Nghiên cứu đặc điểm hang động trong hệ thống dòng chảy ngầm tại khu vực ma lé, đồng văn, hà giang nhằm đánh giá tiềm năng du lịch và khả năng cấp nước

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN KHOA ĐỊA CHẤT--- ĐỖ VĂN THẮNG LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HANG ĐỘNG TRONG HỆ THỐNG DÒNG CHẢY NGẦM TẠI KHU

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN -KHOA ĐỊA CHẤT

ĐỖ VĂN THẮNG

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HANG ĐỘNG TRONG HỆ THỐNG

DÒNG CHẢY NGẦM TẠI KHU VỰC MA LÉ, ĐỒNG VĂN,

HÀ GIANG NHẰM ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG DU LỊCH VÀ

KHẢ NĂNG CẤP NƯỚC

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC

Style Definition: TOC 1: Font: Times New

Roman, 13 pt, Centered, Space Before: 0 pt, After: 0 pt, Tab stops: 15.5 cm, Right

Style Definition: HG-nguon: Font: 12 pt,

Italic, Space Before: 0 pt, After: 0 pt, Line spacing: 1.5 lines, Tab stops: 15.48 cm, Right,Leader: …

Style Definition: HG-Bang: Font: Not Italic,

Condensed by 0.2 pt, Space Before: 0 pt, After: 0 pt, Line spacing: Multiple 1.45 li, Tab stops: 15.48 cm, Right,Leader: …

Formatted: Font color: Auto Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Line spacing: 1.5 lines

Formatted

Formatted: Font color: Auto

Trang 2

Hà Nội - 2017 Formatted: Space Before: 0 pt, Line spacing:

1.5 lines

Formatted: Font color: Auto Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Trang 3

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

KHOA ĐỊA CHẤT -

ĐỖ VĂN THẮNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HANG ĐỘNG TRONG HỆ

THỐNG DÒNG CHẢY NGẦM TẠI KHU VỰC MA LÉ,

ĐỒNG VĂN, HÀ GIANG NHẰM ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG

DU LỊCH VÀ KHẢ NĂNG CẤP NƯỚC

Chuyên ngành: Địa chất học

Mã ngànhsố: 660440201

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

GS.TS TẠ HÒA PHƯƠNG

TS NGUYỄN ĐẠI TRUNG

Formatted: Font color: Auto Formatted: Font color: Auto

Trang 4

Hà Nội - 2017

Trang 5

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 126

1 Tính cấp thiết của đề tài 126

2 Mục tiêu của Đề tài 147

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 148

Chương 1 TỔNG QUAN 159

1.1 Lịch sử nghiên cứu Địa chất 1710

1.2 Lịch sử nghiên cứu hang động 1710

1.3 Địa lý tự nhiên, dân cư 1912

1.4 Phát triển du lịch 2417

1.5 Nhu cầu về sử dụng nước 2417

1.6 Đặc điểm địa chất, hang đô ̣ng và dòng chảy ngầm karst khu vực Ma Lé 2619

1.6.1 Đặc điểm địa chất 2619

1.6.2 Đặc điểm hệ thống hang động Ma Lé 2922

1.6.3 Đặc điểm dòng chảy ngầm karst của hệ thống hang động Ma Lé 2922

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3325

2.1 Các phương pháp nghiên cứu, khảo sát hang động 3325

2.1.1 Phương pháp dây thừng đơn 3325

2.1.2 Phương pháp SWOT 3729

2.1.3 Phương pháp thí nghiê ̣m v ới chất đánh d ấu đối với hệ thống sông ngầm karst 3729

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 4234

3.1 Đặc điểm hình thái của hệ thống hang động Ma Lé 4234

3.1.1 Đặc điểm hang Ma Lé 1 4234

3.2 Đánh giá cơ hội phát triển du lịch các hang động bằng phưng pháp SWOT4941 3.2.1 Đánh giá hang Ma Lé 1 4941

Formatted

Field Code Changed

Formatted

Trang 6

3.2.2 Đánh giá hang Ma Lé 2 5042

3.2.3 Đánh giá hang Ma Lé 3 5143

3.3 Các chiến lược kết hợp trong phân tích SWOT 5244

3.4 Kết quả thí nghiệm chất chỉ thị trong hệ thống hang động Ma Lé 5345

3.4.1 Kết quả thí nghiệm chất đánh dấu tại hệ thống hang Ma Lé 1, Ma Lé 2, Ma Lé 3 5446

3.4.2 Tiềm năng cung cấp nước của hệ thống hang động Ma Lé 5748

3.5 Tiềm năng du lịch của hang Ma Lé 2 6653

KẾT LUẬN 7056

TÀI LIỆU THAM KHẢO 7358

MỞ ĐẦU 9

Chương 1: TỔNG QUAN 12

1.1 Lịch sử nghiên cứu Địa chất 14

1.2 Lịch sử nghiên cứu hang động 14

1.3- Địa lý tự nhiên, dân cư 15

1.4- Phát triển du lịch 20

1.5- Nhu cầu về sử dụng nước 20

1.6 Đặc điểm địa chất, hang đô ̣ng và dòng chảy ngầm karst khu vực Ma Lé22 1.6.1 Đặc điểm địa chất 22

1.6.2 Đặc điểm hệ thống hang động Ma Lé 26

1.6.3 Đặc điểm dòng chảy ngầm karst của hệ thống hang động Ma Lé 26

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

2.1 Các phương pháp nghiên cứu, khảo sát hang động 29

2.1.1 Phương pháp dây thừng đơn 29

2.1.2 Phương pháp SWOT 33

2.1.3 Phương pháp thí nghiê ̣m v ới chất đánh d ấu đối với hệ thống sông ngầm karst 34

Formatted

Trang 7

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 38

3.1 Đặc điểm hình thái của hệ thống hang động Ma Lé 38

3.1.1 Đặc điểm hang Ma Lé 1 38

3.1.3- Đặc điểm hang Ma Lé 3 43

3.2 Đánh giá cơ hội phát triển du lịch các hang động bằng phưng pháp SWOT 45

3.2.1 Đánh giá hang Ma Lé 1 45

3.3 Các chiến lược kết hợp trong phân tích SWOT 48

- Kết hợp đặc điểm hang có dòng sông chảy quanh năm với sự đầu tư từ các cấp, các dự án phát triển: tạo ra các sản phẩm du lịch đặc trưng, các cụm du lịch phụ trợ 49

3.4 Kết quả thí nghiệm chất chỉ thị trong hệ thống hang động Ma Lé 49

3.4.1 Kết quả thí nghiệm chất đánh dấu tại hệ thống hang Ma Lé 1, Ma Lé 2, Ma Lé 3 50

3.4.2 Tiềm năng cung cấp nước của hệ thống hang động Ma Lé 52

3.5 Tiềm năng du lịch của hang Ma Lé 2 57

KẾT LUẬN 60

MỞ ĐẦU 5

Đối tượng nghiên cứu: 7

Phạm vi nghiên cứu: 7

Chương 1: TỔNG QUAN 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu hang động 8

Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Font color: Auto, Not Small caps Formatted: Justified, Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader: … + Not at 15.53 cm Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Small caps Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Not Small caps Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Font color: Auto, Do not check spelling or grammar Formatted: Justified, Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader: … Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Italic Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Not Italic Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Font color: Auto, Not Small caps Formatted: Justified, Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader: … + Not at 15.53 cm Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Small caps Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Font color: Auto, Do not check spelling or grammar Formatted: Justified, Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader: … Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Italic Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Not Italic Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Font color: Auto, Not Small caps Formatted: Justified, Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader: … + Not at 15.53 cm Formatted

