Quản lý dạy học môn lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học ở trường trung học phổ thông huyện thanh miện, tỉnh hải dương

Thực trạng nhận thức của giáo viên về việc dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực của người học tại các trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương ...36 2.6.2.. Đánh giá tổ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN w ww.lrc.tnu. e du. v n

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––

HỨA TIẾN NAM

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC Ở TRƯỜNG THPT HUYỆN THANH MIỆN,

TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2016

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN w ww.lrc.tnu. e du. v n

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––

HỨA TIẾN NAM

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC Ở TRƯỜNG THPT HUYỆN THANH MIỆN,

TỈNH HẢI DƯƠNG

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Hữu Luyến

THÁI NGUYÊN - 2016

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN w ww.lrc.tnu. e du. v n

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sựhướng dẫn khoa học của GS.TS Trần Hữu Luyến Các nội dung nghiên cứu, kết quảtrong luận văn này là trung thực và chưa từng được công bố dưới bất kỳ hìnhthức nào Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin chịu hoàn toàn tráchnhiệm về nội dung luận văn của mình

Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thôngtin trích dẫn trong luận văn đều được ghi rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Hứa Tiến Nam

Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí trong Ban giám hiệu, các thầygiáo, cô giáo trường Trung học phổ thông Thanh Miện, trường THPT Thanh Miện II,Trường THPT Thanh Miện 3 đã tham gia đóng góp ý kiến, cung cấp thông tin giúp

đỡ tác giả trong quá trình điều tra, nghiên cứu

Xin trân trọng cảm ơn gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ tác giả trongquá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn Đặc biệt, tác giả xin đượcbày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới Giáo sư Trần Hữu Luyến - NgườiThầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo ân cần cho tác giả trong quá trìnhnghiên cứu, hoàn thành luận văn

Do thời gian và khả năng có hạn, luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót.Kính mong được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy, cô trong Hội đồng khoa học, bạn

bè và đồng nghiệp

Một lần nữa tác giả xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2016

Tác giả

Hứa Tiến Nam

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ht t p:// w ww.lrc.tnu e du v n

MỤC LỤC

i Lời cảm ơn .ii Mục lục iii Danh

mục các chữ viết tắt iv

Danh mục các bảng

v Danh mục các biểu đồ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu .5

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC .6

1.1 Tổng quan về nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Quản lý 8

1.2.2 Chức năng của quản lý 9

1.3 Dạy học theo hướng phát triển năng lực ngườ i học ở trường Trung học phổ thông 11

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN w ww.lrc.tnu. e du. v n

1.3.1 Năng lực 111.3.2 Năng lực lịch sử 121.3.3 Dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học

13

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

24

1.5.3 Quản lý dạy học môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông 241.5.4 Nội dung quản lý dạy học môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực người học

HẢI DƯƠNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 30

2.1 Sơ lược về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội huyện Thanh Miện,tỉnh Hải Dương 30

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN t p:// ww.lrc.tnu ht w e du v n

2.2 Thực trạng đội ngũ giáo viên và học sinh học lịch sử môn Lịch sử ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương Những kết quả nghiên cứu được thực hiện ở phần dưới đây

30

2.2.1 Qui mô phát triển trường lớp cấp THPT 30

2.2.2 Thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên 31

2.2.3 Đội ngũ giáo viên giảng dạy môn Lịch sử 33

2.2.4 Thực trạng kết quả học tập và hạnh kiểm của năm học 2014 - 2015 .33

2.3 Phương pháp nghiên cứu .34

2.3.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi .34

2.3.2 Thang đo .35

2.3.3 Thang đánh giá 35

2.4 Phương pháp phỏng vấn .35

2.4.1 Mục đích nghiên cứu 35

2.4.2 Nội dung nghiên cứu 35

2.4.3 Cách tiến hành 35

2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm .35

2.5.1 Mục đích nghiên cứu 35

2.5.2 Nội dung 35

2.5.3 Cách tiến hành 35

2.6 Thực trạng nội dung dạy học môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương theo hướng phát triển năng lực người học .36

2.6.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về việc dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực của người học tại các trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương .36

