Khái niệm mạng máy tính - Mạng máy tính là một hệ thống gồm nhiều máy tính và các thiết bị được kết nối với nhau bởi đường truyền vật lý theo một kiến trúc Network Architecture nào đó
Trang 1A VỀ KIẾN THỨC
1 Khái niệm thông tin& dữ liệu
a Khái niệm thông tin
- Thông tin là tất cả các sự kiện, sự việc, ý tưởng, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người.
- Thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp
Vậy thông tin là điều mà người ta biết, hoặc thông tin là sự chuyển giao tri thức làm tăng thêm sự hiểu biết của con người,…
b Khái niệm dữ liệu
- Là những thông tin đã được đưa vào máy tính
2 Khái niệm phần cứng & phần mềm
a Phần cứng
- Về cơ bản, phần cứng (tên tiếng Anh: hardware) trong máy tính là những phần mà chúng ta có thể nhìn thấy, cầm, sờ được VD: màn hình, chuột, bàn phím, dây cắm, CPU, RAM
b Phần mềm
- Về cơ bản, phần mềm (tên tiếng Anh: software) trong máy tính là các ứng dụng chạy bên trong máy tính, chúng ta không thể cầm, sờ nó được VD: Microsoft Word để soạn thảo văn bản trên máy tính,…
3 Cấu trúc chung của máy tính điện tử& chức năng
- Bộ xử lý trung tâm CPU: Là nơi xử lí thông tin
- Thiết bị ra: giúp con người thu nhận thông tin
- Thiết bị vào: chuột, touchpad, bàn phím hay bảng vẽ.
4 Khái niệm mạng máy tính
- Mạng máy tính là một hệ thống gồm nhiều máy tính và các thiết bị được kết nối với nhau bởi đường truyền vật lý theo một kiến trúc (Network Architecture) nào
đó nhằm thu thập, trao đổi dữ liệu và chia sẽ tài nguyên cho nhiều người sử dụng.
- Các máy tính được kết nối với nhau có thể trong cùng một phòng, một tòa nhà, một thành phố hoặc trên phạm vi toàn cầu.
Trang 2+ Các máy tính;
+ Các thiết bị mạng đảm bảo kết nối các máy tính với nhau;
+ Phần mềm cho phép thực hiện việc trao đổi thông tin giữa các máy tính.
Mô hình mạng máy tính
PHÂN LOẠI MẠNG
Mô hình mạng ngang hàng (Peer – to – Peer)
- Trong mô hình này, tất cả các máy tính tham gia đều có vai trò giống nhau Mỗi máy vừa có thể cung cấp trực tiếp tài nguyên của mình cho các máy khác, vừa có thể sử dụng trực tiếp tài nguyên của các máy khác trong mạng.Mô hình này chỉ thích hợp với mạng có quy mô nhỏ, tài nguyên được quản lý phân tán, chế độ bảo mật kém.
Mô hình mạng ngang hàng
Mô hình khách – chủ (Client – Server)
- Trong mô hình này, một hoặc vài máy sẽ được chọn để đảm nhận việc quản lý và cung cấp tài nguyên (chương trình, dữ liệu, thiết bị,…) được gọi là máy chủ (Server), các máy khác sử dụng tài nguyên này được gọi là máy khách (Client).
Máy chủ là máy tính đảm bảo việc phục vụ các máy khách bằng cách điều khiển việc phân
Trang 3phối tài nguyên nằm trong mạng với mục đích sử dụng chung Máy khách là máy sử dụng tài nguyên do máy chủ cung cấp.
Mô hình khách – chủ có ưu điểm là dữ liệu được quản lý tập trung, bảo mật tốt, thích hợp với các mạng trung bình và lớn.
Mô hình mạng khách chủ (Client-Server)
PHÂN LOẠI MẠNG MÁY TÍNH
Mạng cục bộ(LAN:Local Area Network)
LAN là mạng kết nối các máy tính bên trong một vùng diện tích địa lý tương đối nhỏ, chẳng hạn
như trong một phòng, một tòa nhà, một xí nghiệp, một trường học,…
Trang 4Mạng cục bộ
Mạng diện rộng (WAN: Wide Area Network)
thường bao gồm hai hay nhiều LAN bao phủ một vùng diện tích rộng (ví dụ như trong cùng một thành phố hoặc một quốc gia), các LAN được kết nối sử dụng các đường dây của nhà
cung cấp dịch vụ truyền tải công cộng.
