Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách huyện đắk rlấp, tỉnh đắk nông

Tính cấp thiết củ đề tài Ngân sách nhà nước NSNN là khâu tài chính tập trung giữ vị trí chủ đạo trong hệ thống tài chính, là nguồn lực vật chất để Nhà nước duy trì hoạt động của bộ máy

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ KIM OANH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI

NGÂN SÁCH HUYỆN ĐẮK R’LẤP, TỈNH ĐẮK NÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

Đà Nẵng - Năm 2017

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ KIM OANH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI

NGÂN SÁCH HUYỆN ĐẮK R’LẤP, TỈNH ĐẮK NÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

Mã số: 60.31.01.05

N ườ ướn n o ọ PGS.TS BÙI QUANG BÌNH

Đà Nẵng - Năm 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Kim Oanh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 3

4 Phương pháp nghiên cứu của luận văn 3

5 Những đóng góp về khoa học của luận văn 5

6 Tổng quan nghiên cứu 5

7 Kết cấu của luận văn 7

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN 8

1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 8

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm chi ngân sách nhà nước 8

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm về quản lý chi Ngân sách cấp huyện 9

1.1.3 Vai trò quản lý chi ngân sách cấp huyện với phát triển kinh tế 10

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN 12

1.2.1 Công tác lập dự toán chi Ngân sách cấp huyện 12

1.2.2 Phân bổ và giao dự toán chi Ngân sách cấp huyện 15

1.2.3 Chấp hành dự toán chi Ngân sách cấp huyện 15

1.2.4 Công tác quyết toán chi Ngân sách cấp huyện 16

1.2.6 Thanh tra, kiểm tra trong quản lý chi Ngân sách cấp huyện 18

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HUYỆN 19

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 23

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH HUYỆN ĐẮK R’LẤP, TỈNH ĐẮK NÔNG 24

2.1 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐẮK R’LẤP, TỈNH ĐẮK NÔNG 24

2.1.1 Đặc điểm hành chính - tự nhiên 24

2.1.2 Tình hình kinh tế xã hội 26

2.1.3 Thực trạng thu - chi ngân sách của Huyện Đắk R’Lấp giai đoạn 2012- 2016 28

2.1.4 Những thuận lợi, khó khăn ở Huyện Đắk R’Lấp 33

2.2 TÌNH HÌNH QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH HUYỆN ĐẮK R’LẤP, TỈNH ĐẮK NÔNG 34

2.2.1 Tình hình quản lý lập dự toán chi ngân sách huyện 34

2.2.2 Tình hình quản lý phân bổ, giao dự toán chi ngân sách huyện 38

2.2.3 Tình hình quản lý chấp hành dự toán chi ngân sách 40

2.2.4 Tình hình quản lý quyết toán chi ngân sách 42

2.2.5 Về thanh tra, kiểm soát, kiểm tra thanh toán trong quản lý chi ngân sách 46

2.2.6 Đánh giá chung về tình hình quản lý chi ngân sách Huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông 51

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 57

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HUYỆN ĐĂK R’ LẤP, TỈNH ĐĂK NÔNG 58

3.1 CƠ SỞ ĐỂ ĐƯA RA GIẢI PHÁP 58

3.1.1 Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của huyện Đắk R’Lấp đến năm 2020 58

3.1.2 Định hướng hoàn thiện quản lý chi ngân sách 60

3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐẮK R’LẤP TỈNH ĐẮK NÔNG 61

3.2.1 Hoàn thiện và đổi mới quy trình lập dự toán dự toán chi ngân sách

61

3.2.2 Quản lý chặt chẽ và tuyệt đối tuân thủ quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách 62

3.2.3 Giải pháp quản lý chặt chẽ việc chấp hành dự toán chi ngân sách 65 3.2.4 Giải pháp hoàn thiện chế độ quản lý kiểm soát, thanh toán các khoản chi ngân sách cấp huyện 67

3.2.5 Tăng cường chất lượng công tác quyết toán Ngân sách nhà nước 70 3.2.6 Các giải pháp khác 71

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 79

3.3.1 Kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nướcở trung ương 79

3.3.2 Kiến nghị với tỉnh Đăk Nông 80

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 82

KẾT LUẬN 83

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 86 QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)

2.4 Tỷ trọng vốn ĐTXDCB trên địa bàn Huyện Đắk R’Lấp 32

2.5 Tình hình chi thường xuyên từ nguồn NS Huyện Đắk

2.6 Đánh giá về chất lượng lập dự toán chi NSNN 37 2.7 Tỷ lệ dự toán vốn cắt giảm và điều chuyển 38 2.8 Tỷ lệ phân bổ NSNN của huyện Đắk R’Lấp 39

2.9 Tỷ lệ phân bổ chi tiêu thường xuyên NSNN Huyện

48

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Số hiệu

2.2 Tình hình thu NSNN của Huyện Đắk R’Lấp 30 2.3 Tổng dự toán và chi thường xuyên thực tế NSNN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết củ đề tài

Ngân sách nhà nước (NSNN) là khâu tài chính tập trung giữ vị trí chủ đạo trong hệ thống tài chính, là nguồn lực vật chất để Nhà nước duy trì hoạt động của bộ máy quản lý và thực thi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Với bất cứ một quốc gia nào, NSNN cũng luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng Vì vậy, Chính phủ các nước luôn tạo lập cơ chế và có biện pháp để không ngừng tăng cường tiềm lực của NSNN và sử dụng nó một cách tiết kiệm có hiệu quả

Trong thời gian qua, công tác quản lý chi ngân sách liên tục được đổi mới và tăng cường theo hướng đơn giản hoá quy trình, tăng hiệu quả, đẩy mạnh tiết kiệm, chống lãng phí Các khoản chi của Ngân sách nhà nước đã được cơ cấu lại theo hướng giảm các khoản chi bao cấp, tăng dần tỷ lệ chi cho đầu tư phát triển, tập trung ưu tiên chi cho những nhiệm vụ phát triển kinh tế-

xã hội quan trọng và giải quyết những vấn đề xã hội bức xúc Công tác quản

lý và phân cấp ngân sách đã có những đổi mới cơ bản, nâng cao quyền chủ động và trách nhiệm cho các cấp chính quyền địa phương và các đơn vị sử dụng ngân sách, thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý, kiểm soát chi NSNN đã được sửa đổi bổ sung theo hướng đơn giản, thuận lợi

