THỰC TRẠNG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VÀ TRÁI PHIẾU NGÂN HÀNG

Bài tập tìm hiểu về thực trạng phát hành trái phiếu chính phủ và trái phiếu ngân hàng ở Việt Nam. I. Thực trạng phát hành Trái phiếu Chính phủ (TPCP) • Giai đoạn 1991 – 1994: Tháng 31991, Bộ Tài chính quyết định phát hành các loại tín phiếu và trái phiếu kho bạc để huy động vốn cho Ngân sách nhà nước (NSNN) và cho đầu tư phát triển. Đây là thời điểm đánh dấu sự ra đời của thị trường TPCP. Trái phiếu được phát hành trực tiếp qua hệ thống kho bạc nhà nước dưới các hình thức : tín phiếu kho bạc ngắn hạn 36 tháng; Trái phiếu KB trung hạn 13 năm. Nguồn vốn huy động từ các tín phiếu, trái phiếu chủ yếu được sử dụng để bù đắp bội chi NSNN • Giai đoạn 1995 – 1999: Thị trường trái phiếu CP có một bước phát triển đáng kể nhờ sự ra đời thị trường đấu thầu tín phiếu kho bạc qua sở giao dịch NHNN với các thành viên tham gia là các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính tín dụng.Tuy nhiên trong giai đoạn này, lãi suất trúng thầu luôn thấp hơn lãi suất cho vay của NHTM. Việc tham gia đấu thầu trái phiếu chỉ là một giải pháp linh động của các NH khi ứ đọng vốn.

A. Thực trạng phát hành trái phiếu ở Việt Nam: Trái phiếu Chính phủ, Trái phiếu Ngân hàng và Trái phiếu Công ty

I. Thực trạng phát hành Trái phiếu Chính phủ (TPCP)

• Giai đoạn 1991 – 1994:

- Tháng 3/1991, Bộ Tài chính quyết định phát hành các loại tín phiếu và trái phiếu kho bạc để huy động vốn cho Ngân sách nhà nước (NSNN)

và cho đầu tư phát triển Đây là thời điểm đánh dấu sự ra đời của thị trường TPCP Trái phiếu được phát hành trực tiếp qua hệ thống kho bạc nhà nước dưới các hình thức : tín phiếu kho bạc ngắn hạn 3-6 tháng; Trái phiếu KB trung hạn 1-3 năm Nguồn vốn huy động từ các tín phiếu, trái phiếu chủ yếu được sử dụng để bù đắp bội chi NSNN

• Giai đoạn 1995 – 1999:

- Thị trường trái phiếu CP có một bước phát triển đáng kể nhờ sự ra đời thị trường đấu thầu tín phiếu kho bạc qua sở giao dịch NHNN với các thành viên tham gia là các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính tín dụng.Tuy nhiên trong giai đoạn này, lãi suất trúng thầu luôn thấp hơn lãi suất cho vay của NHTM Việc tham gia đấu thầu trái phiếu chỉ là một giải pháp linh động của các NH khi ứ đọng vốn

• Giai đoạn từ 2000 – 2006:

- Thị trường trái phiếu CP đã bước sang một thời kỳ phát triển mạnh mẽ sau khi Chính phủ ban hành Nghị định 01/2000/CP đổi mới cơ chế phát hành trái phiếu Chính phủ Theo đó các hình thức phát hành trái phiếu mới đã bắt đầu vận hành: đấu thầu qua thị trường giao dịch chứng khoán (TT GDCK TP.HCM ra đời), bảo lãnh phát hành và thí điểm bán trái phiếu theo giá chiết khấu Trong giai đoạn này, thị trường trái phiếu Việt Nam đã có những khởi sắc Tuy nhiên, vẫn được đánh giá là thị trường còn rất non trẻ, hàng hoá chủ yếu là Trái phiếu của chính phủ

- Tháng 8/2000: TPCP được đưa vào giao dịch trên Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Tp.HCM, nay là HOSE Đây là sự kiện đầu tiên đánh dấu việc TPCP được giao dịch trên thị trường chứng khoán và được coi như một loại hàng hóa trên thị trường chứng khoán

