Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)

Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)Quản lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Luận văn thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

NGUYỄN THỊ NGA

QUẢN LÝ DI TÍCH CHÙA BỔ ĐÀ, XÃ TIÊN SƠN,

HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA

Khóa 3 (2015 - 2017)

Hà Nội, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

NGUYỄN THỊ NGA

QUẢN LÝ DI TÍCH CHÙA BỔ ĐÀ, XÃ TIÊN SƠN,

HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Quản lý Văn hóa

Mã số: 62310642

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Phương Thảo

Hà Nội, 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những vấn đề được trình bày trong bản luận văn, các số liệu, kết quả và các dẫn chứng là do tôi tự tìm hiểu, có sự tham khảo, sưu tầm và kế thừa những nghiên cứu của các tác giả đi trước Các số liệu

và kết quả là trung thực, có dẫn chứng rõ ràng

Hà Nội, ngày 16 tháng 8 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Nga

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH

VÀ KHÁI QUÁT VỀ DI TÍCH CHÙA BỔ ĐÀ, XÃ TIÊN SƠN,HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG 8

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý di tích 8

1.1.1 Quản lý 8

1.1.2 Quản lý văn hóa 9

1.1.3 Di tích 10

1.1.4 Di tích lịch sử văn hóa 11

1.1.5 Quản lý di tích lịch sử văn hóa 13

1.2 Cơ sở pháp lý 13

1.2.1 Các văn bản của Đảng và Nhà nước 14

1.2.2 Văn bản của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang 17

1.2.3 Văn bản của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang 20

1.3 Khái quát về di tích và những giá trị tiêu biểu của chùa Bổ Đà 21

1.3.1 Lịch sử hình thành và phát triển 21

1.3.2 Những giá trị tiêu biểu của chùa Bổ Đà 23

1.4 Vai trò của chùa Bổ Đà với sự phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương 34

1.4.1 Chùa Bổ Đà với sự phát triển kinh tế 34

1.4.2 Chùa Bổ Đà với sự phát triển văn hóa - xã hội 35

Tiểu kết 36

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DI TÍCH CHÙA BỔ ĐÀ, XÃ TIÊN SƠN, HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG 37

2.1 Cơ cấu, chức năng Ban quản lý di tích Chùa Bổ Đà 37

2.1.1 Cơ cấu, tổ chức bộ máy 37

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ 39

2.2 Thực tiễn hoạt động quản lý di tích chùa Bổ Đà 42

2.2.1 Triển khai, thực hiện các văn bản pháp lý về quản lý di tích 42

2.2.2 Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa vật thể 43

2.2.3 Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể 46

2.2.4 Nghiên cứu khoa học, tuyên truyền, phát huy giá trị di tích 48

2.2.5 Phối hợp với cộng đồng trong quản lý di tích chùa Bổ Đà 50

2.2.6 Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực tài chính để bảo tồn, tôn

tạo, phát huy giá trị di tích chùa Bổ Đà 52

2.3 Những nhân tố tác động đến công tác quản lý di tích chùa Bổ Đà 55

2.3.1 Những thuận lợi 56

2.3.2 Những khó khăn 58

Tiểu kết 62

Chương 3: NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DI TÍCH CHÙA BỔ ĐÀ, XÃ TIÊN SƠN, HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANGTRONG

GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 64

3.1 Định hướng và mục tiêu phát triển quản lý di tích chùa Bổ Đà 64

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di tích chùa Bổ Đà 66

3.2.1 Hoàn thiện bộ máy quản lý di tích Chùa Bổ Đà 66

3.2.2 Xây dựng một hệ thống pháp luật điều chỉnh đồng bộ, thống nhất 69

3.2.3 Xây dựng kế hoạch, quy hoạch bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể

và phi vật thể của chùa Bổ Đà 70

3.2.3.1 Xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại khu di tích 71

3.2.4 Nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, tuyên truyền để quảng

bá di tích chùa Bổ Đà 75

3.2.5 Đẩy mạnh xã hội hóa, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao

vai trò của cộng đồng dân cư 78

3.2.6 Công khai, minh bạch huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực

tài chính 81

3.2.7 Tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy di tích chùa Bổ Đà 83

3.3 Khuyến nghị với các cấp, các ngành và cơ quan chức năng 85

3.3.1 Đối với Uỷ ban nhân dân tỉnh và Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang 85

3.3.2 Đối với Ủy ban nhân dân huyện và Phòng văn hóa thông tin huyện Việt Yên 87

Tiểu kết 90

KẾT LUẬN 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC

đó có di tích Chùa Bổ Bà - một trong những di tích lịch sử tiêu biểu của tỉnh Bắc Giang

Năm 1992, Chùa Bổ Đà được Bộ Văn hóa thông tin và thể thao xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia Cuối năm 2016, Chùa Bổ

