Quan niệm về biến đổi cơ cấu xã hội giai cấpTrong lịch sử xã hội có giai cấp, mỗi chế độ xã hội khác nhau có cấu trúc xã hội giai cấp khác nhau. Thực chất nói đến khái niệm cơ cấu xã hội giai cấp là nói đến cấu trúc, sự tồn tại thực tế của các giai cấp, tầng lớp cụ thể trong xã hội có giai cấp và cùng mối quan hệ tương quan giữa chúng. Hai nội dung này là hai đặc trưng cơ bản cấu thành của mọi cơ cấu xã hội giai cấp, đồng thời nó cũng là hạt nhân trực tiếp biểu hiện những biến đổi cơ cấu xã hội giai cấp trong lịch sử và trong từng giai đoạn của một hình thái kinh tế xã hội nhất định.
Trang 1SỰ BIẾN ĐỔI CƠ CẤU XÃ HỘI - GIAI CẤP TRONG THỜI KỲ ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ TÁC ĐỘNG ĐẾN Ý THỨC BẢO VỆ TỔ QUỐC VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA HIỆN NAY
1 Quan niệm về biến đổi cơ cấu xã hội giai cấp và mối quan hệ giữa công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế với biến đổi cơ cấu
xã hội - giai cấp ở nước ta hiện nay
Quan niệm về biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp
Trong lịch sử xã hội có giai cấp, mỗi chế độ xã hội khác nhau có cấu trúc xã hội - giai cấp khác nhau Thực chất nói đến khái niệm cơ cấu xã hội-giai cấp là nói đến cấu trúc, sự tồn tại thực tế của các hội-giai cấp, tầng lớp cụ thể trong xã hội có giai cấp và cùng mối quan hệ tương quan giữa chúng Hai nội dung này là hai đặc trưng cơ bản cấu thành của mọi cơ cấu xã hội - giai cấp, đồng thời nó cũng là hạt nhân trực tiếp biểu hiện những biến đổi cơ cấu xã hội- giai cấp trong lịch sử và trong từng giai đoạn của một hình thái kinh
tế-xã hội nhất định
Sự biến đổi là một thuộc tính đặc trưng của mọi loại hình cơ cấu xã hội- giai cấp trong lịch sử khi cơ cấu thành phần kinh tế, hoặc chế độ chính trị
có sự thay đổi các giai cấp, tầng lớp trong một chế độ xã hội bao giờ cũng gắn liền và là sản phẩm của hệ thống sản xuất nhất định Mỗi hình thái kinh tế- xã hội bao giờ cũng phát triển qua các giai đoạn khác nhau, do trình độ phát triển của sản xuất, của sự biến đổi cơ cấu kinh tế, cơ cấu thành phần kinh
tế quy định và tương ứng với nó là một cơ cấu xã hội - giai cấp biến động Do vậy, V.I.Lênin đã yêu cầu: “… mọi giai cấp và mọi nước đều được nhận xét theo phương diện động ché không theo phương diện tĩnh, nghĩa là trong trạng thái vận động (Sự vận động này có những quy luật bắt nguồn từ những điều kiện kinh tế trong đời sống của một giai cấp) chứ không phải trong trạng thái
Trang 2bất động” 1 Điều này, có ý nghĩa rất to lớn đối với quá trình xác định đường lối chiến lược của Đảng ta, khi mà trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn tồn tại cơ cấu xã hội - giai cấp đa dạng thì không thể chủ quan, buông lỏng, thiếu định hướng và quản lý từng giai cấp trong xã hội Có như vậy, chúng ta mới giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong xây dựng cơ cấu xã hội - giai cấp ở thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, để từng bước xây dựng thành công cơ cấu xã hội - giai cấp xã hội chủ nghĩa ở nước ta
Sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp là một hiện tượng kinh tế - xã hội mang tính chính trị sâu sắc, nó chịu sự quy định của cơ cấu kinh tế, cơ cấu thành phần kinh tế và là kết quả tác động tổng hợp của các yếu tố khách quan cùng với sự tác động chủ quan trong một thời kỳ lịch sử xác định Tuy nhiên, với tư cách là một hiện tượng tương đối độc lập, cơ cấu xã hội - giai cấp trên thực tế đã vận động theo một hệ thống quy luật nội tại của riêng nó Cơ cấu xã hội - giai cấp còn là và chủ yếu là một hiện tượng xã hội - chính trị Mà bất cứ hiện tượng xã hội - chính trị nào cũng đều ở mức độ này hay mức độ khác, liên quan đến các quan hệ kinh tế - xã hội Biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp trong một chế độ xã hội có thể làm biến đổi tương quan địa vị giữa các tập đoàn người trong một cơ cấu xã hội - giai cấp, có liên quan chặt chẽ đến vị trí vai trò của họ trong việc chi phối, sử dụng chính quyền nhà nước vào quá trình phát triển xã hội Do vậy, giai cấp giữ vị trí thống trị chế độ xã hội bao giờ cũng coi trọng chính sách giai cấp và thông qua các chính sách kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội khác để điều chỉnh sự ổn định cơ cấu xã hội - giai cấp, cũng như địa vị thống trị của giai cấp mình
Trong xã hội còn có sự phân chia thành các giai cấp, tầng lớp khác nhau, sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp vừa là hiện tượng xã hội mang tính phổ biến vừa là tất yếu khách quan Sự điều tiết tác động mang tính chủ quan của giai cấp thống trị xã hội thông qua hệ thống chính sách kinh
tế - xã hội, nhằm bảo đảm cho địa vị thống trị của mình và phục vụ mục
1 V.I.Lênin (1915), “Các Mác”, Lênin, Toàn tập, tập 26, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1980, tr 91
Trang 3đích, lợi ích của mình Sự biến đổi của sản xuất, của cơ cấu kinh tế, cơ cấu thành thần kinh tế; của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá; hội nhập quốc tế là nhân tố quyết định đến sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp trong mỗi giai đoạn khác nhau của một hình thái kinh tế - xã hội Sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp là những thay đổi, chuyển dịch hoặc thiếu ổn định về quy mô, cấu trúc các giai tầng hay trong nội bộ từng giai tầng, cùng mối quan hệ giữa chúng do sự biến đổi kinh tế và tác động chính trị gây nên trong quá trình phát triển ở các giai đoạn khác nhau của một hình thái kinh
tế - xã hội nhất định
Mối quan hệ giữa công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế với biến đổi cơ cấu xã hội – giai cấp ở nước ta hiện nay
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế với biến đổi cơ cấu xã hội – giai cấp là những hiện tượng kinh tế, xã hội dường như khác nhau, nhưng có mối quan hệ tác động qua lại và là nhân quả của nhau
Thực chất công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước suy cho cùng là nhằm phát triển lực lượng sản xuất với mục tiêu đến năm 2020 nước ta trở thành một nước công nghiệp Nội dung công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo quan điểm của Đảng ta là: tiến hành toàn diện trên các lĩnh vực, các ngành sản xuất xã hội để tạo ra cơ sở vật chất – kỹ thuật hiện đại và cơ cấu kinh tế hợp lý…Để thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ở mỗi nước bao giờ cũng phải phát huy sức mạnh nội lực và ngoại lực Trong điều kiện sự giúp đỡ của hệ thống xã hội chủ nghĩa không còn như trước đây, tất yếu chúng ta phải tận dụng thời cơ do xu thế hội nhập quốc tế ngày càng mở rộng để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế vừa đặt ra yêu cầu cao, vừa tạo điều kiện thuận lợi để nâng cao chất lượng nguồn lực lao động xã hội và đồng thời ảnh hưởng đến quy mô, tốc độ biến đổi cơ cấu xã hội – giai cấp ở nước ta Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế làm biến đổi cơ cấu các giai cấp, tầng lớp của xã hội, cả về cơ cấu, số
Trang 4lượng, chất lượng, đời sống Mỗi giai cấp, tầng lớp xã hội có những cơ hội mới và chịu những áp lực mới trong cải tạo chính mình, để đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế vừa khẳng định địa vị kinh tế - xã hội khách quan của nó Trước hết, về cơ hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sẽ làm cho công nhân hoá lực lượng lao động và tạo điều kiện tri thức hoá giai cấp công nhân Trong đó giai cấp công nhân là sản phẩm của nền đại công nghiệp, nên có sự biến đổi toàn diện và theo xu hướng chủ đạo tương xứng vai trò xứ mệnh lịch sử của nó Còn những giai cấp, tầng lớp khác với mức độ nhất định đều có những biến đổi quan trọng, tuy sự biến đổi không ngang bằng nhau Tốc độ biến đổi cơ cấu xã hội – giai cấp trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sẽ diễn ra nhanh, mạnh hơn so với những chặng đường khác của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Bởi
