Chiến lược phát triển kinh tế huyện lộc hà, tỉnh hà tĩnh

Là huyện mới được thành lập, việc nghiên cứu, đánh giá thực tiễn về thời cơ, thách thức đối với huyện Lộc Hà, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội huyện Lộc Hà giai đoa ̣n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

MụC LụC

DANH MụC CÁC BảNG 1

DANH MụC CÁC BIểU Đồ, HÌNH Vẽ 1

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KINH TẾ CẤP HUYỆN 2

1.1.TỔNGQUANTÌNHHÌNHNGHIÊNCỨU 2

1.2.CƠSỞLÝLUẬN 3

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của chiến lược phát triển kinh tế 3

1.2.2 Nô ̣i dung xây dựng chiến lược phát triển kinh tế 17

1.2.3 Mục tiêu của chiến lược 23

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược 25

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28

CHƯƠNG 3: TIỀN ĐỀ XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KINH TẾ HUYỆN LỘC HÀ 33

3.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆNLỘCHÀ 33

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 33

3.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội huyện Lộc Hà 39

3.1.3 Hạn chế, khó khăn 43

3.2.CÁCTIỀMNĂNGCHIẾNLƯỢCCỦAĐỊAPHƯƠNG 47

3.2.1 Tiềm năng tự nhiên 47

3.2.2 Tiềm năng về con người, nguồn lực 50

3.3.PHÂNTÍCHĐIỂMMẠNH,YẾUCỦAĐỊAPHƯƠNGTHEOMÔ HÌNHSWOT 51

3.2.1 Cơ hội 51

3.2.2 Thách thức 54

3.4.THỰC TRẠNG CHIẾNLƯỢC PHÁTTRIỂN KINH TẾ HUYỆN LỘCHÀ 60

CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT CHIẾN LƯỢC VÀ MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KINH TẾ HUYỆN LỘC HÀ 65

4.1 DỰ BÁO CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN 65

4.2.QUANĐIỂMPHÁTTRIỂN 68

4.3.SỨMỆNH,TẦMNHÌNVÀMỤCTIÊUCHIẾNLƯỢC 69

4.3.1 Sứ mệnh của chiến lược 69

4.3.1 Tầm nhìn và định hướng chiến lược 71

4.3.3 Mục tiêu và bước đi chiến lược phát triển 73

4.4 PHƯƠNGÁNCHIẾNLƯỢC 82

4.4.1 Phương án Chiến lược "Khác biệt hóa" 82

4.4.2.Phương án chiến lược "tập trung hóa" 83

4.4.3.Phương án chiến lược "dẫn đầu về chi phí thấp" 84

4.4.4.Phương án chiến lược "thu hẹp, lược bỏ" 85

4.4.5.Xác định phương án chiến lược 85

4.3.GIẢIPHÁPTHỰCHIỆNCHIẾNLƯỢC 91

4.3.1 Huy động và sử dụng vốn đầu tư 91

4.3.2 Rà soát và xây dựng quy hoạch đô thị huyện lị ven biển 94

4.3.3 Phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng lực khoa học - công nghệ 98

4.3.3 Xây dựng lực lượng doanh nhân 100

4.3.4 Tích cực mở rộng liên kết và hội nhập phát triển 102

4.3.5 Phát triển đồng bộ thể chế thị trường 103

4.3.6 Đẩy mạnh xóa đói giảm nghèo cho người dân 104

KẾT LUẬN 106

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 108

Bảng 3-3: Thực trạng về điều kiện tự nhiên của huyện Thạch Hà, Can Lộc,

Lộc Hà sau khi điều chỉnh địa giới hành chính 39

Bảng 3-4: Ma trận SWOT của Huyện Lộc Hà 60

Bảng 4-1: Một số mục tiêu xã hội chủ yếu 75

Bảng 4-2: Nhịp độ tăng tổng sản phẩm (GRDP) giai đoạn 76

Bảng 4-3: Các mục tiêu cơ bản đạt được 91

DANH MụC CÁC BIểU Đồ, HÌNH Vẽ Biểu đồ 3.1 Tỷ trọng các ngành kinh tế huyện Lộc Hà năm 2016, 2017 40

Biểu đồ 3.2: Tổng giá trị sản xuất Huyện Lộc Hà năm 2016 40

Biểu đồ 3.3: Tổng thu, tổng chi của địa phương các năm từ 2012 đến 2016 42 Hình vẽ 2.1 Khung lý thuyết nghiên cứu luận văn 31

Hình vẽ 2.2 Quy trình nghiên cứu chiến lược 32

quản lý nhà nước các cấp ở cả phạm vi quốc gia cũng như mỗi địa phương nước ta; là cơ sở quan trọng cho việc chuẩn bị trước tất cả những gì cần thiết

để chủ động, đúng hướng, với hiệu quả cao phát triển kinh tế - xã hội

Trong quá trình đổi mới và phát triển, công tác quy hoạch tổng thể kinh

tế - xã hội đã thể hiện vai trò quan trọng trong thành tựu phát triển kinh tế của địa phương, đóng góp đáng kể cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên qua triển khai thực hiện đã bộc lộ nhiều hạn chế, không ít quy hoạch chưa khả thi trong thực tế, không bám sát được quá trình vận động của cuộc sống, phải liên tục điều chỉnh, bổ sung Nguyên nhân chính là docông tác xây dựng quy hoạch, kế hoạch thiếu căn cứ về quan điểm, mục tiêu, con đường phát triển nhất quán, thiếu chiến lược phát triển kinh tế -

xã hội làm bản lề Ngoài ra, hiện nay việc phát triển kinh tế - xã hội ở cấp huyện còn mang tính chỉ tiêu, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững của địa phương

Huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh được thành lập theo Nghị định số

20/NĐ-CP, ngày 20/02/2007 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở sáp nhập 7 xã của huyện Can Lộc và 6 xã của huyện Thạch Hà cũ Là huyện mới được thành lập, việc nghiên cứu, đánh giá thực tiễn về thời cơ, thách thức đối với huyện Lộc Hà, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội huyện Lộc Hà giai đoa ̣n 2017 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 một cách đầy đủ và bài bản làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phát triển huyện là điều cấp thiết, nhằm đánh giá một cách đúng đắn, toàn diện, tìm ra các yếu tố tiềm năng của huyện để phát triển lâu dài Đồng thời xác định vị thế hiện tại, từ đó

2 Câu hỏi nghiên cứu

Định hướng Chiến lược phát triển kinh tế như thế nào để Huyện Lộc

Hà phát triển toàn diện và hiệu quả trong giai đoa ̣n từ năm 2018 - 2030, tầm nhìn 2050?