2.6.2 Thực hiện các mục tiêu dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN t p:// ww.lrc.tnu ht w e du v n

2.6.5 Thực hiện các hình thức dạy học lịch sử 402.6.6 Thực hiện các kết quả dạy học lịch sử theo hướng phát triển năng lựng người học

41

2.6.7 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện dạy học theo định hướng pháttriển năng lực người học

41

2.6.8 Thực trạng học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực người học

ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương 432.7 Thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương theo hướng phát triển năng lực người học

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN t p:// ww.lrc.tnu ht w e du v n

2.8.3 Các yếu tố thuộc môi trường quản lý 622.9 Đánh giá tổng quát thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học ở trường trung học phổ thông huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện

chuẩn về chất lượng, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ 723.2.3 Biện pháp 3: Đổi mới phương pháp dạy học hướng vào tăng cường nhận thức, tư duy độc lập, nhất là tư duy sáng tạo của học sinh

75

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ww.lrc.tnu. w e du. v n

viii

3.2.6 Biện pháp 6 Đa dạng hoá hình thức học môn Lịch sử, qua thi tìm hiểu lịch

sử, hoạt động ngoại khoá, tham quan di tích lịch sử

: Công nghệ thông tin CSVC :

Cơ sở vật chất

ĐH : Đại học GD-ĐT : Giáo dục và Đào tạo

GV : Giáo viên GVBM : Giáo viên bộ môn GVCN : Giáo viên chủ nhiệm

DH : Dạy học HĐH : Hiện đại hoá

HS PP PPDH QL

: Học sinh : Phương pháp : Phương pháp dạy học Quản lý

QLGD : Quản lý giáo dục SGK : Sách giáo khoa TBDH : Thiết bị dạy học THPT

TNCSs

: Trung học phổ thông : Thanh niên cộng sản UBND : Ủy ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Đội ngũ cán bộ quản lí và tổ trưởng của các trường THPT huyện

Thanh Miện- Hải Dương 31

Bảng 2.2 Đội ngũ giáo viên của các trường THPT huyện Thanh Miện- Hải Dương

32 Bảng 2.3 Chất lượng đội ngũ giáo viên của các trường THPT huyện Thanh Miện- Hải Dương 32

Bảng 2.4 Kết quả học lực của 33

Bảng 2.5 Kết quả hạnh kiểm của 34

Bảng 2.6 Kết quả học tập môn Lịch sử 34

Bảng 2.7 Các mục tiêu cụ thể trong dạy học lịch sử theo hướng phát triển năng lực .36

Bảng 2.8 Các nội dung dạy học Lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học .37

Bảng 2.9 Các phương pháp dạy học đã sử dụng 38

Bảng 2.10 Các kỹ thuật dạy học đựợc giáo viên sử dụng trong giảng dạy môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học .39

Bảng 2.11 Thực hiện các hình thức dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học .40

Bảng 2.12 Thực hiện kết quả dạy học môn Lịch sử 41

Bảng 2.13 Kết quả khảo sát ý kiến giáo viên về thuận lợi và khó khăn khi thực hiện dạy học môn Lịch sử theo định hướng phát triển năng lực .42

Bảng 2.14 Động cơ học tập môn Lịch sử của học sinh 44

Bảng 2.15 Kết quả khảo sát thực trạng về phương pháp học tập của học sinh .45

Bảng 2.16 Quản lý mục tiêu dạy học môn Lịch sử theo định hướng phát triển

năng lực của người học

hướng phát triển năng lực của người học

53

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ww.lrc.tnu. w e du. v n

vi

Bảng 2.21 Những nội dung Ban giám hiệu đã chỉ đạo giáo viên thực hiện dạy

học theo hướng phát triển năng lực người

Bảng 3.1: Tổng hợp ý kiến đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về tính cần thiết

và tính khả thi của các biện pháp

84

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ww.lrc.tnu. w e du. v n

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý 11Biểu đồ 3.1: Sự tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp

85

cơ bản, khả năng sáng tạo để làm chủ bản thân, sống tốt và làm việc hiệu quả Xâydựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt, có cơcấu và phương thức hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập, đảm bảo các điềukiện nâng cao chất lượng, hệ thống giáo dục được chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủhóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và mangđậm bản sắc dân tộc Hướng tới mục tiêu đó cần phải đổi mới đồng bộ về mụctiêu giáo dục, chương trình giáo dục, phương pháp giáo dục, cách thức kiểm tra,đánh giá và công tác quản lý giáo dục [1].