Formatted

Formatted: Not All caps Formatted

Formatted: Font: 13 pt, Bold, Not All caps Formatted

Trang 8

1.3 Đặc điểm hang đô ̣ng và dòng chảy ngầm karst khu vực Ma Lé 13

1.3.1 Đặc điểm hệ thống hang động Ma Lé 13

1.3.2 Đặc điểm dòng chảy ngầm karst của hệ thống hang động Ma Lé 14

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 16

2.1 Các phương pháp nghiên cứu, khảo sát hang động 16

2.1.1 Phương pháp dây thừng đơn 16

2.1.2 Phương pháp SWOT 20

2.1.3 Phương pháp thí nghiê ̣m v ới chất đánh d ấu đối với hệ thống sông ngầm karst 21

a Một số chất đánh dấu dùng cho thí nghiệm tracer 22

b Lựa chọn các kiểu và khối lượng chất đánh dấu 23

Chưpơng 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 25

3.1 Đặc điểm hình thái của hệ thống hang động Ma Lé 25

3.1.3- Đặc điểm hang Ma Lé 3 30

3.2 Đánh giá cơ hội phát triển du lịch các hang động bằng phưng pháp SWOT 32

3.4 Tiềm năng du lịch của hệ thống hang động Ma Lé 48

KẾT LUẬN 51

LỜI CẢM ƠN 53

Formatted: Default Paragraph Font, Not All caps Formatted: Justified, Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader: … Formatted: Not All caps Formatted: Font: 13 pt, Bold, Not All caps Formatted: Default Paragraph Font, Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Small caps Formatted: Justified, Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader: … + Not at 15.48 cm Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Small caps Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Not Small caps Formatted: Default Paragraph Font, Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Italic, Do not check spelling or grammar Formatted: Justified, Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader: … Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Italic Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Not Italic Formatted: Default Paragraph Font, Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Small caps Formatted

Formatted

Formatted: Font: Times New Roman, 13 pt, Bold, Not Small caps Formatted

Formatted

Formatted: Not All caps Formatted: Font: 13 pt, Bold, Not All caps Formatted

Trang 9

Formatted: TOC 1, Left, Indent: Left: 0 cm,

Line spacing: single

Trang 10

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1: Mạng lưới trạm khí tượng, đo mưa trên địa bàn huyện Đồng Văn tỉnh Hà

Giang 12

Bảng 2: Lượng mưa bình quân nhiều năm trạm khí tượng và đo mưa 2114

Bảng 3: Chênh lệch lượng mưa năm lớn nhất và nhỏ nhất 2114

Bảng 4: Phân phối mưa theo mùa 2215

Bảng 5: Phân phối mưa theo tháng 2215

Bảng 6: Phân phối mưa theo 3 tháng lớn nhất và nhỏ nhất 2215

Bảng 7: Chỉ tiêu cấp nước sinh hoạt tỉnh Hà Giang 2518

Formatted: Font: 13 pt

Formatted: Font: 6 pt Formatted: Normal Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Bold, English (United

States)

Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Bold, English (United

States)

Formatted: Font: Not Bold Formatted: Tab stops: 15.5 cm, Right,Leader:

… + Not at 15.53 cm

Trang 11

Bảng 8: Bảng tóm tắt một số chất đánh dấu 3931

Bảng 9 : Số liệu đo lưu lượng hệ thống hang Ma Lé từ năm 2014 đến năm 20166250 Bảng 10: Chỉ tiêu đo nhanh nguồn nước hang Ma Lé 1 6451

Bảng 11: Chỉ tiêu đo nhanh nguồn nước hang Ma Lé 2 6551

Bảng 12: Chỉ tiêu đo nhanh nguồn nước hang Ma Lé 3 6552

Bảng 1: Bảng tóm tắt một số chất đánh dấu 24

Bảng 2: Lượng mưa bình quân nhiều năm các trạm khí tượng và đo mưa……… 42

Bảng 3: Chênh lệch lượng mưa năm lớn nhất và nhỏ nhất……….……… 43

Bảng 4: Phân phối mưa theo mùa……… 43

Bảng 5: Phân phối mưa theo tháng………43

Bảng 6 Phân phối mưa theo 3 tháng lớn nhất và nhỏ nhất……….…….44

Bảng 7: Kết quả đo lưu lượng của các hệ thống dòng chảy tại các vị trí hang động có tiềm năng chứa và cung cấp nước (tháng 7 năm 2014)……… ……… 46

Bảng 8: Chỉ tiêu đo nhanh nguồn nước hang Ma Lé 1……….…….47

Bảng 9: Chỉ tiêu đo nhanh nguồn nước hang Ma Lé 2……….……….48

Bảng 10: Chỉ tiêu đo nhanh nguồn nước hang Ma Lé 3……… …… 48

Formatted: Normal Formatted: Font: 11 pt

Formatted: Font: Not Bold Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Field Code Changed Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold, Not Italic Formatted: Space After: 0 pt, Line spacing:

1.5 lines

Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold, Not Italic Formatted: Font: Not Bold Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold Formatted: Font: Not Italic Formatted: Font: Not Bold

Formatted: Normal

Trang 12

Bảng 1: Bảng tóm tắt một số chất đánh dấu 21

Bảng 4 Phân phối mưa theo mùa 40

Bảng 8: Chỉ tiêu đo nhanh nguồn nước hang Ma Lé 1 45

Bảng 9: Chỉ tiêu đo nhanh nguồn nước hang Ma Lé 2 45

DANH MỤC HÌNH

Hình 1: Vị trí khu vực nghiên cứu 16109

Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Field Code Changed Formatted: Font color: Auto

Field Code Changed Field Code Changed Formatted: Font color: Auto Field Code Changed Field Code Changed Formatted: Font color: Auto Field Code Changed Field Code Changed Formatted: Font color: Auto Field Code Changed

Formatted: Font color: Auto Field Code Changed Formatted: Font: (Default) Times New Roman,

13 pt, Italic, Check spelling and grammar

Field Code Changed Formatted: Font color: Auto Field Code Changed Field Code Changed Formatted: Font color: Auto Field Code Changed Field Code Changed Formatted: Font color: Auto Field Code Changed Formatted: Centered, Space Before: 0 pt,

After: 0 pt, Line spacing: 1.5 lines

Formatted: Normal Formatted: Font: Not Bold Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Trang 13

Hình 2: Sơ đồ địa chất khu vực nghiên cứu

1320

Hình 3: Dòng suối Ma Lé biến mất vào cửa hang Ma Lé 1 302316

Hình 4: Dòng sông ngầm xuất hiện trở lại ở cuối hang Ma Lé 2 312417

Hình 5: Khảo sát hang động đứng bằng phương pháp dây thừng đơn 342619

Hình 6: Tác giả đang tiến hành đo vẽ mô phỏng và ghi các số đo hang động 352720

Hình 7: Cách khảo sát, đo vẽ hang động 362821

Hình 8: Kết quả xử lý thô số liệu đo vẽ hang động 362822

Hình 9: Cửa hang thu nước Ma Lé 1 423427

Hình 10: Sơ đồ hang Ma Lé 1 433528

Hình 11: Cửa hang Ma Lé 2 nhìn từ phía ngoài vào và phía trong ra 453730

Hình 14: Sơ đồ phân bố và hướng phát triển của hệ thống hang động Ma Lé 544538 Hình 15: Điểm thả thí nghiệm chất chỉ thị tại khu vực Ma Lé 554639

Hình 16: Thả chất chỉ thị tại hang Ma Lé 1 554639

Hình 17: Lấy mẫu nước để phân tích tracer trong hang 564740

Hình 18: Kết quả thả chất chỉ thị tại hệ thống hang Ma Lé (2/2014) 564740

Hình 19: Sơ đồ vùng cấp nước cho hệ thống sông ngầm Ma Lé……….……….4448

Hình 20: Thiết bị quan trắclưu lượng nước được lắp đặt trong hang Ma Lé 2 614945

Hình 21: Một số hình ảnh trong hang Ma Lé 2 phục vụ cho phát triển du lịch 695552