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Từ việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về xây dựng và thực thi chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương; nghiên cứu những điều kiện cụ thể của huyện Lộc Hà, luận văn đề xuất chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cho Huyện và đưa ra một số giải pháp nhằm thực hiện chiến lược đã đề ra

Luận văn có các nhiệm vụ chủ yếu sau đây:

- Hê ̣ thống hóa cơ sở lý luâ ̣n và kinh nghiê ̣m thực tiễn về xây dựng , thực hiện chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện

- Phân tích, đánh giá thực tra ̣ng, xác định điểm mạnh, yếu, cơ hô ̣i, thách thức trong phát triển kinh tế của huyê ̣n Lô ̣c Hà 10 năm qua (2007 - 2017)

- Đề xuất định hướng nội dung chiến lược phát triển kinh tế của huyện Lộc và các giải pháp thực hiện chiến lược

đích, những nô ̣i dung cốt lõi nhằm định hướng chiến lược phát triển kinh tế của huyện Lộc Hà, đồng thời đề ra một số giải pháp để xây dựng và thực hiện tốt chiến lược phát triển kinh tế của huyện giai đoa ̣n 2018 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050

Đối tượng nghiên cứu: Định hướng nội dung chiến lược phát triển kinh

tế cấp huyện

Phạm vi nghiên cứu: Huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực tra ̣ng phát triển kinh tế của huyê ̣n Lô ̣c Hà 10 năm qua (2007 - 2017)

Chương 4: Đề xuất chiến lược và mô ̣t số giải pháp thực thi chiến lược

Liên quan đến đề tài Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đã có nhiều

đề tài khác nhau nhưng chỉ tập trung ở quy mô lớn hơn Nước ta đến nay đã xây dựng và thực hiện: "Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000" (năm 1991); "Chiến lược đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền tảng để đến năm 2020 nước

ta cơ bản trở thành nước công nghiệp" (năm 2001); Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020

Việc thực hiện thành công Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm

1991 - 2000 đã đưa nước ta ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội, bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Việc thực hiện thành công Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm

2001 - 2010 đã đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình

Hiện nay, cả nước đang thực hiện Chiến lược phát triển Kinh tế - xã hội Việt Nam 2011- 2020 Dự kiến việc thực hiện thành công Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2011-2020 sẽ đưa nước ta về cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại

Ngoài ra, có các Chiến lược Kinh tế - xã hội ở một số nước như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc… Các chiến lược phát triển ngành như: Công nghiệp- TTCN; Giao thông -Vận tải; Xây dựng; Điện; Tài nguyên - Môi trường… Các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội vùng như khu vực Miền Trung - Tây nguyên, khu vực đồng bằng sông Cửu Long Các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội một số tỉnh có nhiều điểm tương đồng với tỉnh Hà

Tĩnh, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội một số huyện có nhiều điểm tương đồng với huyện Lộc Hà

Ngoài ra có các nghiên cứu, tài liệu liên quan đến huyện Lộc Hà và tỉnh

Hà Tĩnh như: Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng kinh tế trọng điểm Miền Trung đến năm 2020; Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế -

xã hội tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2020, tầm nhìn 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1786/QĐ-TTg ngày 27/11/2012; Các Quy hoạch xây dựng, quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực của tỉnh; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2015 - 2020; Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ huyện Lộc Hà lần thứ III, nhiệm kỳ 2015 - 2020; Nghị quyết nhiệm vụ phát triển kinh tế huyện Lộc Hà từng năm hoặc từng giai đoạn 5 năm; Đề án thành lập huyện Lộc Hà

Nhìn chung, các văn bản nếu trên còn mang tính khái quát, sử dụng cho phạm vi rộng hơn như tỉnh, đất nước, khu vực hoặc chỉ đi vào một lĩnh vực cụ thể, chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách tổng thể, hệ thống công tác xây dựng chiến lược cấp huyện, đồng thời khuyến nghị việc đề ra các giải pháp thực hiện chiến lược cấp huyện Hiện nay vấn đề nghiên cứu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở Huyện Lộc Hà chưa được thực hiện, chỉ có quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội, vì vậy đề tài Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội huyện Lộc Hà đến năm 2030, tầm nhìn 2050 để nghiên cứu là phù hợp với nhu cầu thực tiễn, có tính mới mẻ, cụ thể

1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của chiến lược phát triển kinh tế

1.2.1.1 Khái niệm

1.2.1.1.1 Chiến lược:

Chiến lược là khái niệm có nguồn gốc từ quân sự, đề cập đến việc làm thế nào để liên kết, phối hợp các trận đánh với nhau để đi đến mục tiêu quân

sự cuối cùng

Nửa cuối thế kỷ XX, Chiến lược trong kinh doanh bắt đầu được nghiên cứu Năm 1960, Igor Ansoff, người được xem là "cha đẻ" của quản trị chiến lược đã xuất bản các công trình nghiên cứu đầu tiên về chiến lược kinh doanh

Từ đó đến nay, ngày các có nhiều các nghiên cứu chuyên sâu hơn về chiến lược kinh doanh, điển hình như các nghiên cứu của nhóm tư vấn Boston

BCG, nhóm GE, các công trình của Michael Porter,…

Cũng từ đó, khái niệm chiến lược bắt đầu được sử dụng vào lĩnh vực kinh tế - xã hội, phát triển kinh tế luôn không thể thiếu chiến lược

Trong thực tiễn, đôi khi có sự nhầm lẫn giữa các khái niệm: Cương lĩnh, Chiến lược, Quy hoạch, Kế hoạch, Chính sách, Chương trình, Dự án phát triển, … Làm rõ vai trò và vị trí của chiến lược trong các bước nghiên cứu kế hoạch hóa phát triển, chủ yếu là mối quan hệ giữa chiến lược và cương lĩnh và giữa chiến lược và quy hoạch, kế hoạch để tránh bỏ sót, trùng lắp và thiếu nhất quán

Cương lĩnh là được lối chung, là chủ trương chính trị cơ bản của một

Đảng cho cả một thời gian dài để thực hiện mục đích cuối cùng của một cuộc cách mạng tương xứng với các điều kiện của đất nước và thời đại Cương lĩnh dùng cho mục tiêu lâu dài, nặng về chính trị, đường lối, không đi vào cụ thể

về các khía cạnh kinh tế - xã hội, thường dùng để lãnh đạo, chỉ đạo Giữa cương lĩnh và chiến lược có mối liên quan với nhau đó là: Cương lĩnh có nghĩa rộng hơn chiến lược, thực hiện nội dung cương lĩnh sẽ có nhiều chiến lược mang tính chất thời gian Ví dụ, cương lĩnh vạch cho thời gian khá dài:

30 năm, 50 năm hoặc ngắn hơn; còn chiến lược mang tính lĩnh vực như chiến

lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa…; chiến lược ngành như chiến lược phát triển ngành mía đường, chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô…

Chiến lược có thể hiểu là mưu lược có tính hoàn chỉnh, toàn cục và lâu

dài, sử dụng các nguồn lực có thể huy động nhằm đạt được mục tiêu đề ra Tư tưởng chiến lược phải dựa vào đường lối chung của cương lĩnh; thường dùng

để chỉ đạo, hướng dẫn cho các quy hoạch và kế hoạch phát triển

Quy hoạch phát triển là sự sắp xếp các giải pháp kinh tế - xã hội trên

không gian lãnh thổ và trong một thời gian hạn định để thực hiện mục tiêu chiến lược với cơ cấu đồng bộ và tối ưu hóa Quy hoạch thường nghiên cứu cho một thời kỳ trung hạn (5 năm hoặc hơn), là cầu nối giữa chiến lược (thời gian dài hơn) và kế hoạch (thời gian ngắn hơn) Để bảo đảm tính hợp lý và khả thi, nội dung quy hoạch thường phải thể hiện khả năng cân đối tổng thể giữa các giải pháp và các nguồn lực có thể huy động Tóm lại, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội là việc lựa chọn phương án hợp lý để phát triển và tổ chức kinh tế - xã hội dài hạn trên không gian lãnh thổ nhất định

Kế hoạch phát triển là sự cụ thể hóa các giải pháp quy hoạch phân bổ

theo thời gian, dưới hình thức các đề án, dự án được cân đối tương đối cụ thể bằng các nguồn lực sẵn có và các cơ chế chính sách phù hợp để động viên các khả năng phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu phát triển chung Kế hoạch là công cụ quan trọng để tiến hành các hoạt động quản lý và ra quyết định cụ thể

về kinh tế - xã hội, là cơ sở để thực hiện các đề án, dự án và chương trình phát triển