Đăk R’Lấp được thành lập theo quyết định số 19-QĐ/HĐBT ngày 22/02/1986 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ) Từ khi thành lập, trung tâm huyện lỵ được đặt tại xã Kiến Đức, các công trình kiến trúc, nhà ở và các công trình hạ tầng xã hội chủ yếu phát triển theo 2 trục quốc lộ 14 và tỉnh lộ 1 Theo quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị và khu dân cư nông thôn tỉnh Đăk Nông đến năm 2025, thì Kiến Đức sẽ là đô thị

loại IV, trở thành huyện trực thuộc tỉnh trước năm 2020, nhu cầu đầu tư cho hoạt động Chi thường xuyên phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội rất lớn Để đáp ứng nhu cầu đó đòi hỏi việc quản lý chi tiêu ngân sách phải hết sức chặt chẽ, hiệu quả và tiết kiệm nhất, đây là bài toán đặt ra cho các nhà quản lý kinh tế để thực hiện tốt vai trò quản lý nhà nước đã được nhân dân ủy nhiệm giao cho Tập trung đầy đủ nguồn thu ngân sách theo luật ngân sách nhà nước và sử dụng một phần nguồn thu này vào chi tiêu thường xuyên hiệu quả, tiết kiệm và ổn định bền vững Vì thế hơn bao giờ hết hoàn thiện công tác quản lý ngân sách huyện là một nhiệm vụ luôn được quan tâm

Với tầm quan trọng đó, bản thân chọn đề tài “ Hoàn thiện công tác quản lý chi Ngân sách huyện Đắ R’lấp, tỉn Đắ Nôn ” để làm đề tài

nghiên cứu luận văn thạc sỹ

2 Mụ đí , n ệm vụ của luận văn

+ Mục đích: Trên cơ sở phân tích, hệ thống hóa lý luận về chi NSNN

và quản lý chi ngân sách cấp huyện luận văn, đưa ra phương hướng nhằm tổng quan những căn cứ lý luận và thực tiễn về công tác quản lý NSNN trên

cơ sở phân tích thực trạng công tác này ở huyện Đăk R’Lấp, tỉnh Đăk Nông,

từ đó, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng quản lý chi NSNN của huyện Đăk R’Lấp, tỉnh Đăk Nông

+ Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên, luận văn có nhiệm vụ:

Thứ nhất, Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn về

công tác quản lý NSNN cấp huyện nói riêng và công tác quản lý NSNN nói chung ;

Thứ hai, phân tích,đánh giá thực trạng quản lý NSNN tại huyện Đăk

R’Lấp, tỉnh Đăk Nông, từ đó ghi nhận kết quả đạt được trong công tác quản lý NSNN của huyện và quan trọng nhất là xác định những hạn chế còn tồn tại trong công tác này của huyện

Thứ ba, trên cơ sở lý luận và thực tiễn ở trên, đề xuất một số giải pháp

chủ yếu hoàn thiện quản lý chi ngân sách cấp huyện trên địa bàn trong thời gian tới

3 Đố tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

+ Đối tượng nghiên cứu: công tác quản lý NSNN của huyện Đăk R’Lấp, tỉnh Đăk Nông

+ Phạm vi nghiên cứu: đối tượng nghiên cứu được khảo sát trên địa bàn

huyện Đăk R’Lấp, tỉnh Đăk Nông

+ Thời gian nghiên cứu: luận văn quản lý chi NSNN trên địa bàn huyện

trong khoảng thời gian từ năm 2012 đến năm 2016

4 P ươn p áp n ên ứu của luận văn

4.1 Phương pháp thu thập số liệu

Các số liệu của luận văn chủ yếu là số liệu thứ cấp;

* Nguồn số liệu lấy tin :

- Chỉ tiêu kế hoạch kinh tế xã hội, thu, chi ngân sách của Huyện Đắk R’Lấp 2012-2016

- Báo cáo quyết toán NSNN Huyện Đắk R’Lấp từng năm giai đoạn 2012-2016

- Niên giám thống kê của Huyện Đắk R’Lấp 2012-2016

- Báo cáo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội của Huyện Đắk R’Lấp 2020, định hướng 2030

Với tài liệu trên nguồn số liệu lấy là dự toán chi ngân sách từ năm

2012-2016, số liệu chi ngân sách thường xuyên năm 2012-2016, quyết toán chi ngân sách các năm 2012-2016, số liệu từ chối thanh toán, số chuyển nguồn chi thường xuyên các năm Đơn vị tính là đồng việt nam, phương pháp lấy số liệu là phường pháp xác định số liệu pháp lệnh và đã được công bố

4.2 Phương pháp phân tích

* Kết hợp nhiều phương pháp khác nhau như:

- Phân tích thống kê: Căn cứ vào các tài liệu, báo cáo tổng hợp để tính các chỉ tiêu cần thiết, so sánh và biểu hiện các chỉ tiêu đó dưới dạng bảng số liệu hoặc đồ thị thống kê nhờ vào sự hỗ trợ của các phương pháp chuyên môn của khoa học thống kê, rút ra những kết luận đáp ứng mục đích nghiên cứu và

đề xuất các biện pháp giải quyết

- So sánh là phương pháp được sử dụng rộng rãi, phổ biến trong phân tích kinh tế nói chung và phân tích tài chính nói riêng Mục đích của so sánh

là làm rõ sự khác biệt hay những đặc trưng riêng có của đối tượng nghiên cứu; từ đó, giúp cho các đối tượng quan tâm có căn cứ để đề ra quyết định lựa chọn

- Phương pháp phân tích là phân chia đối tượng nghiên cứu thành những bộ phận, những mặt, những yếu tố cấu thành giản đơn hơn để nghiên cứu, phát hiện từng thuộc tính và bản chất của từng yếu tố đó, và từ đó giúp chúng ta hiểu được đối tượng nghiên cứu một cách mạch lạc hơn, hiểu được cái chung phức tạp từ những yếu tố bộ phận ấy

- Phương pháp đánh giá: Dùng các chỉ số để phân tích đánh giá mức độ biến động và mối quan hệ giữa các hiện tượng

Phương pháp này để đánh giá tình hình giao dự toán qua các năm, số liệu chi ngân sách thường xuyên của ngân sách huyện Đắk R’Lấp từ năm

2012-2016, số liệu rãi ngân chi thường xuyên theo quyết định của HĐND Huyện

5 Nhữn đón óp về khoa học của luận văn

- Hệ thống hóa có chọn lọc các vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn về

công tác quản lý chi NSNN

- Phân tích, đánh giá thực trạng của công tác quản lý ngân sách cấp huyện, qua thực tiễn huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông

Chỉ ra được những hạn chế và kiến nghị với các cấp, các ngành bổ sung sửa đổi chính sách, chế độ nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NS cấp huyện trong thời gian tới

6 Tổng quan nghiên cứu

Trong thời gian gần đây, các vấn đề liên quan đến quản lý chi NSNN

đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, các nhà quản lý kinh

tế và các bài viết đăng trên báo, tạp chí của trung ương và địa phương Cụ thể

đề cập tới nhóm nghiên cứu gián tiếp qua quản lý chi ngân sách qua kho bạc nhà nước như các nghiên cứu sau:

Vũ Đức Trọng (2009), đã tập trung nghiên cứu Kiểm soát chi NSNN qua Kho bạc nhà nước Hải Dương Hay nghiên cứu của Vũ Hoàng Nam (2008), Về hoàn thiện hoạt động kiểm soát chi NSNN qua KBNN trong giai đoạn hiện nay Nghiên cứu của Vũ Hoàng Nam (2008) và Vũ Văn Yên (2008) cũng theo chủ đề về hoàn thiện hoạt động kiểm soát chi NSNN qua KBNN

