Chúng ta có đủ thông minh để biết động vật thông minh đến đâu

Trong khi Uexküll muốn khoa học khám phá và ddihj vị môi trường của nhiều loại, ý tưởng đó đã truyền cảm hứng sâu sắc cho sinh viên của hành vi động vật được biết đến như nhà sinh vật họ

Chúng ta có đủ thông minh để biết động

vật thông minh đến đâu

I Gi ng phép thu t ế ậ

Cái ta quan sát không phải chính thiên nhiên,

Mà thiên nhiên bộc lộ qua phương pháp tìm hiểu của chúng ta

_Werner Heisenberg (1958)

Trở thành côn trùng

Khi đang mở mắt, Geogre Samsa tỉnh dậy trong cơ thể của loài vật không xác định Với bộ xương ngoài cứng cáp, “ thứ côn trung kinh tởm” trốn dưới gầm ghế sofa, bò lên và xuống trên tường và trần nhà, và thứ yêu thích của nó là đồ ăn thối rữa Sự biến hình Geogre tội nghiệp là sự bất tiện và làm cho gia đình anh kinh khiếp đến mức mà cái chết của anh đến như một sự giải thoát

Sự thay đổi đặc tính của Franz Kafla, được xuất bản vào 1915, là một sự mở đầu kì lạ cho một thế

kỷ mà nhân chủng học còn hạn chế Với sự chọn lựa loài vật ghê tởm cho hiệu ứng ẩn dụ, tác giả đã bắt chúng ta chìm đắm ngay từ trang đầu tiên để mường tượng như thế nào khi là một con côn trùng Cũng vào khoảng thời gian đó, Jakob Von Uexküll, một nhà sinh vật học người Đức, đã làm mọi người chú ý

đến quan điểm về động vật, và gọi đó là Umwelt Để minh họa cho ý tưởng mới này ( tiếng Đức cho “

môi trường xung quanh”), Uexküll đã dẫn lối chúng ta qua nhiều thế giới Từng sinh vật cảm nhận môi trường theo cách riêng, theo ông nói Con bọ chét không mắt leo lên thân cây cỏ chờ đợi mùi axit butyric phát ra từ da động vật có vú Vì thí nghiệm đã chứng minh rằng loài nhện này có thể sống thiếu đồ ăn trong mười tám năm, con bọ chét có nhiều thời gian để nhắm một động vật có vú, bám lên nạn nhân của

nó, và ăn thật no bằng dòng máu ấm Sau khi xong, nó sẵn sàng đẻ trứng và kết thúc dòng đời Chúng ta

có thể hiểu được Unwelt của con bọ chét? Dường như cuộc đời của nó quá đơn giản so với của chúng ta,

nhưng Uexküll đã thấy sự đơn giản của nó như một thế mạnh: mục tiêu của nó được ấn ddihj rõ ràng, và

nó đã gặp 1 số trở ngại

Uexküll xét qua các thí nghiệm khác, cho thấy rằng một môi trường đơn lẻ có thể có hàng trăm

thực tế đặc thù cho từng loài Unwelt khá khác biệt so với khái niệm của ecological niche, đây là khái

niệm đến môi trường mà cá thể sinh vật cần có đế sinh tồn Thay vào đó, Unwelt nhấn mạnh vào cá thể

sinh vật chủ thể, chủ quan của thế giới, đại diện cho chỉ một phần nhỏ của tất cả thế giới có ở đây Theo Uexküll, vô số phần “ không được hiểu và không bao giờ được thấy rõ” đổi với tất cả các loài mà tạo nên chúng Một số loài có thể cảm nhận được tia cực tím, ví dụ như, trong khi các loài khác sống trong thế

giới của mùi hương hay là, như chuột chũi mũi sao cảm nhận đường của chúng dưới lòng đất Một số ngồi trên cành sồi, còn một số sống dưới lớp vỏ của cây, trong khi gia đình cáo đào cái hang dưới rễ Từng loài nhận thức cùng cái cây một cách khác nhau

Loài người có thể thử tưởng tưởng Umwelt của các cá thể sinh vật khác Bản thân là một chủng loài với thị giác đạt mức độ cao, chúng ta mua những phần mềm dành cho điện thoại thông minh để biến những hình ảnh đầy sắc màu thành các hình ảnh được nhìn bởi những con người mù loà về màu sắc

Chúng ta có thể đi xung quang với cái bịt mắt trong một Unwelt thị lực suy yếu để tăng sự đồng cảm Trải

ghiệm đáng nhớ nhất của tôi với thế giới ngoại hình tinh, đến từ họ nhà quạ, những thành viên nhở của gia đình quạ Hai trong số chúng bay ra vào cửa sổ của tôi trên tầng bón kí túc xá sinh viên, và tôi có thể nhìn chúng khám phá từ trên cao Khi chúng còn nhỏ và non kinh nghiệm, tôi quan sát chúng, như bao bậc phụ huynh mẫu mực, với sự hiểu biết về chúng Chúng ta nghĩ rằng bay là việc mà loài chim có thể làm mọt cách tự nhiên, nhưng thực chất đó là một kĩ năng mà chúng phải học Hạ cánh là phần khó nhât,

và tôi đã luôn lo rằng chúng sẽ đâm xầm những chiếc ô tô đang chạy Tôi bắt đầu suy nghĩ như một loài chim, định vị môi trường cũng như việc tìm một chỗ hạ cánh hoàn hảo, đánh giá một vật ở xa ( cành cây, ban công) với mục tiêu này trong đầu khi tới được điểm hạ cánh an toàn, những chú chim của tôi sẽ tạo