Chương trình đồng bộ có mục tiêu là chương trình được vạch ra không

phụ thuộc vào thời gian định kỳ của kế hoạch dài hạn, ngắn hạn để thực hiện một hoặc một số mục tiêu cụ thể nào đó hoặc mục tiêu cấp bách phát triển kinh tế - xã hội nhằm tạo ra một sự chuyển biến cục bộ; từ đó làm tiền đề cho

phát triển chung

Qua phân tích trên thấy rõ, cương lĩnh, chiến lược, quy hoạch và kế hoạch đều thuộc về một dòng kế hoạch hoá, đều đi từ mục tiêu đến các giải pháp thực hiện

Điểm khác nhau: Độ dài thời gian, mức độ khái quát, định tính, định lượng, điều kiện khống chế, chỉ đạo.Chiến lược không chi tiết, cụ thể như kế hoạch, vì vậy, không thể thay thế cho nhau hoặc trùng lặp với nhau

1.2.1.1.2 Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội:

Phát triển kinh tế là quá trình đạt đến một nền kinh tế có chất lượng ngày càng cao từ trong nội bộ tổ chức và trang bị kỹ thuật, quản lý sản xuất kinh doanh, đồng thời gắn liền với sự tiến bộ xã hội và là cơ sở để tạo nên các thành tựu của sự tiến bộ xã hội, được phản ánh bằng các chỉ tiêu phát triển kinh tế quốc dân Phát triển kinh tế là một vấn đề phức tạp, đa dạng với thực chất là việc nâng cao chất lượng sống của cộng đồng và các giá trị xã hội khác Nó được thể hiện trên hai mặt cơ bản là sự tăng trưởng về kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân, tiến bộ xã hội và bản sắc văn hóa dân tộc

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội được xem là một công cụ nhằm tác động đến bản chất của quá trình phát triển của một hệ thống kinh tế - xã hội; phải có tác dụng làm thay đổi hệ thống kinh tế - xã hội, từ những thay đổi

về lượng đưa đến thay đổi quan trọng về chất của hệ thống Thay đổi về mục tiêu, cơ cấu và cơ chế hoạt động của hệ thống kinh tế - xã hội, tạo ra những tính chất mới cho hệ thống kinh tế - xã hội Việc đánh giá sự thay đổi này đòi hỏi phải có một thời gian đủ dài, tùy theo những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể Hệ thống kinh tế nhỏ hơn như ngành, vùng lãnh thổ, địa phương… cũng

có những biến đổi tương tự, nhưng ở phạm vi hẹp hơn, thời gian có thể ngắn hơn

Chiến lược trung hạn, chiến lược dài hạn và nội dung chiến lược phải xác định được điểm bắt đầu và mục tiêu cần đạt đếntrong một giai đoạn phát triển, cần xây dựng các thể chế và tận dụng yếu tố thị trường nhằm đạt được các mục tiêu phát triển, đặc biệt, trong quá trình xây dựng chiến lược phải tính đến khía cạnh vĩ mô, vi mô và các yếu tố chính trị xã hội của mục tiêu phát triển, đồng thời phải chỉ ra cần phải làm gì để đạt được các mục tiêu đã

đề ra

Thông thường, một chiến lược phát triển có thể mô tả như bản phác thảo quá trình phát triển nhằm đạt được những mục tiêu đã định cho một thời kỳ; nó hướng dẫn việc huy động và phân bố các nguồn lực Như vậy, có thể nói chiến lược cung cấp tầm nhìn mong muốn của quá trình phát triển và đề ra các biên pháp tiến hành một cách nhất quán Chiến lược là cơ sở tiền đề cho các kế hoạch phát triển toàn diện, ngắn hạn và trung hạn, hoặc là nhận thức tổng quát không bị ràng buộc về những triển vọng, thách thức và những đáp ứng mong muốn của người xây dựng chiến lược trong thời kỳ đó

Tóm lại, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội là một bản luận cứ có cơ

sở khoa học, xác định mục tiêu và đường hướng phát triển cơ bản trong khoảng thời gian dài, là căn cứ để hoạch định các chính sách và kế hoạch phát triển Chiến lược xác định tầm nhìn của một quá trình phát triển mong muốn

sự nhất quán về con đường và các giải pháp cơ bản để thực hiện

Nhiệm vụ chiến lược kinh tế - xã hội thể hiện cương lĩnh và đường lối của Đảng thông qua các biện pháp, chính sách lớn có tính chất phương hướng

và lộ trình thực hiện Các mục tiêu và nhiệm vụ có khi được thể hiện bằng các chỉ tiêu định lượng, chất lượng

Đối tượng và nội dung nghiên cứu chiến lược kinh tế - xã hội là tổng

kết, đánh giá các vấn đề liên quan đến sự tiến bộ về kinh tế và xã hội, đến hoàn thiện các quan hệ sản xuất, đến sự phân bố và quy hoạch lại dân cư, đến

sự phân công lại lao động xã hội, đào tạo đội ngũ lao động nắm được các kỹ năng, kỹ thuật mới, đến phát triển nông thôn - đô thị… Chiến lược kinh tế -

xã hội cần nghiên cứu những vấn đề đòi hỏi phải giải quyết trong thời gian dài như việc hình thành những ngành và phân ngành mới, xây dựng các ngành mà các kế hoạch hàng năm, năm năm không nghiên cứu được; xây dựng các tổ hợp sản xuất; hình thành các vùng, các đặc khu kinh tế- tổng hợp và chuyên môn hóa trên trên một địa bàn hành chính Chiến lược kinh tế - xã hội còn dự kiến các các công trình lớn về điện, khai thác mỏ, thủy lợi,… Chiến lược kinh tế - xã hội còn phải nghiên cứu các xu hướng biến đổi của thị trường trong và ngoài nước; các khả năng mở rộng quan hệ kinh tế, thay đổi cơ cấu xuất nhập khẩu, thực hiện chính sách "mở cửa có tổ chức" đảm bảo phát triển kinh tế cao, bền vững Chiến lược kinh tế - xã hội cũng chú trọng bảo vệ và cải tạo môi trường sinh thái, tổ chức phát triển mạng lưới giao thông, năng lượng thống nhất trên một địa bàn hành chính; phát triển kết cấu hạ tầng theo yêu cầu của tăng trưởng, cơ cấu kinh tế sẽ hình thành nhằm phục vụ sản xuất

và đời sống

Một trong các vấn đề quan trọng nhất của chiến lược kinh tế - xã hội là chiến lược quản lý nhằm phát huy cao khả năng sáng tạo và năng động của con người trong một nền kinh tế sản xuất hàng hóa ngày càng phát triển, của thời đại công nghiệp mới với các kỹ thuật mới

Về cơ bản, các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội bao gồm các bộ phận cấu thành sau:

1- Bối cảnh phát triển: Có thể bao gồm bối cảnh trong nước, bối cảnh ngoài nước Qua đó rút ra những yếu tố thuận lợi, không thuận lợi

2- Mục tiêu phát triển: Xác định các đích phải đạt tới

3- Những tư tưởng, quan điểm chỉ đạo có tầm chiến lược (những kế sách, mưu kế, );

4- Giải pháp chiến lược;

5- Kế hoạch thực thi chiến lược (có thể là chương trình hành động) Trong thực tế, tùy thuộc vào nội dung, tính chất, phạm vi đề cập, mà các chiến lược có hình thức kết cấu khác nhau; phổ biến có các dạng sau:

* Dạng 1:

- Nhận định chiến lược về bối cảnh (những cơ hội, thách thức)

- Mục tiêu, đường lối phát triển (đường lối chung, mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể)

- Các quan điểm phát triển

- Các giải pháp

* Dạng 2:

- Mục tiêu phát triển (mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể)

- Quan điểm và nguyên tắc phát triển

- Phương pháp phát triển

- Các giải pháp

* Dạng 3:

- Quan điểm và nguyên tắc phát triển

- Phương hướng phát triển

- Mục tiêu phát triển (mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể)

- Các giải pháp

* Dạng 4:

- Quan điểm và phương pháp phát triển

- Mục tiêu phát triển (mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể)

1.2.1.1.3 Xây dựng chiến lược phát triển kinh tế là quá trình nghiên

cứu có tính chiến lược, với cách tiếp cận và tầm nhìn dài hạn; đề xuất những phương thức thực hiện mang tính khả thi các chính sách phát triển đã nêu ra; Kết quả của quá trình xây dựng chiến lược là chiến lược phát triển của tổ chức kinh tế - xã hội cụ thể nào đó Xây dựng chiến lược thường được thực hiện cho khoảng thời gian ngắn nhất là 5 năm

Hay nói một cách đơn giản hơn là chúng ta đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi: Chúng ta đang ở đâu? (Hiện trạng) Chúng ta muốn tiến đến đâu? (Dự kiến tiến bộ trong tương lai) Làm thế nào để tiến đến đó? Nhận biết tiến độ thực hiện bằng cách nào?