CÁCH PHÂN BIỆT MẠNG CỤC BỘ VÀ MẠNG DIỆN RỘNG
- LAN bị bó hẹp trong phạm vi kết nối cục bộ tại gia đình hoặc được thiết lập trong phạm vi một văn phòng Trong LAN, tổ chức sở hữu mọi thành phần Đối với WAN, tổ chức phải thuê một vài thành phần cần thiết để truyền tải dữ liệu, chẳng hạn như đường truyền tốc độ cao.
- LAN cũng thường có tốc độ cao hơn WAN.
Trang 55 Khái niệm về Internet
a Internet là gì?
- Internet là "một hệ thống thông tin toàn cầu"có thể được truy nhập công cộng
gồm các mạng máy tính được liên kết với nhau.
- Hệ thống này kết nối với nhau dựa trên một giao thức liên mạng đã được chuẩn hóa (giao thức IP) Hệ thống này bao gồm hàng ngàn mạng máy tính nhỏ hơn của
các doanh nghiệp, của các viện nghiên cứu và các trường đại học, của người dùng
cá nhân và các chính phủ trên toàn cầu.
b Các dịch vụ và phương thức kết nối Internet
- Kết nối dial-up: Còn gọi là kết nối quay số Đây là hình thức kết nối đầu tiên và
thường dùng cách đây 7 năm Tốc độ đường truyền Internet của loại kết nối này rất thấp và phụ thuộc vào tốc độ giới hạn của modem.
- Kết nối ADSL: Đây là hình thức kết nối Internet đường truyền tốc độ cao, nhanh
gấp nhiều lần so với kết nối dial-up Nhờ vậy mà bạn có thể xem phim, nghe nhạc
từ các trang web trên mạng Internet.
- Kết nối không dây: Kết nối này phổ biến rộng trong khoảng 3 năm trở lại đây,
thường có ở các điểm truy cập Internet không dây như quán cafe, khách sạn
6 Khái niệm và chức năng hệ điều hành
a Khái niệm
- Hệ điều hành là tập hợp các chương trình được tổ chức thành một hệ thống với nhiệm vụ đảm bảo tương tác giữa người dùng với máy tính, cung cấp các phương tiện và dịch vụ để điều phối việc thực hiện các chương trình, quản lý chặt chẽ các tài nguyên của máy, tổ chức khai thác chúng một cách thuận tiện và tối ưu.
- Một số hệ điều hành phổ biến: MS Dos, Windows, …
b Các chức năng hệ điều hành
- Các chức năng của hệ điều hành :
+ Tổ chức giao tiếp giữa người dùng và hệ thống
+ Cung cấp các tài nguyên cho các chương trình và cách tổ chức thựchiện các chương trình đó
+ Tổ chức lưu trữ thông tin trên bộ nhớ ngoài, cung cấp các công cụ
để tìm kiếm và truy cập thông tin
+ Kiểm tra và hỗ trợ bằng phần mềm cho các thiết bị ngoại vi để khaithác chúng một cách thuận tiện,hiệu quả
+ Cung cấp các dịch vụ tiện ích hệ thống
* Mỗi chức năng được một nhóm chương trình trong hệ điều hành đảm bảo thực hiện Các nhóm chương trình này là các thành phần của hệ điều hành
MỘT SỐ HĐH THÔNG DỤNG & ĐẶC ĐIỂM:
* Hệ điều hành Microsoft Windows:
Trang 6- Đặc điểm dễ nhận biết nhất của hệ điều hành này là hệ thống quản lý ứng dụng theo dạng cửa sổ Mỗi ứng dụng sẽ chạy trên một cửa sổ riêng Và có thể cất tạm xuống thanh taskbar khi chưa cần dùng đến Giao diện đồ họa giúp người dùng xử lý bằng chuột và bàn phím một cách đơn giản Không rắc rối như giao diện dòng lệnh (Comand-line) như ở một số hệ điều hành khác.
- Windows được xem là một hệ điều hành đa nhiệm, có khả năng
xử lý nhiều ứng dụng một lúc.