- Tháng 11/2003: Chính phủ ban hành Nghị định 141/2003/NĐ-CP về việc phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương bằng đồng Việt Nam và ngoại tệ trong phạm vi cả nước Theo đó, trái phiếu Chính phủ do Chính phủ phát hành bao gồm: Tín phiếu kho bạc, trái phiếu kho bạc, trái phiếu công trình Trung ương, trái phiếu đầu tư, trái phiếu ngoại tệ và công trái xây dựng Tổ quốc Trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh có kỳ hạn từ 1

năm trở lên, do các doanh nghiệp phát hành để huy động vốn cho các

dự án đầu tư theo chỉ định của Thủ tướng Chính phủ và được phát hành cho từng công trình cụ thể Tổng giá trị trái phiếu được phát hành cho một công trình không vượt quá tổng giá trị công trình và mức phát hành

cụ thể cho từng công trình phải theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ Cũng có kỳ hạn trên 1 năm, trái phiếu chính quyền địa phương do

ủy ban nhân dân cấp tỉnh ủy quyền cho Kho bạc Nhà nước hoặc tổ chức tài chính, tín dụng trên địa bàn phát hành nhằm huy động vốn cho các

dự án, công trình thuộc nguồn vốn đầu tư của ngân sách địa phương đã

có trong kế hoạch nhưng chưa được bố trí vốn ngân sách trong năm

- Tháng 8/2005: TPCP được đưa vào giao dịch trên Trung tâm GDCK

Hà Nội Sau 5 năm giao dịch trên Sở GDCK Tp.HCM, lần đầu tiên TPCP được đưa vào giao dịch trên Trung tâm GDCK Hà Nội sau khi Trung tâm này được thành lập Cũng kể từ thời điểm này, TPCP được giao dịch song song trên cả hai sàn Hà Nội và Tp.HCM

- Tháng 6/2006: Ban hành quyết định số 2276/QĐ-BTC về tập trung đấu thầu TPCP tại Trung tâm GDCK Hà Nội Quyết định này quy định

sẽ chỉ tập trung hoạt động đấu thầu trái phiếu Chính phủ, bao gồm trái phiếu kho bạc và trái phiếu đầu tư tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội kể từ ngày 01/07/2006 Chỉ sau 3 tháng kể từ ngày Quyết định này ra đời, Trung tâm GDCK Hà Nội đạt được những thành công bước đầu khi tổ chức thành công 4 phiên đấu thầu Trái phiếu Chính phủ theo kế hoạch huy động vốn của Kho bạc Nhà nước, huy động được 1.200 tỷ đồng trái phiếu kỳ hạn 5 năm, đạt 80% khối lượng gọi thầu; đã

có 38 loại trái phiếu đăng ký giao dịch với tổng giá trị đạt 7.027 tỷ đồng Đây được xem là bước đệm để tạo tiền đề hình thành thị trường Trái phiếu Chính phủ chuyên biệt tại TTGDCK Hà Nội

- Tháng 6/2006: Quyết định 46/2006/QĐ-BTC ban hành Quy chế về việc phát hành trái phiếu Chính phủ theo lô lớn Theo đó, khối lượng phát hành của một lô lớn trái phiếu tối thiểu là 1.000 tỷ đồng Kỳ hạn của trái phiếu lô lớn từ 5 năm trở lên Trái phiếu lô lớn được phát hành theo phương thức sau: đấu thầu trái phiếu hoặc bảo lãnh phát hành trái phiếu Thời hạn phát hành của một lô lớn trái phiếu tối đa không quá

365 ngày.Việc phát hành trái phiếu Chính phủ theo lô lớn nhằm mục đích tăng cường khả năng huy động vốn và cho đầu tư phát triển, đồng thời nâng cao tính thanh khoản của trái phiếu Chính phủ trên thị trường giao dịch và tạo khả năng hình thành lãi suất chuẩn cho các công cụ nợ

• Giai đoạn 2007 – 2012:

- Với tình hình thị trường cổ phiếu đang xuống dốc nhanh, Thị trường trái phiếu được nhìn nhận sẽ có sự tăng trưởng mạnh đặc biệt trong năm