Hình 0.1: Vị trí khu vực nghiên cứu 7

Hình 2: Sơ đồ địa chất khu vực nghiên cứu 10

Hình 3: Dòng suối Ma Lé biến mất vào cửa hang Ma Lé 1 13

Hình 4: Dòng sông ngầm xuất hiện trở lại ở cuối hang Ma Lé 2 14

Hình 5: Khảo sát hang động đứng bằng phương pháp dây thừng đơn 16

Hình 6: Tác giả đang tiến hành đo vẽ mô phỏng và ghi các số đo hang động 17

Hình 7: Cách khảo sát, đo vẽ hang động 18

Hình 8: Kết quả xử lý thô số liệu đo vẽ hang động 19

Formatted: Justified, Right: -0.21 cm, Space

Before: 0 pt, Tab stops: 15.55 cm, Right,Leader: …

Formatted: Left, Space Before: 0 pt, Tab

stops: 15.5 cm, Right,Leader: …

Trang 14

Hình 11: Cửa hang Ma Lé 2 nhìn từ phía ngoài vào và phía trong ra 27

Hình 14: Sơ đồ phân bố của hệ thống hang động Ma Lé 34

Hình 15: Điểm thả thí nghiệm chất chỉ thị tại khu vực Ma Lé 35

Hình 16: Thả chất chỉ thị tại hang Ma Lé 1 36

Hình 17: Lấy mẫu nước để phân tích tracer trong hang Ma Lé 2, Ma Lé 3 36

Hình 18: Kết quả thả chất chỉ thị tại hệ thống hang Ma Lé (2/2014) 37

Hình 20: Thiết bị quan trắc lưu lượng nước được lắp đặt trong hang Ma Lé 2

Luận văn tốt nghiệp cao học được hoàn thành tại Đại học Khoa học Tự

nhiên-Đại học Quốc gia Hà Nội Có được bản luận văn tốt nghiệp này, tác giả xin

bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến Đại học Khoa học Tự nhiên, phòng

đào tạo sau đại học, đặc biệt là GS.TS Tạ Hòa Phương; TS Nguyễn Đại Trung đã

trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tác giả với những chỉ dẫn khoa học quý giá

trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài “Nghiên cứu đặc

Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt Formatted: Font: 5 pt

Formatted: Indent: First line: 1.27 cm, Space

Before: 0 pt, After: 0 pt

Trang 15

điểm hang động trong hệ thống dòng chảy ngầm tại khu vực Ma Lé, Đồng Văn, Hà

Giang nhằm đánh giá tiềm năng du lịch và khả năng cấp nước”

Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS.TS Trần Tân Văn và các thành viên

của Dự án hợp tác Việt Nam-CH Liện bang Đức“Nghiên cứu triển khai công nghệ

khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên nước ở các vùng đá vôi Việt Nam, áp dụng

thử nghiệm ở một số khu vực thuộc công viên Địa chất Toàn cầu Cao Nguyên đá

Đồng Văn, Hà Giang” (KAWATECH) đã tạo điều kiện cho phép tác giả đƣợc tiếp

cận và sử dụng một số kết quả nghiên cứu của dự án

Xin chân thành cảm ơn tới gia đình và các đồng nghiệp đã luôn quan tâm và

tạo điều kiện giúp đỡ để tác giả hoàn thành khóa học và luận văn này

Xin chân thành cảm ơn!

Trang 16

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong thời gian gần đây du lịch trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn đem

lại nhiều lợi nhuận cho đất nước, góp phần đa dạng hóa nền kinh tế, chuyển dịch cơ

cấu kinh tế và thúc đẩy các ngành khác cùng phát triển

Ở nước ta hiện nay có một số diểm di sản sản như: Di sản Vịnh Hạ Long,

Phong Nha-Kẻ Bàng, Công viên địa chất Cao nguyên đá Đồng Văn, di sản Bái

Đính-Tràng an, sắp tới có thể là Công viên Địa chất Cao Bằng, v.v…Điều đặc biệt

là đa số các di sản này đều nằm trên các vùng có diện tích đá vôi chiếm một phần

diện tích khá lớn, với đặc điểm đặc trưng là có hệ thống không gian kép bao gồm

không gian trên mặt và không gian ngầm Trên bề mặt là các địa hình rất đặc trưng

của vùng kast đó là các dạng địa hình karst sót dạng tháp, chóp, cụm dỉnh, lũng,

phễu karst v.v… Không gian ngầm đó là hệ thống các hang động, các hệ thống

dòng chảy ngầm karst cũng thực sự rất hấp dẫn, thu hút nhiều khách du lịch

Do đặc trưng của vùng núi đá vôi có hệ thống không gian ngầm đó là hệ

thống các hang động Hệ thống các hang động này đóng vai trò như là một kênh dẫn

Formatted: Line spacing: 1.5 lines

Formatted: Space After: 0 pt

Formatted: Indent: First line: 1.27 cm

Trang 17

nước ngầm hay một dòng sông ngầm, chính vì vậy khi mưa xuống, toàn bộ nước

mặt nhanh chóng chảy xuống các hệ thống hang động qua các hố sụt, cấc phễu thu

nước karst và thoát đi Chính vì vậy, ở những vùng đá vôi rất khan hiếm nước mặt,

và đây chính là vấn đề rất kho khăn để giải quyết, đặc biệt là các khu vực di sản, khi

mà mật độ khách du lịch ngày một tăng lên thì vấn đề nguồn cung cấp nước trở nên

rất quan trọng

Đồng Văn là một trong bốn huyện nằm trong khu vực Công viên Địa chất

toàn cầu Cao Nguyên đá Đồng Văn Sau khi được UNESCO công nhận vào tháng

10 năm 2010, hoạt động du lịch trong khu vực Cao nguyên đá nói chung và khu vực

Đồng Văn nói riêng từng bước khởi sắc và ngày một phát triển mạnh, kéo theo là

ngành dịch vụ phát triển mạnhtheo, một loạt các nhà hàng mở ra, các khách sạn

được xây dựng mới với quy mô lớn , lượng khách du lịch đến Đồng Văn ngày càng

tăng Do đó, nhu cầu sử dụng nguồn nước sách ngày càng nhiều

Trước tình hình đó, một dự án tìm kiếm các nguồn nước ngầm trong hệ

thống các hang động karst ra đời sự hợp tác giữa Viện Khoa học Địa chất và

Khoáng sản với Viện Công nghệ Karlsruhe, Cộng hòa Liên Bang Đức “ Nghiên

cứu triển khai công nghệ khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên nước ở các

vùng núi đá vôi Việt Nam, áp dụng thử nghiệm ở một số khu vực thuộc Công

viên Địa Chất toàn cầu Cao Nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Hà Giang

(Kawatech)”, với mục đích bơm nước từ dòng sông ngầm karst đểđáp ứng nhu

cầucung cấp nước cho thị trấn Đồng Văn và khu vực lân cận, Bên cạnh đó tác

giả cũng nhận thấy hệ thống hang động Ma Lé có triển vọng để trở thành một

điểm du lịch hang động cho khu vực Ma Lé, từ đó đã tiến hành nghiên cứu, đánh

giá tiềm năng của chúng nhằm tìm kiếm thêm điểm du lịch mới, góp phần đánh

giá tiềm năngbổ sung chodu sự phát triển du lịch hang động tại khu vực này

Qua khảo sát thực địa, và tham khảo các tài liệu nghiên cứu về địa chất,

địa mạo và hang động trước đó cho thấy có một nguồn lộ nước ngầm karst lớn

xuất lộ từ trong hang động chảy ra suối Séo Hồ cung cấp nước cho nhà máy thủy

điện Séo Hồ, nguồn nước chảy quanh năm, lưu lượng thay đổi theo mùa Hai bên

Comment [11]: Câu văn, kể cả dấu chấm câu phải

rành mạch, rõ ràng Và cúng nên nói có mức độ, dễ chấp nhận, đường cường điệu hóa gì cả

Formatted: No widow/orphan control Formatted: Expanded by 0.2 pt

Trang 18

triển khai dự án

Trong dự án này học viên là một trong những thành viên tham gia trực tiếp

khảo sát, đo vẽ hệ thống ba hang động Ma Lé, tiến hành thả chất chỉ thị màu và lấy

mẫu phân tích nhằm xác định mối liên hệ của hệ thống dòng chảy ngầm của hệ

thống hang động này

Với tiềm năng có thể phát triển về du lịch của hệ thống hang động và nguồn

cung cấp nước từ hệ thống dòng chảy ngầm trong chúng Học viên đã chọn đề tài

“Nghiên cứu đặc điểm hang động trong hệ thống dòng chảy ngầm tại khu vực

Ma Lé, Đồng Văn, Hà Giang nhằm đánh giá tiềm năng du lịch và khả năng cung

cấp nước” cho luận văn cao học của mình

2 Mục tiêu của Đề tài

- Đánh giá tiềm năng du lịch của hệ thống hang Ma Lé

- Đánh giá khả năng cung cấp nước của hệ thống sông hang ngâm Ma Lé

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Hệ thống 3 hang động karst Ma Lé 1, Ma Lé 2, Ma Lé 3 và dòng chảy ngầm

của chúng

Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu là phần diện tích chứa toàn bộ hệ thống ba hang động

