Luận văn vận dụng tư tưởng hồ chí minh vào việc nâng cao ý thức trách nhiệm cho cán bộ ngành giáo dục tỉnh quảng ninh hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã sản sinh ra biết bao tên tuổi vĩ đại, vừa là anh hùng dân tộc, vừa là nhà tư tưởng lớn, nhưng có lẽ không ai có được tầm vóc thời đại được loài người tiến bộ, ca ngợi và thừa nhận như Chủ tịch Hồ Chí Minh. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức. Bản thân Người là một tấm gương sáng ngời về tinh thần trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân: Trung với nước, hiếu với dân; về đức tính giản dị, cần, kiêm, liêm, chính, chí công vô tư. Do đó, học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh càng không thể bỏ qua việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người về nâng cao ý thức trách nhiệm. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người mới xã hội chủ nghĩa. Muốn có con người mới xã hội chủ nghĩa thì công việc đầu tiên phải làm là quan tâm đến vấn đề giáo dục. Trên tinh thần đó, Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương (khóa IX) xác định: Phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu…tập trung chỉ đạo quyết liệt việc nâng cao rõ rệt chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực. Như vậy, về mặt nhận thức Đảng ta đã khẳng định giáo dục là quốc sách, là nền tảng để phát triển đất nước trong công cuộc đổi mới. Tuy nhiên, trong tiến trình hội nhập và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội hiện nay ở nước ta, bên cạnh những thành tựu đã đạt được trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, vẫn còn nảy sinh không ít tiêu cực và diễn biến theo chiều hướng ngày càng phức tạp với tính chất, mức độ và phạm vi khác nhau trong đó có ngành giáo dục. Căn nguyên sâu xa của những tiêu cực đó là do mặt trái của nền kinh tế thị trường tác động vào tư tưởng của mỗi người, tạo điều kiện cho chủ nghĩa cá nhân phát triển. Lợi dụng điều này, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang ráo riết thực hiện âm mưu Diễn biến hòa bình nhằm khuyến khích lối sống thực dụng, hưởng lạc và làm băng hoại đạo đức xã hội, đạo đức nghề nghiệp. Thực tế cho thấy, ngành Giáo dục Đào tạo đang phải đối mặt với hàng loạt vấn đề liên quan đến những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ của ngành, làm ảnh hưởng đến uy tín của nhà giáo, làm giảm lòng tin của nhân dân. Một trong những biểu hiện của sự suy thoái đạo đức là thiếu tinh thần trách nhiệm. Chính vì thế, làm rõ trách nhiệm của mỗi cá nhân, tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, nâng cao ý thức trách nhiệm của cá nhân trước tập thể, cộng đồng, Tổ quốc và nhân dân, đặc biệt đối với đội ngũ cán bộ giáo dục hiện nay là rất cần thiết. Quảng Ninh là một tỉnh ven biển có vị trí địa chính trị, địa kinh tế thuận lợi cho sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Sự phát triển về mức sống, kéo theo những thay đổi về đời sống đạo đức của xã hội đã nẩy sinh rất nhiều vấn đề tiêu cực về mặt đạo đức mà ngành giáo dục cũng không phải là ngoại lệ, thể hiện ở việc thi cử, chạy bằng cấp, các vấn nạn học đường… Sẽ còn rất nhiều vấn đề về mặt xã hội có nguy cơ nảy sinh nếu các cán bộ làm công tác giáo dục của tỉnh Quảng Ninh không ý thức được trách nhiệm của mình trong việc giáo dục thế hệ trẻ. Vì vậy, việc học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, không ngừng nâng cao ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp giáo dục, đào tạo trở thành nhiệm vụ cấp thiết của ngành giáo dục nói chung và giáo dục Quảng Ninh nói riêng. Với mục đích nâng cao hơn nữa ý thức trách nhiệm của cán bộ ngành giáo dục tỉnh Quảng Ninh nhằm khắc phục những biểu hiện suy hóa về đạo đức góp phần đưa nền giáo dục Quảng Ninh phát triển hơn nữa, tôi chọn vấn đề: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc nâng cao ý thức trách nhiệm cho cán bộ ngành giáo dục tỉnh Quảng Ninh hiện nay làm đề tài luận văn của mình.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã sản sinh ra biếtbao tên tuổi vĩ đại, vừa là anh hùng dân tộc, vừa là nhà tư tưởng lớn, nhưng

có lẽ không ai có được tầm vóc thời đại được loài người tiến bộ, ca ngợi vàthừa nhận như Chủ tịch Hồ Chí Minh

Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minhđặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức Bản thân Người là một tấm gươngsáng ngời về tinh thần trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân: "Trung vớinước, hiếu với dân"; về đức tính giản dị, cần, kiêm, liêm, chính, chí công vô

tư Do đó, học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh càng không thể bỏ quaviệc học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người về nâng cao ýthức trách nhiệm

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: Muốn xây dựng chủ nghĩa

xã hội phải có con người mới xã hội chủ nghĩa Muốn có con người mới xãhội chủ nghĩa thì công việc đầu tiên phải làm là quan tâm đến vấn đề giáo dục

Trên tinh thần đó, Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương(khóa IX) xác định: "Phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ làquốc sách hàng đầu…tập trung chỉ đạo quyết liệt việc nâng cao rõ rệt chấtlượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực" Như vậy, về mặt nhận thức Đảng

ta đã khẳng định giáo dục là quốc sách, là nền tảng để phát triển đất nướctrong công cuộc đổi mới

Tuy nhiên, trong tiến trình hội nhập và phát triển nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội hiện nay ở nước ta, bên cạnh những thành tựu đãđạt được trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, vẫn còn nảy sinh không íttiêu cực và diễn biến theo chiều hướng ngày càng phức tạp với tính chất, mức

độ và phạm vi khác nhau trong đó có ngành giáo dục Căn nguyên sâu xa củanhững tiêu cực đó là do mặt trái của nền kinh tế thị trường tác động vào tưtưởng của mỗi người, tạo điều kiện cho chủ nghĩa cá nhân phát triển Lợidụng điều này, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang ráo riết thựchiện âm mưu "Diễn biến hòa bình" nhằm khuyến khích lối sống thực dụng,hưởng lạc và làm băng hoại đạo đức xã hội, đạo đức nghề nghiệp.

Thực tế cho thấy, ngành Giáo dục - Đào tạo đang phải đối mặt vớihàng loạt vấn đề liên quan đến những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống

ở một bộ phận không nhỏ cán bộ của ngành, làm ảnh hưởng đến uy tín củanhà giáo, làm giảm lòng tin của nhân dân Một trong những biểu hiện của sựsuy thoái đạo đức là thiếu tinh thần trách nhiệm Chính vì thế, làm rõ tráchnhiệm của mỗi cá nhân, tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, nâng cao ýthức trách nhiệm của cá nhân trước tập thể, cộng đồng, Tổ quốc và nhân dân,đặc biệt đối với đội ngũ cán bộ giáo dục hiện nay là rất cần thiết

Quảng Ninh là một tỉnh ven biển có vị trí địa - chính trị, địa - kinh tếthuận lợi cho sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Sự phát triển về mức sống,kéo theo những thay đổi về đời sống đạo đức của xã hội đã nẩy sinh rất nhiềuvấn đề tiêu cực về mặt đạo đức mà ngành giáo dục cũng không phải là ngoại

lệ, thể hiện ở việc thi cử, chạy bằng cấp, các vấn nạn học đường… Sẽ còn rấtnhiều vấn đề về mặt xã hội có nguy cơ nảy sinh nếu các cán bộ làm công tácgiáo dục của tỉnh Quảng Ninh không ý thức được trách nhiệm của mình trongviệc giáo dục thế hệ trẻ Vì vậy, việc học tập và làm theo tư tưởng, tấm gươngđạo đức Hồ Chí Minh, không ngừng nâng cao ý thức trách nhiệm đối với sựnghiệp giáo dục, đào tạo trở thành nhiệm vụ cấp thiết của ngành giáo dục nóichung và giáo dục Quảng Ninh nói riêng

Với mục đích nâng cao hơn nữa ý thức trách nhiệm của cán bộ ngànhgiáo dục tỉnh Quảng Ninh nhằm khắc phục những biểu hiện suy hóa về đạođức góp phần đưa nền giáo dục Quảng Ninh phát triển hơn nữa, tôi chọn vấn

đề: "Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc nâng cao ý thức trách nhiệm cho cán bộ ngành giáo dục tỉnh Quảng Ninh hiện nay" làm đề tài

luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hếtsức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân là một nội dung quan trọng trong tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh Do đó, trong những năm qua đã có nhiều sách,báo, tạp chí, luận án đề cập đến ở những mức độ, góc độ khác nhau thông quacác công trình nghiên cứu về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh như:

* Sách:

- Cuốn "Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh truyền thống dân tộc và nhân

loại", của tác giả Vũ Khiêu, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993.

- Cuốn "Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh", của tác giả Thành Duy,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996

- Cuốn "Ảnh hưởng đạo đức phong kiến trong cán bộ lãnh đạo, quản

lý của Việt Nam hiện nay", do PGS.TS Nguyễn Thế Kiệt chủ biên, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội, 2001

- Cuốn "Đạo đức trong nền công vụ", của tác giả Tô Tử Hạ, Nxb Lao

động - xã hội, Hà Nội, 2002

- Cuốn: "Tìm hiểu tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh" do

TS Nguyễn Thế Thắng, Nxb Lao động, Hà Nội, 2002

- Cuốn "Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng lỗi lạc" của Song Thành, Nxb Lý

luận chính trị, Hà Nội, 2005

- Cuốn "Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh: Qua các phạm trù mà Người

đã sử dụng", của Hoàng Trung, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh - Đại học Quốc

gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2005

- Cuốn "Nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân", của

PGS.TS Nguyễn Khánh Bật, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, 2006

* Một số bài đăng trên các tạp chí khoa học:

- Hoàng Minh Thảo, "Học tập tư tưởng Hồ Chí Minh với việc tu

dưỡng, rèn luyện đạo đức", Tạp chí Lịch sử Đảng, số 11, 2004.

- GS.TS Mạch Quang Thắng, "Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh",

Tạp chí Lý luận chính trị, số 7, 2007

- PGS.TS Vũ Văn Thuấn, "Bản chất của tư tưởng đạo đức Hồ Chí

Minh", Tạp chí Tư tưởng văn hóa, số 5, 2007.

- Nguyễn Văn Bạo, "Rèn luyện đạo đức cách mạng một nội dung

quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh", Tạp chí Lịch sử Đảng, số 1, 2009.

- Hoàng Chí Bảo, "Người cán bộ tổ chức học tập và làm theo tấm

gương đạo đức Hồ Chí Minh", Tạp chí Xây dựng Đảng, số 1+ 2, 2009

- GS Song Thành, "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí

Minh: Niềm tin của nhân dân và vai trò nêu gương của người lãnh đạo", Tạp

chí Lý luận chính trị, số 5, 2009

* Các luận văn, luận án:

- Phạm Huy Kỳ, "Quan hệ cá nhân - xã hội trong tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh với vấn đề giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo quản lý hiện nay" Luận án tiến sĩ Triết học, Hà Nội, 2001.

- Trần Minh Đoàn, "Giáo dục đạo đức cho thanh niên học sinh theo

tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay", Luận án tiến sĩ Triết học, Hà

Nội, 2002

- Nguyễn Huệ Khanh, "Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

vào việc giáo dục đạo đức cho học sinh các trường phổ thông trung học ở Hà Nội hiện nay", Luận văn thạc sĩ Khoa học chính trị, Hà Nội, 2007.

- Phạm Kiều Lệ, "Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức thanh

niên trong giáo dục đạo đức học sinh trung học phổ thông thành phố Hồ Chí Minh hiện nay", Luận văn thạc sĩ Khoa học chính trị, Hà Nội, 2008.