Các nghiên cứu này chĩ tập trung vào quản lý chi ngàn sách nhà nước nhưng tại kho bạc nhà nước ở các địa phương Điểm chung các đề tài này đã

hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về chi tiêu NSNN, những quy định

về quản lý chi tiêu NSNN trên cơ sở Luật ngân sách nhà nước, các Nghị định

của Chính phủ, Thông tư của Bộ Tài chính có liên quan Do đó những quy định và cách thức quản lý đối tượng này – NSNN có những điểm khác biệt

mà khi đưa vào các nghiên cứu quản lý chi NSNN tại phòng tài chính Nhưng những bài học rút ra trong cách thức quản lý ở kho bạc vẫn hữu ích

Bây giờ hãy xem xét cụ thể các nghiên cứu quản lý chi NSNN tại phòng tài chính cấp huyện Các nghiên cứu này như :

Nghiên cứu của Nguyễn Hoàng Tuấn (2011) với nội dung phân cấp ngân sách, lập dự toán ngân sách trong đó phân bổ vốn đầu tư và chi thường xuyên, từng bước đổi mới công tác lập dự toán gắn với thực hiện các chương trình kinh tế, nâng cao ý thức tiết kiệm chống lãng phí, ý thức kỷ luật tài chính, có chính sách tài chính để khai thác hiệu quả nguồn lực hiện có góp phần tạo môi trường đầu tư thuận lợi Luận văn chưa làm rõ vấn đề chấp hành ngân sách của các đơn dự toán

Tô Thiện Hiền (2011) với nội dung phân tích thực trạng thu, chi NSNN, đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện quản lý NSNN tỉnh

An Giang đảm bảo tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững với tầm nhìn đến năm 2020

Ngoài ra còn có các nghiên cứu khác như:

Trịnh Văn Ngọc (2008), Quản lý ngân sách Nhà nước trên địa bàn

thành phố Hà Tĩnh, Luận văn thạc sĩ kinh tế , Trường Đại học kinh tế- Đại

học Quốc gia Hà Nội, năm 2008;

Nguyễn Ngọc Anh Tuấn (2007), Về hoàn thiện quản lý thu, chi NSNN

của Thành phố Nha Trang thành phố Khánh Hoà, Luận văn thạc sĩ kinh tế,

Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2007;

Hoàng Hàm (2008), Bàn về thực trạng và giải pháp nâng cao chất

lượng dự toán NSNN, Tạp chí Kế toán, số 11,12 năm 2008;

Nguyễn Thị Minh và Nguyễn Quang Dong (2009), Phân tích tính công

bằng và hiệu quả của chi NSNN theo thành phố tạp chí Tài chính tháng

12/2009;

Lê Thị Thanh Tuyền (2012), Hoàn thiện quản lý chi Ngân sách Nhà

nước tỉnh Quảng Ngãi” Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học kinh tế, ĐHĐN

năm 2012

Ngô Thị Bích (2010), Hoàn thiện quản lý chi Ngân sách Nhà nước tại

TP Đà Nẵng” Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học kinh tế, ĐHĐN năm 2010

Trong các công trình nghiên cứu khoa học và các bài viết trên, các tác giả đã đề cập đến một số vấn đề liên quan đến quản lý chi NSNN và giải pháp

để nâng cao hiệu quả sử dụng NSNN nhưng phần lớn mới tiếp cận từ góc độ quản lý, kiểm soát chi của cơ quan KBNN hoặc cơ quan tài chính, rất ít công trình, bài viết đi sâu nghiên cứu về vấn đề chi NS cấp huyện và quản lý chi ngân sách cấp huyện từ góc độ tiếp cận của tất cả các cơ quan có liên quan đến quá trình quản lý các khoản chi NSNN Đặc biệt là ở Tỉnh Đắk Nông nói chung và Huyện Đắk R’Lấp nói riêng chưa có các công trình khoa học nghiên cứu để đưa ra các giải pháp hoàn thiện quản lý chi NS cấp huyện trên địa bàn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn

gồm 3 chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý chi ngân sách cấp huyện Chương 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách Huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách Huyện Đắk R’Lấp, trong thời gian tới

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN

1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1.1 Khái niệm, đặ đ ểm chi n ân sá n à nước

a Khái niệm chi ngân sách nhà nước

Thuật ngữ “ngân sách” được bắt nguồn từ thuật ngữ “budget” một từ tiếng Anh thời trung cổ, dùng để mô tả chiếc túi của nhà vua trong đó có chứa những khoản tiền cần thiết cho những khoản chi tiêu công cộng Dưới chế độ phong kiến, chi tiêu của nhà vua cho những mục đích công cộng như: đắp đê phòng chống lũ lụt, xây dựng đường xá và chi tiêu cho bản thân hoàng gia không có sự tách biệt nhau Khi giai cấp Tư sản lớn mạnh từng bước khống chế nghị viện và đòi hỏi tách bạch hai khoản chi tiêu này, từ đó xuất hiện khái niệm “Ngân sách Nhà nước”

Cho đến nay, thuật ngữ “Ngân sách Nhà nước” được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội ở mọi quốc gia Song, quan niệm về NSNN thì lại chưa thống nhất Người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về NSNN tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu

Tại Việt Nam, Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13 ngày 25 tháng 6 năm 2015 cũng quy định:

“Ngân sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp

cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương”

Về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu, chi đó là các quan

hệ lợi ích kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối

và sử dụng quỹ ngân sách

b Đặc điểm của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia Ngân sách nhà nước có một số đặc điểm sau:

Các hoạt động thu, chi NSNN được cơ quan có thẩm quyền quyết định

Ở Việt Nam, Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền quyết định NSNN về tổng mức và cơ cấu phân bổ Theo đó, mọi hoạt đều được tiến hành dựa trên cơ sở những luật lệ Ví dụ như các Luật, các chế độ chi tiêu, tiêu chuẩn định mức chi tiêu do Nhà nước ban hành

NSNN vừa là nguồn lực để nuôi dưỡng bộ máy nhà nước vừa là công

cụ hữu hiệu để Nhà nước quản lý, điều tiết nền kinh tế và giải quyết các vấn

đề xã hội

- Nguồn tài chính chủ yếu hình thành nên NSNN là từ giá trị thặng dư của xã hội và được hình thành chủ yếu qua quá trình phân phối lại mà trong

đó thuế là hình thức thu phổ biến nhất

NSNN là một bảng kê các khoản thu, chi bằng tiền của Nhà nước được

dự kiến và được phép thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định Hoạt động ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lĩnh vực thu và chi của nhà nước;

1.1.2 Khái niệm, đặ đ ểm về quản lý chi Ngân sách cấp huyện

a Khái niệm về quản lý chi Ngân sách cấp huyện

Quản lý chi NSNN là việc nhà nước phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nước theo những nguyên tắc đã