Ma Lé thuộc xã Ma Lé, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, trong vùng lõi của Cao

nguyên đá Đồng Văn (Hình 1)

No widow/orphan control, Don't keep with next, Don't keep lines together

Line spacing: 1.5 lines, No widow/orphan control

No widow/orphan control, Don't keep with next, Don't keep lines together

Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt

Formatted: Line spacing: 1.5 lines Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Trang 19

Chương 1

Khu vực nghiện cứu thuộc xã Ma Lé, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, là

một trong những nơi có địa hình đá vôi cao, vách dốc, thung lũng xâm thực sâu, xen

kẽ các địa hình phi karst tạo nên những cảnh quan đẹp

Tọa độ khống chế:

X1: 529.108 X2: 534.552 X3: 534.562 X4: 529.098

Y1: 2.578.940 Y2: 2.578.930 Y3: 2.573.735 Y4: 2.573.735

Hệ tọa độ VN2000, 1050múi 60

Formatted: Line spacing: 1.5 lines Formatted: Line spacing: 1.5 lines

Trang 20

Hình Hình 11 : Vị trí khu vực nghiên cứu

Trong khu vực nghiên cứu đã phát hiện được một số hang động có cửa hang

tại chân các vách núi đá vôi dựng đứng ở đáy các thung lũng Các hang động này

thuộc loại hang hoạt động, hiện đang tiếp tục được hình thành và phát triển Trong

chúng có dòng sông ngầm chảy, một số hang có tiềm năng trở thành điểm du lịch

hang động hấp dẫn

Sau khi Cao nguyên đá Đồng Văn được công nhận là Công viên Địa chất

Toàn cầu thì hoạt động du lịch đã và đang phát triển mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu sử

dụng nước sạch ngày càng tăng lên Nghiên cứu đặc điểm hình thái các hang động

và dòng chảy trong hang góp phần bổ sung những điểm du lịch mới và xem xét khả

Formatted: Level 1, Space Before: 0 pt, After:

0 pt, Line spacing: 1.5 lines

Field Code Changed Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Trang 21

năng cung cấp nước của các dòng sông ngầm này đối với các tụ điểm dân cư xung

quanh, vì nước sinh hoạt và phục vụ sản xuất nông nghiệp luôn là vấn đề rất được

quan tâm trong phạm vi Cao nguyên đá Đồng Văn

1.1 Lịch sử nghiên cứu Địa chất

Từ đầu thế kỷ 20 các nhà địa chất người Pháp đã đến vùng cao nguyên đá Đồng

Văn nghiên cứu về cổ sinh, địa tầng và cấu trúc địa chất G.Zeil (1907) làngười đầu tiên

phát hiện ra các cấu trúc địa chất vòng cung Đông Bắc Bắc Bộ, tiếp theo là J Deprat

(1915) với các công trình địa chất về vùng thượng du Bắc Bộ và Hà Giang Trong thời

kỳ 1941-1952, J.Fomaget và E Saurin đã xây dựng bản đồ địa chất Đông Dương Một

số yếu tố cấu trúc địa chất của lãnh thổ được xác lập, trong đó Hà Giang thuộc yếu tố

Thượng Bắc Bộ E.A.Dovjikov và nnk (1965) đã xây dựng bản đồ địa chất Miền

BắcViệt Nam và xếp khu vực Đồng Văn – Hà Giang vào đới tướng cấu trúc Sông

Hiến thuộc miền chuẩn uốn nếp Đông Việt Nam của các tác giả

Về sau này, rất nhiều công trình nghiên cứu chuyên đề của Tạ Hòa Phương,

Đoàn Nhật Trưởng v.v… đã được thực hiện trong khu vực và 2 công trình có tính

tổng hợp cao nhất về địa tầng và địa chất nói chung là của Tống Duy Thanh, Vũ

Khúc (chủ biên) 2006 và Trần Văn Trị, Vũ Khúc (chủ biên) 2009

1.2 Lịch sử nghiên cứu hang động

Công tác nghiên cứu hang động karst trong khu vực Cao nguyên đá Đồng

Văn, tỉnh Hà Giang được tiến hành từ năm 2003 đến nay, khi các nhà hang động Bỉ

kết hợp với các nhà khảo sát hang động Việt Nam thuộc Viện Khoa học Địa chất và

Khoáng sản Trước thời gian đó cũng có một số các nhà hang động Italia đã đến

khảo sát ở khu vực Mèo Vạc, nhưng họ cũng mới chỉ thám hiểm 1 hang ở xã Pải

Lủng (theo ghi nhận đến thời điểm hiện tại)

Các đợt khảo sát của các nhà hang động Bỉ và Việt Nam chủ yếu tập trung

vào hai thời kỳ cuối năm 2003 - đầu năm 2004 và cuối năm 2005 - đầu năm 2006, là

hai đợt khảo sát kéo dài nhất và khá quy mô, sau đó thì giảm dần về con người và

thời gian khảo sát

Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt Formatted: Condensed by 0.2 pt Formatted: Indent: First line: 1.27 cm

Formatted: Font color: Auto, Condensed by

Trang 22

Trong 2 thời kỳ kể trên hàng trăm hang động đã được khảo sát, đo vẽ khá chi

tiết về hình thái và kích thước, tổng chiều dài của các hang đã khảo sát đo vẽ lên

đến vài chục kilômet

Một số các công trình nghiên cứu khác về hang động trong khu vực Ma Lé

sau này cũng đã được nghiên cứu, như công trình nghiên cứu của Nguyễn Văn

Hướng và nnk, đã nghiên cứu về các tầng thành tạo hang động và xếp hệ thống

hang Ma Lé ở cấp 1 tức là các hang phân bố chủ yếu trong khoảng độ cao 950-1225

m so với mực nước biển

Năm 2014, khi dự án hợp tác “Nghiên cứu triển khai công nghệ khai thác,

sử dụng bền vững tài nguyên nước ở các vùng đá vôi Việt Nam, áp dụng thử

nghiệm ở một số khu vực thuộc công viên Địa chất Toàn cầu Cao Nguyên đá

Đồng Văn, Hà Giang” (KAWATECH) giữa Việt Nam và Cộng hòa Liên bang Đức

được triển khai thì công tác khảo sát hang động ở khu vực Đồng Văn lại được tiếp

tục tiến hành, nhưng có thêm mục đích mới - khảo sát, đo vẽ và đánh giá các hang

động có khả năng cung cấp nước cho sinh hoạt Một số các hệ thống hang động mới

được phát hiện và tiến hành khảo sát, đo vẽ và được đánh giá là có khả năng cung

cấp nước và tiềm năng du lịch

Một trong các hệ thống các hang động được đánh giá là có khả năng cung cấp

nước và có tiềm năng du lịch là: hệ thống hang Ma Lé 1, hang Ma Lé 2, hang Ma Lé 3

Đây là một hệ thống hang có dòng chảy ngầm có khả năng được liên kết với nhau và có

thể cung cấp nước rất tốt Ngoài ra, kết quả khảo sát cũng cho thấy trong hệ thốnghang

động này hang Ma Lé 2 có các nhũ đá rất đẹp và độc đáo, phù hợp cho phát triển du

lịch

Formatted: Indent: First line: 1.27 cm Formatted: Font: Bold

Formatted: Condensed by 0.3 pt

Trang 23

Nhìn chung, công tác khảo sát hang động trong khu vực trước đây chủ yếu

tập trung vào việc đo vẽ hình thái và kích thước của hang, do các nhà khảo sát hang