* Hệ điều hành Linux:
- Linux tương thích với nhiều hệđiều hà nh
- Cho phép cài đặt Linux cùng với các hệđiều hành khác trên cùng 1 ổcứng.
- Linux cóthể truy cập đến các file của các hệđiều hành cócùng 1 ổđĩa Linux cho phép chạy mô phỏng các ứng dụng chạy trên hệđiều hà nh khác
- Đa người dùng, đa chương trìnhvà đa xửlý
- Linux khámạnh vàchạy rất nhanh ngay cảkhi cónhiều tiến trình và nhiều cửasổ
7 Ý nghĩa của các đối tượng File, Folder, Shortcut, Library và liệt kê được những thao tác cơ bản trên các đối tượng này
a Tập tin (File) là gì?
- Tập tin (File) là tập hợp các thông tin có liên quan với nhau được lưu trữ trên bộ nhớ ngoài Cụ thể tập tin là các chương trình, dữ liệu được lưu trữ trên đĩa Để phân biệt giữa các tập tin với nhau, mỗi tập tin có một tên.
Quy t c đ t tên t p tin: ắc đặt tên tập tin: ặt tên tập tin: ập tin: Tên t p tin có d ng nh sau ập tin: ạng như sau ư sau
Tên file [.] phần mở rộng
- Trong đó phần tên chính của tập tin (file name) là bắt buộc phải có.
- Phần mở rộng (extension) dùng để định loại tập tin và có thể có hoặc không.
- Phần mở rộng của tập tin được phân cách với phần tên bởi dấu chấm (.)
Chú ý :
- Các ký tự không được dùng để đặt tên tập tin là / \ * ? < > ;
- Các tập tin có phần mở rộng là EXE, COM, BAT thường là các tập tin chương
trình.
- Các tập tin có phần mở rộng là SYS thường là các tập tin hệ thống chứa các thông
tin liên quan đến phần cứng, khai báo thiết bị …
- Các tập tin có phần mở rộng là DOC, TXT, HTM thường là các tập tin văn bản.
- Các tập tin có phần mở rộng là PAS, PRG, C là các tập tin chương trình nguồn của ngôn ngữ PASCAL, FOXPRO, C.
- Trong phần tên chính hay phần mở rộng của tập tin có thể dùng ký tự * hoặc ?
để chỉ một họ tập tin thay vì một tập tin.
- Ký tự * đại diện cho một nhóm ký tự tùy ý kể từ vị trí của *.
- Ký tự ? đại diện cho một ký tự tùy ý tại vị trí của ?.
Trang 7b Th m c là gì? ư sau ục là gì? (Folder)
- Thư mục là một phân vùng hình thức trên đĩa để việc lưu trữ các tập tin có hệ
thống Người sử dụng có thể phân một đĩa ra thành nhiều vùng riêng biệt, trong mỗi vùng có thể là lưu trữ một phần mềm nào đó hoặc các tập tin riêng của từng
người sử dụng Mỗi vùng gọi là một thư mục.
- Mỗi đĩa trên máy tương ứng với một thư mục và được gọi là thư mục gốc (Root Directory) Trên thư mục gốc có thể chứa các tập tin hay các thư mục con (Sub Directory) Trong mỗi thư mục con có thể chứa các tập tin hay thư mục con khác Cấu trúc này được gọi là cây thư mục.
- Tên của thư mục (Directory Name) được đặt theo đúng quy luật đặt tên của tập
tin,
thông thường tên thư mục không đặt phần mở rộng.
Trang 8- Libraries là một cửa sổ đặc biệt trong Windows Explorer mang tính năng quản lý
dữ liệu theo kiểu tập trung cho dù dữ liệu thực tế nằm phân tán và rãi rác trên nhiều ổ đĩa, thư mục hay thiết bị lưu trữ khác nhau hoặc cả trên máy tính khác, nó giúp chúng ta quản lý dữ liệu một cách tập trung, dễ dàng và chuyên nghiệp hơn,
từ đó bạn có thể duyệt dữ liệu, tìm kiếm, xem lại, xóa, di chuyễn, sao chép một cách nhanh chóng và tiện lợi hơn
Cách tạo một phân loại
- Vào Windows Libraries click chuột phải chọn New->Library, đặt tên phân loại theo ý bạn muốn.