được xác lập Về phương diện pháp lý, thu NSNN bao gồm những khoản tiền Nhà nước huy động vào NS để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của xã hội

Quản lý chi NSNN cấp huyện là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào NSNN và đưa chúng đến mục đích sử dụng Do

đó, quản lý chi NSNN cấp huyện là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nước Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN để hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng Quá trình sử dụng là trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ NSNN là các loại quỹ đã được hình thành trước khi đưa vào sử dụng

Ngân sách huyện là quỹ tiền tệ tập trung của huyện được hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện

b Đặc điểm về quản lý chi Ngân sách cấp huyện

Ngân sách huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện, đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện, ngân sách cấp huyện không có bội chi ngân sách

Quản lý chi NSNN huyện là quản lý toàn bộ các khoản chi NSNN cấp huyện hàng năm qua các khâu: Lập dự toán, phân bổ và giao dự toán, chấp hành

dự toán, quyết toán và kiểm tra, thanh tra NSNN huyện Tuy nhiên quy trình này sẽ tiến hành cho hai mục chi chính là (1) chi thường xuyên và (2) chi đầu tư phát triển

1.1.3 Vai trò quản lý chi ngân sách cấp huyện với phát triển kinh tế

Quản lý chi NSNN nhằm đảm bảo và duy trì sự hoạt động bình thường của hệ thống chính quyền các cấp từ trung ương đến địa phương Hoạt động

bộ máy chính quyền các cấp, không chỉ nhằm mục đích thống nhất quản lý các hoạt động của nền kinh tế quốc dân mà còn nhằm đảm bảo ổn định về chính trị một trong những nhân tố có vai trò quyết định đến sự thành bại của công cuộc cải cách kinh tế Cơ chế quản lý tài chính: là tổng thể phương pháp, hình thức tác động lên một hệ thống, liên kết phối hợp hành động giữa các thành viên trong hệ thống nhằm đạt mục tiêu quản lý trong giai đoạn nhất định

- Phân cấp quản lý NS trong hệ thống NSNN: là xác định phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền Nhà nước các cấp trong việc quản lý, điều hành thực hiện nhiệm vụ thu, chi của NS gắn với các hoạt động kinh tế-

xã hội ở từng địa phương một cách cụ thể nhằm nâng cao tính năng động, tự chủ

- Nhận thức của địa phương về tầm quan trọng và trách nhiệm trong công tác quản lý chi thường xuyên huyện

Lãnh đạo địa phương phải nắm vững các yêu cầu và nguyên tắc quản lý NSNN và hiểu rõ nguồn gốc của NS huyện và phải được quản lý đầy đủ, toàn diện ở tất cả các khâu: Lập dự toán, chấp hành, quyết toán NS và kiểm tra, thanh tra NS

- Tổ chức bộ máy và trình độ đội ngũ cán bộ quản lý cấp huyện Trình

độ con người là nhân tố quan trọng, quyết định sự thành công, chất lượng của công tác quản lý NS

- Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý NSNN huyện

Để thực hiện chức năng quản lý NSNN theo nhiệm vụ được giao cần phát triển hệ thống công nghệ thông tin và nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý NS là nhiệm vụ quan trọng của huyện

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN

1.2.1 Công tác lập dự toán chi Ngân sách cấp huyện

Trong quản lý chi ngân sách nhất thiết phải có định mức cho từng nhóm mục chi hay cho mỗi đối tượng cụ thể Nhờ đó cơ quan tài chính mới có căn cứ

để lập các phương án phân bổ ngân sách, kiểm tra, giám sát quá trình chấp hành, thẩm tra phê duyệt quyết toán kinh phí của các đơn vị thụ hưởng Đồng thời dựa vào định mức chi mà các ngành, các cấp, các đơn vị mới có căn cứ pháp lý để triển khai các công việc cụ thể của quá trình quản lý, sử dụng kinh phí tại đơn vị mình theo đúng chế độ

Thông thường định mức chi được thể hiện dưới hai dạng: Loại định mức chi tiết theo từng mục chi của Mục lục NSNN (còn gọi là định mức sử dụng) và loại định mức chi tổng hợp theo từng đối tượng được tính định mức chi của NSNN (còn gọi là định mức phân bổ)

Để xác định định mức chi, người ta sử dụng một số phương pháp xây dựng như sau:

+ Đối với các định mức sử dụng:

- Xác định nhu cầu chi cho mỗi mục;

- Tổng hợp nhu cầu chi theo các mục đã được xác định để biết được tổng mức cần chi từ NSNN cho mỗi đơn vị, mỗi ngành làm cơ sở để lên cân đối chung;

- Xác định khả năng về nguồn tài chính có thể đáp ứng cho nhu cầu chi;

- Cân đối giữa khả năng và nhu cầu chi để quyết định mức chi cho các mục

+ Đối với định mức phân bổ:

- Xác định đối tượng định tính;

- Đánh giá, phân tích tình hình thực tế chi theo định mức chi nhằm xem xét tính phù hợp của định mức hiện hành;

- Xác định khả năng nguồn tài chính có thể huy động để đáp ứng nhu cầu chi;

- Thiết lập cân đối tổng quát và quyết định định mức phân bổ theo mỗi đối tượng tính định mức

Cụ thể nội dung lập dự toán chi NSNN huyện cho các khoản chi chính là chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển có những điểm khác biệt Cụ thể

Nội dung lập dự toán chi đầu tư phát triển

Chi đầu tư phát triển: Là khoản chi tài chính nhà nước được đầu tư cho

các công trình thuộc kết cấu hạ tầng (cầu cống, bến cảng, sân bay, hệ thống thuỷ lợi, năng lượng, viễn thông…) các công trình kinh tế có tính chất chiến lược, các công trình và dự án phát triển văn hóa xã hội trọng điểm, phúc lợi công cộng nhằm hình thành thế cân đối cho nền kinh tế, tạo ra tiền đề kích thích qúa trình vận động vốn của doanh nghiệp và tư nhân nhằm mục đích

tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân

Chi đầu tư xây dựng cơ bản có tầm quan trọng trong việc tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế và xã hội, góp phần hình thành cơ cấu kinh

tế hợp lý theo định hướng của nhà nước, tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất phát triển và nâng cao năng suất lao động xã hội

Lập dự toán chi đầu tư phát triển:

Xem xét việc bố trí các dự án, hạng mục thứ tự ưu tiên phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của dự án trong từng thời kỳ và khả năng cân đối của ngân sách, theo tiến độ triển khai của dự án, dứt điểm, tránh dàn trải

Việc xem xét thẩm định dự toán của các đơn vị là kiểm soát tuân thủ và

cắt giảm những nội dung chưa thực sự cần thiết, tập trung vào trọng tâm, trọng điểm nhiệm vụ của đơn vị, nhiệm vụ của cấp trên giao, trên nguyên tắc vừa đảm bảo hiệu quả phục vụ nhiệm vụ chính trị của các đơn vị, vừa tiết kiệm thiết thực