Trọng tâm của xây dựng chiến lược là phân tích tương lai, được xây dựng dựa trên những phỏng đoán theo dạng kịch bản Nó bao gồm các giải pháp chiến lược để đạt được mục tiêu, dựa trên khả năng và năng lực hiện tại

và những biến động của môi trường xung quanh, nhằm đảm bảo cho tổ chức/đơn vị/địa phương có được những tiến bộ như mong muốn

Xây dựng chiến lược là một quá trình, luôn biến động và không bị đóng khung trên lý thuyết theo giai đoạn hay theo ý chí ở tầm nhìn dài hạn Quá trình xây dựng chiến lược quan trọng hơn bản thân văn kiện kế hoạch chiến lược Như vậy, văn kiện quy hoạch, xây dựng chiến lược là một văn bản động, luôn được cập nhật và bổ sung trong suốt quá trình xây dựng và thực hiện

Các nguyên tắc cơ bản trongxây dựng chiến lược phát triển kinh tế:

• Hoạch định chiến lược phải tạo cơ hội và điều kiện để có thể bổ sung các ý tưởng và các cách tiếp cận mới, trong suốt quá trình xây dựng và thực hiện kế hoạch chiến lược

• Xây dựng hệ thống giám sát thực hiện và đánh giá kết quả

Xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội có 2 tác dụng quan trọng:

Thứ nhất, Có nhiều thời gian, trí tuệ, sáng suốt để tìm hiểu, so sánh, cân

nhắc cho các quyết định lựa chọn trước tương đối chính xác về kinh tế - xã hội trong tương lai của chủ thể;

Thứ hai, có các cơ sở, căn cứ cụ thể, chính xác hơn cho việc chuẩn bị

trước tất cả những gì cần thiết để chủ động thực hiện thành công các mục tiêu, hoạt động kinh tế - xã hội trong tương lai

Đề tài này nghiên nhiều về chiến lược kinh tế Xây dựng chiến lược kinh tế là công tác tiền kế hoạch, có ý nghĩa to lớn, có vai trò quyết định quan cho việc định hướng cụ thể cho việc xây dựng kế hoạch dài hạn, ngắn hạn cũng như việc xử lý các vấn đề kinh tế - xã hội trước mắt

1.2.1.2 Đặc điểm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội có ba đặc trưng chủ yếu là:

- Đưa ra tầm nhìn dài hạn(Không phải là những mục tiêu, giải pháp cụ thể, ngắn hạn)

- Làm cơ sở tiền đề cho các hoạch định phát triển kinh tế - xã hội về sau

- Khách quan, có căn cứ khoa học, không chỉ dựa vào mong muốn chủ quan của người xây dựng chiến lược

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội có những đặc điểm riêng được thể hiện trong các mối quan hệ đa dạng như sau:

- Mối quan hệ giữa các yếu tố vật chất và phi vật chất trong chiến lược

Có quan niệm nhấn mạnh yếu tố các nguồn lực vật chất là cơ sở quan trọng nhất để lựa chọn mục tiêu và các giải pháp chiến lược Chiến lược không phải là mong muốn chủ quan mà phải được xác định trên cơ sở xem xét tiềm năng, lợi thế, hạn chế rất cụ thể của địa phương Do đó, mục tiêu chiến lược phải đảm bảo sát thực tiễn, không chủ quan duy ý chí Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào yếu tố nguồn lực vật chất thì không thể đánh giá một cách đầy đủ và xác đáng thực trạng của địa phương, từ đó cần phải đảm bảo đánh giá triệt để vai trò của các yếu tố phi vật chất khác như: kinh nghiệm thực tiễn, cơ cấu, cơ chế chính sách, các lợi thế so sánh, môi trường v.v

- Mối quan hệ giữa định hướng, định tính, định lượng của chiến lược

Việc xác định mục tiêu chiến lược cần đặt trong quãng thời gian nhất định, điều này đòi hỏi phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa các mặt: định hướng, định tính và định lượng Định tính của chiến lược thực chất là khái quát của định lượng Khía cạnh định tính của chiến lược được thể hiện rõ nhất từ sự biến đổi về chất của một nền kinh tế - xã hội, do đó, chiến lược cần phải tạo ra những biến đổi nhất định về lượng, nếu không thì chiến lược chỉ còn là những quan điểm và tư tưởng phát triển, không còn khả thi Tính toán định lượng trong chiến lượcchỉ ở mức độ tổng thể những yếu tố quan trọng nhất tác động đến quá trình phát triển, đặc biệt là các mục tiêu tăng trưởng kinh tế và cân đối vĩ mô như: tăng trưởng về dân số và lao động; tăng trưởng GRDP và tăng trưởng về giá trị gia tăng các khu vực nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ; nguồn vốn đầu tư xã hội, xuất - nhập khẩu, tỷ lệ tích lũy; định hướng sự phân

bổ nguồn lực vào các lĩnh vực ưu tiên,.v v Chính nhờ sự tính toán định

lượng này mà chiến lược thể hiện được tính khả thi của nó, khác với các văn kiện như cương lĩnh hoặc đường lối không cần đến những tính toán này Tuy nhiên, việc tính toán định lượng trong chiến lược không quá chi tiết, đầy đủ, chính xác như trong quy hoạch, kế hoạch, kể cả kế hoạch định hướng trong cơ chế thị trường

Tính toán định lượng của chiến lược là rất cần thiết, tuy nhiên trước hết là chiến lược phải có những định hướng đúng, trong đó bao gồm việc chọn đúng vấn đề, con đường và giải pháp chiến lược Do chiến lược mang tính chọn lựa cao nên cần kết hợp tất cả các yếu tố vật chất và phi vật chất để xác định mục tiêu và giải pháp Yêu tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội luôn có vai trò quyết định, quá trình xây dựng chiến lược cần định hướng tối ưu biện pháp khơi dậy nhiệt tình và trí tuệ của con người như nguồn lực vật chất quan trọng của chiến lược

Hiện nay, xoay quanh vấn đề định hướng, định tính và định lượng trong xây dựng chiến lược vẫn có những ý kiến khác nhau Có quan điểm cho rằng việc xây dựng chiến lược phải có đủ căn cứ tính toán định lượng chi tiết, quan điểm khác lại cho rằng chiến lược cần có tầm khái quát cao hơn, bớt cụ thể hơn Tuy nhiên, theo tác giả thì việc đòi hỏi chiến lược phải tính toán rất cụ thể với đầy đủ căn cứ định lượng về yếu tố nguồn lực, nhất là đối với nguồn vốn bên ngoài là điều chưa thể làm ngay được Hơn nữa việc tính toán định lượng cụ thể sẽ được giải quyết trong khi xây dựng kế hoạch 5 năm và hằng năm Mặt khác, đòi hỏi chiến lược phải khái quát hơn nữa có thể dẫn đến sự trùng lặp nhiều hơn với cương lĩnh, đường lối và thiếu tính cụ thể cần thiết của chiến lược