- Click đôi chuột trái để vào thư mục Library bạn cần thêm dữ liệu vào
- Sau đó duyệt tới thư mục mà bạn muốn
Vậy là Library đó sẻ quản lý thư mục được chỉ định
Trang 9b Tác hại của virus máy tính
- Tiêu tốn tài nguyên hệ thống
- Qua việc sao chép tệp đã bị nhiễm virus
- Qua các phần mềm bẻ khóa, các phần mềm sao chép lậu
- Qua các thiết bị nhớ di động
- Qua mạng nội bộ, mạng Internet, đặc biệt là thư điện tử
- Qua các lỗ hổng phần mềm
d Cách phòng chống và ngăn chặn tác hại của virus
- Hạn chế việc sao chép không cần thiết và không chạy các chương trình tải từ Internet hoặc sao chép từ máy khác khi chua đủ tin cậy
- Không mở những tệp gửi kèm trong thư điện tử nếu có nghi ngờ nguồn gốc hay nội dung thư
- Không tuy cập các trang wed có nội dung không lành mạnh
- Thường xuyên cập nhật các bản sửa lỗi cho các phần mềm chạy trên máy tính, kể cả hệ điều hành
- Định kì sao lưu dữ liệu để có thể khôi phục khi bị virus phá hoại
- Định kì quét và diệt virus bằng các phần mềm diệt virus
Trang 10- Bản quyền là một hình thức bảo hộ của luật pháp đối với tác giả của “các tác phẩm gốc của tác giả”, bao gồm tác phẩm văn học, sânkhấu, âm nhạc, nghệ thuật và các tác phẩm trí tuệ khác
b Bảo vệ dữ liệu
- Backup dữ liệu kịp thời và thường xuyên
- Áp dụng bảo mật chia sẻ và bảo mật cấp độ file
- Đặt mật khẩu bảo vệ tài liệu
- Bảo mật dữ liệu truyền qua mạng Wifi
- Bảo vệ dữ liệu gửi đi bằng cách bảo mật IP
3 An toàn lao động và bảo vệ môi trường trong sử dụng công nghệ
thông tin – truyền thông
a An toàn lao động
- Biết mộtsố loại bệnh tật thông thường liên quanđến việc sử dụng máy tính lâu dài như bệnhvề mắt, xương khớp, tâm thần và cách phòngngừa Biết các quy tắc an toàn khi sử dụng máytính và các thiết bị kèm theo
- Biết cách chọn phương án chiếu sáng (ví dụ: cường độ, hướng chiếu), chọn kiểu, kích thước bàn ghế và sắp xếp vị trí bàn ghế, thiết bị phù hợp với bản thân Biết cách chọn tư thế làm việc đúng, hiểu tác dụng của việc tập thể dục, giải lao, thư giãn khi làm việc lâu với máy tính
b Bảo vệ môi trường
- Hiểu công dụngcủa việc tái chế các bộ phận của máytính, pin, hộp mực in khi không còn sử dụng
- Biết cáchthiết lập các lựa chọn tiết kiệmnăng lượng cho máy tính:
- Một số hệ điều hành phổ biến: MS Dos, Windows, …
d Các chức năng hệ điều hành
- Các chức năng của hệ điều hành :
Trang 11+ Tổ chức giao tiếp giữa người dùng và hệ thống.
