Kiến thức : - Cho học sinh hiểu được bản chất và điều kiện xảy ra của phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li.. Kĩ năng : - Vận dụng được các điều kiện xảy ra phản ứng
Trang 1BÀI 4: PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION TRONG DUNG
DỊCH CHẤT ĐIỆN LI.
I Mục tiêu cần đạt được
1 Kiến thức :
- Cho học sinh hiểu được bản chất và điều kiện xảy ra của phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li
2 Kĩ năng :
- Vận dụng được các điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li để làm bài tập lí thuyết và thực nghiệm
- Viết được và đúng các phương trình dạng ion đầy đủ và thu gọn của các phản ứng
- Học sinh làm được dạng bài tập : Tính khối lượng kết tủa ? pH của dd sau phản ứng ? Nồng độ mol/l các chất sau phản ứng ?
3.Trọng tâm:
- Các điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi ion
- Viết đúng phương trình ion thu gọn của phản ứng
II Chuẩn bị:
Dụng cụ và hóa chất để làm thí nghiệm gồm
- Các dd : Na2SO4, BaCl2, HCl, NaOH, CH3COONa, Na2CO3
- Ống nghiệm, kẹp gỗ,
III Phương pháp:
Thực nghiệm và giải thích , thuyết trình
IV Tổ chức hoạt động :
1 Kiểm tra bài cũ ( 5 phút )
Trang 2Câu 1: Viết biểu thức tích số ion của nước?Phụ thuộc vào yếu tố
nào?
Câu 2.Viết biểu thức tính pH ? Tính pH của dd Ca(OH) 2 0,0006M ?
Xác định môi trường của dd này?
2 Bài mới:
Hoạt động 1 Hướng
dẫn học sinh làm thí
nghiệm theo nhóm :
* Thí nghiệm 1:
- Cho từng giọt dd
BaCl2 vào ống nghịêm
chứa dd Na2SO4 , nêu
hiện tượng nhìn thấy
và viết phương trình
phản ứng xảy ra ?
- Bản chất của phản
ứng này là sự kết hợp
giữa những ion nào với
nhau ? Vì sao các ion
khác không diễn ra sự
kết hợp như vậy ?
* Thí nghiệm 2:
- Cho từng giọt dd HCl
vào ống nghịêm chứa
- Có kết tủa tráng xuất hiện
- PTPƯ:
Na2SO4 + BaCl2 = BaSO4↓ + 2NaCl
PT ion thu gọn:
SO42- + Ba2+ = BaSO4↓
- Bản chất của phản ứng là
sự kết hợp của hai ion
SO42- và Ba2+ -Vì các ion khác kết ho75p với nhau tạo những chất tan hoàn tàon vào nước
I Điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li: 1.Tạo thành chất kết tủa :
* Thí nghiệm giữa 2 dd Na2SO4 và BaCl2 : thấy có kết tủa trắng xuất hiện:
Phương trình phản ứng :
Na2SO4 + BaCl2 = BaSO4↓ + 2NaCl
Phương trình ion thu gọn :
SO42- + Ba2+ = BaSO4↓
* Bản chất của phản ứng là sự kết hợp của hai ion SO42- và Ba2+ để tách ra dưới
dạng chất kết tủa.
Trang 3dd NaOH có
phenolphtalein (dd có
màu hồng) , nêu hiện
tượng nhìn thấy và viết
phương trình phản ứng
xảy ra ?
- Bản chất của phản
ứng này là gì ?
* Thí nghiệm 3:
- Cho từng giọt dd HCl
vào ống nghịêm chứa
dd CH3COONa , nêu
hiện tượng và viết
phương trình phản ứng
xảy ra ?
- Bản chất của phản
ứng này là gì ?