Nội dung lập dự toán chi thường xuyên

Chi thường xuyên là quá trình phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà nước để đáp ứng nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về quản lý KT-XH Cùng với quá trình phát triển KT-

XH các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước ngày càng gia tăng, do đó đã làm phong phú nội dung chi thường xuyên của NSNN

- Xây dựng dư toán chi thường xuyên:

Khi lập dự toán chi thường xuyên phải dựa trên các căn cứ sau:

+ Các chỉ tiêu phát triển KT-XH, đảm bảo ANQP …liên quan đến chi thường xuyên

+ Chính sách của Nhà nước về hoạt động của bộ máy QLNN, các hoạt động sự nghiệp, ANQP và các hoạt động khác trong từng giai đoạn nhất định + Các chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định; định mức phân bổ dự toán ngân sách do Thủ tướng chính phủ, HĐND Tỉnh, Thành phố trực thuộc trung ương ban hành theo phân cấp

+ Chỉ thị của Thủ tướng chính phủ về xây dựng kế hoạch phát triển KT-XH và dự toán NSNN; thông tư hướng dẫn lập dự toán ngân sách của Bộ Tài chính và văn bản hướng dẫn của cơ quan chủ quản các cấp

+ Số kiểm tra về dự toán ngân sách được cơ quan có thẩm quyền thông báo, tình hình thực hiện dự toán năm báo cáo và các năm liên kề

1.2.2 Phân bổ và giao dự toán chi Ngân sách cấp huyện

Căn cứ Quyết định của UBND tỉnh và giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách, Phòng Tài chính Kế hoạch huyện có trách nhiệm tham mưu cho UBND huyện thực hiện phương án phân bổ ngân sách cấp huyện và mức phân bổ cho ngân sách cấp dưới

Nội dung cơ bản của cho thường xuyên: Chi cho các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học và công nghệ, văn hoá – thông tin, phát thanh truyền hình, thể dục thể thao, đảm bảo xã hội; Chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế của Nhà nước; Chi hoạt động môi trường; Chi cho hoạt động hành chính nhà nước; Chi cho An ninh – quốc phòng và chi khác ngân sách

- Nội dung cơ bản của chi đầu tư phát triển :Việc cấp phát thanh toán vốn đầu tư và xây dựng cơ bản phải đảm bảo đúng mục đích, đúng kế hoạch; Cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản chỉ được thực hiện theo đúng mức độ thực tế hoàn thành kế hoạch, trong phạm vi giá dự toán được duyệt;

1.2.3 Chấp hành dự toán chi Ngân sách cấp huyện

Tùy theo nội dung chi thường xuyên hay đầu t mà có sự khác biệt nhất định

- Chấp hành dự toán t ường xuyên:

Chấp hành chi ngân sách là khâu tiếp theo khâu lập dự toán ngân sách Đó chính là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu chi ghi trong kế hoạch NSNN năm trở thành hiện thựcc Ở nước ta, năm ngân sách được pháp luật quy định tính theo năm dương lịch, bắt đầu từ ngày 01/ 01 và kết thúc vào ngày 31/12 hàng năm

Kiểm tra việc thực hiện các chính sách chế độ, tiêu chuẩn về kinh tế và tài chính Đối với quản lý chi NSNN, chấp hành chi NSNN là khâu trọng tâm

có ý nghĩa quyết định đến một chu trình ngân sách Mục tiêu chính của việc

tổ chức chấp hành dự toán chi thường xuyên là đảm bảo phân phối, cấp phát

và sử dụng kinh phí được phân bổ một cách hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả Muốn vậy trong quá trình tổ chức chấp hành dự toán chi thường xuyên cần chú trọng các yêu cầu sau: phân phối nguồn vốn một cách hợp lý, có trọng tâm,trọng điểm trên cở sở dự toán chi đã xác định; đảm bảo cấp phát vốn kịp thời, đúng nguyên tắc; tuân thủ đúng nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả trong sử dụng vốn NSNN

Trong khâu này cần tăng cường công tác kiểm tra giám sát của cơ quan tài chính các cấp, công tác kiểm soát chi của KBNN và hơn hết là nâng cao ý thức chấp hành dự toán, sử dụng có hiệu quả, tiết kiệm nguồn kinh phí được cấp của các đơn vị sử dụng ngân sách

Trên nguyên tắc quản lý cấp phát thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản như cấp phát vốn trên cơ sở thực hiện nghiêm chỉnh trình tự đầu tư và xây dựng, đảm bảo đầy đủ các tài liệu thiết kế, dự toán; Việc cấp phát thanh toán vốn đầu tư và xây dựng cơ bản phải đảm bảo đúng mục đích, đúng kế hoạch; Cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản chỉ được thực hiện theo đúng mức độ thực tế hoàn thành kế hoạch, trong phạm vi giá dự toán được duyệt; Việc cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản được thực hiện bằng hai phương pháp cấp phát không hoàn trả và có hoàn trả; Cấp phát thanh toán vốn đầu tư xây dựng

cơ bản phải thực hiện giám đốc bằng đồng tiền với việc sử dụng vốn đúng mục đích có hiệu quả vốn đầu tư

1.2.4 Công tác quyết toán chi Ngân sách cấp huyện

Quyết toán chi ngân sách là khâu cuối cùng của một chu trình ngân sách Tổng kết quá trình thực hiện dự toán ngân sách nhằm đánh giá toàn bộ kết quả

hoạt động của một năm ngân sách từ đó rút ra ưu, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cần thiết trong việc quản lý ngân sách cấp huyện cho những năm tiếp sau đó

Phòng Tài chính - Kế hoạch phải là cơ quan tổng hợp báo cáo quyết toán các khoản thu, chi của ngân sách nhà nước theo quy định Công tác quyết toán ngân sách huyện phải thực hiện thống nhất theo quy định của pháp luật về chứng

từ thu, chi ngân sách nhà nước; mục lục ngân sách nhà nước; hệ thống tài khoản,

sổ sách, mẫu biểu báo cáo, mã số đơn vị sử dụng ngân sách

Tùy theo nội dung chi mà công tác quyết toán có những điểm riêng phù hợp với đối tượng này Cụ thể

- Quyết toán vốn đầu tư phát triển:

Tất cả các dự án đầu tư sử dụng vốn NSNN đều phải thực hiện quyết toán vốn đầu tư xây dựng công trình ngay sau khi công trình hoàn thành bàn giao đưa vào khai thác, sử dụng Vốn đầu tư được quyết toán là toàn bộ chi phí hợp pháp đã được thực hiện trong quá trình đầu tư để đưa dự án vào khai thác sử dụng Chi phí hợp pháp là chi phí thực hiện đúng với thiết kế, dự toán được duyệt, đảm bảo đúng định mức, đơn giá, chế độ tài chính kế toán, hợp đồng kinh tế kỹ thuật được ký kết và các quy định của nhà nước có liên quan Báo cáo quyết toán vốn đầu tư phải xác định đầy đủ, chính xác tổng chi phí đầu tư đã thực hiện; phân định rõ nguồn vốn đầu tư; giá trị tài sản hình thành qua đầu tư dự án, TSCĐ, TSLĐ; đồng thời phải bảo đảm đúng nội dung, thời gian lập, thẩm tra và phê duyệt theo quy định