Nhìn chung, những tài liệu trên tập trung vào nghiên cứu tư tưởng HồChí Minh về đạo đức ở nhiều góc độ khác nhau như: nguồn gốc, vị trí, vai trò,các quan điểm đạo đức cơ bản, chỉ ra những phẩm chất và các nguyên tắc xâydựng đạo đức của con người mới xã hội chủ nghĩa Thông qua đó, vận dụng

tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh ở một số đối tượng cụ thể Tuy nhiên, cáccông trình này chưa thực sự đi sâu nghiên cứu tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

về ý thức trách nhiệm một cách có hệ thống

Qua khảo cứu cho thấy, cũng có một số công trình đề cập đến tư tưởng

Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dânthông qua nghiên cứu các phạm trù "Trung với nước, hiếu với dân" như:

- Nguyễn Thế Trị, "Chuẩn mực đạo đức "Trung với nước, hiếu với

dân" của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn cách mạng mới", Tạp chí

Cộng sản, số 10, 2005

- Đinh Thế Định, "Giáo dục thanh niên "Trung với nước, hiếu với

dân" theo tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", Tạp chí Lý luận

Trong những năm gần đây, Ban Tuyên giáo Trung ương đã biên soạnmột số tài liệu phục vụ cho đợt học tập và làm theo tấm gương đạo đức HồChí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổquốc, phục vụ nhân dân như các cuốn sách sau:

- Cuốn "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về

nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, với nội dung chủ yếu bàn

đến sự cần thiết phải nâng cao ý thức trách nhiệm, nội dung của tư tưởng HồChí Minh về ý thức trách nhiệm cũng như một số giải pháp nhằm nâng caotinh thần trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dântrong tư tưởng Hồ Chí Minh Cuốn sách này được dùng làm tài liệu học tậpcho cán bộ, đảng viên, công chức để nâng cao nhận thức về tư tưởng, tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh, xây dựng kế hoạch cá nhân làm theo lời Bác

- Cuốn "Tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về nâng cao ý

thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân",

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009 Cuốn sách giới thiệu các đoạn, tríchdẫn một số bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ đề ý thức tráchnhiệm và nghĩa vụ đạo đức cách mạng đối với Tổ quốc, với nhân dân và một

số câu chuyện sinh động của bạn bè quốc tế ca ngợi tấm gương đạo đức HồChí Minh

Các cuốn sách nói trên có trực tiếp đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh

về nâng cao ý thức trách nhiệm Tuy nhiên, vì là đề cương tuyên truyền nênmới chỉ dừng lại ở phác thảo những nội dung cơ bản mà chưa thực sự là mộtcông trình nghiên cứu chuyên sâu

Nhìn chung, các công trình đã được công bố ít hay nhiều đều đề cậpđến tư tưởng Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm và thể hiện nộidung này ở nhiều góc độ khác nhau, song chưa có công trình nào nghiên cứumột cách có hệ thống cũng như vận dụng vào việc nâng cao ý thức trách

nhiệm của cán bộ ngành giáo dục nói chung và ngành giáo dục Quảng Ninhnói riêng Vì thế, đề tài nghiên cứu của luận văn không trùng lặp với các côngtrình nghiên cứu đã được công bố.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Hệ thống những quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh vềnâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụnhân dân

- Đánh giá thực trạng ý thức trách nhiệm của cán bộ ngành giáo dụctỉnh Quảng Ninh hiện nay và đề xuất một số phương hướng, giải pháp cơ bảnnhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ ngành giáo dục Quảng Ninhtheo tinh thần tư tưởng Hồ Chí Minh, góp phần làm cho ngành giáo dục củatỉnh Quảng Ninh phát triển hơn nữa trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về nângcao ý thức trách nhiệm hết lòng, hết sức, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân

- Phân tích thực trạng ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự

Tổ quốc, phục vụ nhân dân của cán bộ ngành giáo dục tỉnh Quảng Ninh Trên

cơ sở đó, đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao ý thức tráchnhiệm của cán bộ ngành giáo dục tỉnh Quảng Ninh dưới ánh sáng tư tưởng HồChí Minh, đáp ứng với yêu cầu của sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ hiện nay

- Khẳng định những giá trị lý luận và giá trị thực tiễn của tư tưởng HồChí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức, phụng sự Tổquốc, phục vụ nhân dân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Thông qua các bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong 12 tập

Hồ Chí Minh toàn tập và bộ Hồ Chí Minh Biên niên tiểu sử 10 tập để nghiên

cứu một số quan điểm cơ bản của Người về nâng cao ý thức trách nhiệm, hếtlòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân

- Phân tích, đánh giá thực trạng ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức,phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân của cán bộ ngành giáo dục (bao gồm cácnhà quản lý giáo dục, các giáo viên) tỉnh Quảng Ninh

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

- Luận văn dựa vào cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tưtưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước vềviệc nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục

vụ nhân dân

- Kế thừa có chọn lọc những thành quả nghiên cứu của các công trình

đi trước đã được công bố có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sẽ được thực hiện theo các phương pháp chủ yếu sau:

- Phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

- Phương pháp lôgíc, phương pháp nghiên cứu văn bản học

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tổng hợp và phân tích tài liệu.

- Phương pháp so sánh

6 Những đóng góp mới của luận văn

- Luận văn góp phần làm sáng tỏ những nội dung cơ bản của tư tưởng

Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệm hết lòng hết sức, phụng sự Tổquốc, phục vụ nhân dân và giá trị to lớn của những quan điểm đó

- Tổng kết, đánh giá thực trạng ý thức trách nhiệm của cán bộ ngànhgiáo dục tỉnh Quảng Ninh trong những năm gần đây

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy ý thức trách nhiệmcủa các bộ ngành giáo dục tỉnh Quảng Ninh với mong muốn góp phần thúcđẩy sự nghiệp giáo dục của tỉnh Quảng Ninh phát triển hơn nữa.

7 Giá trị lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn bổ sung, góp phần làm phong phú thêm nhận thức tư tưởng

Hồ Chí Minh về đạo đức Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệutham khảo cho công tác nghiên cứu, các giảng viên môn Tư tưởng Hồ ChíMinh ở các trường cao đẳng và đại học

- Các giải pháp được đề xuất trong luận văn có thể làm tài liệu thamkhảo giúp cho các cán bộ ngành giáo dục Quảng Ninh nâng cao ý thức tráchnhiệm của mình góp phần đưa nền giáo dục tỉnh Quảng Ninh phát triển cùngvới nền giáo dục nước nhà

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,nội dung của luận văn gồm 2 chương, 7 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ NÂNG CAO Ý THỨC TRÁCH NHIỆM, HẾT LÒNG, HẾT SỨC

PHỤNG SỰ TỔ QUỐC, PHỤC VỤ NHÂN DÂN

1.1 KHÁI NIỆM TRÁCH NHIỆM VÀ Ý THỨC TRÁCH NHIỆM

1.1.1 Khái niệm trách nhiệm

Theo Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Hà Nội,năm 1993 thì trách nhiệm là sự bắt buộc về đạo đức hay trí tuệ, phải làm mộtviệc, thực hiện một điều cam kết

Theo quan niệm thông thường, trách nhiệm được hiểu là nghĩa vụ củacon người trước xã hội và người khác hay đó chính là nghĩa vụ của con ngườikhi tham gia các quan hệ xã hội Do đó, con người có bao nhiêu vị trí, vai trò,chức năng trong các mối quan hệ xã hội thì sẽ có bấy nhiêu trách nhiệm Đó

là trách nhiệm của mỗi con người trong quan hệ gia đình; trong cộng đồng, tổchức xã hội; trách nhiệm công dân trong quan hệ với đất nước, trách nhiệmphục vụ nhân dân, là công bộc của nhân dân, của cán bộ, công chức, tráchnhiệm của mỗi cá nhân trong quan hệ với công việc của mình…

Như vậy, trách nhiệm là một khái niệm kép, vừa thuộc phạm trù đạođức, vừa thuộc phạm trù pháp luật Xét ở phương diện đạo đức, trách nhiệmđược xem như là nghĩa vụ đạo đức Xét ở phương diện pháp luật, trách nhiệmđược xem như là nghĩa vụ pháp lý Có trách nhiệm chỉ chịu sự phán xét của

dư luận xã hội, đạo đức, lương tâm nhưng cũng có trách nhiệm ngoài sự phánxét của dư luận xã hội, đạo đức, lương tâm còn chịu sự xét xử của pháp luật.Chẳng hạn như trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, công chức chịu sự phánxét của cả dư luận xã hội, đạo đức, kỷ luật của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Vì thế, việc nhận thức đúng đắn, tự giác thực hiện một vai trò nào đó là hết

sức quan trọng đối với mỗi con người trong xã hội đặc biệt là đối với cán bộ,đảng viên, công chức.

Tóm lại, trách nhiệm được hiểu là phần việc được giao, nghĩa vụ phải

làm tròn theo cương vị, chức trách của mình Đó có thể là sự bắt buộc về mặt đạo đức hoặc mặt pháp lý đối với mỗi một con người để làm việc gì đó phù hợp với vị trí, vai trò, chức năng của người đó trong quan hệ xã hội

1.1.2 Ý thức trách nhiệm

1.1.2.1 Quan niệm của đạo đức học mácxít

Trong quan niệm của đạo đức học mácxít, ý thức trách nhiệm được đềcập đến thông qua phạm trù nghĩa vụ đạo đức Nghĩa vụ đạo đức là ý thứctrách nhiệm của con người, là ý thức cần phải làm và mong muốn làm, hànhđộng tự giác vì lợi ích của người khác và vì lợi ích chung của xã hội

Để làm rõ hơn phạm trù nghĩa vụ đạo đức, đạo đức học mácxít đem sosánh nó với phạm trù nghĩa vụ pháp lý Theo đó, nghĩa vụ đạo đức khác vớinghĩa vụ pháp lý ở chỗ con người thực hiện các nghĩa vụ pháp lý chủ yếu là

do sự tác động từ bên ngoài hoặc do chế tài của pháp luật quy định chứ chưaphải xuất phát do ý thức đạo đức của chủ thể Như vậy, nghĩa vụ pháp lý chưa

có sự thống nhất giữa lý trí của cá nhân với lý trí của toàn xã hội Con người

đã hành động tự do, nhưng hành động tự do đó chưa trở thành cái tất yếu củacái bên trong, mà chịu sự tác động của cái bên ngoài, nó chưa biến thành nhucầu đạo đức của chủ thể Còn nghĩa vụ đạo đức là sự phù hợp giữa lý trí vàtình cảm của cá nhân với những nhu cầu đạo đức của xã hội Nghĩa vụ đạođức là sự thể hiện tình cảm, trách nhiệm của con người phù hợp với ý chí,nguyện vọng của xã hội Nó bắt nguồn từ bên trong, trở thành động cơ thôithúc con người có ý thức trách nhiệm trước người khác và trước xã hội

Nghĩa vụ đạo đức bắt nguồn từ "tính thiện" Vì nếu trong suy nghĩ vàhành động con người để mất đi tính thiện thì sẽ không còn nghĩa vụ đạo đức

nữa mà chỉ còn lại là nghĩa vụ pháp lý Chẳng hạn, người thầy thuốc khôngthực sự làm việc với tinh thần trách nhiệm "lương y như từ mẫu" hoặc ngườithầy giáo không tận tụy với nghề sẽ mất đi bản tính nhân đạo và chỉ là ngườilàm công ăn lương Như vậy, muốn phát triển sâu rộng nghĩa vụ đạo đức haychính là nâng cao tinh thần trách nhiệm cần phải coi trọng "tính thiện".

