Giáo án "Một số thể loại văn học: Thơ, truyện"

MỤC TIÊU BÀI HỌC: - Kiến thức: HS hiểu được các khái niệm loại và thể trong văn học; Hiểu khái quát đặc điểm và ghi nhớ một số yêu cầu của một số thể loại văn học: Thơ, truyện.. - HS: Ch

Ngày soạn: 14/11/2011

Tiết: 49- 50

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

- Kiến thức: HS hiểu được các khái niệm loại và thể trong văn học; Hiểu khái quát đặc điểm và ghi nhớ một số yêu cầu của một số thể loại văn học: Thơ, truyện

- Kĩ năng: Vận dụng những hiểu biết đó vào việc đọc văn

- Thái độ: Tình cảm, lòng yêu thích đối với môn học

II CHUẨN BỊ:

- GV: + SGK, SGV, TLTK, Thiết kế bài học, ĐDDH, phiếu học tập

+ Tổ chức lớp theo nhóm, tiến hành thảo luận, kết hợp gợi mở, phát vấn, nêu vấn đề

- HS: Chuẩn bị bài theo sự hướng dẫn của GV: Đọc Sgk, tìm hiểu những dẫn chứng minh hoạ qua các tác phẩm đã học

* Lí luận văn học – Vấn đề và suy ngẫm (Nguyễn Văn Hạnh)

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số HS

2 Kiểm tra bài cũ: (5’) Kiểm tra việc chuẩn bị bài mới Vở bài tập, bài soạn của HS.

3 Giảng bài mới:

* Giới thiệu: Bài lí luận văn học, yêu cầu HS cần có cách đọc – hiểu phù hợp, phải biết cách thu gọn kiến

thức để nhớ những ý chính, ý nổi bật

TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY

T

10 HĐ1: Tìm hiểu về khái

niệm về loại thể

- GV yêu cầu HS đọc Sgk

Hiểu ntn về loại và the của

văn học?

- GV: Khái niệm được ghép

từ hai thuật ngữ

Theo khái niệm, tác phẩm

văn học có thể được phân

chia thành ba loại lớn Đặc

trưng của từng loại là gì?

Trong phạm vi ở trường phổ

thông, các em đã được tiếp

xúc với những thể loại phổ

biến nào?

HĐ1: Khái lược về loại

thể

- HS đọc Sgk

- Trả lời:

+ Loại + Thể

- HS suy nghĩ, trả lời

+ Tự sự + Trữ tình (Sgk) + Kịch

Gợi: Thơ, truyện, kịch

và nghị luận

I Quan niệm chung về loại thể văn học:

Thể loại văn học là khái niệm được ghép từ hai thuật ngữ loại và thể

- Loại: chủng loại, loại hình được sử

dụng để xác định hình thức tổ chức của một tác phẩm văn học

 Tác phẩm văn học có thể được phân chia thành ba loại lớn:

+ Tự sự + Trữ tình + Kịch

- Thể: thể tài, kiểu, dạng một sự hiện

thực hoá của loại Trong mỗi loại có thể

có những thể khác nhau: Loại trữ tình

có thể thơ ca, thể ngâm khúc

30

’ HĐ2:Tìm hiểu khái lược về thơ

- GV: Có thể nói, thơ là dạng

tiêu biểu nhất, dạng gốc cơ

bản của văn chương Ra đời

sớm, có phạm vi phổ biến

rộng và sâu Thế nhưng định

nghĩa về thơ thật là khó SGK

nêu lên những đặc trưng cơ

bản của thơ

HĐ2: Khái lược về thơ

- HS đọc Sgk, khái quát kiến thức cơ bản

Rút ra hai đặc trưng của thơ:

+ Về nội dung trữ tình + Về nhịp điệu nghệ thuật

“T«i l¹i vỊ quª mĐ nu«i xưa.Mt buỉi tra n¾ng

II Khái lược về thơ:

1 Đặc trưng của thơ :

-TÝnh tr÷ t×nh: tÝnh cht quan trng nht cđa th¬

Thơ là tiếng nói của tình cảm con người, những rung động của trái tim trước cuộc đời.(Thường bộc lộ qua cái Tôi trữ tình)

- NhÞp ®iƯu: lµm t¨ng thªm tÝnh cht tr÷ t×nh cđa th¬

GV nêu vấn đề.