Đà đã được Thủ tướng Chính phủ ra quyết định công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia đặc biệt Ngày 23/01/2017, Lễ hội chùa Bổ Đà nằm trong danh sách 11 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được Bộ trưởng Bộ VHTTDL công bố Cũng trong năm 2017, Chùa Bổ Đà vinh dự đón nhận

Bằng xếp hạng vào ngày 12/3/2017

Chùa Bổ Đà được xây dựng vào thời Lê (thế kỷ XVIII), toạ lạc trên ngọn núi Phượng Hoàng (Bổ Đà Sơn), phía Bắc dòng sông Cầu, thuộc địa phận xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang Đây là một trong số ít những chùa còn giữ được nguyên bản nét kiến trúc truyền thống Việt cổ với tường đất, bờ rêu, cổng gạch, lối mòn Chùa Bổ Đà có kiến trúc độc đáo và khác biệt so với các ngôi chùa truyền thống ở miền Bắc Việt Nam,

đó là lối kiến trúc “nội thông ngoại bế” tạo vẻ u tịch, thanh vắng và huyền

Có thể nói, di tích chùa Bổ Đà có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân nơi đây nói riêng và tỉnh Bắc Giang nói chung Tuy nhiên, qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, khảo sát thì trong nhiều năm qua, công tác quản lý di tích chùa Bổ Đà bên cạnh những kết quả tích cực vẫn còn những hạn chế, khó khăn, một số khu vực của di tích chưa được đầu tư, tôn tạo và đang có hiện tượng xuống cấp, hiệu quả quản

lý chưa cao Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cách nghiêm túc, đầy đủ về quản lý di tích chùa Bổ Đà để có giải pháp phù hợp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử của dân tộc, làm phong phú đời sống văn hoá tinh thần, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của người dân là một đòi hỏi cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Là một người con được sinh ra và lớn lên trên quê hương Bắc Giang, với mong muốn hiểu một cách sâu sắc về di tích chùa Bổ Đà để thêm tự hào về lịch sử và truyền thống quê hương, đồng thời củng cố, trau dồi kiến

3

thức để sau này khi có điều kiện thực hành tốt công tác quản lý văn hóa,

quản lý di tích lịch sử, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Quản lý di tích chùa Bổ

Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang” làm luận văn tốt

nghiệp thạc sĩ

2 Lịch sử nghiên cứu

Đối với di tích chùa Bổ Đà đã có một vài công trình nghiên cứu là các bài báo, đề tài khoa học, khóa luận tốt nghiệp và rất nhiều các bài tham luận tại các buổi hội thảo, bao gồm:

- Sở Văn hóa thông tin Bắc Giang và Trung tâm UNESCO Thông tin tư

liệu lịch sử văn hóa Việt Nam (2006), “Địa chí Bắc Giang - Lịch sử và văn

hóa” [34]

- Tác giả Nguyễn Hưởng (2011), “Ngôi chùa có vườn tháp lớn nhất

Việt Nam”, Báo Gia đình và xã hội số 20, ngày 19/5/2011 [25]

- Tác giả Bùi Thị Thắm (2011), “Di tích chùa Bổ Đà trong phát

triển du lịch văn hóa tỉnh Bắc Giang”, Khóa luận tốt nghiệp, Trường Đại

học Văn Hóa Hà Nội [38]

- Sở VHTTDL tỉnh Bắc Giang (2010-2012), “Điều tra, nghiên cứu

bảo tồn di vật, cổ vật, bảo vật trên các di tích lịch sử văn hóa tỉnh Bắc Giang”, Đề tài khoa học, Bắc Giang [37]

- Tác giả Phạm Thị Huệ, Nguyễn Xuân Hoài, Đỗ Tuấn Khoa (2015),

“Mộc bản Chùa Bổ Đà - Đề mục tổng quan”, NXB Văn hóa dân tộc, Hà Nội [22]

- Tác giả Nguyễn Thị Bích Ngọc, Hoàng Trung Hiếu, Lê Ngọc

Hoan, “Hiện trạng mộc bản Phật giáo tại chùa Bổ Đà và chùa Vĩnh

Nghiêm tỉnh Bắc Giang”, Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp, số 4/2015 [30]

- Tác giả Cao Trung Vinh (2016), Mô hình quản lý di sản ở chùa Bổ

Đà tỉnh Bắc Giang, Tham luận tại Hội thảo khoa học “Giá trị các mặt của

di sản mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà gắn với phát triển bền vững”, Hà Nội [51]

4

- Tác giả Đỗ Thị Thu Huyền (2016), Mộc bản chùa Bổ Đà trong bối

cảnh lịch sử Phật giáo Việt Nam, Tham luận tại hội thảo Giá trị các mặt

của di sản Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà gắn với phát triển bền vững, Hà Nội [19]

- Tác giả Đồng Ngọc Dưỡng (2016), Giá trị lịch sử, Phật giáo và

văn hóa của mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà tỉnh Bắc Giang,

Tham luận tại Hội thảo khoa học “Giá trị các mặt của di sản mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà gắn với phát triển bền vững”, Hà Nội [14]