- Quyết toán chi thường xuyên

Đây là khâu kết thúc của chu trình quản lý các khoản chi thường xuyên của ngân sách Quyết toán chi thường xuyên cũng được lập từ cơ sở và

tổng hợp từ dưới lên theo hệ thống các cấp dự toán và các cấp ngân sách Quá trình quyết toán chi thường xuyên phải chú ý các nội dung sau:

+ Phải lập đầy đủ các loại báo cáo quyết toán và gởi kịp thời các loại báo cáo đó cho các cơ quan có thẩm quyền thẩm định, xét duyệt hoặc phê chuẩn theo quy định của luật NSNN

+ Số liệu trong báo cáo quyết toán phải đảm bảo chính xác, trung thực, theo đúng mục lục ngân sách quy định

+ Báo cáo quyết toán năm của các đơn vị dự toán và của ngân sách các cấp phải được KBNN đồng cấp xác nhận về tổng số và chi tiết trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét phê duyệt

+ Báo cáo quyết toán của các đơn vị dự toán không được để xảy ra tình trạng quyết toán chi lớn hơn thu

Qua công tác quyết toán chi thường xuyên ngân sách sẽ giúp các cơ quan quản lý phân tích đánh giá quá trình chấp hành ngân sách, chấp hành các định mức nhà nước đã quy định của các đơn vị thụ hưởng ngân sách cũng như của các cấp ngân sách, nâng cao trách nhiệm của các đơn vị trong quá trình sử dụng ngân sách; làm cơ sở cho việc xây dựng cũng như điều chỉnh các định mức phân bổ ngân sách, xây dựng dự toán ngân sách cho năm sau

1.2.6 Thanh tra, kiểm tra trong quản lý chi Ngân sách cấp huyện

Các đơn vị sử dụng ngân sách cấp huyện và các tổ chức được ngân sách cấp huyện hỗ trợ kinh phí thường xuyên mở tài khoản tại Kho bạc nhà nước để giao dịch, thanh toán và chịu sự kiểm tra của Phòng Tài chính – Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước huyện trong quá trình thanh toán, sử dụng kinh phí Các khoản chi ngân sách cấp huyện được kiểm soát trước, trong và sau quá trình cấp phát thanh toán Phòng Tài chính - Kế hoạch thực hiện kiểm soát đối với các

khoản chi bằng Lệnh chi tiền, dự toán, Kho bạc Nhà nước huyện thực hiện kiểm soát chứng từ chi đối với các khoản chi bằng dự toán Đồng thời, Kho bạc huyện thực hiện chi trả, thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước theo nguyên tắc thanh toán cho người hưởng lương, người cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người nhận thầu

Thông qua công tác thẩm định quyết toán, thanh tra, kiểm toán các cơ quan chức năng kịp thời phát hiện và chấn chỉnh nhiều tồn tại trong công tác quản lý tài chính ngân sách tại các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, từ đó

đã góp phần tăng cường kỷ luật tài chính, nâng cao hiệu lực hiệu quả quản lý nhà nước về tài chính ngân sách trên địa bàn huyện

Để đảm bảo việc quản lý sử dụng ngân sách nhà nước có hiệu quả, tiết kiệm, thực hiện nghiêm các chế độ, chính sách quản lý chi tài chính UBND huyện có trách nhiệm tổ chức thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các chế độ quản

lý chi ngân sách của các đơn vị trực thuộc và hướng dẫn các đơn vị thực hiện việc tự kiểm tra trong nội bộ đơn vị mình và các đơn vị cấp dưới trực thuộc

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HUYỆN

a Nhân tố chủ quan

Nhóm nhân tố chủ quan bao gồm: năng lực quản lý của người lãnh đạo các cơ quan quản lý trong bộ máy quản lý NSNN, trình độ chuyên môn của đội ngũ công chức, tổ chức bộ máy quản lý NSNN cũng như quy trình nghiệp vụ, công nghệ quản lý NSNN ở cấp huyện

Thứ nhất, năng lực quản lý của người lãnh đạo bộ máy NSNN ở cấp

huyện Năng lực quản lý của người lãnh đạo có tầm quan trọng đặc biệt đối với công tác quản lý NSNN nói chung và quản lý NSNN ở từng địa phương nói riêng Nếu năng lực của người lãnh đạo yếu, bộ máy tổ chức không hợp lý, các

chiến lược không phù hợp với thực tế thì việc quản lý NSNN sẽ không hiệu quả,

dễ gây tình trạng chi vượt quá thu, chi mất cân đối trong phát triển, phân bổ chi không hợp lý; có thể dẫn đến tình trạng thâm hụt ngân sách, không thúc đẩy được sự phát triển của nền kinh tế, đảm bảo các vấn đề xã hội…

Thứ hai, năng lực chuyên môn của các bộ phận quản lý NSNN ở cấp

huyện lại là yếu tố quyết định hiệu quả NSNN Nếu công chức quản lý có năng lực chuyên môn cao sẽ giảm thiểu được sai lệch trong cung cấp thông tin của đối tượng sử dụng vốn NSNN, kiểm soát được toàn bộ nội dung thu -chi, nguyên tắc thu- chi và tuân thủ theo các quy định về quản lý NSNN đảm bảo theo dự toán đã đề ra

Thứ ba, tổ chức bộ máy quản lý NSNN ở cấp huyện và việc vận dụng

quy trình nghiệp vụ quản lý vào thực tiễn địa phương: hoạt động quản lý NSNN được triển khai có thuận lợi và hiệu quả hay không phụ thuộc rất lớn vào tổ chức bộ máy quản lý NSNN và quy trình nghiệp vụ, trong đó đặc biệt

là quy trình nghiệp vụ quản lý

Thứ tư, việc ứng dụng công nghệ tin học vào trong cuộc sống ngày

nay đã và đang thực sự chứng tỏ vai trò không thể thiếu được của nó Thực tế đã chứng minh với việc ứng dụng công nghệ tin học vào trong công tác quản lý NSNN nói chung và quản lý chi NSNN ở cấp huyện nói riêng sẽ giúp tiết kiệm được thời gian xử lý công việc, đảm bảo được tính chính xác, nhanh chóng và thống nhất về mặt dữ liệu, tạo tiền đề để cải cách nghiệp vụ một cách hiệu quả

b Nhân tố khách quan

Nhóm nhân tố bên ngoài bao gồm: khả năng về nguồn lực NSNN, các

cơ chế chính sách, các quy định về quản lý NSNN ở cấp huyện, môi trường tự nhiên, kinh tế xã hội

Khả năng về nguồn lực NSNN của từng huyện Đối với các huyện có

nguồn thu lớn, không phụ thuộc vào ngân sách cấp trên cấp thì tính chủ động cao hơn trong quá trình lập dự toán NSNN của mình