động thích khám phá, chưa quan tâm nhiều đến các mục đích khác Từ khi Cao

nguyên đá Đồng Văn được công nhận là Công viên địa chất toàn cầu, tước sức ép

về du lịch và nhu cầu sử dụng nước sạch thì người ta đã chú ý hơn đến khả năng cấp

nước sinh hoạt và sản xuất nông nhiệp của các sông hang động ngầm trong khu vực,

cũng như tiềm năng khai thác du lịch của chúng

1.3 - Địa lý tự nhiên, dân cư

a- Địa lý tự nhiên:

Khu vực nghiên cứu thuộc huyện Đồng Văn, nằm cách trung tâm huyện

Đồng Văn khoảng 3,5 km về phía Tây-Tây Bắc Vì vậy, chịu ảnh hưởng hoàn toàn

bởi điều kiện địa lý tự nhiên của huyện Đồng Văn

b- Địa hình

Diện tích tự nhiên của huyện là 44,666ha, trong đó 11.837ha là đất sản xuất

nông nghiệp Diện tích núi đá chiến 73,49% Địa hình phức tạp, có nhiều núi cao,

vực sâu chia cắt Nhiều ngọn núi cao như Lũng Táo 1.911m Độ cao trung bình

1.200m so với mực nước biển Địa hình thấp dần từ Tây sang Đông

Đồng Văn có sông Nho Quế là sông lớn và các dòng suối nhỏ như suối Ma Lé ở Ma

lé và các suối ở Lũng Táo, Phó Bảng, Phố Là chảy qua

c Đặc điểm khí tượng thủy văn

Theo tài liệu của Trung tâm Tư liệu Khí tượng Thuỷ văn từ năm 1993 đến

năm 2010 tại Trạm Khí tượng Hà Giang, có thể thấy khu vực cao nguyên đá thuộc

huyện Đồng Văn là vùng khí h ậu nhiệt đới gió mùa, hàng năm có 2 mùa, mùa khô

từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10

Bảng 1: Mạng lưới trạm khí tượng, đo mưa trên địa bàn huyện Đồng

Văn tỉnh Hà Giang

STT Tên trạm Xã, huyện Y X

Thời gian đo Số liệu thu thập

Từ năm

Đến năm

Từ năm

Đến năm

1 Đồng Đồng 23015 105016' 1960 - 1993 2010

Line spacing: Multiple 1.45 li

Formatted: Heading 2, Line spacing: Multiple

1.45 li

Formatted: Font color: Auto Formatted: Line spacing: Multiple 1.45 li,

Pattern: Clear

Formatted: Line spacing: Multiple 1.45 li

Formatted: Font: Italic Formatted: Space Before: 2 pt, Line spacing:

single

Formatted Table Formatted: Centered, Space Before: 2 pt,

Formatted: Space Before: 2 pt, Line spacing:

single

Formatted: Centered, Space Before: 2 pt,

Trang 24

- Nhiệt độ không khí:

+ Trung bình năm là 23,2oC

+ Cao nhất trung bình vào tháng 7 là 28,0oC, cực đại 39,10C (7/5/2003)

+ Thấp nhất trung bình vào tháng 1 là 16,7oC, cực tiểu 3,20C (12/12/1999)

- Lượng mưa: Trung bình năm 2.324mm, lớn nhất vào tháng 7 có lượng mưa trung

bình 504,2 mm/tháng; thấp nhất trung bình 35,9 mm vào tháng 1

Số ngày có mưa trung bình là 176 ngày, mưa lớn nhất 229,8mm/ngày 23/7/2000)

- Độ ẩm không khí:

+ Trung bình năm là 84%

+ Trung bình cao nhất vào tháng 7 là 86,1%

+ Trung bình thấp nhất vào tháng 5 là 81,2%

- Lượng bốc hơi: trung bình 74,1mm/tháng, cao nhất trung bình vào tháng 5 là

104,2mm, thấp nhất trung bình vào tháng 2 là 51,1mm

Đo lượng mưa bằng phương pháp thủ công (bình đựng và thước có độ chính xác

đến mm) từ tháng 10/2005 đến hết tháng 9/2006 cho thấy: tổng lượng mưa

1.463mm, tháng có lượng mưa nhiều nhất là 305mm (tháng 6/2006), nhỏ nhất là

3mm (tháng 1/2006), lượng mưa ngày lớn nhất là 68mm (30/6/2006), số ngày mưa

là 157 ngày

d Mạng sông, suối

Trong diện tích nghiên cứu có hai hệ thống sông Ma Lé và sông Séo Hồ

Sông Ma Lé bắt nguồn từ một phần từ Trung Quốc, khu vực Mã Lủng, chảy theo

hướng TB-ĐN hơn chục km về đến khu vực Ma Lé và biến mất hoàn toàn vào sông

hang ngầm Ma Lé 1 Sông Séo Hồ là dòng sông bắt nguồn từ cửa xuất lộ nước của

hang Ma Lé 3 đổ vào rồi chảy theo hướng TB-ĐN ra sông Nho Quế Hai con sông

này đều là những con sông nhỏ, lưu lượng nước nhỏ

e Lượng mưa

Lượng mưa ở khu vực Cao nguyên đá Đồng Văn phụ thuộc vào đặc điểm địa

hình nên phân bố rất không đều theo không gian Lượng mưa có sự đối lập giữa 2

vùng của tỉnh Hà Giang: khu vực vùng núi cao phía Bắc và Tây tỉnh có lượng mưa

Formatted: Font: Bold

Trang 25

rất thấp, hình thành tâm khô hạn như Đồng Văn 1.500mm/năm, Yên Minh

1.497mm/năm, Mèo Vạc 1.900mm/ năm và Quản Bạ là 2.048mm/ năm

Sự phân bố mưa như trên gây khó khăn cho việc khai thác tài nguyên nước

của tỉnh, trong khi khu vực phía Nam tỉnh rất dồi dào về nguồn nước thì khu vực

miền núi, đồng bào đang gặp khó khăn vì thiếu nước cho sinh hoạt và sản xuất

Bảng 2: Lượng mưa bình quân nhiều năm trạm khí tượng và đo mưa

Nguồn [Trung tâm KTTV Hà Giang]

Như vậy, khu vực nghiên cứu thuộc cao nguyên đá nằm phía Đông Bắc Hà

Giang, có lượng mưa rất thấp, trung bình 1.500 mm/năm (kết quả đo mưa tại trạm

Đồng Văn) Vì lượng mưa thấp như vậy khiến cho khu vực trở nên thiếu nước đặc

biệt là vào mùa khô

Qua tài liệu quan trắc mưa nhiều năm cho thấy lượng mưa trong khu vực

nghiên cứu cũng biến động theo thời gian rất rõ rệt Chênh lệch lượng mưa năm của

năm lớn nhất và năm nhỏ nhất khá lớn Chênh lệch mưa năm lớn nhất và mưa năm

nhỏ nhất của trạm Đồng Văn Dưới đây là kết quả quan trắc và chênh lệch lượng

mưa tại khu vực nghiên cứu

Bảng 3: Chênh lệch lượng mưa năm lớn nhất và nhỏ nhất

STT Tên trạm

Mưa năm lớn nhất Mưa năm nhỏ nhất Chênh

lệch (mm) X(mm) Năm xuất

hiện X(mm)

Năm xuất hiện

Mùa mưa vùng bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào cuối tháng 9, các tháng

còn lại là mùa khô, mưa ít Lượng mưa mùa mưa chiếm tỷ trọng lớn so với lượng

mưa cả năm (chiếm khoảng từ 75 đến 84% tổng lượng mưa năm) Ba tháng mưa

Formatted: Font: 5 pt, English (United States) Formatted: Space After: 0 pt, Line spacing:

1.5 lines

Multiple 1.3 li

Formatted Table Formatted: Space Before: 6 pt, Line spacing:

Multiple 1.3 li

Formatted: Font: 5 pt Formatted: Space After: 0 pt, Line spacing:

1.5 lines

Formatted: Font: 13 pt Formatted: Space Before: 6 pt, Line spacing:

Multiple 1.3 li

Trang 26

Bảng 4: Phân phối mưa theo mùa

X(mm) Tỷ lệ (%) X(mm) Tỷ lệ (%)

