tu tuong ho chi minh ve phat trien con nguoi toan dien p1 1786

Trong hệ thông quan điểm, tư tưởng của Hồ Chí Minh thì tư tưởng về phát triển con ngưòi toàn diện là một nội dung quan trọng có ý nghĩa ]ý luận và thực tiễn sâu sắc.. Ngày nay, khi sự ng

W TựỞNG

HỔ CHÍ MINH

VÉ

PHÁT TRIỀN CON N6VÒI

NHÀ XUẤT BẦN CHÍNH TRI QUốC GIA

Tư TựỞNG

HỒ CHÍ MINH

VỀ

PHÁT TRIỂN CON NGVỜI

TOÀN DIỆN

TS NGUYỄN HỮU CÔNG

Tư TỰỞNG

HỒ CHÍ MINH

VÉ

PHÁT TRIỂN CON NGVỜI

TOAN DIEN

NHÀ XUẤT BẦN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HÀ NÔI -2 0 1 0

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Năm 1987, Tổ chức Ván hoá, giáo dục và khoa học của Liên hợp quốc (UNESCO) đã quyết định tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh là “Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá kiệt xuất” Người đã công hiến trọn đòi cho sự nghiệp giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam, góp phần vào cuộc đâu tranh chung của các dân tộc vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ

xã hội Những tư tưởng của Hồ Chí Minh không chỉ soi đưòng, chỉ lôi cho cách mạng Việt Nam trong các thòi kỳ đã qua mà còn

là ngọn đuô"c dẫn dắt dân tộc ta đi tói mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Tư tưởng Hồ Chí Minh được hiểu là toàn bộ những di sản to lớn, vô giá mà Người đã để lại cho dân tộc ta và nhân loại Có thể nói, mỗi chặng đưòng mà cách mạng Việt Nam.đã trải qua đều gắn liền với sự nghiệp và sự phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh Tháng 6-1991, tại Đại hội lần thứ VII, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định; Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho

hành động của Đảng và dân tộc to.

Trong hệ thông quan điểm, tư tưởng của Hồ Chí Minh thì tư tưởng về phát triển con ngưòi toàn diện là một nội dung quan trọng có ý nghĩa ]ý luận và thực tiễn sâu sắc Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng, đào tạo, rèn luyện con ngưòi trên cả hai mặt

đạo đức và tài nàng Con ngưòi phát triển cao về trí tuệ, có đạo đức trong sáng, có lý tưỏng, quan điểm sông đúng đắn, tích cực,

có sức khoẻ dồi dào là nhấn tố quyết định sự thành bại của một quôc gia, dân tộc.

Ngày nay, khi sự nghiệp đổi mới ở nước ta đang được đắy mạnh, khi những chuyển biến trên thế giới ngày càng nhanh chóng và phức tạp, những vấn đề mới đặt ra trong đòi sông xã hội ngày càng nhiều, đòi hỏi con người phải sáng suốt, có bản lĩnh để vượt qua, thì việc nghiên cứu, bảo vệ, vận dụng và phat triển tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện nói riêng vào thực tế cuộc sông trở thành nhiệm vụ quan trọng, cấp bách trong công tác chính trị, tư tương, lý luận của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta.

Để thiết thực kỷ niệm 65 nàm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9, Nhà xuất bản Chính trị quôc gia

xuất bản cuôn sách T ư tưởng H ồ Chí M inh về phát triển con

người toàn diện của TS Nguyễn Hữu Công Cuốn sách đã đi sâu

phân tích cơ sở lý luận; những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con ngưòi toàn diện Đồng thòi, cuôn sách còn là tài liệu tham khảo bổ ích cho những ai nghiên cứu

tư tưởng Hồ Chí Minh.

Xin trân trọng giới thiệu cuôn sách cùng bạn đọc.

T háng 7 năm 2 0 lồ

NHÀ XUẤT BẨN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

MỞ ĐẦU

Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản vô giá trong kho tàng lịch sử tư tưởng Việt Nam, Đó là tư tưởng của người “anh hùng giải phóng dân tộc, nhà vãn hoá kiệt xuất", người chiến sĩ lỗi lạc của phong trào giải phóng dân tộc, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, người thầy vĩ đại, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc và cách mạng Việt Nam.

Cùng VỐ I chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng ta và của cách mạng Việt Nam.

