Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của chủng Linh chi (Ganoderma lucidum) trên cơ chất tổng hợp

Trong y học hiện đại, tác dụng của nấm linh chi vẫn được các nhà khoa học ở nhiều nơi trên thế giới nghiên cứu và phát hiện thêm theo thời gian.. Từ đầu những năm 1970, các nhà khoa học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH – KTNN 

VŨ THỊ HỒNG YẾN

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦNG LINH CHI

(GANODERMA LUCIDUM) TRÊN

CƠ CHẤT TỔNG HỢP

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Sinh học ứng dụng

HÀ NỘI - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH – KTNN 

VŨ THỊ HỒNG YẾN

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦNG LINH CHI

(GANODERMA LUCIDUM) TRÊN

LỜI CẢM ƠN

Em xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của TS Dương Tiến Viện, các thầy cô giáo trong khoa Sinh - KTNN cùng các bạn sinh viên đã giúp đỡ em hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp của mình

Tuy nhiên, đây là lần đầu nghiên cứu khoa học chắc chắn còn rất nhiều khiếm khuyết nên em mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô và các bạn

để bài khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Cuối cùng em kính chúc quý Thầy, Cô dồi dào sức khỏe và thành công trong sự nghiệp cao quý

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 8 tháng 05 năm 2018

Sinh viên

Vũ Thị Hồng Yến

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những kết quả và số liệu trong khóa luận chưa được ai công bố dưới bất kì hình thức nào Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này

Đề tài tôi có sử dụng trích dẫn một số nội dung của một số tác giả khác

để bổ sung hoàn thiện cho bài khóa luận của mình Tôi xin phép và chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày 8 tháng 05 năm 2018

Sinh viên

Vũ Thị Hồng Yến

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Địa điểm thí nghiệm 3

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Nguồn gốc nấm Linh chi 4

1.2 Đặc điểm sinh học về nấm Linh chi 5

1.2.1 Tên khoa học và vị trí phân loại 5

1.2.2 Đặc điểm sinh học hình thái của nấm Linh chi 6

1.2.3 Thành phần hoá học và hoạt chất trong Linh chi 7

1.2.3.1 Hoạt chất trong Linh chi 7

1.2.3.2 Đặc tính dược học của nấm Linh chi 7

1.2.3.3 Một số thành phần phần hóa học trong Linh chi 11

1.2.4 Điều kiện sống của Linh chi 12

1.2.5 Chu trình sống của Linh chi 13

1.3 Tình hình nghiên cứu của nấm Linh chi trên thế giới và trong nước 13

1.3.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 13

1.3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 15

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CÚU 17

2.1 Đối tượng nghiên cứu 17

2.1.1 Đối tượng thực vật 17

Chủng nấm Linh chi đỏ Ganoderma Lucidum do Trung tâm nấm, Khoa Công nghệ Sinh học, Học Viện nông nghiệp Việt Nam 17

2.1.2 Nguyên vật liệu 17

Nguyên liệu 17

Các thiết bị và vật tư khác 17

- Dụng cụ cấy giống: tủ cấy, que cấy cấp 1, cồn, giấy báo, bông, đèn cồn Nhà nuôi trồng 17

2.2 Địa điểm thí nghiệm 18

2.3 Nội dung nghiên cứu 18

2.4 Phương pháp nghiên cứu 18

2.4.1 Quy trình nuôi trồng nấm Linh chi 18

2.4.2 Bố trí thí nghiệm 18

2.4.2.1 Phương pháp xử lý nguyên liệu 19

2.4.2.2 Đóng bịch nấm 20

2.4.2.3 Thanh trùng 20

2.4.2.4 Cấy giống 20

2.4.2.5 Giai đoạn chăm sóc thu hái quả thể 21

2.5 Phương pháp xử lý số liệu 21

3.1 Ảnh hưởng của cơ chất, nhiệt độ nuôi trồng đến khả năng bung sợi và ra quả thể của nấm Linh chi 22

3.1.1 Ảnh hưởng của các thành phần cơ chất đối với sự phát triển hệ sợi 22 3.1.2 Ảnh hưởng của nhiệt độ đối với sự phát triển hệ sợi 25

3.1.3 Ảnh hưởng của cơ chất đến khả năng ra quả thể của Linh chi 26

3.2 Khả năng nhiễm mốc ở các bịch ươm 29

3.3 Giai đoạn phát triển quả thể 30

3.4 Năng suất nấm Linh chi 31

3.5 Một số điểm lưu ý, biểu hiện và biện pháp khắc phục các bệnh ở nấm Linh chi 32

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 35

TÀI LIỆU THAM KHẢO 36 PHỤ LỤC ẢNH 1

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Phân loại nấm Linh Chi theo Lý Thời Trân (1595) 5