Môi trường pháp lý, là nhân tố có ảnh hưởng rất lớn tới quản lý

NSNN Chẳng hạn, định mức chi tiêu của Nhà nước là một trong những căn

cứ quan trọng để xây dựng dự toán, phân bổ dự toán và kiểm soát chi tiêu, cũng là một trong những chỉ tiêu để đánh giá chất lượng quản lý và điều hành

NSNN của các cấp chính quyền địa phương

Môi trường kinh tế xã hội, có thể nói NSNN luôn chịu ảnh hưởng của

môi trường kinh tế, xã hội Với môi trường kinh tế ổn định, các khoản thu sẽ

ổn định vì vậy các khoản chi trong dự toán được cung cấp đầy đủ Ngược lại khi nền kinh tế mất ổn định, mức tăng trưởng kinh tế chậm, Nhà nước thắt chặt tín dụng để kìm chế lạm phát, thắt chặt chi tiêu do thu giảm, vì vậy, các khoản chi theo dự toán có thể không đạt kế hoạch, một số các khoản chi phải cắt giảm hoàn toàn

Môi trường tự nhiên, ở mỗi vùng, mỗi lãnh thổ có điều kiện tự nhiên

khác nhau, do vậy cần phải có những thiết kế, kiến trúc phù hợp với điều kiện tự nhiên ở nơi đầu tư vốn, đặc biệt là trong lĩnh vực xây dựng cơ bản Chẳng hạn, ở địa phương có nhiều sông, lại hay xảy ra lũ lụt thì các khoản chi NSNN sẽ tập trung vào xây dựng đê, kè, và tu sửa đê, khi xây dựng công trình phải tránh mùa mưa, bão và có những biện pháp hữu hiệu để tránh thiệt hại xảy ra nhằm đảm bảo chất lượng công trình; hoặc địa phương có địa hình chủ yếu là đồi núi, dốc thì chú ý đầu tư cho giao thông thuận lợi để có thể phát triển kinh tế và phát triển các ngành nghề phù hợp với điều kiện địa hình đó Vì vậy, quản lý chi NSNN trong đầu tư xây dựng cơ bản chịu ảnh hưởng nhiều từ các điều kiện tự nhiên ở địa phương

Với những nhận thức về những nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý NSNN ở cấp huyện sẽ giúp chúng ta có được tư duy và cách nhìn một cách khách quan, khoa học trong việc đánh giá thực trạng công tác quản lý NSNN

ở cấp huyện trong những năm gần đây, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN nói chung và ở từng địa phương nói riêng

Và cơ sở thực tiễn về công tác quản lý ngân sách nhà nước thông qua việc nghiên cứu kinh nghiệm quản lý thu, chi NSNN của các huyện lân cận trên địa bàn tỉnh Đắk Nông, qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho huyện Đăk R’Lấp

Những cơ sở lý luận và thực tiễn ở chương này sẽ là cơ sở để kiểm chứng và luận giải thực trạng công tác quản lý NSNN của huyện Đăk R’Lấp

sẽ được phân tích ở Chương 2 và các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác này

ở Chương 3

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH

HUYỆN ĐẮK R’LẤP, TỈNH ĐẮK NÔNG

2.1 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐẮK R’LẤP, TỈNH ĐẮK NÔNG

2.1.1 Đặ đ ểm hành chính - tự nhiên

a Về đặc điểm hành chính

Đăk R’lấp là huyện có diện tích tự nhiên 63.420 ha, dân số 80.851 người, mật độ dân số trung bình 128,4 người/km2, có 25 dân tộc anh em cùng chung sống Từ 1986, Đắk R'Lấp trở thành đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Đắk Lắk; đến năm 2004, trở thành một huyện của tỉnh Đắk Nông Trải qua nhiều lần chia tách huyện và các xã, đến nay Đắk R'Lấp có 11 đơn

vị hành chính cấp xã, bao gồm: Thị trấn Kiến Đức, xã Kiến Thành, Đăk Wer, Nhân Cơ, Đạo Nghĩa, Nghĩa Thắng, Nhân Đạo, Đăk Sin, Hưng Bình, Quảng

Tín, Đăk Ru

b Về vị trí địa lý

Là huyện nằm ở Tây Nam của tỉnh Đắk Nông, trung tâm huyện cách huyện Đắk R’lấp 25km về phía Tây theo hướng quốc lộ 14; là cửa ngõ của Tây Nguyên nối với Thành phố Hồ Chí Minh theo quốc lộ 14, nơi tiếp giáp giữa Nam Bộ, Trung Bộ và Đông Bắc Campuchia Huyện Đắk R'Lấp phía Bắc giáp huyện Tuy Đức; phía Tây giáp tỉnh Bình Phước; phía Đông giáp huyện Đắk R’lấp; phía Nam giáp tỉnh Lâm Đồng Đắk R'Lấp là cửa ngõ thuận lợi cho việc khai thác các tiềm năng kinh tế, xã hội của tỉnh Đắk Nông

c Về địa hình

Ở độ cao trung bình 700m so với mặt nước biển, địa hình Đắk R'Lấp chủ yếu là đồi núi, bị chia cắt tương đối nhiều, hơi thoải theo hướng Tây Bắc

- Đông Nam Điểm cao nhất có độ cao 960 m

Địa hình Đắk R'Lấp bị chia cắt nhiều bởi địa bàn huyện có hệ thống sông suối khá dày và phân bổ đều khắp Sông suối ở đây không những là nơi cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất, đời sống của nhân dân, mà còn là nguồn thủy năng quan trọng Đồng thời, các sông suối còn tạo nên nhiều thắng cảnh như thác Diệu Thanh (xã Nhân Cơ), hồ Doãn Văn - Đắk Wai (xã Đắk R'Tih) được xếp loại danh lam thắng cảnh của tỉnh, có thể khai thác,

phục vụ cho hoạt động du lịch của huyện và tỉnh

d Điều kiện khí hậu

Khí hậu Đắk R'Lấp thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên Tây Trường Sơn, có hai mùa rõ rệt trong năm Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng

10 (chiếm tới 85% lượng mưa hàng năm); mùa này thường có gió Tây Nam cấp 2, cấp 3 Mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, thường có gió Đông Bắc khô lạnh Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2.300 - 2.400mm Nhiệt độ trung bình hàng năm 23oC Đắk R'Lấp có khí hậu gần như không phụ thuộc nhiều vào chế độ hai mùa như hầu hết các tỉnh, huyện vùng Tây Nguyên Phía Đông là Đà Lạt, Lâm Đồng; phía Nam tựa vào vùng Đồng Nai Thượng, Cát Tiên và Bình Phước, nên bản chất khí hậu ở đây được thiên nhiên "điều tiết" mang đặc điểm riêng, không khô nóng và cũng ít phải hứng chịu những kì mưa dầm kéo dài Với khí hậu ưu đãi như vậy tạo nên những nét riêng về thiên nhiên cho Đắk R'Lấp

e Tài nguyên thiên nhiên

Thế mạnh của huyện là đất đỏ bazan, rừng và khoáng sản dưới lòng đất (như vàng sa khoáng, đá saphir và chủ yếu là các mỏ bôxít lộ thiên, được điều tra dự báo với trữ lượng lớn ở Nhân Cơ, Đạo Nghĩa…)