+ Cung cấp các tài nguyên cho các chương trình và cách tổ chứcthực hiện các chương trình đó
+ Tổ chức lưu trữ thông tin trên bộ nhớ ngoài, cung cấp các công
cụ để tìm kiếm và truy cập thông tin
+ Kiểm tra và hỗ trợ bằng phần mềm cho các thiết bị ngoại vi đểkhai thác chúng một cách thuận tiện,hiệu quả
+ Cung cấp các dịch vụ tiện ích hệ thống
* Mỗi chức năng được một nhóm chương trình trong hệ điều hành đảm bảo thực hiện Các nhóm chương trình này là các thành phần của hệ điều hành
MỘT SỐ HĐH THÔNG DỤNG & ĐẶC ĐIỂM:
* Hệ điều hành Microsoft Windows:
- Đặc điểm dễ nhận biết nhất của hệ điều hành này là hệ thống quản lý ứng dụng theo dạng cửa sổ Mỗi ứng dụng sẽ chạy trên một cửa sổ riêng Và có thể cất tạm xuống thanh taskbar khi chưa cần dùng đến Giao diện đồ họa giúp người dùng xử lý bằng chuột và bàn phím một cách đơn giản Không rắc rối như giao diện dòng lệnh (Comand-line) như ở một số hệ điều hành khác
- Windows được xem là một hệ điều hành đa nhiệm, có khả năng xử lý
nhiều ứng dụng một lúc
* Hệ điều hành Linux:
- Linux tương thích với nhiều hệđiều hà nh
- Cho phép cài đặt Linux cùng với các hệđiều hành khác trên cùng 1
ổcứng
- Linux cóthể truy cập đến các file của các hệđiều hành cócùng 1 ổđĩa
Linux cho phép chạy mô phỏng các ứng dụng chạy trên hệđiều hành khác
- Đa người dùng, đa chương trìnhvà đa xửlý
- Linux khámạnh vàchạy rất nhanh ngay cảkhi cónhiều tiến trình
vànhiều cửa sổ
2 Làm việc với hệ điều hành
a Giới thiệu hệ điều hành Windows
- Hệ điều hành Windows là hệ điều hành được hãng Microsoft phát triển theo ý tưởng giao tiếp người-máy qua các cửa sổ chứa biểu tượng, nên người dùng có thể dễ dàng thao tác bằng bàn phím
(keyboard) hay chuột máy tính (mouse)
b Đăng nhập và thoát khỏi Windows
Trang 12- Hệ điều hành này có tính năng tạo tài khoản riêng cho từng người dùng chiếc máy tính Để có thể truy cập một tài khoản khác, bạn cần đăng xuất khỏi tài khoản đang sử dụng trên máy tính Bạn có thể đăng xuất khỏi tài khoản hiện đang dùng theo nhiều cách khác nhau.
- Khi bạn đăng xuất khỏi Windows 8, bạn sẽ được chuyển đến màn hìnhkhóa (Lock screen) Hãy nhấp chuột bỏ qua màn hình khóa và bấm vào tài khoản bạn muốn đăng nhập Nếu tài khoản đó được đặt mật khẩu từ trước, bạn sẽ phải nhập mật khẩu
- Đăng xuất hoặc đổi tài khoản Hãy bấm vào ảnh hồ sơ (profile) của
bạn ở phía trên cùng màn hình bắt đầu Hãy bấm "Đăng xuất" (Sign out) để đóng toàn bộ các chương trình đang sử dụng và đăng xuất khỏiWindows Hãy bấm vào tên một tài khoản khác trong danh sách các tài khoản có thể đổi mà vẫn giữ đăng nhập cho tài khoản chính của bạn
c Làm quen với môi trường làm việc của Windows
- Windows XP được ra mắt vào 25 tháng 10 năm 2001 Windows XP được giới thiệu để nhằm hợp nhất dòng Windows 9x hướng tới người tiêu dùng với cấu trúc được giới thiệu trong Windows NT, một thay đổi mà Microsoft đã hứa hẹn sẽ cung cấp một hiệu suất tốt hơn so với các phiên bản trước dựa trên DOS Windows XP cũng giới thiệu một giao diện người dùng được thiết kế mới (bao gồm menu Start được cập nhật và một phiên bản Windows Explorer được "hướng tới các tácvụ"), các tính năng đa phương tiện và mạng, Internet Explorer 6, tích hợp với dịch vụ NET Passport của Microsoft, các chế độ giúp tương thích với các phần mềm được thiết kế cho các phiên bản Windows trước
3 Quản lý tập tin và thư mục
a Khái niệm tập tin, thư mục, shortcut
* Tập tin là gì?
- Tập tin (File) là một tập hợp các thông tin do người dùng tạo ra từ máy vi tính, các thông tin này là một hay nhiều chuổi ký tự, ký hiệu giống hoặc khác nhau
- Tập tin được đặt tên và lưu trữ trong các thiết bị lưu trữ như dĩa cứng, dĩa mềm, dĩa CD,
- Tên tập tin bao gồm phần tên và phần mở rộng (đuôi, dùng để phân loại tập tin) được phân cách bởi dấu chấm (.) Ban đầu tên tập tin chỉ bao gồm 8 ký tự và phần mở rộng là 3 ký tự, hiện nay tên tập có độ