Bảng 1.2 Thành phần hoạt chất cơ bản của nấm Linh chi [15] 7

Bảng 1.3 Đặc điểm của Lục bảo Linh chi theo nhà y dược Lý Thời Trần [7] 8

Bảng 1.4 Thành phần hóa học trong nấm Linh chi [7] 11

Bảng 2.1 Công thức môi trường dinh dưỡng trên giá thể tổng hợp 19

Bảng 3.1 Ảnh hưởng của thành phần cơ chất đến sự sinh trưởng, phát triển của hệ sợi nấm Linh chi (Đợt 1 ngày 01/03/2017) 22

Bảng 3.2 Ảnh hưởng của thành phần cơ chất phối trộn đến sự sinh trưởng, phát triển của hệ sợi nấm Linh chi (Đợt 2 ngày 01/06/2017) 24

Bảng 3.3 Ảnh hưởng của nhiệt độ đến thời gian phát triển của hệ sợi nấm Linh chi 26

Bảng 3.4 Ảnh hưởng của cơ chất nuôi trồng đến khả năng ra quả thể của nấm Linh chi (Đợt 1) 27

Bảng 3.5 Ảnh hưởng của cơ chất nuôi trồng đến khả năng ra quả thể 28

của nấm Linh chi đỏ (Đợt 2) 28

Bảng 3.6 Khả năng nhiễm mốc ở các bịch ươm 29

Bảng 3.7 Thời gian ra quả thể 30

Bảng 3.8 Năng suất nấm Linh chi 31

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.2 Chu kì phát triển của nấm Linh chi 13

Hình 3.1 Ảnh hưởng của môi trường dinh dưỡng đến thời gian phát triển hệ sợi của chủng nấm Linh chi (Đợt 1 ngày 01/03/2017) 23

Hình 3.2 Ảnh hưởng của thành phần cơ chất phối trộn đến sự sinh trưởng, phát triển của hệ sợi nấm Linh chi (Đợt 2 ngày 01/06/2017) 25

Hình 3.3 Khả năng nhiễm mốc ở các bịch ươm 30

Hình 3.4 Năng suất nấm thu được 32

Hình 3.5 Nhiễm mốc ở nấm Linh chi 33

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nấm Linh chi có tên khoa học Ganoderma lucidum (leyss ex Fr) Karst

Nấm linh chi thuộc họ nấm lim, còn có tên khác như Tiên thảo, Nấm trường thọ, Vạn niên nhung Nấm linh chi được xếp vào loại thượng phẩm, là một vị thuốc quý trong “Thần nông bản thảo” và “Bản thảo cương mục” Trong y học hiện đại, tác dụng của nấm linh chi vẫn được các nhà khoa học ở nhiều nơi trên thế giới nghiên cứu và phát hiện thêm theo thời gian

Theo văn học cổ, nấm Linh Chi được coi là dược thảo siêu hạng Dược thảo siêu hạng là những dược thảo mà con người có thể dùng lâu dài với số lượng lớn mà vô hại Sau 2000 năm, qua sách vở và qua các cuộc nghiên cứu, vẫn không có tác dụng phụ nào được báo cáo

Ở Trung Quốc, tên nấm linh chi đại diện cho sự kết hợp giữa tính hiệu lực tâm linh và bản chất của sự bất tử, và được coi là "loại thảo dược có hiệu lực tâm linh", tượng trưng cho thành công, hạnh phúc, quyền năng thiêng

liêng và tuổi thọ Trong số các loại nấm trồng, G lucidum là duy nhất trong

đó giá trị dược phẩm của nó chứ không phải là dinh dưỡng là tối quan trọng

Một loạt các sản phẩm thương mại G lucidum có sẵn dưới nhiều hình thức

khác nhau, chẳng hạn như bột, thực phẩm bổ sung và trà Chúng được sản xuất từ các phần khác nhau của nấm, bao gồm sợi nấm, bào tử và thân cây Các ứng dụng cụ thể và lợi ích sức khỏe do lingzhi mang lại bao gồm kiểm soát lượng đường trong máu, điều chế hệ thống miễn dịch, bảo vệ gan, kìm

khuẩn và hơn thế nữa Những niềm tin khác nhau về lợi ích sức khỏe của G lucidum dựa chủ yếu vào bằng chứng giai thoại, sử dụng truyền thống và văn

hóa Tuy nhiên, các báo cáo gần đây cung cấp hỗ trợ khoa học cho một số tuyên bố cổ xưa về lợi ích sức khỏe của nấm linh chi [9]