2008 Ngày 05/01/2011 Chính phủ vừa ban hành Nghị định số

01/2011/NĐ-CP về phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu

được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương, trong

đó quy định rõ trái phiếu Chính phủ sẽ chính thức gồm 3 loại: Tín phiếu kho bạc; Trái phiếu kho bạc và Công trái xây dựng Tổ quốc Như vậy, Chính phủ đã chính thức bỏ 03 loại: Trái phiếu công trình Trung ương; Trái phiếu đầu tư; Trái phiếu ngoại tệ ra khỏi danh sách các loại

trái phiếu Chính phủ Cũng theo Nghị định thì chủ thể phát hành trái phiếu Chính phủ sẽ là Bộ Tài chính mà không phải là Chính phủ như quy định trước đây Trái phiếu Chính phủ được phát hành theo 04 phương thức là: đấu thầu; bảo lãnh phát hành; đại lý phát hành và bán

lẻ trái phiếu

- Năm 2010: Chính phủ đã phát hành 56.000 tỷ đồng vốn trái phiếu chính phủ.Và cũng trong năm này chính phủ đã quyết định giảm số lượng các loại trái phiếu chính phủ từ 6 loại xuống 4 loại là: tín phiếu kho bạc, trái phiếu kho bạc, trái phiếu ngoại tệ và công trái xây dựng

Tổ quốc; tức không còn loại trái phiếu đầu tư và trái phiếu công trình Trung ương

- Năm 2011: Theo Nghị quyết, tổng thu ngân sách nhà nước là 595.000

tỷ đồng, tương đương 26,2% tổng sản phẩm trong nước (GDP), nếu tính cả 10.000 tỷ đồng thu chuyển nguồn năm 2010 sang năm 2011 thì tổng số thu cân đối ngân sách nhà nước là 605.000 tỷ đồng Tổng số chi ngân sách nhà nước là 725.600 tỷ đồng, mức bội chi 120.600 tỷ đồng, tương đương 5,3% GDP Từ đó, Chính phủ đã quyết định phát hành 45.000 tỷ trái phiếu Chính phủ

- Năm 2012, Bộ Tài chính đã ban hành đầy đủ, đồng bộ các Thông tư hướng dẫn công tác phát hành thị trường trái phiếu (TPCP) theo tinh thần Nghị định số 01/2011/NĐ-CP ngày 05/01/2011 của Chính phủ về phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương, trong đó có nhiều nội dung mới như: quy trình tổ chức thực hiện đấu thầu, bảo lãnh phát hành TPCP được quy định rõ ràng, lịch biểu tổ chức đấu thầu được ấn định cụ thể, cho phép tín phiếu ngắn hạn giao dịch trên thị trường thứ cấp tại sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, bước đầu hình thành các tổ chức đại lý

cấp 1 …Từ đó giúp cho thị trường TPCP được chuẩn hóa, công khai, minh bạch, thanh khoản hơn và tiến dần đến những thông lệ tốt trên thế giới TPCP cũng nhờ vậy ngày càng thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư trên thị trường

Kết quả năm 2012 KBNN đã huy động được hơn 141.000 tỷ đồng, bằng 101% kế hoạch được giao và là năm có kết quả huy động vốn đạt cao nhất kể từ khi triển khai nghiệp vụ phát hành TPCP Trong bối cảnh thu ngân sách nhà nước gặp khó khăn nguồn vốn huy động từ trái phiếu

đã góp phần quan trọng đáp ứng nhu cầu chi của ngân sách nhà nước Cùng với việc tổ chức công tác huy dộng vốn, KBNN đã đạt được những thành công ban đầu trong quá trình tái cơ cấu danh mục trái phiếu chính phủ bằng việc tổ chức hoán đổi thành công 4 đợt trái phiếu nhằm giảm được 7 mã trái phiếu có quy mô nhỏ lẻ, tăng quy mô niêm yết của 4 mã trái phiếu và tính thanh khoản cho các mã này Nghiệp vụ này đã được các chuyên gia về thị trường trái phiếu và các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài đánh giá rất cao về chủ trương, định hướng phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam Để đạt được kết quả trên, bên cạnh những yếu tố thuận lợi, để vượt qua những thời điểm khó khăn của thị trường dưới áp lực của làn sóng lãi suất và khả năng thanh khoản, trong năm 2012 Kho bạc Nhà nước (KBNN) đã tích cực triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm duy trì ổn định thị trường TPCP giữ vững niềm tin cho các nhà đầu tư và tăng cường khả năng huy động vốn cho ngân sách nhà nước và cho đầu tư phát triển