Từ thực tiễn xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển, giới chuyên gia cũng rút ra kinh nghiệm quan trọng là chiến lược cầnmềm dẻo, linh hoạt,

nhất là đối với các mục tiêu và giải pháp đã được lượng hóa, để thích ứng với những biến đổi không lường trước của môi trường quốc tế, của tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, những tác động bất thường của thiên tai…

- Mối quan hệ giữa giải quyết các vấn đề trước mắt và lâu dài

Thông thường, chiến lược chỉ đặt ra và giải quyết những vấn đề có thời gian dài hoặc tương đối dài trong trường hợp tình hình kinh tế - xã hội và chính trị ổn định, phát triển bình thường Tuy nhiên, trên thực tế, có nhiều trường hợp không đơn giản như vậy Trong điều kiện kinh tế - xã hội có các yếu tố mới, cả tiêu cực hoặc tích cực, thì việc hoạch định chiến lược phát triển phải thích ứng với tình hình mới đó, phải định ra mục tiêu và giải pháp có tính tình thế để khắc phục tình trạng trước mắt, đưa vào quỹ đạo ổn định, từ đó mới có điều kiện phát triển lành mạnh, đạt hiệu quả cao Lấy ổn định và phát triển làm điều kiện tiền đề để hướng tới những mục tiêu trước mắt và lâu dài Tiếp theo cần lựa chọn những giải pháp đáp ưng yêu cầu và điều kiện thực tế trong từng giai đoạn ngắn, xác định từng bước đi để đạt tới mục tiêu cụ thể trong mỗi bước; đồng thời đề ra những giải pháp chung bao trùm toàn bộ quá trình thực hiện chiến lược Trong thực tế các mục tiêu hòa quyện, đan xen vào nhau, từ đó đòi hỏi phải có sự lý giải và những giải pháp phù hợp Đây là một vấn đề rất quan trọng trong phương pháp luận xây dựng chiến lược

1.2.1.3 Vai trò của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội

Trong thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội đã nảy sinh những yêu cầu cấp bách về nghiên cứu một cách toàn diện, bao quát về chiến lược phát triển,

từ đó đặt ra vai trò quan trọng của chiến lược trong quá trình phát triển kinh tế

- xã hội:

- Quá trình phát triển của mỗi nước, của mỗi vùng miền, địa phương có

những đặc thù khác nhau, không phải là một quá trình tự phát, mà là một quá trình có định hướng trong một tầm nhìn bao quát, lâu dài để hướng tới mục tiêu đã lựa chọn

- Các nguồn lực ngày càng khan hiếm, đòi hỏi phải có chiến lược huy động, phân bố và phối hợp một cách tốt nhất để tạo ra hiệu quả cao nhất

- Cơ chế thị trường có những hạn chế, nhất là về định hướng mục tiêu

và bảo đảm sự cân đối trong hệ thống kinh tế và bảo đảm mục tiêu xã hội, cho nên Nhà nước, các tổ chức hay cá nhân phải xác định mục tiêu, con đường phát triển mong muốn và tạo ra môi trường và các điều kiện tương ứng để thực hiện, cũng tức là hoạch định chiến lược

- Chiến lược cung cấp tầm nhìn và khuôn khổ tổng quát, là bản lề cho việc xây dựng và phát triển các văn bản hoạch định ở các cấp thấp hơn, là cơ

sở cho việc xây dựng chính sách, quy hoạch, kế hoạch trung hạn, ngắn hạn, cho việc thực hiện các quan hệ hợp tác, xúc tiến đầu tư một cách chủ động và

có hiệu quả

1.2.1.4 Các loại hình chiến lược

Có thể căn cứ vào nhiều cách tiếp cận hay các yếu tố ảnh hưởng để chia chiến lược ra làm nhiều loại khác nhau:

Theo hoàn cảnh lịch sử và trình độ phát triển: tùy vào từng gia đoạn của quốc gia, địa phương, gắn với yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ theo từng giai đoạn mà có các chiến lược như: chiến lược sau thời kỳ kết thúc chiến tranh, chiến lược khôi phục kinh tế, chiến lược tự do hóa kinh tế…

Theo các mục tiêu chính cần đạt được của chiến lược: Chiến lược vượt qua tình trạng đói nghèo, chiến lược giảm bớt thất nghiệp tiến tới toàn dụng lao động…

Căn cứ vào nguồn lực: Chiến lược dựa vào nội lực, chiến lược dựa vào ngoại lực, chiến lược kết hợp nội lực và ngoại lực…

Căn cứ vào mô hình cơ cấu kinh tế: Chiến lược lựa chọn các ngành mũi nhọn, chiến lược phát triển ngành mang lại hiệu quả nhanh nhất, nhiều nhất, chiến lược hướng về xuất khẩu, chiến lược phát triển tổng hợp và cân đối…

Ngoài ra, nếu xem các cơ quan hành chính nhà nước các cấp là một tổ chức đặc biệt với việc sử dụng quyền lực công và sự phân chia về địa giới hành chính thì cũng có thể vận dụng các lý thuyết về chiến lược cạnh tranh hiện đại để tranh thủ, xúc tiến đầu tư, phát triển thế mạnh địa phương, tạo sự đột phá Phát triển vượt bậc so với các địa phương cùng cấp như là chiến lược trọng tâm hóa, chiến lược dẫn đầu về chi phí thấp, chiến lược khác biệt hóa, thu hẹp, lược bỏ…

1.2.2 Nô ̣i dung xây dựng chiến lươ ̣c phát triển kinh tế

Nội dung cơ bản trong xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương bao gồm: 1) Phân tích, đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển kinh tế địa phương; 2) Xác định tầm nhìn; 3) Xác định mục tiêu chiến lược; 4) Lập phương án chiến lược

1.2.2.1 Phân tích, đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển kinh tế địa phương

Phân tích, đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển kinh tế địa phương là việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu cần thiết để làm rõ các các yếu nguồn lực và hiện trạng phát triển kinh tế địa phương, trong đó:

- Phân tích tiềm năng phát triển kinh tế địa phương là việc làm rõ các lợi thế về các nguồn lực của địa phương và khả năng thai thác, sử dụng nó

trong thời kỳ kế hoạch

- Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế - xã hội là xác định rõ trình độ thực tế của nền kinh tế địa phương trong mối tương quan với các địa phương khác trong vùng và cả nước thông qua các chỉ tiêu cơ bản như: Tăng trưởng kinh tế, cơ cấu ngành, môi trường đầu tư, công nghệ,… tại thời điểm hiện tại

Việc phân tích, đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển kinh tế địa phươngmang đến cái nhìn rõ nét nhất về địa phương trong mối tương quan với các địa phương khác về các vấn đề kinh tế - xã hội cơ bản như: Các nguồn lực phát triển, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, môi trường kinh doanh, các thị trường tiêu thụ cơ bản cả trong quá khứ và hiện tại Các đánh giá này là các căn cứ quan trọng cho việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế địa phương trong tương lai

Việc phân tích, đánh giá tiềm năng, thực trạng phát triển kinh tế địa phương cần được thực hiện một cách có chủ đích, hướng đến các nội dung quan trọng, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Tránh việc mô tả chung chung về các nguồn lực trong đánh giá tiềm năng hay báo cáo các thành tích và khó khăn trong đánh giá hiện trạng Do đó, các nội dung đánh giá cần đạt được các yêu cầu cơ bản sau:

- Phân tích sự tác động của các yếu tố tiềm năng đến phát triển kinh tế -

xã hội của địa phương cả hiện tại và trong tương lai (tác động gì? Mức độ như thế nào? đến phát triển kinh tế - xã hội địa phương)

- Cần chỉ rõ các điều kiện để có thể khai thác và phát huy các yếu tố tiềm năng trong tương lai

- Quá trình đánh giá sự phát triển của địa phương cần được đặt trong tương quan với các địa phương khác trong khu vực và trên thế giới

- Nêu bật được mức độ cạnh tranh của địa phương so với các địa phương khác trong cả nước và quốc tế trong điều kiện hội nhập

- Rút ra những bài học của địa phương thời gian qua Xác định những điểm cần phát huy hoặc khắc phục trong thời gian tới

- Những kết quả rút ra từ phân tích, đánh giá hiện trạng phát triển phải

là một trong những cơ sở để đề ra mục tiêu và phương hướng cần khắc phục hoặc phát huy trong giai đoạn tới

Việc phân tích, đánh giá toàn diện về tiềm năng và thực trạng phát triển kinh tế địa phương cần làm rõ nội dung về 04 loại nguồn lực: Con nguời và xã hội, tài chính, vật chất và tự nhiên Hơn nữa, các đánh giá cần phân tích được các mối quan hệ và các tổ chức ở địa phương, và giữa địa phương với các vùng khác trong nước và trên thế giới Các phân tích này thể hiện các số liệu kinh tế trong quá khứ và hiện tại, làm cơ sở cho việc nhận biết và xác định ưu tiên các vấn đề quan trọng trong xây dựng các kế hoạch phát triển tương lai Các nội dung cụ thể bao gồm những kinh nghiệm lịch sử trong phát triển kinh

tế - xã hội trong khoảng thời gian 10 năm liền kề với thời điểm xây dựng chiến lược Đồng thời, kinh nghiệm phát triển của các địa phương khác có điều kiện tương đồng, ví dụ như tại các nước đang phát triển, có sự tác động của nhân tố mới… Những kinh nghiệm này chính là giá trị lớn làm căn cứ, tham khảo, rút kinh nghiệm khi xây dựng chiến lược

Xác định điểm xuất phát về kinh tế - xã hội là đánh giá thực trạng thời điểm mở đầu chiến lược, trả lời các câu hỏi: Nền kinh tế đang ở giai đoạn, trình độ nào trong tiến trình phát triển và so sánh với các địa phương khác

Đánh giá, dự báo các nguồn lực, các lợi thế so sánh và môi trường phát triển trong giai đoạn chiến lược, bao gồm các yếu tố: Vị trí địa lý, tài nguyên

thiên nhiên, dân số và lao động, cơ sở vật chất - kỹ thuật…Đánh giá và dự báo các điều kiện bên ngoài như tác động của các nhân tố bên ngoài

Từ đánh giá điều kiện nêu trên, làm rõ các thuận lợi, thời cơ và khó khăn thách thức đối với sự phát triển trong thời gian tới nhằm đưa ra được định hướng, viễn cảnh của địa phương trong tương lai xác định, đưa ra được các mục tiêu chiến lược, các phương án chiến lược thích hợp

1.2.2.2 Xác định tầm nhìn

Xác định Tầm nhìn của địa phương chính là đi tìm câu trả lời cho câu hỏi: Tương lai chúng ta muốn đi đến đâu? Đó là một bức tranh toàn cảnh mà địa phương hình dung về tương lai mơ ước của chính mình Tầm nhìn của một địa phương chỉ ra cho chúng ta những giá trị nào là cốt lõi và những nguyên tắc nào là cơ bản nhất được địa phương nhấn mạnh nhất, coi đó là bản sắc riêng, là một hướng đích mà địa phương muốn phấn đấu đạt đến trong tương lai Tuyên bố về Tầm nhìn phải trả lời được câu hỏi: Diện mạo của địa phương sẽ ra sao trong tương lai? Ví dụ, tầm nhìn của thành phố Sydney thuộc Ôxtraylia là: The City of Cities - A Plan for Sydney’s Future Sydney - Thành phố của những thành phố

Các giá trị mà Sydney công bố, bao gồm:

thác sức mạnh của trí tuệ, phát huy sự sáng tạo của người dân và chính quyền địa phương trong việc chùng nhau tìm cách khắc phục những trở ngại hiện tại

để phấn đấu đạt được tương lai tươi sáng, cổ vũ và hỗ trợ cho các sáng kiến

về phát triển kinh tế của mọi thành phần kinh tế tại địa phương

Tầm nhìn là ngọn đèn hải đăng định hướng cho mọi hoạt động của tất

cả thành phần kinh tế, các bên hữu quan trong cộng đồng địa phương Nó không những định hướng cho các quyết định của lãnh đạo địa phương mà còn

là căn cứ để người dân địa phương theo dõi, kiểm chứng các quyết định của lãnh đạo có phù hợp với chiến lược chung đã được địa phương thống nhất hay không

Đặc biệt, nếu trong quá trình xác định tầm nhìn chiến lược của địa phương, các nhà lãnh đạo kêu gọi được sự đồng thuận của người nhân dân địa phương thì sẽ là mũi tên trúng hai đích, vừa có được Tầm nhìn đúng đắn, vừa củng cố sự đoàn kết và niềm tự hào của nhân dân, gắn kết mọi thành phần và các tổ chức ở địa phương trong việc lập kế hoạch trong tương lai, giúp họ hiểu được và tôn trọng các giá trị và các ưu tiên của nhau

1.2.2.3 Xác định mục tiêu chiến lược

Sau khi xác định tầm nhìn chiến lược, bước tiếp theo cụ thể hơn để đi đến câu trả lời cho câu hỏi: Chúng ta muốn đi đến đâu? chính là xác định mục tiêu chiến lược, hay nói cụ thể hơn, là xác định điểm mốc cần đạt được trong từng khoảng thời gian nhất định để từng bước biến Tầm nhìn thành hiện thực Mục tiêu chiến lược cần bám sát thực trạng và trực tiếp giải quyết những vấn

đề bức xúc nổi cộm tại địa phương Khi đọc Mục tiêu chiến lược, ta sẽ biết rõ

trong những khoảng thời gian sắp tới (ngắn, trung và dài hạn), địa phương

muốn đạt được những thành quả cụ thể gì

Việc quan tâm đến các cấp mục tiêu có ý nghĩa quan trọng Lý do,

Thứ nhất, "đó là cách để tư duy lập chiến lược không chỉ chú trọng đến

đầu vào hoặc các hoạt động mà còn cần phải biết rõ những hoạt động đó có tạo ra được đầu ra như mong muốn không, đầu ra đó có phát huy được tác dụng trong thực tế để đạt đến mục đích cuối cùng hay không Nói cách khác, mục tiêu là cốt lõi của mọi phương án chiến lược"

Thứ hai, "quan tâm đến các cấp mục tiêu sẽ giúp nhà chiến lược có cái

nhìn tổng thể về công việc mình làm và công việc của các ban, ngành khác cần hỗ trợ để đạt mục tiêu lâu dài Do đó, tính phối hợp trong hoạt động giữa các cơ quan, tổ chức sẽ cao hơn"

Thứ ba, "nó sẽ tăng được tính trách nhiệm của chính quyền địa phương

khi sử dụng ngân sách nhà nước vào các chương trình, dự án Chính quyền sẽ phải biện minh được vì sao đầu tư vào lĩnh vực này, bằng cách này mà không phải lĩnh vực khác, cách khác Nhờ đó, việc sử dụng ngân sách hạn hẹp sẽ thận trọng và có hiệu quả cao hơn"

Thứ tư, "mục tiêu sẽ là tiêu chí quyết định cho việc thực hiện chiến

lược sau này Chúng đóng vai trò làm bản liệt kê danh mục các vấn đề cần kiểm tra nhằm đảm bảo chắc chắn rằng các phương án chiến lược được thiết

kế để thực sự đáp ứng các mong đợi của địa phương"