Trên thế giới, có hơn 250 loài trong chi Linh chi (Ganoderma) được mô

tả, nhưng Linh chi đỏ (Ganoderma lucidum) được nghiên cứu chi tiết nhất

Trong “Lục Bảo Linh chi” thì Xích chi được xem là Linh chi thật sự (Nguyễn

Hữu Đống và Đinh Xuân Linh, 2000) Loài chuẩn G lucidum này có thành

phần hoạt chất phong phú với hàm lượng nhiều nhất

Theo Wasser (2010) [16], trước đây nấm Linh chi chỉ có trong tự nhiên với số lượng rất ít nên có giá rất đắt Từ đầu những năm 1970, các nhà khoa học đã thành công trong việc trồng nhân tạo nấm Linh chi, từ đó kỹ thuật này liên tục được cải tiến và đạt đến quy mô công nghiệp Từ năm 1980, việc sản xuất nấm Linh chi phát triển nhanh chóng, đặc biệt là ở Trung Quốc Linh chi

có thể được trồng nhân tạo trên thân gỗ, trên môi trường chứa phụ phẩm lâm nghiệp, hoặc nuôi cấy chìm thu nhận sinh khối Bên cạnh môi trường truyền thống là mùn cưa, Linh chi còn có thể được trồng trên rơm rạ, bã mía

Hiện nay không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới đề công nhận giá trị khoa học của nấm Linh chi trong đời sống hàng ngày Nấm Linh chi từ lâu

đã được coi là thảo dược có rất nhiều tác dụng cho sức khỏe con người như: tăng cường hệ miễn dịch ở các cơ quan của con người như hệ bài tiết, hệ tuần hoàn … hỗ trợ chống ưng thư, phòng và hỗ trợ các bệnh tiểu đường, chống dị ứng động ngoài ra nấm còn có tác dụng rất tốt trong việc hỗ trợ làm đẹp

Ở Việt Nam từ thập kỉ 70 của thế kỉ XX trở lại đây, Linh chi đã đươc nhiều nhà khoa học quan tâm, các nhà khoa học nghiên cứu chủ yếu vào điều tra, đặc điểm phân loại điều kiện sinh thái và công nghệ nuôi trồng nấm Linh chi Với nhu cầu về thực tiễn nuôi trồng nấm Linh chi trên giá thể mùn cưa ở các địa phương để người dân được sử dụng Linh chi nên chúng tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài “Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của chủng

Linh chi (Ganoderma lucidum) trên cơ chất tổng hợp”

3 Địa điểm thí nghiệm

Tiến hành thí nghiệm tại:

- Phòng thí nghiệm của khoa Sinh - KTNN của trường ĐHSP Hà Nội 2

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

4.1 Ý nghĩa khoa học

- Cung cấp số liệu, thông tin khoa học cho công tác nghiên cứu về nuôi

trồng và chọn tạo giống nấm Linh chi

- Trên cơ sở nuôi trồng trong một số công thức môi trường khác nhau,

tiến hành xác định điều kiện nuôi trồng thích hợp nhất trong từng giai đoạn phát triển, góp phần củng cố quy trình công nghệ nuôi trồng nấm Linh chi

4.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Góp phần làm đa dạng công thức môi trường cho công nghệ sản xuất

nấm Linh chi

- Góp phần trồng nấm hiệu quả hơn, tăng chất lượng nấm, tận dụng

những phế liệu nông - lâm để nuôi trồng nấm tạo nguồn thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng có giá trị dược liệu và đem lại hiệu quả kinh tế cao

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Nguồn gốc nấm Linh chi

Ngoại sử chép rằng trong một bữa tiệc tân niên đãi các sứ thần ngoại quốc, Từ Hy thái hậu nhà Thanh đã tổ chức một bữa ăn gồm tổng cộng 365 món, kéo dài bảy ngày đêm, mỗi ngày có một món đặc biệt Bảy món cho bảy ngày là Linh chi, tượng tinh, sơn dương trùng, chuột bạch bao tử, óc khỉ, trứng công, và heo sữa (nhũ trư) Bữa tiệc kéo dài từ sáng mồng một đến mồng bảy tháng giêng Những món ăn đãi thực khách dĩ nhiên là cầu kỳ không phải chỉ vì bào chế công phu mà còn cả tìm tòi, săn bắt hay nuôi dưỡng rất kỹ lưỡng Thế nhưng Linh Chi là cái gì mà được đưa lên hàng đầu trong danh sách của thực đơn 365 món? Phải chăng đó là những cái nấm màu đen

sì, bóng nhẫy mà chúng ta vẫn thấy người ta để hàng rổ trong các tiệm thuốc bắc ở Nam Cali? Lẽ đâu Linh Chi lại dễ dàng đến thế [14]