Tuy nhiên, nghĩa vụ đạo đức, tinh thần trách nhiệm cũng như tính tậpthể, tính tích cực xã hội, tính tự nguyện, tự giác của cá nhân không phải ngẫunhiên mà hình thành Nó chỉ có điều kiện thuận lợi để phát triển khi nào cánhân đó sống, học tập và rèn luyện trong những điều kiện thuận lợi (tập thểđoàn kết, gia đình êm ấm, xã hội lành mạnh và có đầy tình cảm yêu thương)

Mỗi con người đều có thể thực hiện nghĩa vụ đạo đức, thể hiện được ýthức trách nhiệm của mình bởi bản tính thiện sẵn có nhưng thực hiện điều đónhư thế nào còn chịu sự tác động, chi phối của môi trường sống, học tập và rènluyện Tuy nhiên, đạo đức học tiến bộ cũng khẳng định rằng, dù ở môi trườngnào, điều kiện nào, cá nhân cũng đều phải có trách nhiệm với xã hội và ngượclại xã hội phải có trách nhiệm chăm lo cho mỗi cá nhân Vì lợi ích xã hội sẽbao hàm sự thống nhất giữa lợi ích của xã hội, của tập thể và lợi ích của cánhân Lợi ích của xã hội sẽ không thể là mục đích hiện thực nếu nó không baohàm lợi ích của các thành viên trong xã hội Điều quan tâm lớn nhất của việcthực hiện nghĩa vụ đạo đức hay ý thức trách nhiệm không phải để được xã hội

đề cao, tôn sùng, để đạt mục đích cá nhân mà chính là niềm tự hào, niềm tin

do họ có những cống hiến, có giá trị đối với xã hội và được xã hội thừa nhận

Bàn đến phạm trù nghĩa vụ đạo đức, đạo đức học mácxít còn chỉ rarằng nó có liên quan đến phạm trù lẽ sống, hạnh phúc

Lẽ sống là quá trình thống nhất biện chứng giữa nghĩa vụ và hạnhphúc Mỗi con người cần phải có lẽ sống đúng đắn Nếu con người sống chỉ vìcái tôi, ngoài cái tôi không cần biết đến ai, đó là một quan niệm hết sức tầmthường và mang nặng tính cá nhân chủ nghĩa, như thế là thiếu tinh thần trách

nhiệm đối với người khác và đối với xã hội Cuộc sống không chỉ đơn thuần ở

sự tồn tại, mà cao đẹp hơn là ở giá trị tồn tại của con người Có thể kết luậnrằng, con người phải sống vì xã hội vừa là nghĩa vụ, trách nhiệm, vừa là lẽsống cao cả nhất

Hạnh phúc không phải chỉ ở những cái mà con người cảm nhận được

mà còn bao hàm cả sự đánh giá, thừa nhận của xã hội Con người chỉ thực sự

có hạnh phúc khi làm tròn nghĩa vụ đối với xã hội và đối với người khác vàkhi thực hiện nghĩa vụ đối với xã hội thì cũng là quá trình đem lại hạnh phúccho bản thân Nói cách khác, con người chỉ hạnh phúc khi thực hiện đúngtrách nhiệm của mình đối với người khác và xã hội

Tóm lại, trách nhiệm hiểu theo nghĩa chung nhất là phần việc đượcgiao, nghĩa vụ phải làm tròn theo cương vị, chức trách của mình Nhưng ởgóc độ đạo đức học thì phần việc được giao, nghĩa vụ phải làm đó chính lànhu cầu đạo đức của chủ thể không mang tính bắt buộc mà mang tính tự giác

cao Như vậy, ý thức trách nhiệm trong đạo đức học mác xít là sự thống nhất

giữa lý trí, tình cảm của chủ thể hành động với nhu cầu xã hội Đó là sự nhận thức về nghĩa vụ phải làm, mong muốn được làm và hành động tự giác vì lợi ích của người khác và lợi ích của xã hội.

1.1.2.2 Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều bài nói, bài viết bàn đến ý thứctrách nhiệm của các đối tượng, tầng lớp người ở những địa vị, vai trò khácnhau trong xã hội Tuy nhiên, Người không sử dụng khái niệm "Ý thức tráchnhiệm" mà thay vào đó là một khái niệm đơn giản hơn, dân dã hơn đó là

"Tinh thần trách nhiệm" Trong bài "Tinh thần trách nhiệm", Người tự đặt câuhỏi: "Tinh thần trách nhiệm là gì?" và tự trả lời: "Đó là khi Đảng, Chính phủ,hoặc cấp trên giao cho ta việc gì, bất kỳ to hay nhỏ, khó hay dễ, ta cũng đưa

cả tinh thần, lực lượng ra làm cho đến nơi đến chốn, vượt mọi khó khăn, làmcho thành công" [57, tr 345]

Chủ tịch Hồ Chí Minh giải thích rõ quan niệm này bằng việc đưa ramột vài ví dụ cụ thể về người đầu bếp, về người cán bộ quân sự có tinh thầntrách nhiệm Theo đó, người đầu bếp có tinh thần trách nhiệm là phải luôn lolàm cơm lành canh ngọt, bát đũa sạch sẽ Không phí phạm của công Tìmcách tăng gia, trồng rau, nuôi gà Khi anh em ốm thì có bát canh, bát cháo.Khi bộ đội mải đánh giặc thì tìm cách đưa cơm đến nơi cho anh em ăn Khitiếp tế khó khăn thì tìm cách vượt qua, không để anh em thiếu thốn Ngườicán bộ quân sự có tinh thần trách nhiệm phải luôn học hỏi chính trị, kỹ thuật,chiến thuật Luôn săn sóc đến tinh thần và vật chất của đội viên Đoàn kết nội

bộ Giúp đỡ nhân dân Kiên quyết chấp hành mệnh lệnh cấp trên giao xuống.Khi đánh giặc thì phải làm cho toàn đội thấm nhuần tinh thần quyết chiến,quyết thắng Khi gặp khó khăn thì phải cố tìm cách giải quyết cho đúng

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng khẳng định vai trò không thể thiếu củatinh thần trách nhiệm đối với tất cả mọi người, dù họ là ai, ở địa vị nào, làmtrong công tác gì và trong bất kỳ hoàn cảnh nào Tinh thần trách nhiệm là gắnliền chính sách và đường lối quần chúng, để làm tròn nhiệm vụ Sẽ là sai lầmnếu tách rời chính sách với nhiệm vụ, tách rời chính sách và nhiệm vụ vớiđường lối quần chúng Người khẳng định việc kiên quyết dùi mài tinh thầntrách nhiệm tức nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ cùng với sự giáo dụccủa Đảng, của Chính phủ và của quần chúng sẽ giúp chúng ta nhất định chiếnthắng những khuyết điểm cũng như chiến thắng kẻ thù đặc biệt là đế quốcthực dân

Bàn đến tinh thần trách nhiệm, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ tráchnhiệm của mỗi người trong các mối quan hệ xã hội nhưng nhấn mạnh trướchết là trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân Người thường nhắc nhở mỗingười có ba trách nhiệm: trước Đảng, trước dân và trước công việc Do đó,

tinh thần trách nhiệm được Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm là "nắm vững

chính sách, đi đúng đường lối quần chúng, làm tròn nhiệm vụ" [57, tr 345]

Chủ tịch Hồ Chí Minh giải thích nắm vững chính sách nghĩa là Đảng vàChính phủ đặt ra chính sách (đó là những chính sách đã được điều tra, cân nhắccẩn thận nhằm đem lại lợi ích cho nhân dân), cán bộ phải nghiên cứu, hiểu suốtthấm nhuần chính sách ấy Trên cơ sở chính sách ấy điều tra, nghiên cứu, hiểusuốt hoàn cảnh thiết thực của đơn vị mình, địa phương mình Rồi đặt kế hoạch rõràng, tỉ mỉ, tuyên truyền, cổ động với quần chúng để quần chúng thấu hiểu, ủng

hộ chính sách của Đảng và Chính phủ, rồi thi đua thực hiện đầy đủ chính sách

ấy Ngoài ra, cán bộ còn phải bàn bạc với quần chúng, hỏi han ý kiến, gom gópsáng kiến của quần chúng và hoan nghênh quần chúng phê bình… Như vậy,phải đi theo đúng đường lối quần chúng, như thế mới là làm tròn nhiệm vụ, là

có tinh thần trách nhiệm với Đảng, với Chính phủ, với nhân dân

Tóm lại, trong quan niệm thông thường thì "ý thức trách nhiệm" được

hiểu là sự nhận thức (nông, sâu, đầy đủ và chưa đầy đủ) về nghĩa vụ phảihoàn thành trong mối quan hệ nhất định Còn theo tư tưởng Hồ Chí Minh thì

ý thức trách nhiệm chính là nhận thức về nhiệm vụ phải hoàn thành của mỗi con người trong mối quan hệ với Tổ quốc, với nhân dân Mỗi người dù ở

cương vị nào, vai trò nào đều phải có ba trách nhiệm: trước Đảng, trước nhândân và trước công việc Trong ba trách nhiệm đó, trước hết cần có ý thứctrách nhiệm cao trước nhân dân để làm thật tốt rồi đem kết quả đó báo cáo vớicấp trên, với Đảng

1.2 NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NÂNG CAO Ý THỨC TRÁCH NHIỆM, HẾT LÒNG, HẾT SỨC PHỤNG SỰ TỔ QUỐC, PHỤC VỤ NHÂN DÂN

1.2.1 Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về sự cần thiết phải nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục

vụ nhân dân

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện vàsâu sắc về những phẩm chất đạo đức của con người Việt Nam trong thời đạimới, trong đó, có đạo công dân và đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ mỗi người phải tuân theo đạo đức côngdân Đó là tuân theo pháp luật của Nhà nước, kỷ luật lao động, giữ gìn trật tựchung, đóng góp (nộp thuế) đúng kỳ, đúng số, hăng hái tham gia công việc chung,bảo vệ tài sản công cộng, bảo vệ Tổ quốc, cần, kiệm xây dựng nước nhà…

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, trách nhiệm công dân trước hết và baotrùm nhất là trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân Trong suốt cuộc đời hoạtđộng cách mạng, kể cả trong cuộc sống cá nhân, Chủ tịch Hồ Chí Minh luônđặt hạnh phúc của nhân dân lên trên hạnh phúc cá nhân Người luôn coi độc lậpcủa Tổ quốc, tự do và hạnh phúc của nhân dân là "mục đích duy nhất", là "hammuốn tột bậc" của mình Người nói: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốntột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự

do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành" [55, tr 161]

Cơ sở của việc nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng

sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh xuất phát từ quanniệm mỗi người đều có trách nhiệm trước Tổ quốc, với nhân dân Theo Người,mỗi người đều phải có bổn phận với đất nước Đất nước là đất nước chung

Tổ quốc là Tổ quốc chung Tổ quốc độc lập thì ai cũng được tự do Nếu mấtnước thì ai cũng phải làm nô lệ Do đó, khi Tổ quốc lâm nguy thì mọi ngườiđều phải đứng lên Trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19-12-1946,Bác viết: "Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôngiáo, đảng phái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thựcdân Pháp để cứu Tổ quốc" [55, tr 480]

Khẳng định đạo đức công dân là đạo đức chung mà mỗi người trong

xã hội cần phải tuân theo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh đếntrách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân của cán bộ, đảng viên Đơn giản vì cán

bộ, đảng viên là tấm gương của xã hội, họ phải có ý thức trách nhiệm cao, hếtlòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân Cơ sở của quan điểm nàybắt nguồn từ quan niệm "dân là chủ và dân làm chủ"

Bên cạnh việc thực hiện đạo đức công dân, người cán bộ, đảng viên,cán bộ quản lý lãnh đạo phải thực hiện đạo đức của người cán bộ Chủ tịch