Ngay sau mùa mưa là các tháng ít mưa, lượng mưa trung bình các tháng mùa

khô rất nhỏ (dưới 100 mm/tháng) tháng ít mưa nhất thường là tháng XII.Có những

nơi hầu như cả tháng không mưa.Lượng mưa trong cả mùa khô chỉ chiếm khoảng

16 - 25% tổng lượng mưa năm

Bảng 5: Phân phối mưa theo tháng

STT Tên trạm I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII

1 Đồng Văn 21,2 19,6 38,1 66,5 164,5 315,3 329,1 238,9 133,2 114,9 31,6 30,1

Bảng 6: Phân phối mưa theo 3 tháng lớn nhất và nhỏ nhất

STT Tên trạm Mưa 3 tháng lớn nhất Mưa 3 tháng nhỏ nhất

Tháng X(mm) Tỷ lệ (%) Tháng X(mm) Tỷ lệ (%)

1 Đồng Văn VI - VIII 883 58,8 XII - II 71 4,71

Từ các tài liệu trên có thể cho thấy lượng mưa ở khu vực nghiên cứu tương

đối thấp đặc biệt là khu vực Đồng Văn Lượng mưa có thể biến đổi theo từng năm

và đặc biệt là biến đổi mạnh theo mùa Điều này khiến cho nguồn cung cấp nước

cho các hệ thống dòng chảy ngầm trong các hang động rất hạn chế vào mùa khô

f- Điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội

Hiện nay, huyện Đồng Văn bao gồm 17 xã và 2 thị trấn là: Thị trấn Phó

Bảng, thị trấn Đồng Văn và các xã: Lũng Cú, Ma Lé, Lũng Táo, Phố Là, Thài Phìn

Tủng, Sủng Là, Sà Phìn, Tả Phìn, Tả Lủng, Phố Cáo, Sính Lủng, Sảng Tủng, Lũng

Thầu, Hố Quáng Phìn, Vần Chải, Lũng Phìn, Sủng Trái

Formatted: Space After: 0 pt, Line spacing:

1.5 lines

Multiple 1.3 li

Formatted: Font: 5 pt Formatted: Space After: 0 pt, Line spacing:

Trang 27

Theo niên giám thống kê năm 2012 Dân số toàn huyện là 68372 người,

trong đó dân số đô thị là 8387 người và dân số nông thôn là 59985 người, mật

độ dân số 153 người/km2, Đồng Văn là địa bàn sinh sống của 16 dân tộc như: Lô

Lô, Pu Péo, Cờ Lao, Dao, Giáy, Tày, Kinh, Hoa… trong đó dân tộc Mông chiếm

tới 88%

Nhân dân các dân tộc huyện Đồng Văn có đời sống văn hóa, tinh thần khá

phong phú, đa dạng Mỗi dân tộc có những nét văn hóa truyền thống riêng biệt,

khẳng định sự trường tồn trong quá trình hình thành phát triển của mình như:

Trống đồng Lô Lô, trống đồng Pu Péo, tiếng khèn của dân tộc Mông, các làn

điệu dân ca của dân tộc Tày, Nùng, Dao, Giấy… cùng tồn tại và phát triển trong

nền văn hóa truyền thống các dân tộc Việt Nam Bên cạnh những nét riêng biệt

mang tính bản địa, trong quá trình giao tiếp văn hóa các dân tộc có sự đan xen,

cộng sinh càng tăng thêm vẻ đẹp phong phú, đa dạng của văn hóa các dân tộc

Khí hậu Đồng Văn mang tính ôn đới, thích hợp trồng các loại cây ăn quả

như; Lê, đào, mận, táo… và các loại cây dược liệu quý như: Đỗ trọng, huyền xâm,

xuyên khung, ý dĩ, thảo quả…Đồng Văn có giống chè ngon nổi tiếng phù hợp với

vùng đất Lũng Phìn Rừng Đồng Văn có thảm thực vật phong phú, thích hợp cho sự

phát triểu nhiều loài như: cây dẻ, sồi, thông đá, pơ mu… Động vật gồm các loài

như: sóc, gà lôi, nhím, trăn, rắn, tê tê… Cây trồng nông nghiệp chủ yếu là ngô, một

số vùng trồng lúa và các loài cây họ đậu

Chăn nuôi của Đồng Văn phát triển, người dân nuôi các loại gia súc như: bò, dê,

ngựa để lấy thịt, dùng sức kéo và vận chuyển hàng hóa

Đồng Văn nổi tiếng với cột cờ Lũng Cú được dựng từ thời Lý, phố cổ Đồng

Văn, Hang Mây, hang Sảng Tủng, cổng trời Sà Phìn, làng văn hóa Lô Lô Chải,

cửa khẩu Phó Bảng, di tích kiến trúc nghệ thuật nhà Vương …ngoài ra, còn có chợ

phiên Đồng Văn họp vào sáng chủ nhật hàng tuần cùng nhiều phiên chợ khác của

các xã

Huyện Đồng Văn có các món đặc sản như: mèn mén, cháo ấu Tẩu, ấu trùng

ong, mật ong hoa bạc hà, chè Lũng Phìn, thắng cố

Formatted: Expanded by 0.2 pt Formatted: Font color: Auto, Expanded by

Trang 28

1.4 - Phát triển du lịch

Những năm gần đây, du lịch huyện Đồng Văn có sự khởi sắc đáng mừng,

lượng khách du lịch lên với Đồng Văn ngày một tăng và khẳng định đây là một

trong ngành kinh tế mũi nhọn; góp phần không nhỏ vào công cuộc xóa đói giảm

nghèo của địa phương Thành công trên là do huyện Đồng Văn đã biết phát huy,

khai thác các lợi thế, tiềm năng sẵn có của địa phương và ban hành những chính

sách thu hút, hỗ trợ, khuyến khích các thành phần kinh tế đến đầu tư; qua đó, tạo

bước đột phá mới trong phát triển du lịch

Theo tạp chí “Trang thông tin du lịch huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang”

cho thấy: Hệ thống khách sạn, nhà nghỉ tư nhân phát triển mạnh mẽ; hiện, toàn

huyện có 3 khách sạn, hơn 20 nhà nghỉ và hàng trăm nhà trọ, nhà lưu trú bình

dân; với hàng chục nhà hàng ăn uống thường xuyên hoạt động kinh doanh Các

nhà hàng, khách sạn, nhà lưu trú được quản lý chặt chẽ, ngày một hoạt động bài

bản; mỗi năm phục vụ hàng trăm nghìn lượt khách du lịch Theo thống kê, trong

10 tháng của năm 2015, lượng khách du lịch trong và ngoài nước lên với Đồng

Văn tăng đột biến vào khoảng 150.000 lượt người, vượt nghị quyết năm 2015

của huyện là trên 7.000 lượt khách

1.5 - Nhu cầu về sử dụng nước

a- Hiện trạng cung cấp nước khu vực thị trấn Đồng Văn

Trung tâm huyện Đồng Văn (Huyện Đồng Văn) được cấp nước bằng hệ

thống tự chảy từ hai nguồn Tà Lủng và làng Nghiến Tại Tà Lủng xây dựng bể chứa

600 m3 Tại làng Nghiên có 2 bể 800 m3 Nước được xử lý sơ bộ và tự chảy xuống

Thị trấn bằng đương ống  100mm Đó là các nguồn nước lấy từ các hệ thống hang

động Tổng lượng nước khai thác từ hang động là 238.710 m3/năm tương đương với

654m3/ngày, đây cũng là nguồn cấp nước sinh hoạt chính cho trung tâm huyện

Đồng Văn

b- Nhu cầu sử dụng nước

Nhu cầu cấp nước sinh hoạt

Formatted: Heading 2 Formatted: Font color: Auto

Formatted: Font color: Auto, Expanded by

0.2 pt

Formatted: Font: Font color: Auto

Trang 29

Bảng 7: Chỉ tiêu cấp nước sinh hoạt tỉnh Hà Giang

Tỷ lệ dùng nước (%)

Tiêu chuẩn cấp nước (l/người/ngày đêm)