Chính loại nấm đó tên gọi Linh Chi, là dược thảo đứng đầu trong Thần Nông Bản Thảo Kinh Bản Thảo Kinh tên nguyên thủy là Thần Nông Bản Thảo Kinh, được hình thành vào khoảng cuối đời Đông Hán, là của người sau thác danh họ Thần Nông sáng tác Tác phẩm này tập hợp những kinh nghiệm

về dược vật từ đời Hán trở về trước, tất cả 365 loại, trong đó thực vật chiếm

đa số (252 vị), kế là động vật (67 vị) và sau cùng là khoáng thạch (46 vị) và

có thể coi là cuốn sách về dược học đầu tiên của Trung Hoa Cuốn kinh này chia các vị thuốc ra làm ba loại, thượng, trung và hạ phẩm Linh Chi là dược loại đứng đầu của thượng phẩm, trên cả nhân sâm, là một dược thảo được xem là kỳ diệu, có rất nhiều hiệu năng, dùng lâu không hại, có thể giúp người

ta diên niên trường thọ Thời trước chỉ có vua chúa và vương hầu biết tới chứ người bình dân thì chỉ nghe mà không mấy khi được gặp [14]

Cây nấm đó còn mang nhiều huyền thoại còn lạ lùng hơn cả nhân sâm Người ta bảo rằng nấm này chỉ mọc tại những khu rừng hoang vu, vào thời

điểm nhất định, mà không phải là người có duyên phận lớn thì không gặp được Những khối ngọc tạc theo hình chiếc nấm này gọi là ngọc như ý, tượng trưng cho sống lâu, ta thấy nơi tay các tiên ông trong tranh cổ

Linh Chi, viết theo kiểu phiên âm Trung Hoa Lingzhi hay Lingchih, tên

Nhật reishi, tên khoa học ganoderma lucidum, là một loại nấm thuộc họ đa

khổng (polyporaceae), thường mọc trên những cây mục Thời xưa người ta chỉ có thể tìm thấy nấm trong rừng, trên những núi cao chứ không cách gì gây giống được Có sách lại nói là Linh Chi chỉ tìm thấy ở phía tây núi Thái Hàng Chính vì thế mà cây nấm này càng mang nhiều truyện thần kỳ Trong truyện Bạch Xà tinh, Linh Chi có tác dụng cải tử hoàn sinh, làm cho người chết có thể sống lại được Vì vậy người ta còn gọi là Linh Chi thảo nên nhiều tác giả

đã cho rằng đây là một loại cây cỏ Thực ra, như trên đã nói, Linh Chi là một loại nấm [14]

1.2 Đặc điểm sinh học về nấm Linh chi

1.2.1 Tên khoa học và vị trí phân loại

Linh chi có tên khoa học là Garnoderma lucidum, thuộc nhóm nấm

lớn, rất đa dạng về chủng loại Nhà y - dược Lý Thời Trân trong “Bản Thảo Cương Mục” đã phân ra 6 loại Linh chi và màu sắc của chúng như sau:

Bảng 1.1 Phân loại nấm Linh Chi theo Lý Thời Trân (1595)

Phân loại nấm Linh chi:

Loài Ganoderma Lucidum

1.2.2 Đặc điểm sinh học hình thái của nấm Linh chi

Nấm Linh chi (phần quả thể) gồm 2 phần cuống nấm và mũ nấm ngoài

ra còn phần thịt nấm

* Cuống nấm

- Cuống dài hoặc ngắn, đỉnh bên, có hình trụ, đường kính 0,5 đến 3 cm

- Cuống nấm ít phân nhánh, đôi khi uốn khúc cong queo

* Mũ nấm

- Mũ nấm khi non có hình trứng, lớn dần có hình quạt

- Mặt dưới mũ nấm phẳng có màu trắng hoặc màu vàng, mặt này có

nhiều lỗ nhỏ li ti, đây chính là nơi hình thành và phát tán bào tử

* Phần thịt nấm

- Phần thịt nấm có chất màu vàng kem, nâu nhạt hoặc trắng kem phân

chia kiểu lớp trên lớp dưới

* Đảm bào tử

- Có dạng trứng cút đôi khi được mô tả là dạng trứng có đầu chóp tròn

hoặc nhọn

- Có 2 dạng: dạng lõm đầu và dạng không lõm đầu

- Bảo tử có cấu trúc vỏ kép ngoài không màu, lớp trong có gai nhọn đâm

sát vào màng ngoài, chính giữa là khối nội chất tụ lại thành 1 giọt hình cầu

- Lớp vỏ bóng trên mũ được tạo nên do một số lớp sợi nấm dạng hình

chùy, không có vách ngăn ngang sắp xếp theo dạng bờ rào tạo nên [4]