Hồ Chí Minh gọi đó là đạo đức cách mạng Người đã lý giải làm cách mạng

để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp vẻ vang, nhưng cũng làmột nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh phức tạp, lâu dài và gian khổđòi hỏi sự phấn đấu không ngừng của các thế hệ nối tiếp nhau Do đó, để làmcuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa thành công, người cách mạng phải có bảnlĩnh cách mạng Muốn vậy, người cách mạng trước hết phải có cái tâm trongsáng, cái đức cao đẹp tức phải có đạo đức cách mạng

Trong các bài nói, bài viết của mình về đạo đức, Chủ tịch Hồ ChíMinh bàn rất nhiều đến việc cán bộ, công chức hoặc người cán bộ cách mạngphải có đạo đức cách mạng Theo Người, đạo đức cách mạng là gốc, là nềntảng tinh thần của người cách mạng Người đã chỉ rõ:

Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sôngcạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạođức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo đượcnhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là côngviệc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủhóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì [56, tr 253]

Lý giải cho vai trò là gốc, là nền tảng của đạo đức cách mạng, Chủ tịch

Hồ Chí Minh cho rằng vì đạo đức cách mạng là cái quyết định sự vững vàng,kiên trì, nghị lực của người cách mạng, giúp người cách mạng vượt qua mọi khókhăn thử thách để hoàn thành nhiệm vụ Người khẳng định: "Sức có mạnh mới

gánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng

làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang" [60, tr 283]

và người cán bộ thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không sẽ quyết định sựthành bại của mọi công việc Đặc biệt, trong điều kiện Đảng cầm quyền, đạođức cách mạng lại cần thiết hơn bao giờ hết Nguy cơ của đảng cầm quyền đó

là sự sai lầm về đường lối, suy thoái về đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng

viên Vì thế, khi Đảng cầm quyền, lãnh đạo xã hội, nếu cán bộ, đảng viênkhông tu dưỡng đạo đức thì mặt trái của quyền lực có thể làm tha hóa conngười Đây có lẽ là lý do mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu Đảng phải

"là đạo đức, là văn minh", thì mới hoàn thành được sứ mệnh lịch sử vẻ vangcủa mình Đảng Cộng sản Việt Nam phải tiêu biểu cho trí tuệ, danh dự, lươngtâm của dân tộc mình và của thời đại Trí tuệ là sự hiểu biết đúng đắn về chủnghĩa Mác - Lênin, tri thức hiện đại của nhân loại, thực tiễn Việt Nam và thếgiới, những quy luật phát triển của cách mạng Việt Nam, những hiểu biết đểđưa sự nghiệp cách mạng đến thắng lợi Đạo đức là những phẩm chất mà conngười cần có để tham gia vào cuộc đấu tranh xóa xã hội cũ, xây xã hội mớivới lý tưởng, khát vọng cao đẹp Muốn làm cách mạng thì con người cần cótâm trong sáng, đạo đức cao đẹp đối với giai cấp công nhân, nhân dân laođộng, với cả dân tộc Cái tâm ấy phải thể hiện trong các mối quan hệ xã hộihằng ngày với dân, với nước, với đồng chí, đồng nghiệp, với mọi người xungquanh mình Cái tâm ấy thể hiện ở trách nhiệm của bản thân đối với Tổ quốc,với nhân dân Và để cái tâm luôn trong sáng, đạo đức luôn cao đẹp mỗi cánhân trong xã hội phải không ngừng nâng cao ý thức trách nhiệm công dâncủa mình đối với Tổ quốc, với nhân dân, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc,phục vụ nhân dân

Mỗi cán bộ ở những lĩnh vực khác nhau, cấp bậc, chức vụ khác nhauđều có những tiêu chí đạo đức khác nhau Tuy nhiên, nội dung bao trùm nhất

về đạo đức của cán bộ, đảng viên là phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, ýthức tổ chức, ý thức trách nhiệm, ý thức kỷ luật… Muốn làm được nhữngđiều này cần phải rèn luyện các phẩm chất đạo đức cần, kiệm, liêm, chính, chícông vô tư, chống chủ nghĩa cá nhân Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Đạo đức

cách mạng có thể tóm tắt là: "Nhận rõ phải, trái Giữ vững lập trường Tận

trung với nước Tận hiếu với dân" [58, tr 480] Đạo đức cách mạng mà cán

bộ, đảng viên cần rèn luyện chính là: Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng,thực hiện tốt đường lối chính sách của Đảng Đặt lợi ích của Đảng và nhân

dân lao động lên trên, lên trước lợi ích cá nhân của mình Hết lòng, hết sứcphục vụ nhân dân Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, vớinhân dân, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc Ra sứchọc tập chủ nghĩa Mác - Lênin, luôn luôn dùng tự phê bình và phê bình đểnâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và đồng chí mình tiến bộ

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh thì cán bộ, công chức, đảng viên cần thiếtphải nâng cao ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục

vụ nhân dân còn vì họ là công bộc của dân, vì Nhà nước mà chúng ta đangxây dựng là của dân, do dân, vì dân

Cách mạng tháng Tám thành công đem lại quyền độc lập, tự do chodân tộc Việt Nam Từ đây, nhân dân có quyền làm chủ vận mệnh đất nước,vận mệnh của mình Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định: Trong chế độ ta, Chínhphủ và Ủy ban nhân dân các cấp là công bộc của dân, vì thế "Chính quyền từ

xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra Đoàn thể từ Trung ương đến xã

do dân tổ chức nên…" [56, tr 698] Nhà nước là nhà nước của dân, do dân và

vì dân chứ không phải của một số ít người Do đó, "Các công việc của Chínhphủ phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do hạnh phúc cho mọingười Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lêntrên hết thảy Việc gì có lợi cho dân thì làm Việc gì có hại cho dân thì phảitránh" [55, tr.22] Người luôn yêu cầu tất cả các cơ quan nhà nước phải dựavào dân, liên hệ chặt chẽ với dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự kiểm soát củanhân dân

Ngay từ đầu năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ Chính phủCộng hòa dân chủ "Là đầy tớ chung của dân, từ Chủ tịch toàn quốc đến làng.Dân là chủ thì Chính phủ phải là đấy tớ Làm việc ngày nay không phải đểthăng quan, phát tài Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi chínhphủ" [56, tr 60] Điều này nghĩa là khi cơ quan nhà nước không đáp ứngnguyện vọng, lợi ích của nhân dân thì nhân dân có quyền bãi miễn Ngay

chức vụ Chủ tịch nước của mình, Người cũng quan niệm là do dân ủy tháccho và như vậy phải phục vụ nhân dân, làm đầy tớ cho dân Người nói:

Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chútnào Bây giờ phải gánh chức Chủ tịch là vì đồng bào ủy thác thì tôiphải gắng sức làm, cũng như một người lính vâng mệnh lệnh củaquốc dân ra trước mặt trận Bao giờ đồng bào cho tôi lui, thì tôi rấtvui lòng lui… Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi cónon xanh, nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn vớicác cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng danhlợi [55, tr 161]

Với cương vị là người đứng đầu Đảng và Nhà nước, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã tự xác định vai trò, trách nhiệm của mình trong hệ thống quyền lực

Đó là nhận sự ủy thác của quốc dân, đồng bào, quyết tâm hoàn thành tráchnhiệm được Tổ quốc giao phó "giống như người lính vâng mệnh lệnh quândân ra trước mặt trận" nhằm làm cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân tađược hoàn toàn tự do, xây dựng một nước Việt Nam, hòa bình, thống nhất,độc lập, dân tộc, dân chủ, giàu mạnh và góp phần xứng đáng vào sự nghiệpcách mạng thế giới

Tuy cán bộ là công bộc, đầy tớ của dân, do dân bầu ra, được dân ủyquyền nhưng cán bộ cũng đồng thời là người lãnh đạo, hướng dẫn nhân dân

"Nếu không có nhân dân thì Chính phủ không đủ lực lượng Nếu không cóChính phủ thì, nhân dân không ai dẫn đường" [55, tr 56] Với vai trò là đầy tớcủa nhân dân, cán bộ phải trung thành, tận tụy, cần, kiệm, liêm, chính Vớivai trò là người lãnh đạo thì cán bộ phải có trí tuệ hơn người, sáng suốt, nhìn

xa trông rộng, gần gũi với dân, trọng dụng hiền tài Cán bộ phải vừa có đứcvừa có tài, phải nêu gương đi trước để làng nước theo sau, thậm chí có thểphải hy sinh lợi ích riêng cho lợi ích chung Đấy chính là tinh thần tráchnhiệm của người cán bộ, đảng viên

Cán bộ, đảng viên, công chức phải phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân

vì theo Chủ tịch Hồ Chí Minh cán bộ, đảng viên, công chức có mối liên hệ mậtthiết và cũng rất đặc biệt với Tổ quốc, với nhân dân Dưới sự lãnh đạo của Đảng,

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là sự nghiệp của quần chúng nhân dân.Nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử Sức mạnh của nhân dân là vô địch Ngườikhẳng định: "Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giớikhông gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân" [59, tr 276] và "Dễmười lần không dân cũng chịu, khó trăm lần dân liệu cũng xong" [63, tr 212].Khi bàn về cách tổ chức và làm việc với nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đãcăn dặn: " bất kỳ việc to việc nhỏ, các cán bộ phải giải thích rõ ràng chomỗi một người dân đều hiểu rõ, đều vui lòng làm thì việc gì cũng sẽ thànhcông mau chóng, tốt đẹp" [57, tr 41] Tuy nhiên, để có sức mạnh vô địch, bềnvững, làm nên thành công trong sự nghiệp cách mạng, nhân dân phải có Đảng

và Chính phủ dẫn đường Đảng và Chính phủ có trách nhiệm giảng giải lýluận, chiến lược, sách lược cho dân hiểu theo đó mà thực hiện Đảng lãnh đạoquần chúng giác ngộ lý tưởng, đường lối đúng đắn, kiên quyết thực hiệnnhiệm vụ và tin tưởng vào sự thắng lợi của con đường mà Đảng và Chính phủ

đã chọn

Như vậy, nhân dân là người nuôi dưỡng chế độ mới, người cung cấpnhân lực, vật lực, trí lực cho Nhà nước tồn tại và phát triển So với nhân dânthì số lượng cán bộ, đảng viên là tối thiểu, trong số hàng trăm người dân mới

có một đảng viên Do đó, nếu không có dân giúp sức thì không làm nổi việc

gì Cán bộ, đảng viên muốn dựa vào dân, lấy dân làm gốc, muốn hoàn thànhnhiệm vụ vẻ vang của mình thì phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, hết lòng,hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân

Cán bộ, đảng viên phải nâng cao ý thức trách nhiệm của bản thân, hếtlòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân còn bắt nguồn từ mục đích, bảnchất của Đảng Với tư cách là một Đảng cầm quyền, Đảng mang bản chất củagiai cấp công nhân, đại diện cho lợi ích của nhân dân lao động và của cả dân

tộc Đảng tập hợp, quy tụ những người kiên quyết nhất, hăng hái nhất, trongsạch nhất, tận tâm, tận lực tự nguyện phụng sự Tổ quốc và nhân dân Đó lànhững con người: "Giàu sang không thể quyến rũ, nghèo khó không thể chuyểnlay, uy lực không thể khuất phục" [57, tr 184] Đảng cầm quyền lãnh đạo đấtnước với mục tiêu độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội Đó là mụctiêu vì nước, vì dân, vì sự nghiệp phát triển chung của nhân loại hướng tớinhững gì tốt đẹp nhất cho con người Vì thế, đứng trong hàng ngũ của Đảng,các cán bộ, đảng viên phải tình nguyện hy sinh mình vì nhân dân, vì mục tiêucao cả đó Thế nên, hơn ai hết mỗi cán bộ, đảng viên đều cần thiết xác định rõtrách nhiệm của mình vì nước, vì dân, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc,phục vụ nhân dân