• Giai đoạn 2012 đến nay:

- Năm 2015: Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã quy định tỷ lệ đầu tư trái phiếu Chính phủ (TPCP) trên nguồn vốn ngắn hạn (tại Thông tư 36/2014/TT-NHNN ngày 20/11/2014), làm giảm đáng kể lượng vốn dành cho đầu tư TPCP của các NHTM và tổ chức tín dụng (TCTD); Nghị quyết 78/2014/QH13 ngày 10/11/2014 chỉ cho phép phát hành TPCP kỳ hạn từ 5 năm trở lên là thách thức đối với công tác huy động vốn trong điều kiện hiện nay khi nhà đầu tư TPCP chiếm đến 82% là các NHTM, chủ yếu sở hữu vốn ngắn hạn, không phù hợp để đầu tư vào các công cụ nợ dài hạn Tăng trưởng tín dụng của khối NHTM năm 2015 đến hết tháng 21/12/2015 đã đạt mức 17,17%, vượt mức kế hoạch đầu năm đề ra là 17%

Về kỳ hạn trái phiếu:Tỷ trọng trái phiếu kỳ hạn dài phát hành năm 2015

tăng đáng kể so với năm 2014: TPCP có kỳ hạn từ 5 năm trở lên chiếm 75% tổng khối lượng TPCP phát hành (cả năm 2014 chỉ chiếm khoảng

47%), trong đó tỷ trọng trái phiếu có kỳ hạn trên 10 năm tăng đáng kể, chiếm gần 30% tổng khối lượng trái phiếu phát hành, tăng khoảng 10%

so với năm 2014

Đặc biệt, năm 2015 là năm đầu tiên KBNN thực hiện phát hành TPCP

kỳ hạn dài 20 năm và 30 năm theo hình thức riêng lẻ cho các công ty Bảo hiểm nhân thọ với tổng khối lượng phát hành dự kiến cả năm đối với kỳ hạn 20 năm là 7.000 tỷ đồng và 30 năm là 3.900 tỷ đồng Tổng khối lượng phát hành cả năm 2015 là 10.130 tỷ đồng, chiếm 3,95% tổng khối lượng vốn huy động cả năm Việc đưa thêm kỳ hạn trái phiếu dài hạn mới và hướng tới các công ty bảo hiểm đã giúp Bộ Tài chính thu hút thêm nguồn vốn đáp ứng nhu cầu chi của ngân sách

Về kỳ hạn vay bình quân: Kỳ hạn vay năm 2015 đạt mức 7,12 năm, tăng 2,28 năm so với mức cả năm 2014 (4,84 năm), theo đó nâng kỳ hạn còn lại bình quân của danh mục nợ TPCP cuối năm 2015 thêm 1,38 năm so với mức cuối năm 2014, lên mức 4,44 năm, giúp kéo dài kỳ hạn vay của

cả danh mục nợ

Lãi suất phát hành: Lãi suất năm 2015 được điều hành linh hoạt, phù

hợp với mục tiêu của chính sách tiền tệ và diễn biến tình hình thị trường Lãi suất TPCP đã từng bước trở thành lãi suất chuẩn để các công

cụ nợ khác trên thị trường tham chiếu

Kết quả: Mặc dù tập trung phát hành TPCP có kỳ hạn từ 5 năm trở lên (75%) nhưng lãi suất phát hành bình quân tính năm 2015 là 6,07% năm, thấp hơn mức lãi suất phát hành bình quân năm 2014 (6,54%/năm) 47 điểm cơ bản, giảm chi phí vay nợ cho ngân sách nhà nước và tăng hiệu quả công tác huy động vốn