1.2.3 Thành phần hoá học và hoạt chất trong Linh chi

1.2.3.1 Hoạt chất trong Linh chi

Bảng 1.2 Thành phần hoạt chất cơ bản của nấm Linh chi [15]

Polysaccharid Beta - D – glucan; ganoderan A, B, C, D - 6; BN

– 3B: 1, 2, 3; D – 6

Steroid Ganodosteron ; Lanosporeric axit A

Lonosterol I, II, III, IV, V

Triterpenoid

Ganodermic axit Mf,T-O Ganoderic axit R, S Ganoderic axit

B, D, F, H, K, S, Y

Ganodermadid Ganosporelacton A, B Lucidene A, Lucidenol Protein Lingzhi – 8

Axit béo Oleic axit

1.2.3.2 Đặc tính dược học của nấm Linh chi

Tài liệu cổ nhất cũng nói tương đối cụ thể về khả năng trị liệu của Linh

chi cũng theo Nhà Y- dược Lý Thời Trần (1595) theo tác giả mỗi loại Linh

chi khác nhau có đặc tính riêng

Bảng 1.3 Đặc điểm của Lục bảo Linh chi theo nhà y dược Lý Thời Trần [7]

Thanh chi hay Long chi Vị chua, không độc; Chủ trị sáng mắt,

bổ gan khí, an thần, tăng trí tuệ Hồng chi, Xích chi hay Đơn chi Vị đắng, không độc

Tăng trí nhớ, dưỡng tim, bổ trung,

chữa trị tức ngực Hoàng chi hay Kim chi Vị ngọt, không độc, an thần

Bạch chi hay Ngọc chi Vị cay, không độc,ích phổi, thông

mũi, an thần, chữa ho Hắc chi hay Huyền chi Vị mặn, không độc,trị chứng bí tiểu

Tử chi hay Mộc chi Vị ngọt,không độc, trị đau nhức khớp

xương, gân cốt

Linh chi là một loại nấm đặc biệt, Linh chi có vị đắng, có tác dụng tăng

co bóp cơ tim, tăng tuần hoàn, trị chứng tắc nghẽn, khó chịu, tăng trí lực, tăng tuổi thọ Theo các tài liệu cổ và những nghiên cứu khoa học gần đây, có thể tóm tắt các tác dụng của Linh chi như sau:

- Đối với hệ tim mạch: Nấm Linh chi có tác dụng điều hòa, ổn định huyết

áp Khi dùng cho người huyết áp cao, nấm Linh chi làm hạ huyết áp, dùng lâu thì huyết áp ổn định Với người suy nhược, huyết áp thấp, nấm Linh chi có tác dụng nâng huyết áp nhờ vào khả năng cải thiện, chuyển hóa dinh dưỡng Nấm Linh chi làm giảm cholesterol toàn phần, làm tăng nhóm lipoprotein tỷ trọng cao trong máu, dùng tốt với những người bị xơ mỡ động mạch Nấm Linh chi làm giảm khả năng kết tập tiểu cầu nên dùng được với những trường hợp co thắt mạch vành, nhờ vậy mà giảm được cơn đau thắt tim Kết quả nghiên cứu

trên thực nghiệm đó chứng tỏ Linh chi có tác dụng cải thiện công năng tim mạch, tăng lưu lượng máu tim và động mạch vành, tăng tuần hoàn mao mạch tim [7]

- Với các bệnh hô hấp: Nấm Linh chi được dùng để điều trị viêm phế

quản dị ứng, hen phế quản, hiệu quả có thể đạt tới 80%

- Với các bệnh gan mật: Linh chi có tác dụng tốt với các bệnh gan mãn

tính nhờ vào tác dụng nâng cao chức năng gan Theo các nghiên cứu, nấm Linh chi nuôi trồng tại Việt Nam có tác dụng bảo vệ phóng xạ khá tốt trên thực nghiệm