lẽ, suy cho cùng sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc
tế là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến phát triển lực lượng sản xuất, năng suất lao động xã hội, kết cấu của nền kinh tế; mà kết cấu kinh tế lại quyết định kết cấu xã hội
Ngược lại, cơ cấu xã hội giai cấp có tính độc lập tương đối tác động trở lại sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và khả năng, hiệu quả trong hội nhập quốc tế Trong tính hiện thực của nó, cơ cấu xã hội – giai cấp là biểu hiện bộ mặt của kết cấu kinh tế, của trình độ phát triển lực lượng sản xuất xã hội thấp hay cao Nắm vững mối quan hệ biện chứng giữa công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế với sự biến đổi cơ cấu xã hội– giai cấp, có ý nghĩa quan trọng trong điều chỉnh chính sách kinh tế, xã hội cho phù hợp để giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa
2 Đặc điểm của sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay
Thứ nhất, sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp nước ta còn diễn ra trong
suốt thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Sự biến đổi đó
là phù hợp hiện thực khách quan của một nước từ nền sản xuất nhỏ bỏ qua
Trang 5giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa đi lên chủ nghĩa xã hội Là một nước có nền kinh tế chậm phát triển muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội tất yếu phải trải qua chặng đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Đây là chặng đường có ý nghĩa quyết định khả năng thắng lợi của cả thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Bởi lẽ, chỉ có đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì mới thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, đồng thời là cơ sở tạo ra cơ sở vật chất bảo đảm cho chủ nghĩa xã hội
Tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước không phải chỉ là phát triển nền công nghiệp, mà còn là phát triển mọi lĩnh vực sản xuất, từ sản xuất vật chất và dịch vụ của nền kinh tế, cho đến các khau trang thiết bị, phương pháp quản lý, tác phong lao động, kỹ năng sản xuất, cơ cấu ngành nghề… Vì thế, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và
mở rộng hội nhập quốc tế hiện nay là thời kỳ cải biến quan trọng về phương thức chủ yếu của sản xuất kinh tế và trao đổi nên sẽ làm thay đổi bộ mặt cơ cấu xã hội - giai cấp ở Việt Nam
Thứ hai, đặc trưng cơ bản sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp nước ta
trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế
là còn nhiều giai cấp, tầng lớp cùng tồn tại, đa dạng nhưng chưa ổn định Đây là đặc điểm thể hiện tính đặc thù, tính phức tạp của sự biến đổi cơ cấu
xã hội - giai cấp ở một nước với nền sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội
Sự tồn tại đa dạng hoặc không thuần nhất trong cơ cấu xã hội - giai cấp nước ta hiện nay, trước hết biểu hiện ở nhiều giai cấp và tầng lớp xã hội khác nhau cùng tồn tại trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Trong thời kỳ quá độ, còn nhiều hình thức
sở hữu về tư liệu sản xuất, nhiều thành phần kinh tế, giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau…” 2; như giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức, doanh nhân… Sự đa dạng đó đã phản ánh tính phức tạp của cơ cấu xã hội - giai cấp nước ta hiện nay là ngoài lợi ích chung vì độc lập dân tộc và
