Hãy tính góc chiếu sáng (góc nhập xạ) (góc tới) của tia sáng Mặt Trời lúc 12 giờ trưa tại: Xích đạo, các chí tuyến và các vòng cực trong các ngày 21-3, 22-6, 23-9, 22-12 rồi điền vào bảng theo mẫu dưới:
Trang 1CHUYEN DE BOI DUONG HOC SINH GIOI DIA LI 12 09.2010
Chuyén aie 2
Hãy tính góc chiếu sáng (góc nhập xạ) (góc tới) của tỉa sảng Mặt Trời lúc 12 giờ trưa tại: Xích đạo, các chí tuyển và các vòng cực trong các ngay 21-3, 22-6, 23-9, 22-12 roi dién vao bảng theo mẫu dưới:
Góc chiêu sáng lúc 12 giờ trưa
Vĩ tuyến
66° 33°B (vòng cực Bắc)
23927°B (chí tuyên Bắc)
0°(Xích đạo)
23927°N (chí tuyến Nam)
66°33’N (vòng cực Nam)
Với bài tập này, giáo viên thường hướng dẫn học sinh tính toán theo phương pháp hình học (xem SGV Địa lý lớp 10 nâng cao- trang 26, 27) Sử dụng phương pháp hình học sẽ gặp không ít những khó khăn vì đa số học sinh theo ban nâng cao thường yếu về kiến thức hình học, trong khi bài tập lại đòi hỏi các em phải biết vận dụng một sô kiến thức có liên quan như góc đồng vị, hai góc có cạnh tương ứng song song tính chất của tiếp tuyến để tính toán nên hoạt động của giáo viên và học sinh ở trên lớp mất nhiều thời gian mà hiệu quả lại không cao Dé khắc phục những khó khăn trên, theo tôi nên hướng dân học sinh tính góc nhập xạ của tỉa sáng Mặt Trời lúc 12 giờ trưa vào các ngày 21-3, 22-6, 23-9, 22-12 bang phuong phap dai số đơn giản và học sinh dé van dung
* Cụ thể: Nếu gọi h là góc nhập xạ của tỉa sáng Mặt Trời lúc 12 giờ trưa, @ là vĩ độ địa lý tại địa điểm cần tính, chúng ta sẽ có các công thức tính vào các ngày nói trên, cụ
thé 1a: (ho= 90°- @ +a)
- Vao ngay 21-3 va 23-9: Tất cả các địa điểm trên Trái Đất đều có góc nhập xạ được
tính băng công thức: h= 90°-
- - Vào ngày 22-6:
+ Bac ban cau (BBC): h = 90°— @ + 23°27’
+ Nam bán cầu (NBC): h=90°-@ - 23°27’
- — Vào ngày 22-12:
+ BBC: h=90°- @ - 23°27’
+ NBC: h=90°- @+ 23°27’
Áp dụng các công thức vào bài tập trên ta có:
- Vao ngay 21-3 va 23-9:
+ Tai vong cuc Bac:
h= 90"- 66°33°= 23°27 + Tai chi tuyén Bac:
h= 90°- 23°27°= 66°33”
+ Tai xich dao:
h= 90°- 0° = 90°
+ Tại chí tuyến Nam:
l | Bùi Văn Tiến (buivantienbmt2gmail.com ; http://www.violet.vn/vantien2268 )
Trang 2CHUYEN DE BOI DUONG HOC SINH GIOI DIA LI 12 09.2010
h= 90°- 23°27? = 66°33’
+ Tai vong cuc Nam:
h= 90°- 66°33’ = 23°27’
- Vao ngay 22-6:
+ Tai vong cuc Bac:
h= 90°- 66°33°+ 23°27’ = 46°54’
+ Tai chi tuyén Bac:
h= 90°- 23°27’+ 23°27’ = 90°
+ Tai xich dao:
h= 90°- 0°+ 23°27°= 66°33’
+ Tại chí tuyến Nam:
h= 90°- 23°27°- 23°27’ = 43°06’
+ Tai vong cuc Nam:
h= 90°- 66°33’- 23°27’ = 0°
- Vao ngay 22-12:
+ Tai vong cuc Bac:
h= 90°- 66°33’- 23°27’ = 0°
+ Tai chi tuyén Bac:
h= 90°- 23°27°- 23°27’ = 43°06’
+ Tai xich dao:
h= 90°- 0°- 23°27’ = 66°33’
+ Tại chí tuyến Nam:
h= 907- 23127'+ 23927'° = 901 + Tại vòng cực Nam:
h= 90°- 66°33°+ 23°27'° = 46°54°
Cả hai phương pháp đều cho kết quả tính như sau:
Vĩ tuyến Góc chiếu sáng lúc 12 giờ trưa
21-3 22-6 23-0 22-12 66° 33°B (vòng cực Bắc) 23927 | 46954' | 23927 0°
23927°B (chí tuyên Bắc) 66°33’ 90° 66933? 43°06’
0° (Xich dao) 90° 66°33” 90° 66°33”
23°27°N (chí tuyến Nam) 66°33’ | 43°06? | 66933: 90°
66°33’N (vong cuc Nam) 23°27 0 23927' 46°54°
Theo cách trình bày trên, chúng ta thấy, sử dụng phương pháp đại số sẽ không mất thời gian vẽ hình, cách tính đơn giản và hiệu quả cao hơn Giáo viên có thê yêu cầu học sinh về nhà vận dụng các công thức để tính góc nhập xạ ở các vĩ độ khác, từ đó học sinh
sẽ tự rèn luyện và thành thạo kỹ năng tính góc nhập xạ của tia sáng Mặt Trời lúc 12 giờ trưa vào các ngày 21-3, 22-6, 23-9 và 22-12 tại bất kỳ một địa điểm nào trên bề mặt Trái
đất
“| Bui Van Tién (buivantienbmt@gmail.com ; http://www.-violet.vn/vantien2268 )