Tóm lại, ý thức trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục

vụ nhân dân chính là những biểu hiện cụ thể của phẩm chất "Trung với nước,hiếu với dân" - Phẩm chất đạo đức hàng đầu của nền đạo đức mới rất cần thiếtkhông chỉ của cán bộ, đảng viên mà còn của mọi người dân Việt Nam trong tư

duy của Chủ tịch Hồ Chí Minh Điều này dễ hiểu vì: thứ nhất, con người sống

trong xã hội chịu sự ràng buộc của nhiều mối quan hệ và xét trong các quan

hệ đạo đức thì mối quan hệ của mỗi người với đất nước mình, với nhân dân,dân tộc mình là mối quan hệ lớn nhất, cơ bản nhất, bao trùm nhất Nó là cơ

sở, điều kiện để giải quyết mối quan hệ khác của con người đối với xã hội.Nếu không có tình yêu quê hương, đất nước thì cũng không có tình yêuthương con người một cách đầy đủ và đúng đắn, thậm chí còn dẫn đến sự chàđạp hay xúc phạm đến quyền lợi của người khác và như thế không thể nói đến

giải phóng con người một cách triệt để Thứ hai, cán bộ, công chức và nhân

dân đều phải có bổn phận với đất nước vì ai sinh ra cũng gắn liền với một đấtnước, một Tổ quốc, quê hương nhất định, được nuôi dưỡng và trưởng thànhtrong mối quan hệ gia đình - làng xã - Tổ quốc nhất định Bởi thế, nhân dân

và đất nước có quan hệ ràng buộc với nhau: Nước là nước của dân, dân là dâncủa nước Nếu mất nước thì ai cũng phải làm nô lệ Chính vì thế, trung với

nước, hiếu với dân quyết tâm phấn đấu vì độc lập, tự do, vì chủ nghĩa xã hội

là phẩm chất đạo đức quan trọng nhất, bao trùm nhất, cần thiết nhất của mỗicon người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới

"Trung với nước, hiếu với dân" cũng chính là trách nhiệm mà Chủtịch Hồ Chí Minh yêu cầu ở cán bộ, đảng viên nói riêng và mỗi người ViệtNam trong thời đại mới nói chung Trong Lễ bế mạc lớp bổ túc trung cấp,ngày 10-10-1947, Người nói: "Muốn có đạo đức cách mạng phải có 5 điều sauđây: Trí - Tín - Nhân - Dũng" [56, tr 223] Cũng vào cuối tháng 10 năm 1947,

trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, Người viết: "Nói tóm tắt, tính tốt ấy gồm

có năm điều: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm" [56, tr 251] Tổng hợp lại, trong tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh có sáu chuẩn mực đạo đức cơ bản: Nhân, Nghĩa,Trí, Tín, Dũng, Liêm Các chuẩn mực đạo đức này hợp thành phẩm chất đạođức của mỗi người Việt Nam trong thời đại mới - thời đại Hồ Chí Minh -được cụ thể hóa và biểu hiện trực tiếp ở chuẩn mực đạo đức "Trung với nước,hiếu với dân" Điều này nghĩa là người nào có đủ Nhân, Nghĩa, Trí, Tín,Dũng, Liêm thì người đó chắc chắn phải là người "trung với nước, hiếu vớidân" và ngược lại đã "trung với nước, hiếu với dân" thì sẽ hội tụ đầy đủ cácchuẩn mực đạo đức cơ bản khác Đặc biệt, đối với cán bộ, đảng viên, trongđiều kiện Đảng cầm quyền, ít nhiều cán bộ, đảng viên đều có quyền hành, do

đó nếu không "trung với nước, hiếu với dân" thì không thể thực hiện tốt cácchuẩn mực đạo đức như: cần, kiệm, liêm chính và dễ dẫn đến hủ bại, biếnthành sâu mọt, hại dân, hại nước Có "trung với nước, hiếu với dân" mới có ýthức trách nhiệm vì nước, vì dân, hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụnhân dân, sẵn sàng hy sinh để bảo vệ nền độc lập dân tộc, phấn đấu vì hạnhphúc, quyền lợi chân chính của con người Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêucầu cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tu dưỡng đạo đức cách mạng đểtrong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng bền gan, vững chí vượt qua mọi khó khăn,thử thách hoàn thành nhiệm vụ mà Tổ quốc và nhân dân giao phó với tinhthần giàu sang không thể quyền rũ, nghèo khó không thể chuyển lay, uy vũ

không thể khuất phục Xét cho cùng đó chính là yêu cầu về nâng cao ý thứctrách nhiệm, hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.

1.2.2 Quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nội dung

nâng cao ý thức trách nhiệm

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệmđược thể hiện vừa cụ thể, vừa sâu sắc ở những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, ý thức trách nhiệm phải gắn với mỗi một chủ thể cụ thể và được thể hiện trong mối quan hệ với nhiệm vụ và công việc được giao.

Trách nhiệm là phần việc được giao, nghĩa vụ phải làm tròn theocương vị và chức trách của mình Con người có bao nhiêu vị trí,vai trò, chứcnăng thì có bấy nhiêu trách nhiệm Do đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu phảinâng cao ý thức trách nhiệm thông qua việc chỉ ra trách nhiệm của những chủthể cụ thể như trách nhiệm của hệ thống chính trị (Đảng, Quốc hội, Chínhphủ…), của cán bộ, đảng viên, văn nghệ sĩ, thanh niên, học sinh, của cán bộchiến sĩ trong lực lượng vũ trang, đặc biệt là trách nhiệm của người thầy giáotrong việc giáo dục thế hệ trẻ… nhằm giúp mỗi đối tượng tự nhận thức thật rõtrách nhiệm của bản thân tương ứng với vai trò, vị trí của mình trong xã hội.Theo đó, mỗi một chủ thể hành động sao cho đúng trách nhiệm, góp phần nhỏ

bé vào việc bảo vệ, xây dựng và kiến thiết đất nước

Mỗi con người trong xã hội được xem là có ý thức trách nhiệm thìđiều quan trọng nhất là phải làm tròn nhiệm vụ Nhận thức chung về làm trònnhiệm vụ là làm tròn phần việc được giao; lời nói đi đôi với việc làm và phảichịu hậu quả về việc không hoàn thành nhiệm vụ, lời nói không đi đôi vớiviệc làm Làm tròn nhiệm vụ về phía hệ thống chính trị thì phải điều tra,nghiên cứu, cân nhắc cẩn thận, nhằm vào lợi ích chung của nhân dân mà đặtchính sách Mọi công tác của Đảng luôn luôn phải đứng về phía quần chúng.Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Sự lãnh đạo trong mọi công tác thiết thực của

Đảng, ắt phải từ trong quần chúng ra, trở lại nơi quần chúng" [56, tr 290].

Theo Người, như thế là hơi phiền hà một chút, phiền cho những người lườibiếng học hỏi và giải thích Nhưng việc gì cũng nhất định thành công

Nói riêng về trách nhiệm của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳngđịnh: "Nhiệm vụ của Đảng ta là một lòng, một dạ phụng sự Tổ quốc và nhândân Ngoài lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân, Đảng ta không có lợi ích gìkhác" [58, tr 335]; hay "Đảng ta là Đảng lãnh đạo cách mạng Ngoài lợi íchcủa nhân dân Đảng ta không có lợi ích nào khác" [62, tr 337] Như vậy,nhiệm vụ của Đảng được Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định là tham gia lãnh đạocách mạng, lãnh đạo nhân dân, hết lòng, hết sức đem lại lợi ích cho nhân dân.Người viết: "Đảng ta quyết lãnh đạo quân đội và nhân dân vượt mọi khókhăn, gian khổ - mà càng gần thắng lợi càng nhiều gian khổ khó khăn - đểtranh lấy thắng lợi hoàn toàn Sở dĩ được như thế là vì Đảng ta và chỉ có Đảng

ta toàn tâm, toàn lực phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc" [58, tr.19]

Trên cơ sở xác định trách nhiệm của Đảng là phụng sự Tổ quốc và nhândân, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ trách nhiệm của cán bộ, đảng viên Ngườiviết: "Đảng không phải là nơi thăng quan, tiến chức, để phát tài Vào Đảng là đểphục vụ nhân dân, phục vụ giai cấp" [59, tr 34] Do đó, đảng viên phải trở thànhngười con hiếu thảo của Tổ quốc, của giai cấp, phải đem hết trí tuệ, tâm huyếttinh thần và lực lượng để làm cho đến nơi, đến chốn, có hiệu quả phần việcđược giao, dù đó là việc to hay nhỏ, dễ hay khó Làm tốt công việc không cónghĩa là không vấp váp, khuyết điểm nhưng phải thấy rằng đó là sự vấp vápkhuyết điểm trong tiến bộ Và trong trường hợp đó thì phải biết tự phê bình,hoan nghênh nhân dân phê bình, kiên quyết dùi mài tinh thần trách nhiệm

Như vậy, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, tinh thần trách nhiệm củangười cán bộ, đảng viên thể hiện rõ nhất ở mức độ hoàn thành nhiệm vụ đượcgiao Bất kỳ ở cương vị nào, hoàn cảnh nào, người cán bộ, đảng viên phải nêucao tinh thần trách nhiệm trong công việc, luôn hoàn thành nhiệm vụ đượcgiao Bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh là một cán bộ, đảng viên sáng ngời về

tinh thần trách nhiệm, luôn cố gắng để hoàn thành thật tốt nhiệm vụ mà Tổquốc và nhân dân giao phó Ý thức được trách nhiệm của một người dân mấtnước, mang theo khát vọng, hoài bão giành độc lập cho Tổ quốc, tự do chođồng bào, Người đã bôn ba khắp năm châu, bốn biển trong mười năm giankhổ, đầy khó khăn thử thách để kiếm tìm con đường giải phóng cho dân tộc.

Và rồi Người đã hoàn thành được trách nhiệm do mình tự đặt ra, đó là việc

tìm thấy chân lý: "Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường

nào khác con đường cách mạng vô sản" [60, tr 314].

Sau khi tìm được con đường cứu nước, Người tự xác định trách nhiệmtuyên truyền, cổ động, tổ chức phát huy sức mạnh của toàn dân đi theo conđường đó để giành độc lập, tự do cho Tổ quốc, đem lại hạnh phúc cho nhândân Người đã đào tạo được lớp đảng viên tiên tiến nhất của dân tộc, sáng lập

và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam để lãnh đạo toàn dân đấu tranh giànhđộc lập

Trải qua những năm tháng tù đày gian khổ, thiếu thốn và đau đớn vớitinh thần, ý chí của một người cách mạng, không quên trách nhiệm với Tổquốc Người không lo cho tính mạng của mình mà lo cho cách mạng, buồn vìkhông được hoạt động cách mạng Người luôn luôn xác định: Cứu quốc làviệc chung, ai là người Việt Nam đều phải kề vai gánh vác một phần tráchnhiệm Người nói: "Riêng phần tôi, xin đem hết tâm lực đi cùng các bạn, vìđồng bào mưu giành tự do, độc lập, dầu phải hy sinh tính mệnh cũng khôngnề" [54, tr 198] Và Người đã cùng với Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Namliên tiếp giành được những thắng lợi to lớn, hoàn thành nhiệm vụ cách mạng

vẻ vang Hơn ai hết, Chủ tịch Hồ Chí Minh xứng đáng là một tấm gương sáng

để mỗi người dân Việt Nam đặc biệt là cán bộ, đảng viên soi vào nhằm nângcao hơn nữa ý thức trách nhiệm của mình trong công việc được giao

Bên cạnh, việc đề cập đến trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, Chủ tịch