Theo Niên giám thống kê của huyện Đồng Văn năm 2012, dân số trung bình

năm 2012 của huyện Đồng Văn là 68.372 người Dự báo đến năm 2020 với tỷ lệ

tăng dân số 1,04% thì dân số của huyện Đồng Văn khoảng 93.571 người (trong đó ở

đô thị khoảng 11.478 người, ở nông thôn khoảng 82.094 người)

c- Dự báo nhu cầu cấp nước cho trung tâm thị trấn Đồng Văn

Theo chỉ tiêu cấp nước sinh hoạt của tỉnh Hà Giang (bảng 7) thì lượng nước

cấp cho sinh hoạt tại các khu đô thị đạt 120l/người/ngày Như vậy tổng lượng nước

dự báo cấp cho dân cư tại độ thị là 1.377.360 l/ngày tương đương với 1.377

m3/ngày Nước phục vụ công cộng ở các đô thị dự định khoảng 10% so với lượng

nước sinh hoạt Lượng nước dùng cho PCCC khoảng 10% và lượng nước sử dụng

cho công nghiệp có thể đến 80% lượng nước sử dụng cho sinh hoạt, lượng nước thất

thoát khoảng 20% Như vậy, lượng nước thực cấp phải khoảng 220% so với lượng

nước dự tính cấp cho sinh hoạt tức là dự báo cần 3.030m3/ngày

Khu vực nghiên cứu là vùng có tiềm năng du lịch to lớn, theo tính toán đến năm

2020 mỗi năm vùng đón khoảng 380.000 khách trong và ngoài nước Trung bình mỗi

khách lưu lại 3 ngày như vậy tổng số ngày lưu lại đến 1.140.000 ngày Mỗi ngày mỗi

khách du lịch sử dụng khoảng 200 lít Tổng lượng nước phục vụ du lịch lên đến

228.000m3 mỗi năm tương đương 625m3/ngày Tuy nhiên, lượng khách du lịch đến

không đều nên lượng nước phục vụ du lịch được xem như cấp nước đô thị Như vậy,

Multiple 1.1 li

Formatted Table Formatted: Space Before: 2 pt, Line spacing:

Multiple 1.1 li

Formatted: Font: 7 pt Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt,

Formatted: Font color: Auto Formatted: Font color: Auto Formatted: Font color: Auto Formatted: Font color: Auto Formatted: Line spacing: Multiple 1.45 li

Formatted: Superscript Formatted: Font color: Auto Formatted: Condensed by 0.2 pt

Trang 30

Như vậy: với nhu cầu sử dụng nước dược dự báo trong tương lai tại khu vực

trung tâm thị trấn Đồng Văn là 3.030m3/ngày, trong khi đó nguồn cung cấp nước

hiện tại chỉ đạt 654m3/ngày, lượng nước thiếu hụt sẽ là 2.376m3/ngày Đây là một

lượng nước thiếu hụt rất lớn mà huyện Đồng Văn cần có các giải pháp khắc phục

1.26 Đặc điểm địa chất, hang đô ̣ng và dòng chảy ngầm karst khu vực Ma Lé

1 26 1 Đặc điểm địa chất

Về địa tầng, các phân vị thạch địa tầng sau đây đã được xác lập trong vùng:

Loạt Sông Cầu (D1sc), hệ tầng Mia Lé (D1ml), hệ tầng Nà Quản (D1-2nq), hệ

tầng Tốc Tát (D3tt), hệ tầng Bắc Sơn (C-Pbs), hệ tầng Sông Hiến (T1sh) Ngoài ra,

trong khu vực nghiên cứu còn có đai mạch diaba xuyên cắt, đá màu lục sẫm, bị dập

vỡ, phong hóa rất mạnh

a Loạt Sông Cầu (D1sc)

Loạt Sông Cầu là hợp thành của hai hệ tầng Si Ka và hệ tầng Bắc Bun.Theo

Tạ Hòa Phương (1993) đã đo vẽ chi tiết mặt cắt Lũng Cổ-Mia Lé và hệ tầng Bắc

Bun có trình tự địa tầng từ dưới lên trên như sau:

- Đá phiến sét, đá phiến sét vôi màu xám, mầu nâu hồng khi phong hóa,

trong đá phiến sét vôi có hóa thạch thực vật, một số mảnh Crustaces, cá cổ, hóa

thạch Tay cuộn và Chân rìu Dầy 130m

- Bột kết màu xám, khi phong hóa có mầu nâu vàng, chứa hóa thạch cá cổ,

hóa thạch Tay cuộn Dầy 100m

- Đá phiến sét xám lục, sặc sỡ khi phong hóa (đỏ, vàng, hồng, lục, trắng)

Dầy 70m

Trong phạm vi nghiên cứu chúng chỉ chiếm một diện tích rất nhỏ, nằm ở rìa

ngoài cùng (phía Bắc) của diện tích nghiên cứu Thành phần chủ yếu là cuội kết, cát

bột kết, đá phiến sét vàsétvôi

b Hệ tầng Ma Lé (D1ml)

Hệ tầng Ma Lé phân bố ở rìa phía Bắc và Đông Nam vùng nghiên cứu Mặt

cắt chuẩn của hệ tầng là mặt cắt Lũng Cú – Ma Lé, đoạn từ km8 đến đồn biên

phòng Lũng Cú, vùng Đồng Văn (tọa độ 23019’15”B; 105017’26”Đ) được Nguyễn

Formatted: Indent: First line: 1.27 cm, Line

spacing: Multiple 1.45 li

Formatted: Normal, Left, Indent: First line: 0

cm, Space Before: 0 pt, After: 0 pt, Line spacing: Multiple 1.45 li

0 pt, Line spacing: Multiple 1.45 li

Formatted: Font color: Auto Formatted: Heading 3, Line spacing: Multiple

1.45 li

Trang 31

Hữu Hùng (trong Đặng Trần Huyên và nnk, 2007) mô tả với bề dày 320m Tuổi của

hệ tầng Mia Lé ứng với khoảng Devon sớm Paraga muộn – Emsi sớm

Hệ tầng Ma Lé phân bố khá rộng ở phần rìa ngoài cùng của khu vực nghiên

cứu Thành phàn phần chủ yếu là đá sét vôi, đá vôi, đá vôi sét, bột kết đá phiến sét

sericit, cát kết dạng quarzit, cát kết ít khoáng, cát kết vôi

Formatted: Justified

Trang 32

Hình 2: Sơ đồ địa chất khu vực nghiên cứu

c Hệ tầng Nà Quản (D 1-2 nq)

Hệ tầng Nà Quản có thành phần chủ yếu là đá vôi sét, đá vôi, đá phiến sét

sericit, bột kết, đá vôi dolomit, đá vôi silic, đá sét vôi, phân bố thành dải hẹp, phát

triển theo phương TB-ĐN

d Hệ tầng Tốc Tát (D3 tt)

Được chuyển từ “điệp” cùng tên do Phạm Đình Long (1973) xác lập, hệ tầng

phân bố thành những dải ven rìa các khối đá vôi Carbon - Permi ở Đồng Văn, Mèo

Vạc, Yên Minh

Trong diện tích nghiên cứu, hệ tầng Tốc Tát phân bố thành dải hẹp kéo dài

theo phương ĐB-TN và á Vĩ tuyến Thành phần chủ yếu là đá vôi dạng dải, đá vôi

loang lổ, đá vôi sét

e Hệ tầng Bắc Sơn (C-Pbs)

Hệ tầng Bắc Sơn (C-P bs) (Nguyễn Văn Liên, 1974) phân bố rộng rãi ở các

huyện Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc và nhiều nơi khác trên miền Bắc Việt Nam,

có thành phần chủ yếu là đá vôi hạt mịn, màu xám sáng, tạo nên những khối đá vôi

lớn Trong diện tích nghiên cứu, hệ tầng Bắc Sơn phân bố rộng rãi và thành dải kéo

dài theo phương TB-ĐN

f Hệ tầng Sông Hiến (T1sh)