Trong những năm qua, phần lớn giáo viên đã tiếp cận với các phương pháp và

kỹ thuật dạy học tích cực Các thuật ngữ như phương pháp dạy học tích cực, dạyhọc dựa trên dự án, dạy học giải quyết vấn đề, phương pháp " bàn tay nặn bột" :;các kỹ thuật dạy học tích cực như động não, khăn trải bàn, bản đồ tư duy, khôngcòn xa lạ đối với đông đảo giáo viên hiện nay Tuy nhiên việc nắm vững và vậndụng chúng còn hết sức hạn chế, có khi còn máy móc, lạm dụng Đại đa số giáo viênchưa tìm được chỗ đứng của mỗi kỹ thuật dạy học trong cả tiến trình tổ chức hoạtđộng dạy học Cũng chính vì thế nên giáo viên vẫn chủ yếu lệ thuộc tiến trình các bàihọc được trình bày trong sách giáo khoa, chưa "dám " chủ động trong việc thiết

kế tiến trình xây dựng kiến thức phù hợp với các phương pháp và kỹ thuật dạy họctích cực Khả năng khai thác sử dụng thiết bị và tài liệu bổ trợ trong quá trình tổ chứccác hoạt động dạy học trên lớp và tự học ở nhà của còn hạn chế, kém hiệu quả.Phần lớn giáo viên, những người có mong muốn sử dụng phương pháp dạy học mớiđều lúng túng và tỏ ra lo sợ rằng sẽ bị "cháy giáo án" do không hoàn thành các hoạtđộng trong giờ học Chính vì vậy, mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng các phươngpháp dạy học tích cực hiện nay thực sự tổ chức các hoạt động nhận thức tích cực,

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các hạn chế nói trên nhưng có thể kể đếnmột số nguyên nhân chủ yếu sau:

- Sự hiểu biết của giáo viên về các phương pháp dạy học, kỹ thuật dạy học tíchcực còn hạn chế, chủ yếu mới dừng lại ở mức độ " biết" một cách rời rạc, thiếutính hệ thống; chưa làm chủ phương pháp mới nên giáo viên "vất vả" hơn khi sửdụng so với các phương pháp truyền thống, dẫn đến tâm lý ngại sử dụng

- Việc dạy học hiện nay chủ yếu được thực hiện trên lớp theo bài/tiếttrong sách giáo khoa Trong phạm vi một tiết học, không đủ thời gian cho đầy đủ cáchoạt động của theo tiến trình sư phạm của một phương pháp dạy học tích cực,dẫn đến nếu có sử dụng phương pháp dạy học tích cực đó thì cũng mang tính hìnhthức, đôi khi còn máy móc dẫn đến kém hiệu quả, chưa thực sự phát huy được tínhtích cực, tự lực, sáng tạo của ; hiệu quả khai thác sử dụng các phương tiện dạy học

và tài liệu bổ trợ theo phương pháp dạy học tích cực còn hạn chế

- Các hình thức kiểm tra kết quả học tập của còn lạc hậu, chủ yếu là đánh giá

sự ghi nhớ của mà chưa đánh giá được khả năng vận dụng sáng tạo, kĩ năngthực hành và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, vì thế chưa tạo được độnglực cho sự đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

Nhằm khắc phục những hạn chế nói trên, cần phải chủ động, sáng tạo xâydựng nội dung dạy học phù hợp với các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực.Thay cho việc dạy học đang thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa nhưhiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình và sách giáo khoa hiệnhành, lựa chọn nội dung để dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy họctích cực theo hướng phát triển năng lực người học trong điều kiện thực tế của nhàtrường