Hồ Chí Minh còn chỉ ra trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng vũ

trang Theo Người, "trung với nước, hiếu với dân" là bổn phận thiêng liêng

vừa là trách nhiệm nặng nề vừa là danh dự của người chiến sĩ trong đạo quânquốc gia đầu tiên của nước ta Trong bài nói chuyện tại trường công an trungcấp khóa 2, Người giảng giải: "Chính quyền nhân dân có hai lực lượng để bảo

vệ nó: đó là quân đội và công an Làm công tác chính quyền ở công an hay ởquân đội, đều là làm đầy tớ cho nhân dân cả, vì chính quyền dân chủ có nghĩa

là chính quyền do người dân làm chủ" [57, tr 365]

Người đã nhắc nhở: "Làm công an không phải làm "quan cách mạng".Làm công an là để giữ trật tự an ninh cho nhân dân, xem xét tìm tòi âm mưuphản động làm hại nhân dân [57, tr 365]

Người công an cách mệnh đối với tự mình, phải cần, kiệm, liêm chính.Đối với đồng sự, phải thân ái giúp đỡ Đối với chính phủ, phải tuyệt đối trungthành Đối với nhân dân phải kính trọng, lễ phép Đối với công việc phải tậntụy Đối với địch phải cương quyết, khôn khéo Đó là những yêu cầu mà Chủtịch Hồ Chí Minh răn dạy lực lượng công an nhân dân

Cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng vũ trang có rất nhiều nhiệm vụ vàphẩm chất đạo đức cần phải rèn luyện phù hợp với đặc thù công việc của mìnhnhưng theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì nhiệm vụ bao trùm nhất, trách nhiệmquan trọng nhất vẫn là "tận trung với nước, tận hiếu với dân" Đó chính là tinhthần trách nhiệm, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân màChủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu ở mỗi cán bộ chiến sĩ công an nhân dân

Đối với thanh thiếu niên, học sinh, Người đặt câu hỏi "Học để phụng

sự ai?" [58, tr 399] và tự trả lời: "Để phụng sự Tổ quốc, phụng vụ nhân dân,làm cho dân giàu, nước mạnh, tức là làm tròn nhiệm vụ người chủ của nướcnhà" [62, tr 399] Như vậy, thanh thiếu niên với vai trò là "người chủ nướcnhà" họ phải có trách nhiệm yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêukhoa học, bảo vệ của công…" [58, tr 220] tức là rèn luyện đạo đức công dân

để trở thành những người có ích cho đất nước, cho nhân dân Muốn vậy, thanh

niên ta phải quyết tâm thực hiện mấy điều sau: Thứ nhất, thấm nhuần đạo đức cách mạng Thứ hai, nghiêm khắc chống chủ nghĩa cá nhân Thứ ba, phải cố

gắng học hỏi để không ngừng nâng cao trình độ chính trị, văn hóa và kỹ thuật

để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân Nhiệm vụ của thanh niên là phải họctập để: "Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu đạođức Học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu, nướcmạnh" [56, tr 545]

Xác định nhiệm vụ của giới văn nghệ sĩ, nhà báo, những người làmcông tác tuyên truyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã có những quan điểm rấtđặc sắc

Đối với văn nghệ sĩ, Người chỉ rõ: "Văn hóa, nghệ thuật cũng là một

mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy Cũng như các chiến sĩ khác,

chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ nhất định, tức là phụng sự kháng chiến, phụng

sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân trước hết là công, nông, binh" [57, tr 368]

Đối với trí thức, Người xác định: "Trí thức đáng trọng là trí thức hếtlòng phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân" [58, tr 33]; "… là một bộ phậntrong lực lượng cách mạng, trí thức có nhiệm vụ thi đua phụng sự Tổ quốc, phục vụnhân dân" [59, tr 216] Trong đội ngũ trí thức, một bộ phận rất quan trọng màChủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đó là đội ngũ giáo viên Người xácđịnh: "Ngày nay, trí thức ta là những người lao động trí óc " [61, tr 394] và

"Các thầy giáo cũng như các trí thức khác là lao động trí óc" [59, tr 225]

Nói đến trách nhiệm của các thầy cô giáo, Chủ tịch Hồ Chí Minhkhẳng định trước hết đó là một trách nhiệm rất vẻ vang, quan trọng vì nhiệm

vụ của người thầy giáo là đào tạo ra thế hệ chủ nhân tương lai của dân tộc.Phẩm chất đạo đức cách mạng của thế hệ tương lai phụ thuộc rất lớn vào đạo

đức của người thầy Người nói: "Trẻ em như cái gương trong sáng, thầy tốt thì

ảnh hưởng tốt, thầy xấu thì ảnh hưởng xấu…, học trò tốt hay xấu là do thầygiáo, cô giáo tốt hay xấu" [60, tr 492] Do đó, Người yêu cầu các thầy cô giáo

phải nhận rõ trách nhiệm của mình, phải luôn luôn đặt câu hỏi "Dạy ai?" và

"Dạy để làm gì" từ đó mà tìm cách dạy Trách nhiệm của người thầy giáo làphải đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trước hết, trên hết, và trong bất

kỳ hoàn cảnh nào cũng phải thực hiện tốt đường lối giáo dục của Đảng vàNhà nước, là đào tạo con em của nhân dân thành người công dân có ích cho

Tổ quốc, đưa nền giáo dục nước nhà đạt trình độ tiên tiến của thời đại, đồngthời giải quyết tốt những vấn đề của thực tiễn Việt Nam Người thầy giáo phảitin vào nhân dân, kính trọng sức mạnh của dân Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắcnhở các thầy giáo, cô giáo: "… phải gần gũi dân chúng… phải biết sinh hoạtcủa nhân dân, nếu chỉ giở sách đọc thì không đủ Phải yêu dân, yêu học trò,gần gũi nhau, gần gũi cha mẹ học trò" [59, tr 225] Trách nhiệm của thầy giáongày nay không phải chỉ biết gõ đầu trẻ mà là thực hiện "trách nhiệm vớinhân dân, đào tạo cán bộ ra phục vụ nhân dân" [59, tr 225] Công việc cụ thể

mà người thầy giáo phải làm là nâng cao dân trí, xóa nạn mù chữ, thực hiệngiải phóng con người, phát triển con người toàn diện, đem tri thức của trườnghọc áp dụng vào thực tiễn, phát triển kinh tế, xã hội nhằm nâng cao đời sốngvật chất và tinh thần của người dân Muốn vậy, bản thân người thầy phải thực

sự say mê nghề nghiệp của mình, phải biết yêu thương học trò Người thầygiáo phải biết yêu thương học trò bằng tình cảm sâu nặng như ruột thịt vàđược thể hiện phù hợp với từng lứa tuổi và cấp bậc khác nhau Ở bậc tiểu học

và mẫu giáo, người thầy giáo phải giành cho trò một tình yêu thương như tìnhyêu của cha mẹ đối với con cái Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: Làm mẫu giáotức là thay mẹ dạy trẻ Muốn làm được thì trước hết phải yêu trẻ hay "phải

yêu thương các cháu như con em ruột thịt của mình" [58, tr 562] Ở cấp đại học,

trung học chuyên nghiệp thì thầy và trò phải dân chủ Dân chủ nhưng "trò phảikính thầy, thầy phải quý trò chứ không phải cá đối bằng đầu" [58, tr 456].Cùng với lòng yêu thương học trò, người thầy giáo còn phải thật thà yêunghề Theo Người thì thầy, cô giáo yêu nghề là phải có tinh thần khắc phụcmọi khó khăn gian khổ để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, đưa sự nghiệp

giáo dục phát triển Người luôn động viên các thầy, cô giáo "dù khó khăn đến

đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt" [63, tr 403] Đó cũng là

trách nhiệm mà nhân dân giao phó cho người thầy giáo

Tóm lại, nâng cao ý thức trách nhiệm trong quan niệm của Chủ tịch

Hồ Chí Minh trước hết là nâng cao ý thức trách nhiệm của từng chủ thể cụ thểtrong những vai trò, nghề nghiệp cụ thể, trong công việc mà họ được giao Dù

là ai, dù ở cương vị nào ý thức trách nhiệm của mỗi người đều thể rõ nhất ởviệc hoàn thành tốt những công việc, những nhiệm vụ được giao Đó cũngchính là thể hiện trách nhiệm của mỗi người đối với Tổ quốc, với nhân dân

Thứ hai, nâng cao ý thức trách nhiệm thể hiện trong việc nắm vững đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ; thực hiện đúng đường lối quần chúng.

Nắm vững chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ

là thể hiện có tinh thần trách nhiệm cao, vì thế mà, Chủ tịch Hồ Chí Minh luônyêu cầu: người đảng viên có đạo đức cách mạng thì "phải nắm vững chínhsách của Đảng, đi đúng đường lối quần chúng Phải đi sâu, đi sát mọi việc…"[61, tr 285]; thì phải "… bất kỳ khó khăn đến mức nào cũng kiên quyết làm

đúng chính sách và nghị quyết của Đảng, làm gương mẫu cho quần chúng.

Mọi đảng viên phải nâng cao tinh thần trách nhiệm trước nhân dân, trướcĐảng" [60, tr 288]

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì đường lối, chính sách mà Đảng và Chínhphủ đề ra đều trên cơ sở vì lợi ích của nhân dân Người khẳng định: "Nhữngchính sách và nghị quyết của Đảng đều vì lợi ích của nhân dân" [60, tr 288],nhằm đem lại độc lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân Vì thế, cán

bộ, đảng viên, công chức phải nghiên cứu, hiểu thấu suốt và thấm nhuầnnhững chính sách ấy nhằm đưa ra kế hoạch cụ thể, rõ ràng mà thực hiện chophù hợp với hoàn cảnh thiết thực của đơn vị mình, địa phương mình Cán bộ,đảng viên, công chức phải lập kế hoạch rõ ràng, tỉ mỉ để đem chính sách của

Đảng, của Chính phủ giải thích tuyên truyền cổ động cho quần chúng, thấu hiểu

và cùng ủng hộ chính sách, đường lối đó rồi thi đua thực hiện chính sách ấy

Muốn thực hiện được nhiệm vụ trên, Người dạy rằng cần phải thựchiện đúng đường lối quần chúng nghĩa là trong mọi công tác thiết thực củaĐảng, của Chính phủ, cách lãnh đạo hoặc cách làm việc của cán bộ, công

chức với nhân dân tốt nhất là phải "từ trong quần chúng ra, trở lại nơi quần

chúng" hay "từ trong quần chúng ra, về sâu trong quần chúng" Cách lãnh

đạo, cách làm việc này tức là làm theo cách quần chúng

Làm theo cách quần chúng là gom góp những ý kiến rời rạc, lẻ tẻ củaquần chúng, phân tích nó, nghiên cứu nó, sắp đặt nó thành những ý kiến có hệthống, rồi đem nó tuyên truyền giải thích cho quần chúng, làm cho nó thành ýkiến quần chúng và làm cho quần chúng giữ vững và thực hành ý kiến đó.Đồng thời, nhân lúc quần chúng thực hành, ta xem xét lại coi ý kiến đó đúnghay không Rồi tập trung ý kiến, sáng kiến của quần chúng, phát triển những

ưu điểm, sửa chữa những khuyết điểm, tuyên truyền giải thích làm cho quầnchúng giữ vững và thực hành… Ngược lại, "Vì không biết gom góp ý kiếncủa quần chúng, kinh nghiệm của quần chúng, cho nên ý kiến của nhữngngười lãnh đạo thành ra lý luận suông, không hợp với thực tế" [56, tr 291]

Có nghị quyết, chính sách rồi thì "phải nghiêm ngặt kiểm tra, các địa phươngphải kiên quyết thực hành những nghị quyết của Đảng Kiên quyết chống lạicái thói nghị quyết một đường, thi hành một nẻo" [56, tr 267] Do đó, "Đảngphải luôn luôn xét lại những nghị quyết và những chỉ thị của mình đã thi hànhthế nào Nếu không vậy thì những nghị quyết và chỉ thị đó sẽ hóa ra lời nóisuông mà còn hại đến lòng tin cậy của nhân dân đối với Đảng" [56, tr 250]

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đi đúng đường lối quần chúng là phải

"gần dân, học dân, gắn bó với dân" để "nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin",thực hiện nhiệm vụ của người cán bộ "nằm vững dân tình, hiểu rõ dân tâm,đảm bảo dân sinh, nâng cao dân trí" chứ không được theo đuôi quần chúng

Người cán bộ phải biết lắng nghe những lời phê bình, chỉ trích từ dân, khuyếnkhích dân phê bình, phải biết cách trình bày, diễn đạt để giải thích cho dânhiểu chính sách của Chính phủ, đường lối của Đảng, tạo cho dân có niềm tinphấn khởi để thực hiện đường lối đó Người cán bộ, đảng viên, công chức làphải sâu sát, gắn bó với thực tiễn đời sống nhân dân để hiểu và quyết nhữngvấn đề của thực tiễn đời sống nhân dân đặt ra.