Về cơ cấu nhà đầu tư: Theo loại hình nhà đầu tư: Theo thống kê, tỷ lệ

sở hữu trái phiếu của các NHTM (tính cả trong và ngoài nước) trong năm 2015 (85,38%) giảm so với tỷ lệ năm 2014 (87,79%) Tương ứng với đó, tỷ lệ sở hữu của các công ty chứng khoán và các quỹ đầu tư, công ty tài chính năm 2015 tăng lên, điều chỉnh cơ cấu sở hữu TPCP của các nhà đầu tư, giảm dần sự phụ thuộc của thị trường vào các NHTM Việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư đối với các công ty bảo hiểm là đối tượng có nguồn vốn phù hợp đầu tư trái phiếu có kỳ hạn dài, góp phần kéo dài kỳ hạn bình quân các khoản vay của Chính phủ, giảm áp lực trả nợ của ngân sách nhà nước trong ngắn hạn Với việc phát hành TPCP kỳ hạn 20 năm cho các công ty bảo hiểm nhân thọ năm 2015 góp phần tăng tỷ lệ sở hữu của loại hình nhà đầu tư này Năm 2015, tỷ lệ sở

hữu TPCP của nhóm các công ty chứng khoán, bảo hiểm và các quỹ đầu

tư là 14,6%, tăng so với mức năm 2014 (12,2%)

Theo tỷ lệ sở hữu trong và ngoài nước: Do quy định giới hạn tỷ lệ đầu

tư TPCP trên nguồn vốn ngắn hạn của các NHTM nước ngoài (15%) thấp hơn so với các NHTM trong nước (35%) tại Thông tư 36/2014/TT-NHNN, cộng với sự biến động bất lợi về tỷ giá trên thị trường năm 2015

đã hạn chế các tổ chức nước ngoài đầu tư vào TPCP, làm giảm tỷ lệ sở hữu TPCP của khối nước ngoài trên thị trường sơ cấp so với năm trước (giảm từ 14,56% xuống còn 8,35%)

Đổi mới công tác phát hành TPCP:KBNN đã triển khai kịp thời các quy

định mới của Bộ Tài chính về công tác phát hành-thanh toán TPCP ngay sau khi Thông tư số 111/2015/TT-BTC ngày 28/07/2015 về hướng dẫn phát hành TPCP tại thị trường trong nước (thay thế Thông tư 17/2012/TT-BTC) có hiệu lực như: Tổ chức phát hành thêm trái phiếu (vào buổi chiều) sau phiên đấu thầu chính (buổi sáng) Từ ngày 15/9/2015, ngay sau khi được thông tư 111 có hiệu lực, đến nay KBNN

đã tổ chức phát hành thêm 11 phiên buổi chiều đối với kỳ hạn 3 năm và

5 năm, tổng khối lượng gọi thầu 16.700 tỷ đồng, huy động được 14.549

tỷ đồng (đạt 87%), nhờ đó tăng cường hơn nữa khả năng huy động vốn vào các thời điểm thị trường thuận lợi, đáp ứng nhu cầu vốn cho ngân sách; Thực hiện rút ngắn thời gian đưa trái phiếu vào giao dịch trên thị trường sau khi phát hành từ 3 ngày xuống còn 2 ngày, giúp nâng cao tính thanh khoản cho TPCP,…

- Năm 2016: KBNN đã tổ chức phát hành tín phiếu kho bạc (vay và trả

nợ trong năm) với tổng khối lượng là 49.600 tỷ đồng Tổng khối lượng TPCP phát hành (không kể tín phiếu), chiếm 88,1% so với tổng mức phát hành trái phiếu trên thị trường (TPCP, TPCP bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương) và bằng hơn 70% nếu tính cả trái phiếu doanh nghiệp

Về phương thức phát hành:Toàn bộ khối lượng trái phiếu phát hành ra

thị trường trong năm 2016 được thực hiện theo phương thức đấu thầu qua Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (đối với trái phiếu) và Sở giao dịch Ngân hàng Nhà nước (đối với tín phiếu) vì thế kế hoạch, lịch biểu, thông tin về đợt phát hành, kết quả phát hành, thanh toán TPCP đượccông khai minh bạch tới tất cả các nhà đầu tư