2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H, 2001, tr 85
Trang 6chủ nghĩa xã hội, thì mỗi giai cấp và tầng lớp khác nhau lại có những lợi ích, tư tưởng, lối sống khác nhau tác động ảnh hưởng lẫn nhau theo cả chiều tích cực và tiêu cực
Bên cạnh tính chất đa dạng tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp còn thể hiện cả tính chất chưa hình thành ổn định các giai cấp, tầng lớp cơ bản trong cơ cấu xã hội - giai cấp nước ta hiện nay Tính chất chưa ổn định của
cơ cấu xã hội - giai cấp nước ta hiện nay thể hiện ở sự cơ động, dịch chuyển từ giai cấp này sang giai cấp kia và ngược lại Nhưng điều đáng quan tâm hơn biểu hiện tính chất chưa ổn định của cơ cấu xã hội - giai cấp nước ta hiện nay là các giai cấp, tầng lớp cơ bản của xã hội vẫn đang biến đổi và phát triển So với những nguyên nhân khách quan tác động làm cho đời sống kinh tế - xã hội chưa thật phát triển, như phương thức sản xuất nước ta trong lịch sử là mang tính chất phương thức sản xuất Châu Á, thuộc địa nửa phong kiến, chiến tranh kéo dài, kẻ thù vơ vét tài nguyên và dùng chính sách “ngu dân để dễ cai trị’ Hiện nay, chúng ta đang đẩy mạnh
sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, vì thế không những tác động làm biến đổi giai cấp công nhân mà còn làm biến đổi cả các giai cấp, tầng lớp xã hội khác
Thứ ba, cơ cấu xã hội - giai cấp ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế hiện nay còn tồn tại mối quan hệ vừa hợp tác, vừa đấu tranh Chúng ta có thể khẳng định, cơ cấu
xã hội - giai cấp nước ta hiện nay tồn tại đa dạng nhưng trong một chỉnh thể thống nhất, bởi có sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, của Đảng và sự quản
lý của Nhà nước ta Nhưng các giai cấp, tầng lớp xã hội quan hệ với nhau vừa phải liên minh hợp tác song cũng còn đấu tranh với nhau Cơ sở kinh tế quy định mối quan hệ vừa hợp tác, vừa đấu tranh giữa các giai cấp và tầng lớp xã hội ở nước ta hiện nay là do tính chất nhiều thành phần kinh tế trong nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng Trong nền kinh tế ấy, mỗi giai cấp, tầng lớp không thể tồn tại một cách biệt lập mà đều có quan hệ gắn bó với nhau cả về kinh tế, xã hội và mọi mặt khác Bên
Trang 7cạnh quan hệ hợp tác đó, thì các giai cấp, tầng lớp cũng cạnh tranh quyết liệt với nhau trong sản xuất kinh doanh và đấu tranh trên các lĩnh vực khác để khẳng định vị trí của mình trong xã hội
Thực tế chứng minh, mối quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội bao giờ cũng là mối quan hệ nền móng có ảnh hưởng đến bản chất các mối quan
hệ khác trong xã hội Cho nên, sự xuất hiện mối quan hệ mới giữa các giai cấp, tầng lớp trong cơ cấu xã hội - giai cấp nước ta hiện nay, cũng gây ra những xáo trộn và khó khăn nhất định trong xây dựng quan hệ xã hội lành mạnh giữa người và người hiện nay
Thứ tư, sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp ở nước ta hiện nay thể hiện
ở đặc điểm kết cấu nhiều tầng, nhiều lớp trong mỗi giai tầng xã hội
Về cơ cấu của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay: Đang có sự biến đổi tương đối toàn diện và rõ rệt của giai cấp công nhân Việt Nam cả về chất lượng, số lượng, cơ cấu, thu nhập, mức sống, nhận thức chính trị, trình độ văn hoá, tay nghề… về số lượng, vào những năm đầu của đổi mới (1987) giai cấp công nhân Việt Nam mới có khoảng 2,7 triệu, thì hiện nay số lượng giai cấp công nhân Việt Nam đã tăng lên khoảng 9,5 triệu, chiếm khoảng 11% dân số
và 21% lao động xã hội 3 Dự báo trong những năm tới số lượng giai cấp công nhân Việt Nam còn có xu hướng tăng nhanh do đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, do hội nhập quốc tế mở rộng hợp tác thu hút đầu tư của nước ngoài vào nước ta