Việc nghiên cứu, làm sáng tỏ hơn nữa tính cách mạng

và tính khoa học cũng như giá trị to lốn, nhiều mặt của tư tưởng Hồ Chí Minh đô: với cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới đã, đang và sẽ được tiếp tục nghiên cứu.

Lương tâm, trách nhiệm, lòng kính yêu lãnh tụ và tinh thần khoa học đã và đang cuốn hút nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước say mê nghiên cứu tư tưởng

HỒ Chí Minh.

Trong di sản tư tưởng phong phú và vô giá của Hồ Chí Minh có tư tưởng phát triển con ngưòi toàn diện

-7

một tư tưởng nhân văn rất đặc sắc Đây là sự tiếp nôi và nâng cao những giá trị tinh tuý nhâ't tư tưởng nhân văn của truyền thống Việt Nam và thế giới Đây cũng là sự

kế thừa và phát triển sáng tạo tư tưởng con người của chủ nghĩa Mác - Lênin.

Tư tưởng phát triển con người toàn diện của Hồ Chí Minh đã góp phần to lớn vào việc đào tạo cho dân tộc Việt Nam những người con ưu tú, đủ sức đưa dân tộc Việt Nam vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách hiểm nghèo, liên tục giành được những thắng lợi ngày càng to lớn, làm thay đổi tận gốic địa vị của dân tộc Việt Nam trên chính trường thế giới.

Thực tế vinh quang đó đến nay đang được nghiên cứu

và tổng kết.

Hồ Chí Minh là bậc "Đại trí, đại nhân, đại dũng", là điển hình của con người phát triển toàn diện về thể lực, đạo đức, trí tuệ, tài năng, là hình mẫu sinh động con người của hiện tại và của tương lai Cho nên, nghiên cứu, giói thiệu, phổ biến tư tưởng phát triển con người toàn diện của Hồ Chí Minh không chỉ cần thiết về lý luận mà còn nhằm làm cho mọi ngưòi hiểu và tiếp thu tư tưởng quan trọng này của Người, trên cơ sở đó noi gương Người, phấn đấu vươn lên, hoàn thiện bản thân mình, tạo tiền để cho sự phát triển xã hội.

Hiện nay, việc giải quyết mổì quan hệ giữa vấn đề dạy

"chữ", dạy "nghề", dạy "người" trong giáo dục ở nhà trường, gia đình, xã hội đang có sự lệch lạc khá lốn Hầu

hết chỉ ehú trọng đến trang bị kiến thức khoa học, chuyên môn nghề nghiệp mà coi nhẹ việc giáo dục đạo lý làm ngưòi, trách nhiệm công dân Điều này đang làm méo mó

sự phát triển toàn diện nhân cách của một bộ phận không nhỏ thanh, thiếu mên cũng như cán bộ, đảng viên và nhân dân, ảnh hưởng không tôt đến sự phát triển xã hội Vì vậy, việc nghiên cứu tư tưởng phát triển con ngưòi toàn diện của Hồ Chí Minh là cần thiết để tìm ra những định hưóng đúng đắn cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo, phát triển con người Việt Nam trong quá trình công nghiệp hoá, hiện hoá đất nước.

Sự nghiệp đôi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam đang đi vào chiều sâu Nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn cấp thiết đang đặt ra đòi hỏi các nhà khoa học trên nhiều lĩnh vực khác nhau phải nghiên cứu

và giải quyết, trong đó có vấn để thiết kế và xây dựng

chiến lược về con ngưòi th ậ t sự khoa học, phù hỢp với

hoàn cảnh nưốc ta, nhằm phục vụ cho việc phát triển nhanh và bền vững của đất nưóc Đây là công việc rất khó khăn, phức tạp, muôn hoàn thành được, trưóc hết phải có những định hướng đúng Trong thực tế, tư tưởng phát tnển con ngưòi toàn diện của Hồ Chí Minh đã, đang

và sẽ cho chúng ta những chỉ dẫn quý báu, sáng suôt để xây dựng thành công chiến lược con ngưòi trong điều kiện mới, nhằm đào tạo cho đât nước những con ngươi

mới, có đủ tài năng, đạo đức, sức khoẻ, đưa đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội.

9

Vì vậy, nghiên cứu, làm sáng tỏ giá trị khoa học và ý nghĩa của tư tưởng phát triển con ngưòi toàn diện của Hồ Chí Minh, tìm ra những cách thức, biện pháp đúng đắn để thực hiện tôt hơn tư tưởng đó trong thực tiễn là vấn đề có

ý nghía thòi sự câ"p bách.