Về kỳ hạn trái phiếu: Tỷ trọng trái phiếu có kỳ hạn từ 5 năm trở lên

chiếm 91% tổng khối lượng huy động, trong đó kỳ hạn dài từ 10 - 30 năm chiếm 24%, đảm bảo tuân thủ giới hạn về kỳ hạn trái phiếu theo

Nghị quyết số 99/2015/QH13 về dự toán NSNN năm 2016 mà Quốc hội

đề ra

Kỳ hạn vay bình quân năm 2016 đạt 8,77 năm, tăng 1,79 năm so với

năm 2015 Nhờ đó, kỳ hạn còn lại của danh mục nợ TPCP được nâng từ mức 4,44 năm (31/12/2015) lên mức 5,98 năm (31/12/2016), giúp bền vững cơ cấu nợ công, giảm áp lực trả nợ của NSNN trong ngắn hạn

Lãi suất phát hành: Lãi suất phát hành TPCP năm 2016 được điều hành

theo sát lãi suất thị trường, phù hợp với mặt bằng lãi suất chung và tối

ưu chi phí vay nợ cho NSNN Dừng ở phiên cuối cùng của năm 2016, lãi suất TPCP kỳ hạn 5 năm (ngày 7/12/2016) ở mức 5,28%/năm giảm

130 điểm so với phiên đầu năm (ngày 6/1/2016), các trái phiếu kỳ hạn

10 năm - 15 năm giảm từ 45 - 90 điểm, trái phiếu dài từ 20 năm - 30 năm giảm 2 - 4 điểm Lãi suất bình quân của TPCP phát hành năm 2016

là 6,49%/năm

Cơ cấu nhà đầu tư: Cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường được cải thiện và

đang hướng tới mục tiêu đề ra tại Lộ trình phát triển thị trường TPCP đến năm 2020, trong đó tỷ trọng nhà đầu tư nước ngoài tăng từ mức 8,35% (năm 2015) lên 12,27% (năm 2016); tỷ trọng nhà đầu tư là các công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư, công ty tài chính tăng từ mức 14,62% (năm 2015) lên 20,02% (năm 2016), tiến tới xây dựng thị trường theo hướng bền vững, giảm dần sự phụ thuộc của thị trường TPCP vào khối các NHTM

- Năm 2017: Thị trường trái phiếu hoạt động ổn định, phát triển cả về quy

mô, tính thanh khoản, tạo điều kiện thuận lợi cho Chính phủ, các ngân hàng chính sách, chính quyền địa phương và doanh nghiệp huy động được vốn với chi phí hợp lý Có thể nói, năm 2017 tiếp tục là năm thành công của thị trường trái phiếu chính phủ (TPCP), kết quả đạt được như sau:

Về quy mô thị trường trái phiếu:

Tổng dư nợ toàn thị trường trái phiếu năm2017 đạt 37,45%, trong đó dư

nợ TPCP đạt khoảng 27,4% GDP, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 6,19% GDP, dư nợ trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh là 3,31% GDP và dư nợ trái phiếu chính quyền địa phương là 0,55% GDP

Về khối lượng, kỳ hạn và chi phí huy động vốn:

Về khối lượng phát hành: Bộ Tài chính đã hoàn thành kế hoạch huy động vốn TPCP của cả năm với khối lượng huy động là 244.221 tỷ đồng, giảm 21,8% so với năm 2016 (bao gồm 159.921 tỷ đồng phát hành qua đấu thầu, 84.300 tỷ đồng phát hành cho BHXH)

Về kỳ hạn phát hành: Năm 2017, Bộ Tài chính đã phát hành 100% TPCP có kỳ hạn từ 5 năm trở lên, vượt chỉ tiêu 70% theo dự toán ngân sách được Quốc hội phê duyệt, trong đó 55% khối lượng phát hành có

kỳ hạn từ 10 năm trở lên Theo đó, kỳ hạn phát hành bình quân TPCP năm 2017 đạt mức kỷ lục là 12,52 năm (cả năm 2016 là 8,71 năm) Việc huy động TPCP kỳ hạn dài góp phần kéo dài kỳ hạn còn lại bình quân, đảm bảo tính bền vững của danh mục nợ TPCP theo đúng chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về tái cơ cấu ngân sách và nợ công