Về trình độ văn hoá, giai cấp công nhân Việt Nam cũng dần dần được nâng cao, mặc dù so với những nước công nghiệp phát triển còn có những bất cập Nếu mở Mỹ, Nhật, Pháp, giai cấp công nhân đã có khoảng 90% có bằng đại học, thì ở nước ta vẫn còn 3,3% chưa tốt nghiệp cấp I; 25,1% chưa qua đào tạo nghề; tốc độ tri thức hoá đội ngũ công nhân chậm, chỉ có khoảng 30% công nhân kỹ thuật cao trong các ngành công nghiệp và dịch vụ tạo ra sản phẩm có hàm lượng tri thức cao… 4 Về thu nhập và đời sống, nhìn chung giai cấp công nhân đã có sự cải thiện nhất định, chỉ có một số ít công nhân không
3 Thông tin công tác tư tưởng, lý luận, số 9/2006, tr 17
4 Tạp chí Cộng sản, Số 123/2007
Trang 8có việc làm thường xuyên thì phải tìm nghề phụ để sinh sống, còn đa số công nhân có việc làm thì thu nhập và đời sống tạm ổn định
Về cơ cấu ngành nghề, giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay lao động
ở tất cả các vùng, miền, các ngành sản xuất, ở mọi thành phần kinh tế, ở trong nước và cả ở nước ngoài Cùng là giai cấp công nhân Việt Nam, nhưng có công nhân làm chủ trong các doanh nghiệp nhà nước, có công nhân bị bóc lột trong các doanh nghiệp tư nhân, công ty liên doanh hoặc 100% vốn đầu tư của nước ngoài… Tính phức tạp trong cơ cấu giai cấp công nhân làm cho việc phát huy vai trò lãnh đạo, tính tiền phong của nó trong thời kỳ cách mạng mới gặp nhiều khó khăn và phức tạp
Cùng với quá trình thực hiện đường lối công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, giai cấp công nhân Việt Nam có vai trò ngày càng tăng nhưng đời sống vật chất, tinh thần chưa dược cải thiện tương xứng là giai cấp giữ vai trò lãnh đạo xã hội, nhưng vẫn xuất hiện không ít những hiện tượng tiêu cực, thực dụng muốn lao động ở những cơ sở “liên doanh” hơn “quốc doanh”, bởi
lý do ở đó có thu nhập cao hơn Một bộ phận công nhân vẫn còn chịu ảnh hưởng không nhỏ tâm lý tiểu nông, xu hướng công nhân hoá lực lượng lao động và tri thức hoá giai cấp công nhân diễn ra còn chậm Có bộ phận công nhân có biểu hiện thờ ơ với những vấn đề chính trị - xã hội Kết quả khảo sát
ở Đồng Nai cho thấy 95% công nhân trả lời chỉ quan tâm đến việc làm và thu nhập; có 40% công nhân được hỏi có quan tâm đến định hướng xã hội chủ nghĩa; 3,5% không trả lời; tỷ lệ công nhân là đảng viên thấp, năm 2005 chỉ chiếm 6,87% đấu tranh đòi quyền lợi mang tính chất tự phát, với số lượng cuộc đình công lớn ít thông qua tổ chức công đoàn, nếu như từ 1995 đến 2005 tất cả các khu công nghiệp, khu chế xuất tại Thành phố Hồ Chí Minh có 437
vụ đình công thì riêng 6 tháng đầu năm 2006 có 303 vụ, có vụ đình công số lượng công nhân tham gia lên tới hàng nghìn người kéo dài 1 ÷ 2 ngày… 5
Trong tình hình hiện nay, chúng ta có thể nhận thấy rằng giai cấp công nhân Việt Nam đã có nhiều biến đổi theo chiều hướng ngày càng phát triển cả
5 Tạp chí Cộng sản, Số 23/2007
Trang 9về số lượng và chất lượng, đang tỏ rõ là một giai cấp tiên phong giữ vai trò lãnh đạo xã hội Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ công nhân chưa được rèn luyện trong môi trường công nghiệp hiện đại, chưa hoàn toàn thực sự có lối sống, tác phong công nghiệp và phẩm chất, tâm lý tương xứng Do đó, trong điều kiện tồn tại cơ cấu xã hội - giai cấp đa dạng, phức tạp như hiện nay đang đặt ra những đòi hỏi giai cấp công nhân Việt Nam phải thực sự trưởng thành