1.2.3.3 Lựa chọn chiến lược

Xác định các phương án chiến lược là nhiệm vụ quan trọng nhất của quá trình lập chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Phương án chỉ ra những con đường khác nhau để biến tầm nhìn và mục tiêu của chiến lược thành hiện thực Các phương án chiến lược là những sản phẩm dễ nhìn thấy nhất của quá trình lập chiến lược

Nếu không hình thành phương án chiến lược, địa phương sẽ không thể hình dung hết các khả năng có thể trong việc hướng tới các mục tiêu phát triển của mình, do đó không có sự lựa chọn thích hợp nhất cho việc huy động tiềm năng và nguồn lực cho phát triển kinh tế Thực tế cho thấy, xây dựng chiến lược hay lập kế hoạch không dựa trên cơ sở xem xét các phương án chiến lược sẽ dẫn các hành động phát triển của địa phương đi theo những lối mòn định sẵn, không hiệu quả và không có khả năng bứt phá trong quá trình thực hiện các mục tiêu chiến lược

Để hỗ trợ cho việc hình thành các phương án chiến lược, các nhà hoạch định chiến lược thường sử dụng ma trận SWOT Trong đó, sẽ có bốn phương án chiến lược được rút ra từ ma trận SWOT, đó là:

Phương án S/O: Tận dụng cơ hội bằng điểm mạnh

Phương án S/T: Sử dụng điểm mạnh vượt qua thách thức Phương án: W/O: Tận dụng cơ hội với điểm yếu

Phương án: W/T: Biết kết hợp điểm yếu với thách thức để tìm ra cách thức phù hợp

1.2.3 Mục tiêu của chiến lươ ̣c

Những “phép thử” của chiến lược kinh tế

• Vị thế độc đáo đã được phát biểu tường minh chưa?

- Vị thế này có giúp tạo ra hình ảnh tích cực cho vùng/địa phương?

- Vị thế này có tạo cảm hứng cho người dân không?

• Chiến lược có được xây dựng trên cơ sở các điểm mạnh?

- Đây có phải là các điểm mạnh thực sự so với các vùng/địa phương/quốc gia cạnh tranh hay không?

• Chiến lược có phù hợp với xu thế tiến bộ trong khu vực và trên thế giới hay không?

• Chiến lược có khả thi hay không (các điểm yếu mâu thuẫn với chiến lược có thể được khắc phục hay hạn chế không?)

• Cải cách kinh tế có nằm trong một tổng thể bao gồm cả những cải cách chính trị và xã hội hay không?

• Ý chí và sự đồng thuận về chính trị đã sẵn sàng để thực hiện chiến lược hay chưa?

Những “phép thử” của chiến lược kinh tế

• Những ưu tiên chính sách có phù hợp với chiến lược không?

- Sự lựa chọn và thiết kế của các chính sách đặc biệt?

- Trình tự thực hiện chính sách?

• Chiến lược có được truyền đạt một cách rõ ràng tới các đối tượng

có lợi ích hữu quan không?

- Khu vực tư nhân có được tham gia không?

- Bản thân các cơ quan nhà nước có được tổ chức để thực hiện chiến lược này không?

• Có cơ chế phối hợp tổng thể cho chiến lược không?

• Chất lượng của các cơ quan nhà nước và các thể chế khác có đủ để thực thi chiến lược một cách hiệu quả không

• Có các cơ chế đo lường sự tiến bộ và đánh giá/điều chỉnh chiến lược khi kết quả được cải thiện hay các điều kiện khác thay đổi hay không?

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược

Việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương chịu sự chi phối của các nhân tố khác nhau có cường độ tác động không giống nhau, trong đó có các yếu tố chính sau: 1 Năng lực của các lãnh đạo địa phương; 2 chiến lược phát triển kinh tế - xã hội lãnh thổ; 3 thể chế của Nhà nước; 4 văn hóa xây dựng chiến lược

1.2.4.1 Năng lực của các nhà lãnh đạo địa phương

Hoạch định chiến lược là công việc của các nhà lãnh đạo Vì vậy, trình

độ, kiến thức và kỹ năng của các nhà lãnh đạo chính là nhân tố quyết định chất lượng của chiến lược Ở các đơn vị cấp huyện, những người này thường

là Bí thư huyện ủy, Chủ tịch ủy ban nhân dân huyện, các Ủy viên thường vụ huyện ủy, các thành viên thường trực Ủy ban huyện Các nhà lãnh đạo hay quản trị chiến lượccần có tầm nhìn xa, tư duy sâu sắc,biết cách phân tích các thông tin chiến lược, cókhả năng phân tích và dự báo trên cơ sở hệ thống dữ liệu thông tin chiến lượcđể từ đó có dự báo về xu hướng chủ yếu về kinh tế -

xã hội liên quan đến địa phương mình để hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội khả thi

1.2.4.2 Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội lãnh thổ

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện bị chi phối bởi Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cấp tỉnh, cấp vùng Sự chi phối này thể hiện ở quản lý hành chính cũng như tính phụ thuộc và chi phối lẫn nhau trong quá trình phát triển của các khu vực địa lý "Thông thường, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của huyện phải dựa trên chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Theo trật tự hành chính và quản lý nhà nước, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của huyện là sự cụ thể hóa các mục tiêu chiến lược của cấp

tỉnh ở phạm vi huyện."

1.2.4.3 Thể chế của Nhà nước

Thể chế Nhà nước chi phối công tác xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện ởvai trò của người điều tiết nền kinh tế và vai trò quản lý trực tiếp các đơn vị hành chính bằng các quy định Việc xây dựng chiến lược của địa phương chịu sự điều chỉnh của các căn cứ pháp lý và các quy định được hợp thành thể chế của quốc gia Việc hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương sẽ khác nhau tại các nền thể chế khác nhau (Ví dụ như tại Thể chế tạo ra sự tự chủ mạnh cho địa phương khác vớithể chế có tính tập trung cao hơn) Trên bình diện vĩ mô, cách thức hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương sẽ chịu ảnh hưởng bởi cách đánh giá của Nhà nước về các tiêu chí thành công hay thất bại của lãnh đạo địa phương trong điều hành kinh tế - xã hội Chất lượng công tác hoạch định chiến lược sẽ cao hơn nếu Nhà nước tạo lập nên sự cạnh tranh và minh bạch trong đánh giá thành công, thất bại của địa phương trong phát triển kinh

tế - xã hội

1.2.4.4 Văn hóa xây dựng chiến lược

Văn hóa xây dựng chiến lược chính là cách thức tiến hành quá trình hình thành nên chiến lược Thông thường, việc xây dựng chiến lược được thể hiện trong các nghị quyết của Đảng và được thông qua tại các kỳ đại hội, việc soạn thảo chiến lược thường được tiến hành bởi các cơ quan tham mưu hoặc

tổ soạn thảo văn kiện đại hội Do đó, Chiến lược rất hiếm khi có sự phản biện hoặc tư vấn của các tổ chức tư vấn chiến lược hoặc các chuyên gia chiến lược Các lãnh đạo địa phương thường sẽ lựa chọn phương pháp hoạch định, đề xuất mục tiêu chiến lược dưới sức tác động của văn hóa Nếu văn hóa coi trọng sự đồng thuận có thể dẫn đến những phương án chiến lược tầm tầm,

mang nặng sự thỏa hiệp, các phương án mà các nhà hoạch định thường gọi tên là "chiến lược gai quả mít" với nhiều mũi nhọn, nhiều trọng tâm được đặt

ra ngang nhau, không có hướng đi nào đột phá Nếu văn hóa coi trọng sự thay đổi có tính đột phá có thể dẫn đến những phương án chiến lược táo bạo và có tính thách thức Ví dụ, địa phương mang văn hóa có tính chinh phục, dám cạnh tranh để chiến thắng thì công tác hoạch định chiến lược sẽ khác với những địa phương có văn hóa an toàn, chỉ cố gắng không thua kém các địa phương trong vùng