Về lãi suất phát hành:

Lãi suất phát hành TPCP đã được điều hành phù hợp với cung cầu của thị trường và diễn biến thị trường tiền tệ Theo đó, lãi suất phát hành năm 2017 có xu hướng giảm ở tất cả các kỳ hạn, trung bình giảm từ 0,6% đến 1,8% so với thời điểm cuối năm 2016, qua đó tiết kiệm chi phí huy động vốn cho ngân sách nhà nước

Trong khi kỳ hạn phát hành bình quân TPCP đạt mức kỷ lục, thì lãi suất phát hành TPCP năm 2017 đạt mức thấp nhất từ trước đến nay (bình quân lãi suất phát hành là 6,07%/năm giảm 0,4% so với năm 2016, giảm 0,19% so với năm 2015) Theo đó, tiết kiệm chi phí huy động vốn cho ngân sách nhà nước và góp phần tái cơ cấu danh mục nợ TPCP một cách bền vững theo chủ trương của Đảng, Quốc hội, Chính phủ về tái cơ cấu ngân sách và nợ công

Về quản lý danh mục nợ chính phủ:

Danh mục nợ TPCP năm 2017 được tái cơ cấu cả về khối lượng phát hành, kỳ hạn phát hành và lãi suất phát hành góp phần tăng tính bền vững của danh mục nợ chính phủ Thị trường TPCP trong nước hoạt động ổn định, huy động được vốn kỳ hạn dài với chi phí huy động giảm,

đã tạo điều kiện thuận lợi cho Chính phủ tăng cường huy động vốn từ thị trường trong nước do chi phí huy động vốn rẻ hơn thị trường nước ngoài Theo đó, vay trong nước của Chính phủ đã trở thành kênh huy động vốn chủ yếu, đạt mức 61% tổng vay nợ của Chính phủ, phù hợp với Chiến lược vay và trả nợ của Chính phủ đến năm 2020

Cơ cấu nhà đầu tư:

Cơ cấu nhà đầu tư tiếp tục có sự cải thiện theo hướng tích cực, thể hiện tăng tỷ lệ nắm giữ TPCP của các công ty bảo hiểm, bảo hiểm xã hội và các quỹ đầu tư, giảm tỷ lệ nắm giữ của các ngân hàng thương mại (NHTM) Cơ cấu nhà đầu tư nắm giữ TPCP có sự thay đổi cơ bản, tỷ lệ nắm giữ TPCP của các NHTM từ 77% đầu năm 2016 xuống 53,7%, tăng tỷ trọng đầu tư của các nhà đầu tư dài hạn từ 23% đầu năm 2016 lên mức 46,3%

Về giao dịch TPCP trên thị trường thứ cấp: Trong năm 2017, khối

lượng giao dịch TPCP và trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh bình quân đạt 8.863 tỷ đồng/phiên cao hơn 42% so với năm 2016, trong đó bình quân giao dịch mua bán (outright) là 4.587 tỷ đồng/phiên, tăng 17% so với bình quân năm 2016, bình quân giao dịch mua bán lại (repos) là 4.276 tỷ đồng, cao hơn 82% so với năm 2016

Dù đạt được kết quả khả quan nêu trên, nhưng về tổng thể quy mô của thị trường TPCP vẫn còn nhỏ, cơ sở nhà đầu tư cần phải tiếp tục cải thiện; tính thanh khoản của thị trường thứ cấp TPCP tại một số thời điểm còn hạn chế; chưa có một hệ thống nhà tạo lập thị trường với đầy

đủ quyền lợi và nghĩa vụ theo thông lệ quốc tế; một số sản phẩm mới đã nghiên cứu nhưng chưa được triển khai thực tế

