Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)

Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)Vai trò của cytokin, týp và nồng độ vi rút Dengue trong tiên lượng sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em (Luận án tiến sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRẦN THANH HẢI

VAI TRÒ CỦA CYTOKIN, TÝP VÀ NỒNG ĐỘ

VI RÚT DENGUE TRONG TIÊN LƯỢNG SỐC SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

TP HỒ CHÍ MINH, Năm 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRẦN THANH HẢI

VAI TRÒ CỦA CYTOKIN, TÝP VÀ NỒNG ĐỘ

VI RÚT DENGUE TRONG TIÊN LƯỢNG SỐC SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở TRẺ EM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học đa trungtâm mà tôi là thành viên tham gia nghiên cứu ngay từ đầu Các số liệu vàkết quả trong luận án là trung thực, chưa có báo cáo trong bất kỳ công trìnhnào khác và được sự đồng ý của chủ nhiệm đề tài đa trung tâm và các tácgiả liên quan (có văn bản đồng ý đính kèm)

Tác giả luận án

Trần Thanh Hải

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU……… 1

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU……….3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU……… 4

1.1 Tình hình bệnh sốt xuất huyết………4

1.2.Vi rút Dengue……… 9

1.3 Miễn dịch học và cơ chế bệnh sinh sốt xuất huyết Dengue………….14

1.4 Cytokin và vai trò trong sốt xuất huyết Dengue……… 19

1.5 Các nghiên cứu về vi rút Dengue và cytokine trong mối liên quan đến độ nặng của bệnh sốt xuất huyết Dengue……… 33

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…… 40

2.1 Đối tượng nghiên cứu……… 40

2.2 Phương pháp nghiên cứu……… 41

2.3 Các sai lệch và biện pháp khắc phục………53

2.4 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu………54

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……… 56

3.1 Đặc điểm dân số nghiên cứu………56

3.2 Đặc điểm các týp, nồng độ vi rút Dengue và cytokin của trẻ sốc sốt xuất huyết Dengue………66 3.3 Mối liên quan giữa týp, nồng độ vi rút Dengue và cytokin

với sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em……… 72CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN……… 924.1 Đặc điểm dân số nghiên cứu………924.2 Đặc điểm các týp, nồng độ vi rút Dengue và cytokin

của trẻ sốc sốt xuất huyết Dengue……… 1034.3 Mối liên quan giữa týp, nồng độ vi rút Dengue và cytokin

với sốc sốt xuất huyết Dengue ở trẻ em……….109KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……… 123DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

TIẾNG ANH

APTT : Activated partial thromboplastin time

DIC : Disseminated Intravascular Coagulation

MAC-ELISA : IgM Antibody-Capture Enzym Linked

immunosorbent assay

SGOT : Serum glutamo-oxalo transaminase

SGPT : Serum glutamo-pyruvic transaminase

DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH - VIỆT

Central Venous Pressure : Áp lực tĩnh mạch trung tâm

Disseminated Intravascular Coagulation : Đông máu nội mạch lan tỏa

Dengue haemorrhagic fever : Sốt xuất huyết Dengue

Dengue shock syndrome : Sốc sốt xuất huyết Dengue

Nonstructural 1 : Protein phi cấu trúc 1

Prothrombin Time : Thời gian prothrombin

Standard deviation : Độ lệch chuẩn

Word Health Organization : Tổ chức Y Tế thế giới

Týp vi rút Dengue phân lập được năm 2005 ở các tỉnh phíaNam

Nồng độ bình thường của các cytokinBiến số nghiên cứu

Nồng độ cytokin phát hiện bởi multiplex micro-beadimmunoassay

Phân bố bệnh nhi theo nhóm tuổiĐặc điểm lâm sàng của bệnh nhiĐặc điểm cận lâm sàng của bệnh nhiĐặc điểm nhiễm týp vi rút Dengue của mẫu nghiên cứuĐặc điểm về nồng độ vi rút Dengue

Nồng độ vi rút Dengue theo ngày sốtNồng độ vi rút Dengue theo týpTrung vị nồng độ vi rút Dengue ở trẻ sốc SXHDTrung vị nồng độ vi rút Dengue theo týp DENV ở trẻ sốcSXHD