- Với bệnh tiểu đường: Linh chi có tác dụng ổn định đường huyết ở

những người bị bệnh đái tháo đường do trợ giúp quá trình tạo glycogen, tăng cường oxy hóa axit béo, giảm tiêu hao glucose

- Với bệnh thấp khớp: Bác sĩ Wilkinson (Anh) cho biết nấm Linh chi tỏ

ra rất hiệu quả trong điều trị viêm khớp nhờ các tác nhân chống viêm tên là

ftriturpinoids, có tác dụng tương tự corticoid

Tiêu thụ Linh chi có thể có tác dụng tích cực đối với viêm khớp dạng thấp, một bệnh tự miễn dịch lâu dài ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của khớp Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí “Molecular and Cellular Biochemistry” vào tháng 7 năm 2007 đã nghiên cứu ảnh hưởng của một polysaccharide peptide được tìm thấy trong Linh chi trong nhân tế bào và sản xuất cytokine - protein viêm - trong viêm khớp dạng thấp khớp Đây là những

tế bào chuyên biệt góp phần vào sự tiến triển của viêm khớp dạng thấp và có thể chịu trách nhiệm khởi phát bệnh, theo một nghiên cứu được công bố trong

“Thấp khớp” vào tháng 6 năm 2006 Các nhà nghiên cứu quan sát thấy rằng Ganoderma lucidum polysaccharide peptide ức chế thành công việc sản xuất cytokine và tăng sinh tế bào trong các nguyên bào sợi này Nghiên cứu thêm

là cần thiết để nghiên cứu cơ chế hoạt động của Ganoderma lucidum [10]

- Với bệnh ung thư: Các nhà nghiên cứu Nhật Bản, Trung Quốc, Đài

Loan đã thực hiện nhiều công trình chức minh nấm Linh chi có đặc tính tăng cường hệ miễn dịch của cơ thể Theo kết quả nghiên cứu trên bệnh nhân ung thư dạ dày, tử cung… của trung tâm điều trị ung thư (Tokyo - Nhật Bản), tỉ lệ người bệnh dùng nấm Linh chi sống thêm 5 năm cao hơn những người không dùng nấm Trong một nghiên cứu được công bố trong "Y học bổ sung dựa trên bằng chứng và chứng minh" vào năm 2012, bột bào tử của Ganoderma lucidum cho thấy hứa hẹn giảm bớt mệt mỏi ở phụ nữ bị ung thư vú đang trải qua liệu pháp nội tiết Liệu pháp nội tiết là cách điều trị bổ sung, ngăn chặn hoặc loại bỏ các hormon để ức chế sự phát triển của một số bệnh ung thư, bao gồm ung thư vú Phụ nữ đã nhận được bào tử Linh chi có kinh nghiệm cải thiện mệt mỏi và giảm các triệu chứng lo âu và trầm cảm

- Điều biến miễn dịch: Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy khả năng kích

thích hệ miễn dịch của Linh chi.Theo Roy (2006) [10], trong các liệu pháp

bằng thảo dược hiện nay ở phương Tây, Linh chi chủ yếu được dùng như thuốc bổ, đặc biệt là như chất điều biến miễn dịch Linh chi được dùng để tăng cường chức năng miễn dịch và đề phòng nhiễm trùng cơ hội trong các phác đồ điều trị cho bệnh nhân nhiễm HIV Nhờ khả năng điều biến miễn dịch và ức chế sự sản sinh histamine, Linh chi cũng có thể được dùng như tác nhân chống viêm trong điều trị hen suyễn và dị ứng Linh chi cũng được dùng trong điều trị viêm khớp, viêm phế quản dị ứng, (Nguyễn Hữu Đống và Đinh Xuân Linh, 2000; Wasser, 2010)

- Kháng khuẩn và kháng virus: Theo Wasser (2010) [10], gần đây, nhiều

nghiên cứu chứng minh Linh chi có chứa các thành phần kháng khuẩn có khả năng ức chế một số loại vi khuẩn Các thành phần dược tính quan trọng (polysaccharide và triterpenoid) trong Linh chi có khả năng ức chế sự nhân bản của HIV, virus viêm gan siêu vi B, virus Herpes …

Theo một số nghiên cứu, khả năng tăng cường hệ miễn dịch của Linh chi cũng đóng vai trò trong hoạt tính kháng khuẩn và kháng virus Dù cơ chế vẫn chưa được xác định, Linh chi mở ra một khả năng mới trong sử dụng Linh chi kèm theo các liệu pháp nhằm giảm tác hại của các loại thuốc kháng khuẩn, kháng virus