ra những tiếng gọi vui vẻ “ caw caw”, sau đó tôi sẽ gọi chúng về, và cả quá trình sẽ quay lại điểm bát đầu Đến khi chúng đã trở thành những chuyên gia bay, tôi quan sát một cách thích thú, khi chúng đang tung

hành trên bầu trời như thể tôi đang uốn lượn với chúng Tôi bước vào Unwelt của những chú chim của tôi,

dù đó không được toàn diện

Trong khi Uexküll muốn khoa học khám phá và ddihj vị môi trường của nhiều loại, ý tưởng đó đã truyền cảm hứng sâu sắc cho sinh viên của hành vi động vật được biết đến như nhà sinh vật học, các nhà triết học của thế kỷ trước khá là bi quan Khi Thomas Nagel vào năm 1974, từng hỏi: “ Cảm giác như thế nào khi là một con dơi?” Ông kết luận rằng chúng ta sẽ không bao giờ biết Chúng ta không có cách nào

có thể hiểu được đời sống chủ quan của một loài khác,ý kiến của Thomas Nagel đã không tìm hiểu để biết con người cảm nhận như thế nào khi là một con dơi: ông ấy muốn hiều con dơi cảm thấy như thế nào khi là dơi Cái này thật sự đi quá sự hiểu hiểu biết của chúng ta Bức tường gữa chúng và chúng ta đã được ghi nhận bởi nhà triết học Úc Ludwig Wittgenstein, khi ông ta khằng định hùng hồn rằng: “Nếu như một con sư tử có thể nói được, thì chúng ta cũng không thể hiểu được nó.” Một số học giả cảm thấy bị xúc phạm, phê bình Wittgenstein không hiều biết về sự tinh tế của giao tiếp động vật, nhưng mấu chốt của lời nói của ông đó là tại vì trải nghiệm của chúng ta quá khác biệt so với của con sư tử, chúng ta sẽ khong thể hiểu được vua của muôn loài ngay khi nó nói bằng tiếng mẹ đẻ của chúng ta Thực tế thì sự suy nghĩ của Wittgenstein đã mở rộng cho những người với văn hóa khác biệt so với chúng ta, thậm chí nếu chúng ta biết được ngôn ngữ của họ, thì cũng khó mà có thể tự tin giao tiếp Quan điểm của ông đó là khả năng hạn chế của chúng ta đối với việc hiểu được cuộc sống bên trong của người khác, cho dù đó là người

ngoại quốc hay giống loài khác Thay vì giải quyết vấn đề khó hiểu này, tôi sẽ tập trung vào thế giới mà các loài vật sống trong đó, và cách chúng điều hướng sự phức tạp đó Dù chúng ta không cảm nhận những

gì chúng cảm nhận, chúng ta vẫn có thẻ thử bước ra khỏi Unwelt hạn hẹp của mình và đem trí tưởng

tưởng vào đó.Thực tế thì, Nagel đã không có thể viết được ý nghĩ sắc sảo của mình nếu ông không nghe được định vị âm thanh của loài dơi, cái mà được phát hiện chỉ được tìm ra khi các nhà khoa học thử tưởng tưởng thế nào khi là một con dơi và đã thực tế thành công Đó là một trong những thành tựu của nhân loại chúng ta khi suy nghĩ ngoài nhận thức của chúng

Là một sinh viên, tôi thích thú lắng nghe khi Sven Dijkgraaf, trưởng khoa tôi ở Đại Học Utrecht,

kể câu chuyện làm thế nào, khi khoảng tuổi tôi, ông ấy là một trong số ít người trên thế giới có thể nghe được những cú nhấp chuột nhẹ mà đi kèm là tiếng kêu siêu âm của con dơi Giáo sư có một thính giác phi thường Hơn một thế kỷ, loài dơi mù lòa được cho biết đến vẫn có thể tự tìm đường và đáp xuống an toàn trên những bức tường và trần nhà, trong khi đó con dơi điếc không thể Một con dơi không thể nghe chả khác gì người mù cả Chẳng ai có thể hiểu một cách trọn vẹn cơ chế này, và khả năng của dơi đã vô tình được cho là “giác quan thứ sáu” Các nhà khoa học không tin vào cái gọi là ngoại cảm, tuy nhiên, thay vào đó Dijkgraaf phải nghĩ ra một giải thích thay thế khác Từ khi ông ấy có thể định vị được những tiếng kêu của dơi, và đã nhận thấy rằng tỷ lệ ngày càng tăng cao khi chúng gặp những vật cản, ông ấy cho rằng những tiếng kêu đó giúp chúng đi qua các môi trường Nhưng vẫn luôn có một sự tiếc nuối trong giọng nói của ông về sự thiếu công nhận mà ông ấy nhận được với tư cách là người tìm được định vị tiếng vang

Danh dự đã được trao cho Donald Griffin, và đúng như vậy Được hỗ trợ với thiết bị co thể định

vị sóng âm trên khoảng 20kHz của phạm vi thính giác của con người Nhà động vật học Mỹ này đã tiến hành một thí nghiệm tối ưu, minh họa thêm rằng định vị tiếng vang không chỉ là hệ thông cảnh báo va chạm Sóng siêu âm tìm và định vị con mồi, từ bướm đếm to lớn đến co ruối bé tí Dơi sở hữu một công

cụ săn mồi đa năng đáng kinh ngạc

Không thắc mắc khi ông ấy trở thành người chiến thắng đầu tiên của nhận thức động vật một thuật ngữ được cho rằng là phép nghịch hợp cho đến tận những năm 1980 Bởi vì những gì khác là

nhận thức nhưng xử lí thông tin? Nhận thức là quá trình biến đổi tinh thần của cảm giác chuyển hóa thành kiến thức về môi trường và ứng dụng linh hoạt của kiến thức này Trong khi thuật ngữ nhận thức