2.1.2 Tình hình kinh tế xã hội

a.Tăng trưởng kinh tế

Tính đến năm 2016, kinh tế mũi nhọn của huyện chủ yếu là ngành nông nghiệp Với tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 17,86%, trong đó tổng sản phẩm nông nghiệp chiếm 63,1%, thương mại - dịch vụ 19% Tổng diện tích cây trồng

là 37.237ha, trong đó cây lương thực, thực phẩm 4.282 ha, cây công nghiệp dài ngày 32.955 ha Cơ cấu kinh tế huyện chuyển dịch theo hướng tích cực, tỉ trọng các ngành kinh tế hiện nay là: nông - lâm nghiệp 62,01%; thương mại - dịch vụ 19,49%; công nghiệp - xây dựng 18,5% Thu nhập bình quân đạt 12 triệu đồng/người/năm Cụ thể các ngành kinh tế như sau:

Biểu đồ 2.1 Cơ cấu kinh tế của huyện Đăk R’Lấp

(Nguồn: Niên giám thống kế tỉnh Đắk Nông năm 2016)

b Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Tổng sản phẩm trên địa bàn huyện trên 3 khu vực kinh tế nông - lâm - thủy sản, công nghiệp - xây dựng và dịch vụ có sự chuyển dịch theo hướng tích cực Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện trong thời gian qua tương đối hợp lý, tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ ngày càng tăng,

đặc biệt là ngành dịch vụ thương mại phù hợp với tiềm năng của huyện

c Thực trạng phát triển các khu vực kinh tế

* Về nông - lâm nghiệp

Vẫn giữ vai trò chủ yếu trong nền kinh tế và thu nhập của người dân Tổng giá trị sản xuất ước đạt 1.053 tỉ đồng Cùng với trồng trọt, ngành chăn nuôi cũng được mở rộng, với tổng đàn gia súc 22.174 con và gia cầm 187.258 con[7;tr35] Huyện Đắk R'Lấp chủ trương tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khai thác tiềm năng, lợi thế về nguồn lực lao động và đất đai, ứng dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật vào sản xuất nông- lập nghiệp nhất là ứng dụng giống mới và kĩ thuật chăm sóc, đầu tư cây trồng, tăng năng suất lao động

Bảng 2.1 Giá trị sản xuất nông - lâm nghiệp theo giá hiện hành

Năm

Chỉ tiêu Giá trị sản xuất theo giá hiện

* Về công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp

Hiện tại trên địa bàn huyện có 222 cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, chủ yếu là thành phần kinh tế cá thể và doanh nghiệp tư nhân Một số cơ sở công nghiệp khai thác, chế biến đang xây dựng và đi vào hoạt động như khu công nghiệp khai thác quặng bôxít, luyện alumin ở Nhân Cơ, nhà máy thủy điện Đắk R'Tih, Đắk Ru, nhà máy chế tạo lốp ô tô xuất khẩu tại khu công nghiệp Nhân Cơ, nhà máy sơ chế cao su Đắk R'Tih, nhà máy tinh bột sắn Nhân Cơ, nhà máy chế biến hạt điều tại xã Kiến Thành Song song với việc phát triển các ngành công nghiệp như khai thác bôxít, luyện alumin, thủy điện, huyện chủ trương đặc biệt coi trọng phát triển công nghiệp chế biến

và các loại hình dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp; khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư vào lĩnh vực này để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Hoạt động của các cơ sở công nghiệp góp phần thúc đẩy kinh tế theo hướng tăng dần tỉ trọng ngành công nghiệp và dịch chuyển lao động, tăng thu nhập cho cộng đồng

* Về t ươn mại - dịch vụ

Trên địa bàn huyện có tổng số 2.145 cơ sở kinh doanh thương mại, dịch

vụ, chủ yếu là hộ kinh doanh cá thể Trong đó, ngành thương mại có 1.758 cơ

sở, dịch vụ, ăn uống, nhà hàng, nhà nghỉ có 387 cơ sở Các loại hình dịch vụ như vận tải, bưu chính viễn thông, bảo hiểm, tín dụng đều tăng doanh thu hàng năm từ 15 - 20% [7;tr27]

2.1.3 Thực trạng thu - chi ngân sách của Huyện Đắ R’Lấp giai đoạn 2012- 2016

Trong giai đoạn năm 2012- 2016 công tác thu của huyện tương đối ổn định và có chiều hướng tăng nhẹ qua các năm

2 Thu bổ sung cân

kiện thuận lợi cho người nộp thuế Chi cục Thuế huyện còn phối hợp chặt chẽ với chính quyền các xã làm tốt công tác quản lý thuế tới từng hộ kinh doanh

Biểu đồ 2.2 Tình hình thu NSNN của Huyện Đắk R’Lấp

( Nguồn: Báo cáo quyết toán tỉnh Đắk Nông năm 2016)

Rõ ràng với tình hình thu và cơ cấu thu như vậy cần phải quản lý chi NSNN một cách có hiệu quả vì nguồn thu tăng nhưng không quá nhanh

b Thực trạng chi ngân sách

*Thực trạng chi đầu tư phát triển

Chi ĐTXD từ 2012 đến 2016 trên địa Huyện Đắk R’Lấp từ nguồn ngân sách cấp Huyện, qua KBNN Tỉnh Đắk Nông được phản ánh qua các số liệu tại bảng 2.3

Bảng 2.3 Tình hình chi ĐTXDCB từ nguồn ngân sách

Huyện Đắk R’Lấp, gia đoạn 2012 - 2016

Trong đó Giao

Y tế, văn hoá Khác

Trong các năm qua nhờ có sự tăng thu ngân sách trên địa bàn cùng với

sự quan tâm tạo điều kiện bổ sung nguồn ngân sách tỉnh cho huyện, do vậy công tác chi ngân sách tại địa phương đã đảm bảo nhiệm vụ cho hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng chi tiêu thường xuyên được nâng lên Đặc biệt là các khoản đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, đầu tư các chương trình xoá đói giảm nghèo, chương trình mục tiêu quốc gia, được phản ánh qua các số liệu tại bảng 2.4:

Bảng 2.4 Tỷ trọng vốn ĐTXDCB trên địa bàn Huyện Đắk R’Lấp

Nguồn NS xã, phường

Số tiền Tỷ lệ Số tiền Tỷ lệ Số tiền Tỷ lệ Số tiền Tỷ lệ

*Thực trạng chi thường xuyên

Chi thường xuyên là khoản chi chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi

NS huyện Tổng chi thường xuyên tăng đều qua các năm tương ứng với sự tăng lên của số thu trên địa bàn

Tình hình chi thường xuyên từ năm 2012 đến 2016 từ nguồn NS Huyện

Đắk R’Lấp được phản ánh qua số liệu ở bảng 2.5