- Tác giả Nguyễn Huy Bỉnh (2016), “Kho mộc bản chùa Bổ Đà - Di vật hữu hình và vô hình”, Tham luận tại Hội thảo khoa học “Giá trị các mặt

của di sản mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà gắn với phát triển bền vững”, Hà Nội [7]

- Sở VHTTDL tỉnh Bắc Giang phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện

Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, Tọa đàm“Giá trị lịch sử và kiến trúc nghệ thuật

chùa Bổ Đà”, ngày 26/7/2016 [38]

Tuy nhiên, đây chỉ là các nghiên cứu riêng lẻ, chủ yếu tập trung nghiên cứu về mộc bản chùa Bổ Đà, chưa đi sâu tìm hiểu về quần thể di tích chùa Bổ Đà và cũng chưa có đề tài nào nghiên cứu về thực trạng quản

lý di tích chùa Bổ Đà Kế thừa những kết quả của các công trình nghiên

cứu trước đây, cùng với việc tập trung khảo sát và nghiên cứu đề tài “Quản

lý di tích chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang” sẽ

giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn, cụ thể hơn về quản lý di tích chùa

Bổ Đà Đồng thời, việc đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng quản lý di tích chùa Bổ Đà sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm vai trò, ý nghĩa của di tích chùa Bổ Đà với phát triển kinh tế xã hội ở địa phương trong thời gian tới

5

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng quản lý di tích chùa Bổ Đà từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động này trong điều kiện

thực tế của địa phương

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý di sản văn hóa nói chung, quản

lý di tích lịch sử văn hóa nói chung;

- Nghiên cứu lịch sử hình thành, những giá trị tiêu biểu của chùa Bổ Ðà;

- Đi sâu đánh giá những ưu điểm và hạn chế trong quản lý di tích chùa Bổ Đà trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích chùa Bổ Đà trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thực trạng quản lý di tích Chùa

Bổ Đà ở xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu trong không gian của di tích chùa Bổ Đà;

- Phạm vi thời gian: Từ năm 2010 đến nay Đây là giai đoạn có nhiều tác giả, nhà khoa học quan tâm tìm hiểu các giá trị tiêu biểu của chùa Bổ Đà; nhiều công trình nghiên cứu, các bài báo đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng khiến cho sức lan tỏa của Bổ Đà ngày càng rộng rãi Đặc biệt, đây là thời điểm Luật Di sản văn hóa được sửa đổi, bổ sung vừa

có hiệu lực thi hành, tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc cho các hoạt động quản lý văn hóa nói chung, bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích lịch

sử văn hóa nói riêng, trong đó có chùa Bổ Đà

6

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp chính sau:

- Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: Trên cơ sở những tài

liệu thu thập được, người viết tiến hành phân tích, tổng hợp và rút ra những kết luận trong việc đánh giá thực trạng công tác quản lý di tích chùa Bổ Đà;

- Phương pháp khảo sát, điền dã: Trong quá trình nghiên cứu, tác giả

đã trực tiếp khảo sát nhiều lần tại khu di tích chùa Bổ Đà; chụp ảnh tư liệu; gặp gỡ, trao đổi với lãnh đạo, nhân viên của BQL DTLS văn hóa xã Tiên Sơn cũng như cộng đồng dân cư và du khách đến tham quan chùa Bổ Đà;

- Phương pháp tiếp cận liên ngành: Văn hóa vốn là một khoa học

liên ngành và nghiên cứu về quản lý văn hóa sẽ có ý nghĩa trên nhiều mặt,

do đó cần phải nhìn nhận dưới góc độ liên ngành, tránh cái nhìn chia cắt trong quá trình nghiên cứu Phương pháp này sẽ giúp người nghiên cứu cũng như những người quan tâm, tìm hiểu về văn hóa và quản lý văn hóa

có cái nhìn sâu sắc, toàn diện về những hiện tượng, những giá trị lịch sử văn hóa của dân tộc Từ đó góp phần quản lý văn hóa một cách khoa học,

có hiệu quả Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả đã kết hợp phương pháp tiếp cận của các ngành như: văn hóa học, bảo tàng học, dân tộc học

để triển khai, nghiên cứu đối tượng của luận văn;

- Phương pháp so sánh: So sánh đối chiếu là một thao tác nghiên

cứu được dùng trong nhiều ngành khoa học khác nhau Phương pháp so sánh được dùng để so sánh giữa các mô hình, cách thức quản lý tại địa phương để tìm ra được những điểm mạnh, điểm yếu cần khắc phục trong việc xây dựng, tổ chức bộ máy quản lý một cách hơp lý và có hiệu quả cao

6 Những đóng góp của luận văn

- Về ý nghĩa khoa học: Từ việc nghiên cứu thực trạng quản lý di tích

chùa Bổ Đà, đề tài góp phần hệ thống hóa các quan điểm và cơ sở lý thuyết

Luận văn đủ ở file: Luận văn full