về mọi mặt, thì mới bảo đảm và giữ vững vị trí, vai trò giai cấp lãnh đạo xã hội phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Về cơ cấu giai cấp nông dân hiện nay cũng đã có sự biến đổi khác những giai đoạn trước cả về cơ cấu, ngành nghề và đời sống Sự biến đổi trong giai cấp nông dân hiện nay trước hết thể hiện ở kết cấu giai cấp Nếu trước những năm đổi mới đất nước giai cấp nông dân tương đối thuần nhất, gồm bộ phận đông đảo và chủ yếu là nông dân tập thể, chỉ có một bộ phận nhỏ còn lại là cá thể, thì ngược lại hiện nay giai cấp nông dân có cơ cấu rất đa dạng và phức tạp Số lượng giai cấp nông dân hiện nay có xu hướng giảm dần (trước chiếm 90% dân cư nay còn khoảng 72% dân số và 60% lao động xã hội) 6 Số hộ nông dân sản xuất thuần nông giảm, số hộ nông dân kết hợp sản xuất nông nghiệp với sản xuất tiểu thủ công nghiệp hoặc chăn nuôi, buôn bán nhỏ, làm dịch vụ tăng Hiện tại đang hình thành một bộ phận nông dân sản xuất hàng hoá lớn, gắn liền với hình thức “Kinh tế trang trại”, tính đến năm
2006 cả nước đã có khoảng 113.730 trang trại; có bộ phận nông dân lao động
có tính chất công nghiệp, nhưng bên cạnh đó còn tồn tại bộ phận ở vùng sâu, vùng xa sản xuất với hình thức tự cấp tự túc và làm ăn không hiệu quả đã bán ruộng đi làm thuê Đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn còn thấp, tỉ lệ hộ nghèo còn cao, nhất là vùng đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa; chênh lệch giàu – nghèo giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng còn lớn, phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc Thu nhập bình quân hàng tháng của một nhân khẩu nông thôn còn thấp (năm 2006 là 506.000 đồng, chỉ bằng 47,8% so với bình quân của dân cư đô thị) Hiện còn 58 huyện có tỉ lệ
6 Tạp chí Cộng sản, Số 8/2008, tr 53
Trang 10hộ nghèo trên 50% Tỉ lệ hộ nghèo của đồng bào dân tộc thiểu số còn cao Chênh lệch thu nhập giữa các nhóm thấp nhất ở nông thôn với nhó có thu nhập cao nhất, khá nhất Đời sống của một bộ phận lớn nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn Số người ra thành phố kiếm việc làm ngày càng tăng, năm 1997 mới chỉ có khoảng 600 nghìn người thì đến năm
2007 là 1,1 triệu người từ nông thôn ra thành phố kiếm việc làm7
Hiện nay, trong giai cấp nông dân ở nước ta đang diễn ra sự phân hoá giàu nghèo ngày càng rõ, có bộ phận nông dân làm ăn phát đạt mở rộng quy
mô sản xuất và có bộ phận nông dân sản xuất hiệu quả thấp đã bán ruộng đi làm thêu hoặc bỏ ruộng không sản xuất như ở đồng bằng sông Cửu Long, các tỉnh Tây Nam bộ và Tây Nguyên Nông dân nước ta hiện nay đang gặp phải nhiều bất lợi như tích luỹ từ sản xuất nông nghiệp rất thấp, khả năng tài chính hạn hẹp; ruộng đất canh tác ngày càng bị thu hẹp; trình độ dân trí thấp chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn và sức cạnh tranh về hàng hoá kém… Trong sự nghiệp công hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế hiện nay giai cấp nông dân Việt Nam sẽ còn mất ổn định và còn phân hoá sâu sắc Nhận biết được xu hướng này, trong Nghị quyết Trung ương bảy khoá X, Đảng cộng sản Việt Nam đã ra Nghị quyết chuyên đề về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; và Nhà nước ta có những đổi mới chính sách chăm lo cải thiện đời sống, đồng thời có những biện pháp giải quyết hiệu quả vấn đề nông dân nông thôn -nông nghiệp trong những năm tới
Về cơ cấu đội ngũ trí thức ở nước ta hiện nay đã có sự biến đổi phong phú đa dạng về cơ cấu nghề nghiệp, thành phần xã hội - giai cấp xuất thân nguồn gốc đào tạo Trí thức nước ta xuất thân từ nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội, nhất là từ công nhân và nông dân Phần lớn trí thức Việt Nam hiện nay trưởng thành trong xã hội mới, dân chủ hình thành từ nhiều nguồn đào tạo ở trong nước và ngoài nước, với nhiều thế hệ nối tiếp nhau, trong đó có bộ phận trí thức người Việt Nam ở nước ngoài Về số lượng, đội ngũ trí thức nước ta hiện nay có sự phát triển khá nhanh chóng Hiện nay Việt Nam có khoảng 2,6
CTQG, Hµ Néi, 2008, tr 135