Đã từ lâu hoạt động dạy học nói chung, hoạt động dạy học môn Lịch sử nóiriêng đã bị phê phán, đó là hoạt động dạy học theo lối truyền thụ một chiều, ápđặt tạo cho người học cách học bị động, hạn chế việc phát triển các phẩm chất linhhoạt, độc lập sáng tạo của tư duy, khả năng ứng dụng những kiến thức và kỹ năng

Trong những năm qua đó có những đề tài nghiên cứu đề cập đến đổi mớihoạt động dạy học môn lịch sử, nhưng các biện pháp theo hướng tích cực vẫn chưađược phổ biến trong việc giảng dạy ở các trường THPT Có rất nhiều nguyên nhân vàmột trong những nguyên nhân là việc quản lý chỉ đạo đổi mới hoạt động môn lịch sửchưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục trung học phổ thônghiện nay.

Dẫn đến kết quả thi tốt nghiệp THPT, điểm thi vào đại học môn lịch sử còn thấp

Tiếp cận từ góc độ quản lý, tác giả nhận thấy hiện tại các cán bộ quản lý(CBQL) mới dừng lại ở những chủ trương đường lối chung cho tất cả các môn màthiếu đi biện pháp cụ thể vào một môn học cụ thể để tác động và tạo ra sự liênkết giữa người dạy với người học, chưa tổ chức chỉ đạo quá trình hoạt động dạy họcmột cách khoa học và hữu hiệu Vì thế chưa đủ để tạo nên một bước chuyển biếnthực sự về hoạt động dạy học, đặc biệt là môn Lịch sử tại các trường THPT

Qua thực tế cho thấy, tại huyện Thanh Miện đa số các em học sinh nhậnđịnh môn Lịch sử là môn học khó, học sinh không hứng thú học tập dẫn đếnchất lượng bộ môn, chất lượng thi học sinh giỏi cấp tỉnh, thi THPT quốc gia cònthấp Học sinh chưa phát huy được những năng lực cần thiết, tối thiểu cầntrang bị theo mục tiêu bộ môn Một trong những nguyên nhân cốt yếu đó làhoạt động dạy của giáo viên còn theo “lối mòn”, giáo viên chưa chú ý dạy họctheo hướng phát triển năng lực người học

Vấn đề quản lí dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực người họcchưa được giải quyết Với vai trò là người phụ trách bộ môn Lịch sử của một trường

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN t p:// ww.lrc.tnu ht w e du v n

môn lịch sử ở trường THPT Từ các lý do trên tôi chọn đề tài “Quản lý dạy học môn

lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương” để nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử theo hướngphát triển năng lực người học trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp quản lý dạyhọc môn lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THPT huyệnThanh Miện, tỉnh Hải Dương

3 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnhHải Dương theo hướng phát triển năng lực người

học

4 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lựcngười học ở các trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương

5 Giả thuyết khoa học

Hoạt động quản lý dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lựcngười học ở trường THPT huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương đã đạt được nhữngkết quả nhất định nhưng vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng đuợc yêu cầu đổi mớicủa công tác quản lý môn học ở trường THPT Nếu đề xuất được các biện phápquản lý dạy học môn lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học sẽ góp phầnnâng cao chất lượng quản lý dạy học môn lịch sử ở các trường THPT

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Xác định cơ sở lý luận nghiên cứu quản lý dạy học môn Lịch sử ở trườngTHPT theo hướng phát triển năng lực người học

6.2 Làm rõ thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT huyệnThanh Miện, tỉnh Hải Dương theo hướng phát triển năng lực người

học

6.3 Đề xuất, làm rõ tính khả thi, tính cấp thiết một số biện pháp quản lý dạy

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN ww.lrc.tnu. w e du. v n

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận: phân tích, tổng hợp, so sánh,

hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu về dạy học theo hướng phát triển năng lực người

học

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm: Điều tra bằng bảng hỏi,Phỏng vấn, Quan sát, lấy ý kiến các nhà quản lý, các giáo viên trực tiếp giảng dạy,tổng kết kinh nghiệm

7.3 Phương pháp xử lý số liệu, phương pháp thống kê toán học

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụlục, nội dung chính của luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận quản lý dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

theo hướng phát triển năng lực người học

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương theo hướng phát triển năng lực người học

Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT

huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương theo hướng phát triển năng lực người học

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN t p:// ww.lrc.tnu ht w e du v n

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 1.1 Tổng quan về nghiên cứu vấn đề

Từ xưa tới nay, giáo dục luôn là một lĩnh vực mà ở bất kỳ thời đại nào, quốcgia nào cũng giành được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà khoa học Tuynhiên, nghiên cứu các vấn đề trong giáo dục không phải là điều dễ dàng, bởi lẽnhững vấn đề đó luôn luôn có sự gắn kết, ràng buộc với những lĩnh vực khác trong

xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội Chính vì vậy, nghiên cứu các biện phápquản lý HĐDH của Hiệu trưởng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục là một vấn

đề khó khăn và phức tạp Thực chất công tác quản lý trường học của Hiệu trưởngchủ yếu là quản lý HĐDH với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng và hiệu quảgiáo dục

của nhà trường

Để nâng cao chất lượng giáo dục thì trước tiên phải nâng cao chất lượnggiảng dạy trong nhà trường Để nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò của các biệnpháp quản lý là hết sức quan trọng Các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đãnghiên cứu thực tiễn quản lý nhà trường để tìm ra các biện pháp quản lý hiệu quảnhất

Trong những công trình nghiên cứu của mình, các nhà quản lý giáo dục Xô

Viết đã cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên”.

Tương tự, ở Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lýluận như quản lý và các chức năng quản lý, về tiêu chuẩn và các chức năng cần cócủa người quản lý, về vai trò của Hiệu trưởng và đội ngũ CBQL, về sự liên hệ giữakhoa học quản lý và các khoa học khác Cũng có những công trình nghiên cứu vềchân dung người cán bộ quản lý nhà trường Có thể kể đến các công trình của cáctác giả: Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sĩ Hồ, Lê Tuấn Trong các côngtrình đó, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò của quản lý trong việc thực hiện mục tiêu

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN t p:// ww.lrc.tnu ht w e du v n

tâm huyết của mình với công tác GD, các tác giả đã nhấn mạnh: Hiệu trưởng phải là

người “biết kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học (theo nghĩa rộng) với sự quản lý các quá trình bộ phận, hoạt động dạy và học các môn và các hoạt động khác

hỗ trợ cho hoạt động dạy và học nhằm làm cho tác động giáo dục được hoàn chỉnh trọn vẹn” Các tác giả Lê Ngọc Trà, Nguyễn Ngọc Thanh đã nhấn mạnh vai trò công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng GD như sau: “Các nhà làm công tác quản

lý giáo dục phải không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng điều hành và quản lý của mình để qua đó tác động một cách hiệu quả vào quá trình cải tiến chất lượng ở các khâu, các bộ phận của hệ thống giáo dục ở cấp vi mô cũng như vĩ mô” [19, tr 67].

Trong những năm gần đây, nhiều cán bộ quản lý (CBQL) trường Trung họcphổ thông (THPT) trong cả nước cũng đã tập trung nghiên cứu về các biện pháp quản

lý nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học, chẳng hạn như các Luận văn thạc

sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của các tác giả: Nguyễn Thị Hảo với đề tài “Nhữngbiện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trườngTHPT huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái” (2005) [11]

Luận văn của các tác giả trên đã nêu lên những biện pháp quản lý của Hiệutrưởng trường THPT, đặc biệt là các biện pháp quản lý HĐDH, đó là những côngtrình có giá trị về lý luận và thực tiễn, phù hợp với công việc của các tác giả trongthực hiện chức trách Hiệu trưởng trường THPT, đồng thời cũng giúp cho cho cácCBQL nhà trường nói chung và các Hiệu trưởng trường THPT khác tham khảo đểvận dụng trong công tác quản lý của mình Song việc nghiên cứu hoạt động dạy họccủa Hiệu trưởng nhằm thực hiện quản lý hoạt động dạy học môn Lịch sử theohướng phát triển năng lực người học tại một trường THPT thì chưa có đề tài quản

lý giáo dục nào đề cập đến Vì vậy, trong khuôn khổ luận văn này tác giả muốn dựavào cơ sở lý luận của công tác quản lý hoạt động dạy học, để tìm hiểu thực trạngquản lý hoạt động dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực người họccủa Hiệu trưởng và các cán bộ quản lý của Trường THPT huyện Thanh Miện - TỉnhHải Dương, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động này nhằm thựchiện đổi mới GD theo yêu cầu hiện nay, vì vậy tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài :

“Quản lý dạy học môn Lịch sử theo hướng phát triển năng lực người học ở trường

Khái niệm: Trong quá trình hình thành và phát triển của lý luận quản lý, khái niệm

quảm lý đó được các nhà nghiên cứu đưa ra theo nhiều cách khác nhau, tùy theonhững cách tiếp cận khác nhau

Quản lý là một hoạt động quan trọng nhất trong các hoạt động của conngười Quản lý đúng tức là con người đã nhận thức được quy luật, vận động theoquy luật và sẽ đạt được những thành công to lớn Nghiên cứu về quản lý sẽ giúpcho con người có được những kiến thức cơ bản nhất, chung nhất đối với hoạt độngquản lý

F.W Taylor cho rằng: Quản lý là biết chính xác điều muốn người khác làm vàsau đó thấy họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất [9]

H Koontz thì khẳng định: Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảophối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm.[10]

Theo C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”.[6, tr1] Như vậy C.Mác đã lột tả được bản chất quản lý là một hoạt

động lao động, một hoạt động tất yếu vô cùng quan trọng trong quá trình pháttriển

của loài người

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý là tác động có mục đích, có kếhoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là kháchthể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến

Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng)

kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [5, tr.3].

Quản lý vừa là khoa học, vừa là một nghệ thuật, chính vì vậy trong hoạt độngquản lý, người quản lý phải hết sức sáng tạo, linh hoạt, mềm dẻo để chỉ đạohoạt động của tổ chức đi tới đích

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN Những định nghĩa trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếp ww.lrc.tnu. w e du. v n

cận nhưng đều gặp nhau ở những nội dung cơ bản của khái niệm quản lý, các địnhnghĩa trên có thể hiểu:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

ĐHTN t p:// ww.lrc.tnu ht w e du v n

Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản

lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lý, nhằm sử dụng

có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra

Khi xem xét khái niệm quản lý cần chú ý các đặc điểm sau:

- Quản lý là những tác động có mục đích lên những tập thể, nhóm xã hội, tổ chức

- Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả hoạt động của những nguời cộng sựkhác nhau cùng chung một tổ chức

- Quản lý là các hoạt động được thực hiện nhằm đảm bảo hoàn thànhcông việc qua những nỗ lực của người khác

Quản lý bao gồm nhiều yếu tố như chủ thể quản, chủ thể quản lý có thể làmột hoặc nhiều người Còn “Quản lý ai?” hay “Quản lý cái gì?” đó chính là kháchthể quản lý (hay còn gọi là đối tượng quản lý) Chủ thể quản lý và khách thể (đốitượng) quản lý luôn có mối quan hệ tác động qua lại với nhau Đây là quan hệ ra lệnh– phục tùng, không đồng cấp và có tính bắt buộc Bên cạnh đó phải có một mục tiêu

và một quỹ đạo đã định ra cho chủ thể và khách thể quản lý Chính mục tiêu này

là những căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động

Như vậy, bản chất của quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch củachủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được những mục tiêu cơ bảncủa quản lý

1.2.2 Chức năng của quản lý

Chức năng QL xác định khối lượng các công việc cơ bản và trình tự các côngviệc của quá trình QL, mỗi chức năng có nhiều nhiệm vụ cụ thể, là quá trình liên tụccủa các bước công việc tất yếu phải thực hiện

Các nhà nghiên cứu cho rằng QL có 4 chức năng cơ bản liên quan mật thiếtvới nhau, bao gồm: Chức năng kế hoạch, chức năng tổ chức, chức năng chỉ đạo, chứcnăng kiểm tra