-“Th¬ hay như người con g¸i

®Đp C¸i ®Ĩ lµm quen lµ

nhan s¾c, c¸i ®Ĩ sng víi nhau

l©u dµi lµ ®c h¹nh Ch÷

ngha lµ nhan s¾c cđa th¬.

Tm lßng míi lµ ®c h¹nh cđa

th¬”.(Trung Quc).

-“Th¬ b¾t ®Çu t c¸i nghỊ mµ

con ngi c¶m thy cÇn ph¶i

biĨu hiƯn lßng m×nh”.

(Hªghen)

Em hãy khái quát lại những

đặc trưng ấy?

Có mấy tiêu chí phân loại

thơ?

Em hãy trình bày đặc trưng

và lấy ví dụ minh hoạ cho

từng thể loại

Nêu các tiêu chí phân loại

thơ?

dµi b·i c¸t, GÝo lng x«n xao sng biĨn ®u đưa.

M¸t rỵi lßng ta ng©n nga ting h¸t”.

(T H÷u)

-Hai c©u ®Çu ng¾t nhÞp 3/4

-Hai c©u sau: 4/4 ->

nhÞp ®iƯu cđa gi vµ sng -> t©m tr¹ng b©ng khu©ng, xao xuyn cđa ngi con sau 19 n¨m ri

xa quª mĐ

- HS đọc Sgk, trả lời

- HS trình bày, lấy ví

dụ minh hoạ từ những tác phẩm đã học

Ngôn ngữ giàu nhịp điệu: hiệp vần, phối thanh, ngắt nhịp  đa dạng

2 Cách phân loại thơ:

- Theo nội dung biểu hiện: Thơ trữ

tình, thơ tự sự, thơ trào phúng

- Theo cách thức tổ chức: thơ cách luật,

thơ tự do, thơ văn xuôi

3 Thơ trong văn học Việt Nam (Sgk)

Yêu cầu về đọc thơ

- GV yêu cầu HS đọc Sgk

-> hướng dẫn HS diễn giải

những yêu cầu về đọc thơ

- GV tổng kết, nhấn mạnh

việc vận dụng những yêu cầu

này vào quá trình đọc – hiểu

các tác phẩm văn học trong

chương trình

Yêu cầu về đọc thơ

- HS đọc Sgk

- Xác định 3 yêu cầu về đọc thơ

3.Yêu cầu về đọc thơ:

1 Tìm hiểu xuất xứ

2 Cảm nhận ý thơ qua câu chữ, hình ảnh, nhịp điệu

3 Phát hiện đánh giá, lí giải ý nghĩa tư tưởng và giá trị nghệ thuật

30

’

HĐ3: Tìm hiểu khái lược về

truyện

- GV: Nếu như thơ ca là tiếng

nói của cá nhân nhà thơ, in

đậm dấu ấn chủ quan của cá

nhân thi sĩ thì truyện mang

tính khách quan trong việc

phản ánh đời sống và tâm hồn

con người

Đọc Sgk và hãy khái quát lại

những đặc trưng của truyện?

- GV hướng dẫn HS tìm dẫn

chứng minh hoạ cho các đặc

trưng đó của truyện theo sự

gợi ý của Sgk

Xác định các kiểu loại

truyện?