Thứ ba, nâng cao ý thức trách nhiệm phải đi liền với việc chống các căn bệnh vô trách nhiệm đúng như nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng mà Chủ

tịch Hồ Chí Minh đã đề ra "xây phải đi đôi với chống" Xây ý thức "việc gì lợicho dân, phải hết sức làm; việc gì hại cho dân, phải hết sức tránh" [55, tr 47].Chống thói đạo đức giả, bệnh thành tích, hình thức, cẩu thả, làm cho có chuyện,

dễ làm khó bỏ, đánh trống bỏ dùi, gặp sao làm vậy đặc biệt là cần phải tiêudiệt bệnh quan liêu mệnh lệnh, chủ quan, hấp tấp, tự tư tự lợi

Trong bài viết nói về "tinh thần trách nhiệm", Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã đối lập tinh thần trách nhiệm với những biểu hiện thiếu trách nhiệm, vôtrách nhiệm như quan liêu, mệnh lệnh, chủ quan, hấp tấp, tự tư tự lợi Trong

đó, Người đặc biệt nhấn mạnh đến sự nguy hại của căn bệnh "quan liêu mệnhlệnh" Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ cho các cán bộ, đảng viên, công chức làlàm việc với dân có hai cách Cách một là làm việc theo cách quan liêu, cáchhai là làm việc theo cách quần chúng

Làm theo cách quan liêu là cái gì cũng dùng mệnh lệnh Ép dân chúnglàm Đóng cửa mà đặt kế hoạch, viết chương trình rồi đưa ra cột vào cổ dân,bắt dân chúng theo Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở:

Có nhiều cán bộ theo cách đó Họ cứ tự đắc rằng: làm như thế, họ vẫn

"làm tròn nhiệm vụ"… lại không rầy rà Họ quên rằng: Đảng ta và Chính phủ

ta làm việc là làm cho dân chúng Việc gì, cũng vì lợi ích của dân mà làm.Làm theo cách quan liêu đó thì dân oán Dân oán, dù tạm thời may có chútthành công, nhưng về mặt chính trị là thất bại [56, tr 293]

Người nhận xét nếu việc gì cũng theo cách quan liêu, cũng chỉ ramệnh lệnh, thế là không chịu trách nhiệm trước nhân dân Thế là đem hai chữ

"mệnh lệnh" làm một bức tường để tách rời Đảng và Chính phủ với nhân dân,tách rời lợi ích của nhân dân với chính sách của Đảng và Chính phủ… Kếtquả làm cho dân nghi ngờ, uất ức, bất mãn Bệnh quan liêu mệnh lệnh mànhiều cán bộ mắc phải là rất nguy hiểm Người mắc bệnh này miệng thì nói

"dân chủ" nhưng làm việc thì họ theo lối "quan chủ" Miệng thì nói "phụng sựquần chúng", nhưng họ làm trái ngược với lợi ích quần chúng, trái ngược vớiphương châm và chính sách của Đảng và Chính phủ

Như vậy, quan liêu là bệnh "xa rời thực thế, xa rời quần chúng, xa rờimục tiêu lý tưởng của Đảng", hậu quả của nó là hỏng việc Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã chỉ rõ: Bệnh quan liêu là nguồn gốc của tham ô, lãng phí "…bệnh quan

liêu đã ấp ủ, dung túng, che chở cho nạn tham ô, lãng phí" [57, tr 490] Kinh

nghiệm cho thấy "Ở đâu có bệnh quan liêu thì ở đó chắc có tham ô, lãng phí; nơinào bênh quan liêu càng nặng thi nơi đó càng nhiều lãng phí, tham ô" [61, tr 574]

Do đó, để tránh xảy ra tham ô, lãng phí, phải tẩy sạch bệnh quan liêu Tẩy sạch

quan liêu, tham ô, lãng phí sẽ làm cho "mọi người nâng cao tinh thần trách

nhiệm, tinh thần làm chủ, ý thức bảo vệ của công" [61, tr 575] và "giúp cho cán

bộ, đảng viên giữ gìn phẩm chất cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô

tư, một lòng, một dạ phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng" [61, tr 575] Ngườixác định: "Đó là nhiệm vụ quan trọng của mỗi người chúng ta" [56, tr 534]

Để tẩy sạch bệnh quan liêu mệnh lệnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ

rõ cho cán bộ, đảng viên thấy nguyên nhân sâu xa của căn bệnh này là:

Thứ nhất, do xa nhân dân: do đó không hiểu tâm lý, nguyện vọng của

nhân dân

Thứ hai, do khinh nhân dân: cho là "dân ngu khu đen", bảo sao làm

vậy, không hiểu được chính trị, lý luận cao xa như mình

Thứ ba, do sợ nhân dân: khi có sai lầm, khuyết điểm thì sợ nhân dân

phê bình, sợ mất thể diện, sợ phải sửa chữa

Thứ tư, do không tin cậy nhân dân: họ quên rằng không có lực lượng

nhân dân, thì việc nhỏ mấy, dễ mấy, làm cũng không xong, có lực lượng nhândân, thì việc gì khó mấy, to mấy, làm cũng được

Thứ năm, do không hiểu biết nhân dân: do đó họ chỉ biết đòi hỏi nhân

dân, không thiết thực giúp đỡ nhân dân Thí dụ: họ yêu cầu nhân dân đónggóp, nhưng không biết giúp đỡ nhân dân tham gia sản xuất, cải thiện sinhhoạt, để bồi dưỡng sức của, sức người của nhân dân

Người đưa ra kết luận: Bệnh quan liêu chỉ đưa đến một kết quả là:

"hỏng việc" Và chỉ ra cách chữa căn bệnh này là phải theo đúng đưêng lốinhân dân và thực hiện 6 điều sau: Đặt lợi ích nhân dân lên trên hết; liên hệchặt chẽ với nhân dân; việc gì cũng bàn với nhân dân, giải thích cho nhân dânhiểu rõ; có khuyết điểm thì thật thà tự phê bình trước nhân dân và hoannghênh nhân dân phê bình mình; sẵn sàng học hỏi nhân dân; tự mình làmgương mẫu cần, kiệm, liêm, chính để nhân dân noi theo

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong lãnh đạo và làm việc, cán bộ, côngchức cần phải "kiên quyết bỏ sạch lối quan liêu, lối chật hẹp, lối mệnh lệnh"

và phải thực hiện theo 5 nguyên tắc sau đây:

Nguyên tắc thứ nhất: "Việc gì cũng phải học hỏi và bàn bạc với dân

chúng, giải thích cho dân chúng" [56, tr 297]

Nguyên tắc thứ hai: Tin vào dân chúng Đưa mọi vấn đề cho dân

chúng thảo luận và tìm cách giải quyết… Có khuyết điểm thì thật thà thừanhận trước mặt dân chúng Nghị quyết gì mà dân chúng cho là không hợp thì

để họ đề nghị sửa chữa Dựa vào ý kiến của dân chúng mà sửa chữa cán bộ và

tổ chức của ta

Nguyên tắc thứ ba: Luôn luôn phải theo tình hình thiết thực của dân

chúng nơi đó và lúc đó, theo trình độ giác ngộ của dân chúng, theo sự tìnhnguyện của dân chúng mà tổ chức họ, tùy hoàn cảnh trong nơi đó, và lúc đó,đưa ra tranh đấu

Nguyên tắc thứ tư: Tuyệt đối không nên theo đuôi quần chúng Nhưng

phải khéo tập trung ý kiến của quần chúng, hóa nó ra thành cái đường lối đểlãnh đạo quần chúng Phải đem cách nhân dân so sánh, xem xét, giải quyếtcác vấn đề, mà hóa nó thành cách chỉ đạo nhân dân

Nguyên tắc thứ năm: "Phải đưa chính trị vào giữa dân gian"; "…việc

gì cũng phải từ "dưới nhoi lên" Làm như thế, chính sách, cán bộ và nhân dân

sẽ nhất trí", mà Đảng ta cũng phát triển mau chóng, vững vàng [56, tr 298]

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nâng cao ý thức trách nhiệmbao hàm nhiều nội dung phong phú và sâu sắc, song có thể tạm quy về ba nộidung như đã phân tích ở trên Nội dung về nâng cao ý thức trách nhiệm theo

tư tưởng Hồ Chí Minh là phải thực hiện đúng chính sách, đường lối của Đảng

và Nhà nước, đi đúng đường lối quần chúng để hoàn thành nhiệm vụ Nângcao ý thức trách nhiệm phải hướng vào mọi đối tượng trong xã hội đặc biệt làcán bộ, đảng viên, công chức phải gương mẫu đi đầu Muốn nâng cao ý thứctrách nhiệm của bản thân mỗi người trước hết cần phải nhận thức rõ và đầy đủtrách nhiệm của mình trong đó trách nhiệm lớn lao nhất, cao cả nhất là tráchnhiệm với Tổ quốc, với nhân dân Bởi lẽ, nâng cao ý thức trách nhiệm tức làthực hiện đúng vai trò xã hội của mỗi người trong các mối quan hệ xã hộinhất định mà trong các quan hệ xã hội đó thì quan hệ với Tổ quốc, với nhândân phải được đặt lên hàng đầu

Như vậy, nội dung về nâng cao ý thức trách nhiệm trong tư tưởng HồChí Minh chủ yếu tập trung nói đến việc nâng cao ý thức trách nhiệm trongmối quan hệ lớn lao với đất nước, với Tổ quốc, với nhân dân nhưng lại đượcthể hiện rất cụ thể ở ý thức trách nhiệm trong công việc của những con ngườivới những nghề nghiệp cụ thể Có vì nước, vì dân thì mỗi cá nhân mới sẵnsàng hy sinh, vượt mọi khó khăn hoàn thành tốt công việc được giao góp phầnxây dựng đất nước Đây là nét đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nângcao ý thức trách nhiệm và góp phần khẳng định bản chất hành động của tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh

1.2.2 Quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân

Ý thức được trách nhiệm lớn lao của mỗi con người trong mối quan hệvới Tổ quốc, với nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu mỗi người phải hếtlòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân thông qua một hệ thốngcác quan điểm rất cụ thể, rõ ràng bao gồm:

Hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân là với tất cả

sức lực, nhiệt tình, tâm huyết của mình, cố gắng đến mức cao nhất để vượt qua mọi khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, phục vụ Tổ quốc và nhân dân trên tinh thần vui vẻ, hăng hái Hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc,

phục vụ nhân dân thực ra là một biểu hiện cụ thể của phẩm chất "trung vớinước, hiếu với dân" trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Trung với nước là trung thành với sự nghiệp dựng nước và giữ nước.Nước ở đây là nước của dân còn dân là chủ đất nước Đất nước, Tổ quốc làcủa tất cả mọi người dân Việt Nam Nước mất thì nhà tan, do đó mọi ngườidần đều phải có trách nhiệm đối với đất nước Chủ tịch Hồ Chí Minh đãkhẳng định: Việc nước là việc chung, mỗi người đều phải có trách nhiệm "ghévai gánh vác một phần" vì quyền lợi, quyền hạn bao giờ cũng đi đôi với tráchnhiệm và nghĩa vụ