* Thí nghiệm 4:
- Cho từng giọt dd HCl
vào ống nghịêm chứa
dd Na2CO3 , nêu hiện
tượng và viết phương
- Màu hồng của dd nhạt dần và biến mất
- PTPƯ : NaOH + HCl = NaCl +
H2O
PT ion thu gọn :
OH- + H+ = H2O
- Bản chất là sự kết hợp của OH- và H+
- Dung dịch thu được có mùi giấm
PTPƯ:
CH3COONa + HCl = CH3COOH + NaCl
Pt ion thu gọn:
CH3COO-+H+= CH3COOH
- Bản chất là sự kết hợp của ion CH3COO- và H+
2 Tạo thành chất điện li yếu :
a Tạo thành nước:
* Thí nghiệm giữa 2 dd NaOH 0,10M (có phenolphtalein) và dd HCl 0,10M : thấy màu hồng của dd biến mất
Phương trình phản ứng : NaOH + HCl = NaCl + H2O
PT ion thu gọn : OH- + H+ = H2O
* Các hidroxit có tính bazơ yếu tan được trong các axit mạnh ,
VD:
Mg(OH)2(r) + 2H+ = Mg2+ + H2O
b Tạo axit yếu:
* Thí nghiệm giữa 2 dd CH3COONa và HCl : thấy dd thu được có mùi giấm: Phương trình ptử:
CH3COONa + HCl CH3COOH + NaCl
Pt ion thu gọn:
CH3COO- + H+ = CH3COOH
* Bản chất của phản ứng là sự kết hợp
của các ion để tách ra dưới dạng chất điện li yếu.
3 Tạo thành chất khí :
* Thí nghiệm giữa 2 dd Na2CO3 và HCl :
Trang 4trình phản ứng xảy ra ?
- Bản chất của phản
ứng này là gì ?
Hoạt động 2 Qua thí
nghiệm và phương
trình phản ứng nêu kết
luận về phản ứng xảy
ra trong dd chất điện
li ?
Hoạt động 3: Tích hợp
giáo dục môi trường
Giúp HS hiểu giữa các
dung dịch trong đất ,
nước đều có thể xảy ra
phản ứng trao đổi ion
tạo thành chất rắn ,
chất khí hoặc chất điện
li yếu làm thay đổi
thành phần môi
- Có bọt khí sủi lên
- PTPƯ :
Na2CO3 + 2HCl = 2NaCl + CO2↑ +
H2O
Pt ion thu gọn :
CO32- + 2H+ = CO2↑ +
H2O
* Bản chất của phản ứng là
sự kết hợp của CO32- và H+
để tạo thành axit kém bền , phân hủy thành khí CO2
thoát ra
Học sinh kết luận và giáo viên đúc kết lại
thấy có sủi bọt khí:
Phương trình ptử:
Na2CO3 + 2HCl = 2NaCl + CO2↑ +
H2O
Pt ion thu gọn :
CO32- + 2H+ = CO2↑ + H2O
* Bản chất của phản ứng là sự kết hợp của CO32- và H+ để tạo thành axit kém bền , phân hủy thành khí CO2 thoát ra
* Các muối ít tan như CaCO3 , MgCO3 cũng tan được trong các dd axit
II Kết luận:
1 Phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện li là phản ứng giữa các ion
2 Phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li chỉ xảy ra khi các ion kết hợp được với nhau tạo thành ít nhất một trong các chất sau:
- Chất kết tủa.
- Chất điện li yếu.
- Chất khí.
Trang 5trường Từ đó HS có ý
thức cải tạo môi trường
nhờ các phản ứng hóa
học
VCủng cố và dặn dò : ( 7 phút)
Cũng cố : (5phút )
+ Điều kiện để có phản ứng trao đổi ion xảy ra trong dung dịch ? Cho 3 ví dụ minh hoạ ?
Bài tập cũng cố :Viết phương trình ion thu gọn của những cặp dung dịch sau nếu có :
1 dd Al2(SO4)3 và dd Ba(NO3)2
2 dd FeCl3 và dd NaOH
3 CaCl2 và dd Na3PO4
4 dd NaCl và dd Fe(NO3)3
5 dd Fe(OH)3 và dd H2SO4
Dặn dò : ( 2 phút)
+ Chuẩn bị tốt cho bài luyện tập
+ Chuẩn bị dạng bài tập tính pH của dung dịch axit , bazo