CHUONG I

Off S0 LÝ LUẬN CỦA TưrưỞNG HO CHf MINH

VỂ PHÁT TRIỂN CON NGƯỬITOÀN DIỆNm

I- TƯTƯỞNG G1Á0 DỤC, ĐÀO TẠO, PHÁT TRIỂN CON NGƯÒ1 CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM -

CỘ1 NGUỖN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỂ PHÁT TRIỂN (X)N NGƯỜI TOÀN DIỆN

Trong những dòng chảy hỢp thành của lịch sử tư tưởng Việt Nam, tư tưởng đào tạo phát triển con người là một bộ phận quan trọng, góp phần làm nên giá trị to lớn, nhiều mặt của tư tưởng truyền thông Việt Nam Có thể nói, từ rất sốm, cha ông ta đã hết sức quan tâm đến vấn

đề sống còn này của đất nước Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, bao sự hưng vong của các triều đại, tư tưởng

về đào tạo, rèn đức con người của dân tộc Việt Nam đã để lại những giá trị to lớn, đồng thời cũng bộc lộ những hạn chế của nó cần phải khắc phục.

Việt Nam là một quốc gia nằm ở cửa ngõ Đông Nam châu Á, khí hậu khắc nghiệt, nóng lắm, mưu nhiều, bão lớn, Đó là một môi trường sông khó khăn, thiên tai thường

11

xuyên đe doạ sự tổn vong của cả cộng đồng cũng như mỗi cá nhân Điều này đặt ra nhu cầu khách quan cần phải rèn luyện thân thể, phát triển thể lực đốì với mọi người cũng như yêu cầu chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ của cả cộng đồng Trong quá trinh tồn tại và phát triển của mình, do ở

vị trí trấn giữ con đưồng quan trọng và thuận lợi bậc nhất vào Đông Nam Á (cả đường bộ và đường biển), lại ỏ cạnh một quốc gia rộng lốn, luôn có tham vọng bành trướng xuông phía Nam, dân tộc ta phải luôn luôn đưđng đầu vối các cuộc xâm lược lổn đến từ phương Bắc và phương Tây Đặc điểm đó đòi hỏi con ngưòi Việt Nam phải luôn cảnh giác, phải quan tâm đến rèn luyện sức khoẻ, võ nghệ, kỹ năng chiến đấu, đặc biệt là tinh thần sẵn sàng hy sinh để bảo vệ Tổ quốc Vì vậy, việc giáo dục đạo đức, nghĩa vụ, trách nhiệm, đạo làm người được cha ông ta hết sức coi trọng Hơn nữa, điểu kiện kinh tế còn thấp kém, khoa học -

kỹ thuật còn lạc hậu, phương tiện kỹ thuật phục vụ cho chiến đấu còn kém tinh xảo, nên các yếu tố thuộc về năng lực tinh thần đưỢc đề cao và chiếm vị trí quan trọng bậc nhất trong nội dung đào tạo và phát triển con người của cha ông ta Cũng do nằm ở vỊ trí gặp gỡ, giao thoa của các nền văn hoá lốn: văn hoá Ân Độ, văn hoá Trung Hoa và sau này là văn hoá Pháp, nên đời sống tinh thần, tư tưởng chịu ảnh hưởng lớn của Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo và Kitô giáo Trong lĩnh vực đào tạo, phát triển con ngưòi cho chế độ phong kiến Việt Nam, Nho giáo có ưu thế hơn các tôn giáo khác, bởi nó có một hệ thống phạm

trù, khái niệm khá hoàn chỉnh để giáo dục, đào tạo, phát triển con ngưòi với nội dung khá sâu sắc Hơn nữa, Nho giáo còn xây dựng được mẫu ngưòi lý tưởng cho xã hội phong kiến đó là những ngưòi "quân tử", những "kẻ sĩ", những "đại trượng phu" mà ở họ các năng lực, phẩm chất

về mặt tinh thần được coi trọng và đề cao Điều này khá

phù hỢp với điều kiện kinh tế, xã hội cũng như tư tưởng,

tâm lý của dân tộc Việt Nam vôVi đề cao đạo làm ngưòi, tôn vinh tinh thần xả thân vì Tổ quốc và nhân dân của các thành viên trong cộng đồng Nho giáo còn đề ra những phướng sách cụ thể để đào tạo phát triển con người, trong

đó nhâ^n mạnh yếu tô" tự giác "tu thân" của các cá nhân,

đề cao tính chủ động của con ngưòi trước hoàn cảnh Đó là điều đáng ghi nhận trong lý luận giáo dục, đào tạo, phát triển con ngưòi.