II. Thực trạng phát hành trái phiếu Ngân hàng

1 Khái niệm và đặc điểm của trái phiếu do NHTM phát hành

Trái phiếu do NHTM phát hành là một loại trái phiếu doanh nghiệp Trái phiếu doanh nghiệp là loại trái phiếu được phát hành bởi các doanh nghiệp nhằm

huy động vốn trung dài hạn cho đầu tư phát triển Doanh nghiệp (bao gồm các NHTM) sẽ phát hành trái phiếu khi có nhu cầu huy động vốn lớn để tài trợ cho việc đầu tư mở rộng, phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh trong trường hợp không đủ điều kiện hoặc không muốn phát hành cổ phiếu, hoặc tùy thuộc vào chiến lược quản lý vốn của mỗi doanh nghiệp

Về bản chất, trái phiếu doanh nghiệp chính là chứng khán xác nhận nợ của doanh nghiệp phát hành, trong đó doanh nghiệp phát hành trái phiếu là người đi vay còn người mua trái phiếu (trái chủ) chính là người cho vay Trái phiếu doanh nghiệp chính là sự chứng nhận về mặt pháp lý, ghi nhận sự liên hệ giữa quyền của chủ nợ đối với doanh nghiệp và những nghĩa vụ tài chính mà doanh nghiệp phải thực hiện Thông thường, trái phiếu doanh nghiệp được trả lãi theo thời hạn một năm hoặc nửa năm một lần Trong trường hợp doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản, các trái chủ được quyền ưu tiên thanh toán trước các cổ đông nắm giữ cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi Trong phân khúc trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu do các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính phát hành thường được phân loại thành một nhánh riêng Về bản chất, trái phiếu do NHTM phát hành có thể coi là một dạng huy động tiết kiệm đặc biệt của các ngân hàng

2 Bản chất và đặc điểm của hoạt động phát hành trái phiếu của NHTM

Việc phát hành trái phiếu của NHTM thực chất là một hình thức huy động vốn, có thể chính các công ty chứng khoán mua kinh doanh Hoạt động phát hành trái phiếu của các NHTM là tạo ra một kênh huy động vốn rất hiệu quả, nhất là trong thời buổi cạnh tranh ngày càng gay gắt Trái phiếu NHTM được nhận định là rất thanh khoản, có thể sinh lời cao, lãi suất hấp dẫn, điều kiện linh hoạt nên các NHTM nhờ phát hành trái phiếu mà thu về hàng ngàn tỷ đồng vốn trung dài hạn Bởi lãi suất trái phiếu ngân hàng có mức trên dưới 10,5% một năm, bên mua có quyền bán lại trái phiếu cho bên bán khi chưa đến kỳ đáo hạn Lãi suất được thanh toán cuối kỳ hoặc hàng năm…Một số doanh nghiệp hiện trích một phần vốn ra đầu tư trái phiếu ngân hàng trong lúc chưa có dự án hoặc do vẫn có nguồn vốn nhàn rỗi nhưng chưa triển khai được dự án nên đầu tư vào trái phiếu và họ có thể bán lại cho ngân hàng thu hồi vốn khi có nhu cầu vốn Thực tế trên thị trường, lãi suất tiết kiệm VND hiện được các ngân hàng đẩy lên cao, sát trần cho vay , cùng nhiều khuyến mãi, tiện ích để khuyến khích khách hàng gửi tiền Trong khi đó, người dân không mấy mặn mà với gửi kỳ hạn dài Với các mức lãi suất cao, ngân hàng lại có thêm những điều kiện ràng buộc như món tiền gửi lớn, không được rút trước hạn, lĩnh lãi cuối kỳ… Điều này không phù hợp với tính toán của khách hàng cũng như nhu cầu rút vốn linh hoạt để rót vào các kênh đầu tư khác đang hấp dẫn Đại diện một số NHTM thừa nhận, nhu cầu vốn trung dài hạn thường rất lớn trong khi nguồn vốn trung dài hạn không nhiều Thời gian qua, tình hình huy động vốn trên thị trường chứng khoán của doanh nghiệp gần như tê liệt Doanh nghiệp phải làm hồ sơ đến ngân hàng đề nghị tài trợ vốn trung dài hạn Để huy động vốn