- Chống oxy hóa: Nhiều thành phần trong Linh chi, đặc biệt là

polysaccharide và triterpenoid, thể hiện khả năng chống oxy hóa in vitro Các hoạt chất trong Linh chi giúp cơ thể tiêu diệt các gốc tự do, chống oxy hóa, từ

đó ngăn ngừa ung thư và các bệnh mãn tính khác (Wachtel-Galor et al., 2011;

Wasser, 2010) [10]

Gần đây một số đề tài nghiên cứu khoa học về nấm Linh chi còn nêu ra một số tác dụng đặc biệt quý báu của nấm Linh chi đồi với một số bệnh nan y như ngăn ngừa và làm hạn chế sự phát triển của khối u, ức chế một số vi khuẩn gây các bệnh nhiễm trùng, chữa viêm loét dạ dày tá tràng, chữa bệnh đái đường… Vì tác dụng bổ khí và làm tăng hệ thống miễn nhiễm của cơ thể, người ta đã dùng Linh chi để phụ với các loại thuốc trị ung thư [7]

1.2.3.3 Một số thành phần phần hóa học trong Linh chi

Bảng 1.4 Thành phần hóa học trong nấm Linh chi [7]

Phân tích thành phần nguyên tố của nấm Linh chi: protein, lipit, cenllulo, vitamin và nhiều nguyên tố khoáng (khoảng 40 nguyên tố) như P, S, Mg, Zn,

Fe, K, Na, Mn, Al, Cu, Sr… Hai nguyên tố quan trọng nhất là selelium và germanium [1]

1.2.4 Điều kiện sống của Linh chi

- Môi trường sống của nấm thường ở rừng kín xanh ẩm, độ cao từ vài

chục mét đến 1500m, sống hoại sinh trên các thân cây gỗ mục

- Nấm Linh chi thường xuất hiện ở vùng nhiệt đới châu Á, châu Đại

Dương và châu Mỹ

- Trong từng giai đoạn nấm Linh chi chỉ yêu cầu về nhiệt độ, độ ẩm, độ

thông thoáng, ánh sáng, pH và dinh dưỡng

+ Nhiệt độ [6]

 Giai đoạn nuôi sợi: 20⁰C - 30⁰C

 Giai đoạn phát triển quả thể: 22⁰C - 28⁰C

 Giai đoạn nuôi sợi: không cần ánh sáng

 Giai đoạn phát triển quả thể: cần ánh sáng tán xạ (ánh sáng đọc sách được)

Cường độ ánh sáng cân đối từ mọi phía

+ Độ pH [6]

Môi trường pH từ axit yếu đến trung tính (pH 5,5 - 7) Sợi nấm sinh trưởng thích hợp nhất trong khoảng pH 4 – 6

+ Dinh Dưỡng: sử dụng nguồn trực tiếp Xenlulozo

1.2.5 Chu trình sống của Linh chi

Hình 1.2 Chu kì phát triển của nấm Linh chi

A: thể quả; B: mặt ngoài phiến nấm; C: đảm; D: sự phối nhân trong đảm; E: đảm và bào tử đảm; F: bào tử đảm nảy mầm; G: sợi nấm đơn nhân; H: sự

phối chất của 2 sợi nấm đơn nhân; I: sợi nấm song nhân [10]

1.3 Tình hình nghiên cứu của nấm Linh chi trên thế giới và trong nước

1.3.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Linh Chi đã được biết từ rất lâu Vua Tần Thủy Hoàng muốn tìm kiếm những cây nấm này nên sai đạo sĩ Từ Phúc đem 1500 đồng nam và 1500 đồng

nữ đến tới Ðông Hải tìm thuốc trường sinh Những người này ra đi mà không thấy trở về, không biết có phải vì mất tích ngoài biển cả hay vì họ đã không kiếm ra nên sợ hãi không dám về phục mệnh Có những truyền thuyết cho rằng những người này đã định cư trên quần đảo Phù Tang và là tổ tiên của

người Nhật hiện nay

Trong lịch sử đã có rất nhiều người tìm cách gây giống và trồng loại nấm này nhưng đều không được Mà mãi tới năm 1971, hai nhà bác học người Nhật tên là Zenzaburo Kasai và Yukio Naoi, giáo sư thuộc phân khoa nông nghiệp, của đại học Kyoto mới thành công trong việc gây giống nên người ta

mới trồng được loại nấm này một cách qui mô Từ đó, nấm linh chi được trồng và sử dụng trong việc bào chế chứ không chỉ là huyền thoại