Trung vị nồng độ vi rút Dengue theo ngày sốt ở trẻ sốcSXHD

6

182132

41

434352

575960626264646769

69

Mối tương quan giữa týp DENV với sốc SXHD trẻ emMối tương quan giữa nồng độ vi rút DENV với sốc SXHDKết quả phân tích hồi quy mối tương quan giữa nồng độ virút DENV với sốc SXHD

Mối tương quan giữa nồng độ vi rút DENV theo ngày sốtvới sốc SXHD

Kết quả phân tích hồi quy đa biến mối tương quan giữatýp, nồng độ vi rút DENV với sốc SXHD

Đặc điểm nhóm bệnh nhi được đo nồng độ cytokinTrung vị nồng độ các cytokin đo được

Tỉ lệ tăng nồng độ cytokin trong bệnh nhi SXHDTrung vị nồng độ các cytokin theo ngày sốt ở trẻ SXHDTrung vị nồng độ các cytokin theo týp vi rút Dengue ở trẻSXHD

Mối tương quan giữa tình trạng tăng nồng độ cytokin vàsốc SXHD

Kết quả phân tích hồi quy đa biến mối tương quan giữatình trạng tăng nồng độ vi rút DENV với sốc SXHDTrung vị nồng độ các cytokin ở trẻ SXHD theo ngày sốtKết quả phân tích hồi quy đơn biến mối tương quan giữanồng độ cytokin với tình trạng sốc SXHD

Kết quả phân tích hồi quy đa biến mối tương quan giữanồng độ cytokin với tình trạng sốc SXHD

Mối tương quan giữa nồng độ IL-1β theo ngày sốt với sốc

707172

737474

75

76

7677787980

81

82

8384

84

85

Mối tương quan giữa nồng độ IL-4 theo ngày sốt với sốcSXHD

Mối tương quan giữa nồng độ IL-5 theo ngày sốt với sốcSXHD

Mối tương quan giữa nồng độ IL-6 theo ngày sốt với sốcSXHD

Mối tương quan giữa nồng độ IL-10 theo ngày sốt với sốcSXHD

Mối tương quan giữa nồng độ IL-12 theo ngày sốt với sốcSXHD

Mối tương quan giữa nồng độ IL-13 theo ngày sốt với sốcSXHD

Mối tương quan giữa nồng độ TNF- α theo ngày sốt vớisốc SXHD

Mối tương quan giữa nồng độ INF-γ theo ngày sốt với sốcSXHD

Mối tương quan giữa nồng độ cytokin, nồng độ vi rútDengue với sốc SXHD

Kết quả giám sát huyết thanh vi rút Dengue năm 2014 ởViệt Nam

Kết quả phân lập vi rút Dengue năm 2014 ở Việt NamKết quả phân lập týp vi rút Dengue các trường hợp sốcSXHD tại các tỉnh phía Nam

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ

Hình 2.4 Hình ảnh điện di trên thạch sản phẩm ADN của phản

ứng RT-PCR với mồi đặc hiệu nhóm vi rút Dengue

50

Hình 2.5 Hình ảnh điện di trên thạch sản phẩm AND của phản

ứng RT-PCR với tổ mồi đặc hiệu týp vi rút Dengue

50

Sơ đồ 3.1 Tóm tắt kết quả quy trình nghiên cứu 56

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.3 Phân bố bệnh nhi theo ngày bệnh khi nhập viện 58Biểu đồ 3.4 Nồng độ vi rút Dengue của mẫu nghiên cứu 63

Biểu đồ 3.6 Ngày vào sốc của bệnh nhi SXHD 66Biểu đồ 3.7 Tỉ lệ các týp vi rút Dengue ở trẻ sốc SXHD 67Biểu đồ 3.8 Nồng độ vi rút Dengue ở trẻ sốc SXHD 68