Tổ quốc và nhân dân có mối quan hệ máu thịt theo nghĩa "đồng bào".Mỗi khi Tổ quốc bị lâm nguy thì mọi người "đem tất cả tinh thần và lực lượng,tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy" [54, tr 557] Bất

kỳ ai là con dân nước Việt, con Lạc, cháu Hồng thì đều phải nhiệt tình, đemhết tâm huyết, sức lực để vượt qua mọi khó khăn thử thách, hoàn thành nhiệm

vụ mà Tổ quốc và nhân dân giao phó Hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụnhân dân là bổn phận của lớp cháu con, là niềm tự hào của các thế hệ ngườiViệt Nam yêu nước mà tiêu biểu là đội ngũ cán bộ, đảng viên

Muốn phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân hết lòng, hết sức mỗi cán

bộ, đảng viên trước hết phải thấm nhuần quan điểm "lấy dân làm gốc" Đó là

cơ sở vững chắc để mỗi cỏn bộ, đảng viờn hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Tổquốc và nhõn dõn giao phú

Xuất phỏt từ nhận thức sõu sắc những nguyờn lý của chủ nghĩa Mỏc Lờnin về vai trũ của quần chỳng nhõn dõn trong lịch sử: "Cỏch mạng là sựnghiệp của quần chỳng" và "quần chỳng nhõn dõn là người làm nờn lịch sử",Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó xõy dựng quan niệm "lấy dõn làm gốc" Người khụngbao giờ cho phộp mỡnh và cỏc cỏn bộ, đảng viờn đặt mỡnh ra ngoài dõn haycao hơn dõn bởi hơn ai hết, Người hiểu rất rừ vai trũ của nhõn dõn Đú lànhững người lao động đó làm ra mọi của cải vật chất và giỏ trị văn húa, nuụisống bộ mỏy nhà nước và toàn thể xó hội, làm cho xó hội tồn tại và phỏt triển:

-"Xó hội cú cơm ăn, ỏo mặc, nhà ở, là nhờ lao động Xõy nờn giàu cú, tự dodõn chủ cũng là nhờ lao động" [56, tr 420] Người nhắc nhở những ngườiđược hưởng thụ của cải tiờu dựng phải biết ơn, trả ơn những người làm ranhững thứ đú là nhõn dõn: "Cơn chỳng ta ăn, ỏo chỳng ta mặc, vật liệu chỳng

ta dựng đều do mồ hụi, nước mắt của nhõn dõn mà ra Vỡ vậy chỳng ta phảiđền bự xứng đỏng cho nhõn dõn" [58, tr 392]

Nước và dõn gắn bú với nhau Nước là một quốc gia, một vựng lónhthổ cú chủ quyền, của những cộng đồng dõn cư mà bao giờ cũng cú nhữngngười cầm quyền mang danh đại diện Do đú, nước phải cú dõn, khụng cú dõnthỡ khụng cú nước và dõn là gốc của nước, của cỏch mạng Theo quan điểm củaChủ tịch Hồ Chớ Minh, dõn là gốc của nước, của cỏch mạng vỡ dõn cú số lượngđụng "mọi lực lợng đều ở nơi dân"; vỡ dõn là người sỏng tạo, cần cự,thụng minh, khộo lộo, cú nhiều kinh nghiệm quý bỏu "Dõn chỳng biết giải quyếtnhiều vấn đề một cỏch đơn giản, mau chúng, đầy đủ mà những người tài giỏi,những đoàn thể to lớn, nghĩ mói khụng ra" [56, tr 295] Dõn là gốc, là nềntảng của nước nhưng khụng phải ai cũng nhận rừ vai trũ đú của dõn Chủ tịch

Hồ Chớ Minh đó từng thẳng thắn vạch ra nhận thức sai lầm đú Người từngnúi: "Một pho tượng hay một lõu đài cũng phải cú cỏi nền vững chắc mớiđứng vững được Nhưng người ta dễ nhỡn thấy pho tượng và lõu đài mà khụng

chú ý đến cái nền Như thế là chỉ thấy ngọn mà quên mất cái gốc!" [63, tr.549] Người cũng nhắc nhở: "Chúng ta phải ghi tạc vào đầu một chân lý này:dân rất tốt Lúc họ đã hiểu thì việc khó khăn đến mấy họ cũng làm được, hy sinh

mấy họ cũng không sợ" [56, tr 246] và khẳng định: "Dân khí mạnh thì quân lính nào, súng ống nào cũng không chống lại" [53, tr 274] Chủ tịch Hồ Chí Minh còn cho rằng: "…lực lượng của dân chúng nhiều vô cùng Kinh nghiệm trong

nước và các nước tỏ cho chúng ta biết: có lực lượng dân chúng việc to tátmấy, khó khăn mấy làm cũng được Không có, thì việc gì làm cũng khôngxong" [56, tr 295] Chính vì vậy, mà xưa nay những đội quân xâm lược nước

ta của các nước thực dân, đế quốc, mặc dù được trang bị đến chân răng vẫn bịđánh bại bởi chiến tranh nhân dân, chiến tranh toàn dân của ta Vì vậy, Chủtịch Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở: "Nếu biết dựa vào nhân dân thìviệc gì cũng xong" [56, tr 60]; "Dân chúng đồng lòng, việc gì cũng làm được,dân chúng không ủng hộ việc gì làm cũng không nên" [56, tr.293] Do vậy,nước phải lấy dân làm gốc vì "Gốc có vững cây mới bền, xây lầu thắng lợitrên nền nhân dân" [56, tr 410]

Hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân là luôn luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên, suốt đời tận tâm, tận lực, tận tình phấn đấu, hy sinh cho lợi ích của Tổ quốc và nhân dân.

Cơ sở của tư tưởng này bắt nguồn từ quan điểm về lối sống vì mọingười, về mối quan hệ giữa đạo đức và hạnh phúc trong đạo đức học Mác -Lênin Đạo đức học mácxít cho rằng một con người có đạo đức mới có đượccuộc sống hạnh phúc Đạo đức thể hiện không chỉ ở lối sống phù hợp vớinhững nguyên tắc của xã hội mà quan trọng hơn là sự đóng góp của cá nhânvào sự nghiệp giải phóng dân tộc và nhân loại, vào sự nghiệp xây dựng xã hộimới, đem lại hạnh phúc cho cả xã hội thậm chí trong những trường hợp nhấtđịnh phải hy sinh cả hạnh phúc cá nhân vì hạnh phúc xã hội

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn cho rằng, người cán bộ có đạo đức cáchmạng là người luôn biết đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của nhân dân lên

trên hết, đặc biệt phải "chí công vô tư", phải "lo trước thiên hạ, vui sau thiênhạ" Vì lẽ đó, những phẩm chất đạo đức vì nước, vì dân trong tư tưởng Hồ ChíMinh thể hiện tập trung và rõ nhất ở thái độ và cách giải quyết bằng hànhđộng của cán bộ, đảng viên về mối quan hệ với Đảng, với Tổ quốc, với sựnghiệp cách mạng và với nhân dân Đây là yêu cầu cao nhất về phẩm chất đạođức của người cán bộ, đảng viên Trong quan hệ với Đảng, với Tổ quốc, vớinhân dân, lòng trung thành, tinh thần hy sinh vì lợi ích của Đảng, của nhândân của tổ quốc được Chủ tịch Hồ Chí Minh coi là phẩm chất đạo đức - chínhtrị hàng đầu, cơ bản nhất, là tính đảng của người cán bộ, đảng viên Ngườinói: "Mỗi người đảng viên phải hiểu rằng: lợi ích của cá nhân nhất định phảiphục tùng lợi ích của Đảng… phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, trước hết.

Vì lợi ích của Đảng tức là lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc" [56, tr 251] Lòngtrung thành, đức hy sinh vì lợi ích của Đảng, của dân tộc là nhân tố địnhhướng cơ bản, chủ đạo để người cán bộ tận tâm, tận lực, tận tình, sẵn sàng,vui vẻ hy sinh vì lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân Nếu không có lòng trungthành, tinh thần hy sinh vì lợi ích nhân dân, người cán bộ rất dễ dao động, ngảnghiêng trước mọi cám dỗ, không dám vượt qua khó khăn, thử thách để hoànthành nhiệm vụ Nếu trong Đảng không có những cán bộ, đảng viên tận tụy,biết hy sinh vì lợi ích của nhân dân thì tổ chức của Đảng sẽ trở thành một tổchức ô hợp và là phường hội của những kẻ cơ hội Vì lẽ đó, Chủ tịch Hồ ChíMinh thường nhắc nhở cán bộ, đảng viên: "Ngoài lợi ích của Tổ quốc, củagiai cấp, của dân tộc, Đảng ta không có lợi ích nào khác" [60, tr 555] Bảnthân Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu một tấm gương sáng ngời vì nước quênthân, vì dân phục vụ Người đã hiến trọn đời mình cho sự nghiệp cứu nước,cứu dân Trả lời phóng viên báo Granma, Cuba, Người nói: "Tôi hiến cả đờitôi cho dân tộc tôi" [63, tr 560] và trong Lời tuyên bố với quốc dân sau khiPháp về Người viết: "Một ngày mà Tổ quốc chưa thống nhất, đồng bào cònchịu khổ, là một ngày tôi ăn không ngon, ngủ không yên" [55, tr 419] Đếnlúc phải từ biệt thế giới, Người chỉ tiếc một điều là không được phục vụ lâu

hơn nữa, nhiều hơn nữa cho Tổ quốc, cho cách mạng, cho nhân dân Có lẽ, chỉ

có bậc thánh nhân mới có thể tận tụy quên mình suốt đời phục vụ đất nước, nhândân đến như vậy Người không có cái gì của riêng mình, cái gì của Người là củanước, của dân, đến khát vọng cá nhân của riêng mình Người cũng giành chonước, cho dân Người nói: "Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, làlàm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do,

đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành" [59, tr 161] Có

lẽ chính vì thế mà nhà báo Burchett người Úc đã đánh giá Chủ tịch Hồ ChíMinh là người đã để lại ân tình sâu nặng cho nhân dân bằng cả cuộc đời mình

Hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân thể hiện ở việc phải tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân, quán triệt quan điểm dân là chủ còn cán bộ là công bộc, là đầy tớ của nhân dân, xác định vì dân mà làm việc.

"Nước ta là nước dân chủ"; "chế độ ta là chế độ dân chủ" là những câuChủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ nói một lần mà Người nhắc đi, nhắc lạinhiều lần trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, ở những tác phẩm khác nhau

"Dân là chủ", "nhân dân là người chủ" thực chất là vấn đề dân chủ trong tưtưởng Hồ Chí Minh

Dân là chủ, dân làm chủ tức là "mọi quyền hành và lực lượng ở nơidân", dân là người có địa vị tối thượng trong Nhà nước ta Dân có khả năngthực tế quyết định, định đoạt, điều hành những tổ chức, những công việc domình làm chủ Nhiều người lầm tưởng rằng quyền hành là ở các tổ chức nhànước do những cán bộ có chức, có quyền nắm giữ Thực ra đó là quyền lựcđược nhân dân giao phó, ủy thác Những người đó chỉ là những người đượcnhận và sử dụng quyền lực của nhân dân mà thôi Khi những người đó thôigiữ chức vụ đại diện cho quyền lực của nhân dân thì họ cũng hết quyền Nhưvậy, quyền hành là của dân, dân có thể cử ra chính quyền từ xã đến chính phủtrung ương và có thể tổ chức nên đoàn thể từ trung ương đến xã Chủ tịch HồChí Minh đã từng nhiều lần nhấn mạnh rằng: Chính phủ Trung ương và Ủy