Năm 1971, nhà bác học người Nhật Yukio Naoi đã sử dụng thành công phương pháp „„Nuôi cấy bào tử‟‟ để tạo ra mầm Linh chi nhân tạo đầu tiên [3] Từ đó, nhịp độ gia tăng ổn định công nghệ nuôi trồng Linh chi ở Nhật phát triển nhanh Nếu tình từ năm 1979 sản lượng Linh chi khô ở Nhật Bản

11đạt 5 tấn/năm thì năm 1995 sản lượng đạt 200 tấn/năm Như vậy sau 40

năm sản lượng Linh chi của Nhật tăng gấp 40 lần [4]

Ngày nay, thế giới hàng năm sản xuất được khoảng 4.300 tấn, riêng Trung Hoa trồng khoảng 3000 tấn còn lại là các nước khác như Hàn Quốc, Nhật Bản, Ðài Loan, Hoa Kỳ, Thái Lan, Malaysia, Việt Nam, Sri Lanka và Indonesia Nhật Bản tuy đã tìm ra cách trồng nhưng nay chỉ sản xuất khoảng

500 tấn mỗi năm, đứng sau Trung Hoa

Đến nay việc nghiên cứu Linh chi không chỉ ở một số nước mà đã lan rộng ra toàn thế giới Hiện nay đã có 250 bài báo của các nhà khoa học trên thế giới công bố liên quan đến dược tính điều trị của Linh chi Hội nghị nấm học thế giới ở Vancuver tại Canada đã nhất trí thành lập viện nghiên cứu Linh chi Quốc tế đặt trụ sở tại NewYork [8]

Các nước Đông Nám Á gần đây cũng nghiên cứu về Linh chi Malaysia chú trọng cải tiến về quy trình trồng nấm Linh chi ngắn ngày , trên các phế thải giàu chất xơ, thậm chí cho thu hoạch thể quả sau 40-45 ngày Tại Thái Lan và Philippin đã có 1 số trang trại vừa và nhỏ thành lập để nuôi trồng

Kiến 0,8 triệu tấn, chiếm 26,7% cả nước; 6,4% toàn thế giới Năm 2006 Trung Quốc đã sản xuất được 18 triệu tấn nấm tươi các loại Năm 2009 riêng tỉnh Phúc Kiến sản xuất gần 2 triệu tấn đạt giá trị trên 8,6 tỷ Nhân dân tệ thu hút trên 3 triệu lao động trồng nấm chuyên nghiệp Năm 2010 sản lượng nấm tại Trung Quốc đạt 20,2 triệu tấn, tương đương mức giá trị khoảng 300 tỷ nhân dân tệ [11]

Thị trường tiêu thụ nấm ăn lớn nhất hiện nay là Đức (300 triệu USD),

Mỹ (200 triệu USD), Pháp (140 triệu USD), Nhật Bản (100 triệu USD) Mức tiêu thụ nấm bình quân theo đầu người của Châu Âu, Mỹ, Nhật, Đức khoảng 4,0-6,0 kg/năm, dự kiến tang trung bình 3,5%/năm [11]

1.3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Nước ta với khí hậu nhiệt đới gió mùa, nguồn nguyên liệu sẵn có như mùn cưa, rơm, rạ … lực lượng lao động đông, nuôi trồng ở diện tích nhỏ, vốn đâu tư thấp là những điều kiện thuận lợi nuôi trồng nấm Từ nhiều năm trở lại đây nhiều mô hình trồng nấm đã được đưa ra và sử dụng hiệu quả đem lại hiệu quả kinh tế cao, giúp người dân xoá đói giảm nghèo và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống

Từ những năm 70, 80, 90 của thế kỉ XX nấm Linh chi được quan tâm nhiều về thành phần hoá học cũng như thành phần dược lý và quy trình sản xuất ra các chế phẩm

Nấm linh chi Việt Nam được trồng đầu tiên vào năm 1978, khi các nhà khoa học Việt Nam tiến hành nghiên cứu các loại nấm Linh chi dại trong rừng Việt Nam, là một loài nấm có tên khoa học là Ganoderma Lucidum, viết theo kiểu phiên âm Trung Hoa là Lingzhi, tên Nhật là Reishi Trong năm 1978, loài chuẩn Linh chi đỏ được nuôi thành công trong phòng thí nghiệm Từ năm

1990, phong trào nuôi trồng Linh chi bùng nổ ở thành phố Hồ Chí Minh, sản lượng hàng năm đạt 10 tấn Nhờ đầu tư phát triển ngành nấm, đến nay nhiều