Nảy sinh và phát triển trên mảnh đất hiện thực đó đồng thòi bị quy định bởi những điều kiện mang tính khách quan của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đât nước, tư tưởng giáo dục, đào tạo, phát triển con ngưòi của dân tộc Việt Nam đã góp phần quan trọng đào tạo cho đât nước, cho các triều đại phong kiến Việt Nam không ít những ngưòi "văn võ song toàn", những ngưòi "hiền tài", những anh hùng dân tộc, có đóng góp lớn cho sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước, làm rạng danh dân tộc, dòng họ và gia đình, để lại tấm gương muôn đồi vể lòng yêu nước, thương ngưòi, vê tinh thần kiên cường, bất khuất, sự mưu trí, dũng cảm tinh thần quên mình vì dân

13

vì nưốc như: Hai Bà Trưng Bà Triệu, Ngô Quyển, Đinh Tiên Hoàng, Lê Hoàn, Lý Công u ẩ n , Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Trần Bình Trọng, Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Quang Trung, Nguyễn Trung Trực, Phan Đình Phùng, Phan Bội Châu Họ là niềm tự hào của dân tộc.

của cha ông ta trong lịch sử

Nghiên cứu triết lý, nội dung giáo dục, đào tạo, phát triển con người của ông cha ta trong suốt chiều dài lịch sử, chúng ta thấy những điểm đáng chú ý sau;

hạn bởi điều kiện kinh tế - xã hội của một nước phương Đông, của phương thức sản xuất châu Á, đồng thời lại chịu ảnh hưởng của thế giới quan Nho giáo, Phật giáo, Lão giáo Song, cha ông ta cũng có cách nhìn biện chứng - dù còn ở trình độ chất phác, thô sơ, cảm tính về nguồn gô"c, bản chất con người cũng như quá trình vận động và phát triển của nó Trong Khóa h ư lục, Trần Thái Tông cho rằng mọi ngưòi đều do tạo hóa sinh thành cũng như muôn vật, con người có nguồn gốc từ tự nhiên "do mặt trời chiếu mà thánh chúa giáng sinh, hoặc từ sao vương mà hiền thần xuâ't hiện" Hải ThưỢng Lãn ông Lê Hữu Trác cũng nêu rõ: nguồn gốc con người không phải từ thế giới bên ngoài chúng ta, mà chính là bên trong thế giới, con ngưòi là một

bộ phận của giới tự nhiên Cũng giống như các sinh vật khác, con người xuất hiện không phải do thần thánh,

tìhượng đế sáng tạo ra Nó là kết quả tiến hóa tất nhiên từ thê giới của những "loài vô tình" sang thế giới của những

"loài hữu tình"; "cái vô tình nảy sinh ra cái hữu tình".

Khi bàn về vân đề nguồn gốc, bản chất con người, cha ông ta thường hay dùng khái niệm "tính người", "bản tính c>on người" và nhấn mạnh vai trò chủ thể quyết định của Cion người trong quan hệ vối tự nhiên: "người ta là hoa của đất"; "một mặt người bằng mưòi mặt của"; "nhân định tlhắng thiên"; “đức năng thắng sô""

Nhìn chung, do chịu ảnh hưởng sâu sắc của truyền thống văn hóa dân tộc, do gắn ch ặt với thực tiễn chiến đấu, sản xuất hàng ngày của nhân dân lao động nên khi nhìn nhận nguồn gốc, bản chất con người, tư duy

củ a cha ông ta trong vấn để này ít duy tâm , thần bí,

c ác yếu tố siêu nhiên cũng không sâu đậm như trong Nho, Phật, Lão.

Việc nhận thức đúng đắn nguồn gốc và bản chất con rugưòi là điều kiện, là tiền để hết sức quan trọng để đề ra nihững nội dung và phương sách thích hỢp, giáo dục, đào tạo, phát triển con người có hiệu quả nhằm hoàn thiện và niâng cao phẩm chất, năng lực về mọi mặt của mỗi cá ruhân, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp bảo vệ và phát triển đĩất nước.

rngưòi của dân tộc Việt Nam được thể hiện qua triết lý và nội dlung giáo dục, đào tạo cũng như mẫu người lý tưởng mà giai

C iấ p phong kiến Việt Nam nêu lên, định hướng cho việc xây

15