Yêu cầu về đọc truyện

- GV yêu cầu HS đọc Sgk

HĐ3: Khái lược về

truyện

- HS đọc Sgk, khái quát kiến thức cơ bản

- Rút ra những đặc trưng của truyện:

Truyện phản ánh đời sống khách quan của

nó qua con người, hành

vi, sự kiện, được miêu

tả và kể lại bằng một người kể chuyện nào đó

- HS đọc Sgk, trả lời

- HS trình bày, lấy ví

dụ minh hoạ từ những tác phẩm đã học

- HS đọc Sgk, trả lời

III Khái lược về truyện:

1 Đặc trưng của truyện :

- Tính khách quan trong sự phản ánh

- Cốt truyện được tổ chức một cách nghệ thuật

- Nhân vật được miêu tả chi tiết sống động, gắn với hoàn cảnh

- Phạm vi phản ánh không bị hạn chế về không gian, thời gian

- Ngôn ngữ linh hoạt, gần gũi với ngôn ngữ đời sống

2 Các kiểu loại truyện :

- Kiểu tự sự dân gian: thần thoại,

truyền thuyết, cổ tích, truyện cười, ngụ ngôn

- Kiểu tự sự trung đại: truyện viết bằng

chữ Hán, chữ Nôm

’

5’

hướng dẫn HS diễn giải

những yêu cầu về đọc truyện

Nêu yêu cầu của việc đọc

truyện?

- GV tổng kết, nhấn mạnh

việc vận dụng những yêu cầu

này vào quá trình đọc – hiểu

các tác phẩm văn học trong

chương trình

HĐ4: Luyện tập

Đọc hiểu bài thơ Mùa thu

câu ca của Nguyễn Khuyến

theo ba bước gợi dẫn trên

đây?

Nhận xét về cốt truyện, nhân

vật, lời kể trong truyện ngắn

“Hai đứa trẻ” của nhà văn

Thạch Lam?

HĐ5: Củng cố

GV cho HS đọc ghi nhớ

- HS đọc Sgk

- Xác định 4 yêu cầu về đọc truyện

- HS lấy dẫn chứng minh hoạ cho từng khía cạnh Chú ý đến khía cạnh phân tích nhân vật

HĐ4:

- Thực hành đọc – hiểu minh hoạ (Bài thơ

Mùa thu câu ca của

Nguyễn Khuyến)

- HS thực hành dựa trên những điều đã tìm hiểu về tác phẩm:

+ Cốt truyện + Nhân vật + Giọng kể tâm tình, có

sự đan xen lời tác giả, lời nhà văn, diễn biến

nội tâm

HĐ5: HS đọc ghi nhớ - Kiểu tự sự hiện đại: truyện ngắn, truyện vừa, truyện dài 3.Yêu cầu về đọc truyện: 1 Tìm hiểu bối cảnh xã hôi, hoàn cảnh sáng tác 2 Phân tích cốt truyện 3 Phân tích nhân vật 4 Xác định giá trị tư tưởng nghệ thuật (Truyện đặt ra vấn đề gì, có ý nghĩa ntn) IV Luyện tập: Bài tập 1: + Hoàn cảnh sáng tác + Nội dung trữ tình + Nghệ thuật biểu hiện: điểm nhìn, thủ pháp tả cảnh ngụ tình, lấy động tả tĩnh, hình ảnh mùa thu, màu sắc, cách gieo vần

Bài tập2: + Cốt truyện đơn giản, truyện tâm tình, không có cốt truyện + Nhân vật là những kiếp người tàn đặt trong khung cảnh phố huyện tàn tạ, tiêu điều + Giọng kể tâm tình, có sự đan xen lời tác giả, lời nhà văn, diễn biến nội tâm

Củng cố: (Ghi nhớ - Sgk) Dặn dò: Đọc lại Sgk, lấy thêm ví dụ minh hoạ các khái niệm - BTVN: Nhận xét quan điểm của Vũ Trọng Phụng: “Các ông muốn tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết; Tôi và các nhà văn cùng chí hướng với tôi muốn tiểu thuyết là sự thực ở đời” - Soạn bài: Chí Phèo – Phần I: Tác gia Nam Cao (Tiểu sử, con người, quan điểm văn học, các đề tài chính và phong cách nghệ thuật) RÚT KINH NGHIỆM: ………

………

………

………

………

………

………

………