mà d n đ n vô

kinh

Làm th nào đ có th xác đ nh đ c ng i b nh b vô kinh do t cung? Bác

s c n ph i làm m t s thí nghi m v c n ng nh tiêm progestagen đ th

ph n ng, đo thân nhi t c s , sinh thi t t bào âm đ o

N i m c t cung m t khi đã b s o hóa thì khó có th tr l i c n ng nh

bình th ng, hi n nay v n ch a có ph ng pháp đi u tr c y ghép n i m c t

cung Do v y, kh n ng h i ph c kinh nguy t c a ng i b nh b vô kinh do

t cung là r t khó

Ng i b b nh vô kinh do t cung khó có th có con đ c n a, b i vì "m nh

đ t" đ tr ng đã th tinh phát tri n đã b phá ho i, tr phi m n t cung c a

ng i khác đ nuôi d ng thai nhi

49 Th nào là ch ng không có âm đ o và t cung? Có th ch a tr đ c

không?

Dân gian th ng g i b nh này là "th ch n " Nh ng ph n này b m sinh

không có âm đ o và t cung, nh ng công n ng c a bu ng tr ng thì v n bình

th ng, b u vú và c quan sinh d c ngoài c ng phát tri n bình th ng,

nh ng t i th i k d y thì l i không th y kinh, th m chí khi l y ch ng c ng

không th sinh ho t v ch ng đ c, sau khi t i b nh vi n ki m tra m i phát

hi n ra b nh Có hi n t ng này là do trong th i k phôi thai, hai bên ng

d n trung th n ph phát tri n không hoàn ch nh vì m t nguyên nhân nào đó

Nh ng b nh nhân này có th có nh ng khuy t t t th n và ng d n ni u