Bước 1: Phát hiện lỗ hổng nghiên cứu

Qua quá trình công tác, tìm hiểu và nghiên cứu về huyện Lộc Hà, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về chiến lược phát triển kinh tế địa phương, có một số vấn đề chưa được đề cập đến đó là:

+ Nội dung công tác xây dựng chiến lược phát triển kinh tế huyện tiếp cận theo quá trình quản lý nói chung; nội dung công tác xây dựng và thực thi chiến lược phát triển kinh tế huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh nói riêng

+ Khái quát các nhân tố ảnh hưởng đến công tác xây dựng và thực thi chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện

Bước 2: Xác định câu hỏi nghiên cứu

Luận văn hướng đến việc trả lời các câu hỏi sau đây:

- Chiến lược phát triển kinh tế là gì? Chiến lược phát triển kinh tế có những đặc điểm nào?

- Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, chiến lược cần đáp ứng những yêu cầu đổi mới nào?

- Chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện là gì? Chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện có vai trò như thế nào đối với hoạt động quản lý của chính quyền địa phương đối và đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương?

- Việc xây dựng và thực hiện chiến lược kinh tế cấp huyện chịu sự tác động chi phối bởi những yếu tố nào?

- Chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện bao gồm những nội dung chính nào?

- Chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện bao gồm những nội dung chính nào?

- Phương pháp nào để có thể sử dụng để đánh giá chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện?

- Huyện Lộc Hà có những tiềm năng phát triển kinh tế nào?

- Thực trạng chiến lược kinh tế huyện Lộc Hà hiện nay như thế nào?

- Các nhà xây dựng chiến lược cần thực hiện những giải pháp nào để hoàn thiện chiến lược phát triển kinh tế của huyện Lộc Hà trong giai đoạn từ nay đến 2030, tầm nhìn 2050?

Cụ thể, để có được dữ liệu thứ cấp, học viên thu thập các công trình nghiên cứu trước có liên quan đến quy hoạch phát triển kinh tế huyện Lộc Hà

đã được công bố như: đề tài nghiên cứu, tạp chí khoa học, các bài viết mang tính nghiên cứu và trao đổi trên các diễn đàn internet, các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước, của tỉnh Hà Tĩnhvà Huyện Lộc Hà có liên quan, các báo cáo, tài liệu của Ủy ban nhân dân tỉnh và các cơ quan khác của huyện Lộc

Hà Sau khi thu thập các tài liệu trên, học viên thực hiện việc sắp xếp, phân loại theo thời gian, theo từng nội dung cụ thể có liên quan đến các phần, mục

trong luận văn để thuận tiện cho việc mã hóa các dữ liệu

Bước 4: Phương pháp phân tích, xử lý dữ liệu

Đối với dữ liệu thứ cấp, học viên thực hiện việc sắp xếp, phân loại theo thời gian và nội dung cụ thể có liên quan đến các phần, mục trong luận văn và tiến hành mã hóa các dữ liệu này theo chủ đề

Ngoài ra, để xử lý dữ liệu học viên còn sử dụng một số phương pháp khác như: Phương pháp thống kê, so sánh,v v từ đó có được những thông tin đầy đủ nhất về thực trạng phát triển kinh tế huyện Lộc Hà

Dựa trên số liệu thứ cấp được thu thập, học viên tiến hành phân tích, đánh giá thực trạng, mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến phát triển kinh tế

- xã hội, các tiềm năng phát triển kinh tế của huyện Lộc Hà; nhận diện những hạn chế và ảnh hưởng của chúng đến công tác lập và triển khai thực hiện quy hoạch phát triển kinh tế huyện Lộc Hà Sau đó, tiến hành đánh giá kết quả đạt được, những tồn tại trong việc triển khai thực hiện chiến lược phát triển kinh

tế của huyện Lộc Hà Tuy nhiên, dữ liệu thống kê chỉ phản ánh các số liệu định lượng, không đủ thông tin phản ánh đầy đủ về đối tượng nghiên cứu

Bước 5: Xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu luận văn

Nghiên cứu về chiến lược phát triển kinh tế nói chung, chiến lược phát triển kinh tế cấp huyện nói riêng là vấn đề rất phức tạp Do phạm vi thu thập

dữ liệu và phạm vi tác động, ảnh hưởng của chiến lược rất rộng, bao trùm lên tất cả các ngành, lĩnh vực, đòi hỏi sự am hiểu, tìm hiểu tỉ mỉ, công phu của người thực hiện

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, học viên thực hiện việc tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên nền tảng cơ sở lý luận của một số ngành khoa học chủ yếu như: Khoa học hành chính, khoa học chính sách

Học viên xác định khung lý thuyết nghiên cứu của luận văn thông qua

mục đích, phạm vi và nội dung nghiên cứu trọng tâm của luận văn đã xác định

trên cơ sở tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài có

liên quan đến quy hoạch phát triển kinh tế cấp huyện, cụ thể như sau:

Quy trình nghiên cứu

Để thực hiện các mục tiêu và nội dung nghiên cứu đã đề ra, luận văn

được tiến hành theo quy trình sau:

Các yếu tố tác động:

- Nhóm yếu tố thuộc môi trường vĩ

mô: Tác động của bối cảnh quốc tế,

trong nước; tác động của môi

trường chính trị, kinh tế, xã hội

- Nhóm các yếu tố thuộc về địa

phương: Chiến lược phát triển kinh

tế - xã hội của tỉnh; vai trò của

chính quyền cấp tỉnh; điều kiện tự

nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh

- Nhóm yêu tố thuộc về người dân

- Góp phần thực hiện thành công mục tiêu phát triển kinh tế của huyện

Chiến lược phát triển kinh tế huyện:

- Chiến lược tổng thể phát triển kinh tế huyện Quy hoạch ngành kinh tế; quy hoạch vùng kinh tế

- Tổ chức bộ máy quản lý thực hiện quy hoạch

- Xây dựng các chính sách thực hiện quy hoạch

- Kiểm tra, đánh giá công tác quy hoạch

Hình vẽ 2.1 Khung lý thuyết nghiên cứu luận văn

Ngoài việc sử dụng các tài liệu thứ cấp phục vụ cho công tác dự báo phát triển kinh tế - xã hội của địa phương thì tác giả còn sử dụng phương pháp phân tích SWOT:

Phương pháp phân tích SWOT được sử dụng tối đa trong quy trình xây dựng, hoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế Trong phạm vi luận văn này, học viên sử dụng phương pháp phân tích SWOT trong việc xác định các vấn đề then chốt có liên quan đến phần đánh giá tiềm năng, thực trạng phát triển kinh tế - xã hội, tạo điều kiện để có cái nhìn tổng quát nhất về sự phát triển của địa phương, xác định được các lợi thể so sánh, dựa vào các kết quả hiện tại để dự báo về tương lai và chỉ ra các mục đích và các

ưu tiên phát triển của huyện Lộc Hà

Nghiên cứu tài liệu trong

nước và nước ngoài

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chiến lược phát triển kinh tế huyện Lộc Hà

Xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển kinh

tế cấp huyện

Thu thập dữ liệu về quy

hoạch phát triển kinh tế

của huyện Lộc Hà

Phân tích, đánh giá

thực trạng phát triển kinh tế huyện Lộc

Hà

Hình vẽ 2.2 Quy trình nghiên cứu chiến lược