* Chức năng kế hoạch hoá: là quá trình xác định các mục tiêu phát triển giáo

dục và quyết định những biện pháp tốt nhất để thực hiện mục tiêu đó Khi tiến hànhcác chức năng kế hoạch, người QL cần hoàn thành nhiệm vụ là xác định đúng cácmục tiêu cần để phát triển giáo dục và quyết định được các biện pháp có tính khả

*Chức năng tổ chức thực hiện: là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn lực

theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt nhất các mục tiêu đã đề

ra Chức năng tổ chức là chức năng thứ hai trong quá trình QL nó có vai trò hiệnthực hóa các mục tiêu của tổ chức và đặc biệt là chức năng tổ chức có khả năng tạo

ra sức mạnh mới của tổ chức, cơ quan đơn vị thậm chí của cả hệ thống nếu việcphân phối, sắp xếp nguồn nhân lực được khoa học và hợp lý

* Chức năng chỉ đạo: Là quá trình tác động ảnh hưởng tới hành vi, thái độ

của những người khác nhằm đạt tới các mục tiêu với chất lượng cao Chức năng chỉđạo là chức năng thứ ba trong quá trình QL nó có vai trò cùng với chức năng tổ chức

để hiện thực hóa các mục tiêu Chức năng chỉ đạo được xác định từ việc điều hành

và hướng dẫn các hoạt động nhằm đạt được các mục tiêu có chất lượng và hiệuquả Thực chất của chức năng chỉ đạo là quá trình tác động và ảnh hưởng của chủthể QL tới những người khác nhằm biến những yêu cầu chung của tổ chức, hệ thốnggiáo dục và nhà trường thành nhu cầu của mọi người, trên cơ sở đó mọi người tíchcực, tự giác và mang hết khả năng để làm việc

* Chức năng kiểm tra: là quá trình đánh giá và điều chỉnh nhằm đảm bảo cho

các hoạt động đạt tới các mục tiêu của tổ chức Chức năng kiểm tra là chức năngcuối cùng của một quá trình QL nó có vai trò giúp cho chủ thể QL biết được mọingười thực hiện các nhiệm vụ ở mức độ tốt, vừa, xấu như thế nào, đồng thời cũngbiết được những quyết định QL ban hành có phù hợp với thực tế không, trên những

cơ sở đó điều chỉnh các hoạt động, giúp đỡ hay thúc đẩy cá nhân, tập thể đạt tới cácmục tiêu đã đề ra Như vậy, chức năng kiểm tra thể hiện rõ vai trò cung cấp thông tin

và trợ giúp các cá nhân và đơn vị hoàn thành nhiệm vụ theo mục tiêu và kế hoạch đãxác định

Tóm lại: Các chức năng quản lý tạo thành một hệ thống thống nhất với một

mối quan hệ mật thiết với nhau được thể hiện qua sơ đồ sau:

Kế hoạch hóa

Kiểm tra

Thông tin quản lí

Tổ chức

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa Ccáhỉcđcạhoức năng quản lý

1.3 Dạy học theo hướng phát triển năng lực người học ở trường Trung học phổ thông

1.3.1 Năng lực

- Khái niệm năng lực

Theo P.A Rudich1, năng lực là tính chất tâm sinh lí của con người chi phối các quá trình tiếp thu các kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo cũng như hiệu quả thực hiện một hoạt động nhất định [15].

Wainet (2001), năng lực là những khả năng và kỹ xảo học được, hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động

cơ, xã hội … và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt [20].

De Katele (1995)3 cho rằng năng lực là một tập hợp trật tự các kỹ năng (các hoạt động) tác động lên một nội dung trong một loại tình huống cho trước để giải quyết các vấn đề do tình huống này đặt ra [7].

Xavier Roegiers (1996) quan niệm năng lực là một vấn đề tích hợp ở chỗ nó bao hàm cả những nội dung, những hoạt động cần thực hiện và những tình huống trong đó diễn ra các hoạt động [21].

Theo Jonh Erpenbeck, năng lực được tri thức làm cơ sở, được sử dụng như khả năng, được quy định bởi giá trị, được tăng cường qua kinh nghiệm và được