MỞ ĐẦU

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh phổ biến ở các nước vùng nhiệt đới,trong đó có Việt Nam Theo Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG), hằng năm cókhoảng 100 triệu người nhiễm vi rút Dengue (DENV) và 500.000 trường hợpSXHD cần phải nhập viện, trong số này 90% là trẻ em dưới 15 tuổi Tỷ lệ tử vongtrung bình do SXHD là 2,5% với 25.000 trường hợp mỗi năm[3],[10],[49] TạiViệt Nam, năm 2015, ghi nhận 88.324 trường hợp mắc SXHD tại 58 tỉnh thành,với 57 trường hợp tử vong; tỷ lệ mắc/100.000 dân là 87,25[6] Đây là một trong sốcác dịch bệnh gây mắc và tử vong cao nhất cho trẻ em trong số các bệnh truyềnnhiễm gây dịch hiện nay ở nước ta[26]

Trong thời gian qua với rất nhiều công trình nghiên cứu, đã ghi nhận nhiềukiến thức mới về bệnh SXHD và đã có nhiều đóng góp quan trọng trong công tácchẩn đoán, điều trị bệnh nhưng cũng có nhiều điều chưa sáng tỏ Vì cơ chế bệnhsinh chưa rõ ràng nên SXHD chưa có điều trị đặc hiệu và vaccin phòng bệnh vẫnđang trong giai đoạn thử nghiệm Hiện tại, chẩn đoán và điều trị SXHD đã đượcTCYTTG và Bộ Y tế chuẩn hóa và hoàn thiện dần bằng phác đồ, tuy nhiên vẫncòn nhiều trường hợp SXHD tử vong, đặc biệt là những trường hợp SXHD có sốc[1],[3],[6],[140]

Theo y văn, có 03 yếu tố liên quan đến độ nặng và tử vong trong SXHD là đápứng miễn dịch (hiện tượng ADE: antibody dependent enhancement), đặc điểm ditruyền của người bệnh và đặc tính vi rút[139].Hiểu biết được những yếu tố liênquan này sẽ góp phần quan trọng trong việc xử trí và cải thiện điều trị, tiên lượngSXHD

Các nghiên cứu tiền cứu ở Châu Mỹ Latinh và Đông Nam Á đã kết luận rằngnồng độ, độc lực vi rút Dengue có thể là thủ phạm gây nên những hậu quả khácnhau của bệnh SXHD Một cơ chế miễn dịch bệnh sinh khác cho nhiễm vi rútDengue được đề cập trong thời gian gần đây và được các nhà nghiên cứu tìm cách

2chứng minh là nhiễm vi rút Dengue gây đáp ứng miễn dịch Điều này không chỉlàm suy yếu đáp ứng miễn dịch thải trừ vi rút mà còn tạo quá mức các cytokin.Nồng độ cytokin và những thụ thể hòa tan của chúng ở những bệnh nhiSXHD cao

đã gợi ý vai trò của một số cytokin nào đó trong độ nặng của bệnh Trong nhiễm virút Dengue, nồng độ các cytokin IL-2, IL-6, IL-8, IL-10, IFN, TNF-α tăng lên Sựgia tăng các cytokin này được xem như là dấu hiệu chỉ điểm ở những bệnh nhi bịSXHD nặng Nhiều nghiên cứu ghi nhận vai trò của các cytokin trong quá trình giatăng tính thấm thành mạch và xuất huyết [26],[140]

Từ những kết quả trên và trong tình hình dịch SXHD vẫn còn diễn biếnphức tạp, nguy cơ tử vong vẫn còn cao cũng như việc điều trị các trường hợpSXHD có sốc vẫn còn là vấn đề không đơn giản thì việc thực hiện đề tài này nhằmtìm đáp án cho câu hỏi “Týp, nồng độ vi rút Dengue và nồng độ cytokin có khảnăng tiên lượng các trường hợp sốc SXHD hay không?” là vô cùng cấp thiếtvới hyvọng có thể tìm ra những dấu ấn sinh học mới đóng vai trò trong cơ chế bệnh sinhcủa SXHD, đặc biệt là các trường hợp có sốc, góp phần làm sáng tỏ thêm cơ chếbệnh sinh, đặc biệt là góp phần quan trọng vào công tác điều trị, tiên lượng bệnhSXHD và nguy cơ tử vong

Luận án đủ ở file: Luận án full