Hệ tầng được chuyển từ “điệp” cùng tên do Vaxilevskaja A.D đề nghị trên

cơ sở “Đá phiến Sông Hiến” được Bourret R (1992) mô tả Mặt cắt chuẩn Bắc Giài

– - Mã Phục dọc sông Hiến, Cao Bằng Hệ tầng hình thành trong môi trường biển

nông đến khá sâu, hệ tầng Sông Hiến phát triển trong phạm vi đới tướng – cấu trúc

sông Hiến ở Đồng Văn, Yên Minh

Trong diện tích nghiên cứu, hệ tầng Sông Hiến phân bố ở phần rìa ngoài

cùng của khu vực nghiên cứu thành một dải kéo dài theo phương TB-ĐN, chiều

Formatted: Font: Calibri, 11 pt, Not Italic Formatted: Heading 1, Left

Formatted: Font: Calibri, 11 pt, Not Bold, Not

Italic

Formatted: Justified Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt

Formatted: Font color: Auto Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt

Formatted: List Paragraph, Indent: First line:

1.25 cm, Space Before: 0 pt, After: 0 pt

Trang 33

rộng trên 800m, nằm kẹp giữa khối đá vôi của hệ tầng Bắc Sơn Thành phần chủ

yếu là đá phiến sét, bột kết, cát kết, cát kết tuf, cuội sạn kết, đá phiến sét silic, đá

vôi, đá vôi sét, đá phiến sét chứa chất hữu cơ, đá sét vôi, đá phiến sét sericit, cát sạn

kết và cuội sạn kết đa khoáng

1 26 2 Đặc điểm hệ thống hang động Ma Lé

Hệ thống hang động Ma Lé bao gồm ba hang được đo vẽ, khảo sát chi tiết

Chúng đều là các hang đang hoạt động (active cave), có dòng sông ngầm chảy

xuyên qua Các hang có cửa lớn, hình thành và phát triển dưới chân các núi đá

vôi cao, vách dựng đứng, thuộc hệ tầng Bắc Sơn (C-Pbs) Tổng chiều dài của ba

hang là 1.326,45m Hang thường phát triển dạng mái vòm, trần hang cao, đáy

hang khá bằng, tích tụ các vật liệu bở rời, khối tảng, cuội sạn, cát, sét và códòng

sông ngầm chảy qua.Hệ thống nhũ đá nhìn chungphát triển thưa thớt và phân bố

rải rác dọc theo hành lang, váchhang và trần hang Riêng tại hang Ma Lé 2, hệ

thống nhũ đá phát triển rất mạnh, tạo thành các cụm nhũởhai bên váchhang và

trần hang, nhiều nơi chúng còn hình thành ngay tại đáy hang Nhũ đá màu trắng,

màu nâu đỏ với các vẩy cancit lấp lánh, hình thái và kích thước đa dạng

Dòng sông ngầm chảy quanh năm trong các hang, có tiềm năng chứa nước

và cấp nước rất lớn Hang có độ dốc tương đối thoải, thường hình thành các thác

nước nhỏ, độ cao thấp, tích tụ nhiều cuội sỏi có thành phần đa khoáng

Cửa hang đều là các cửa thu nước từ các thung lũng karst chảy vào hoặc từ

các sông suối, chính vì vậy lưu lượng của các dòng sông ngầm trong hang thay đổi

rất mạnh theo mùa hay chỉ sau một biến đổi thời tiết,sự kiện như mưa kéo dài, từ đó

chất lượng nước cũng thay đổi theo

1 26 3 Đặc điểm dòng chảy ngầm karst của hệ thống hang động Ma Lé

Hệ thống các dòng chảy ngầm karst nói chung rất phức ta ̣p Một dòng chảy

mă ̣t có thể đô ̣t nhiên biến mất xuống tầng chứa nước ngầm karst rồi la ̣i xuất hiê ̣n trở

lại ở một nơi khác Chúng đóng vai trò là đường ống dẫn nước ngầm quan trọng

trong các vùng đá vôi

Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt Formatted: Expanded by 0.2 pt Formatted: Indent: First line: 1.27 cm

Trang 34

Trong vùng nghiên cứu, dòng suối Ma Lé đang chảy trên bề mặt rồi đột ngột

biến mất vào cửa hang Ma Lé 1 nằm ngay dưới chân vách núi đá vôi cao hơn 300m,

dựng đứng chắn ngang dòng chảy

Hình 3: Dòng suối Ma Lé biến mất vào cửa hang Ma Lé 1

Dòng suối chảy vào hang Ma Lé 1 được một đoạn dài hơn 200m rồi lại tiếp

tục biến mất ở cuối hang, sau khi chảy trong đoạn hang mù (đoạn hang không thể

vào khảo sát được) Tại điểm cuối cùng của hang Ma Lé 2 thuộc nhánh hang bên

trái nhìn từ cửa hang vào, một nguồn nước ngầm xuất hiện và chảy thành trong

hang như một dòng sông, tạo ra các bãi tích tụ và thác ghềnh nhỏ Dòng sông hang

chảy khá thẳng, không ngoằn ngoèo được đoạn dài gần 900m rồi lại biến mất vào

một ống (shiphong) ở cuối hành lang bên phải hang, tính từ ngoài cửa hang vào

Dòng chảy ngầm trong hang Ma Lé 2 được bổ sung thêm một lượng nước đáng kể

khi vào mùa mưa, vì cửa hang của hang Ma Lé 2 là cửa thu nước -thu toàn bộ lượng

nước trong thung lũng Ma Lé Vào mùa khô lượng nước bổ sung cho dòng sông

ngầm không đáng kể vì toàn bộ khu vực bị khô hạn

0 pt

Trang 35

Hình 4: Dòng sông ngầm xuất hiện trở lại ở cuối hang Ma Lé 2

Cũng tại điểm cuối cùng của hang Ma Lé 3, nhánh hang bên trái nhìn từ cửa

hang vào chúng ta lại bắt gặp một nguồn nước ngầm xuất hiện chảy trong hang tạo

thành một dòng sông hang

Hình 4: Dòng sông ngầm xuất hiện trở lại ở cuối hang Ma Lé 2

Formatted: Centered, Space Before: 0 pt,

After: 0 pt

Trang 36

Cũng như chảy trong hang Ma Lé 2, dòng sông chảy trong hang một đoạn

hơn 200m thì dòng chảy cũng biến mất vào một shiphong ở cuối hành lang hang

bên phải nhìn từ cửa hang vào Dòng chảy mù sau đó xuất lộ ra một cửa xuất lộ

nước karst cách đó không xa rồi đổ vào suối Séo Hồ, đổ ra sông Nho Quế

Trang 37

Chương 2

2.1 Các phương pháp nghiên cứu, khảo sát hang động

Trong quá trình nghiên cứu hang động karsttại Ma Lé phục vụ đề tài

nghiên cứu, chúng tôi sử dụng các phương pháp thông dụng sau:

- Phương pháp dây thừng đơn;

- Phương pháp SWOT (đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, tiềm năng, thách thức);

- Phương pháp thí nghiê ̣m với chất đánh dấu

2.1.1 Phương pháp dây thừng đơn

Phương pháp khảo sát hang động karst thông dụng hiện nay là phương pháp dây

thừng đơn Đối với các loại hình hang động khác nhau có thể sử dụng các thiết bị

khác nhau cho phù hợp với chúng

a Đối với các hang ngang

Các hang động phát triển theo chiều ngang là hang dễ khảo sát nhất Khi nghiên

cứu chúng không cần phải sử dụng các thiết leo trèo như thiết bị lên, xuống hang,

chỉ cần mặc quần áo bảo hộ (nếu có nước thì mặc thêm bộ quần áo bơi để chống

lạnh), mang đầy đủ mũ bảo hiểm, đèn đủ sáng, các thiết bị đo vẽ hang, thực phẩm

và nước uống

b Đối với các hang đứng

Các hang đứng là các hang thường phát triển xuống sâu tính từ cửa hang từ vài

mét, vài chục mét, vài trăm có khi cả nghìn mét Chúngcó thể phát triển đứng hoặc

xiên,tạo thành các giếng đứng phức tạp.Đây là các hangrất khó để khảo sát và cần

dùng đến các thiết bị khảo sát chuyên dụng như thiết bị lên, xuống hang, các

phương pháp và kỹ thuật treo, kỹ thuật tạo các neo, móc dây, kỹ thuật chuyển dây

khi đang lên hoặc xuống hang v.v

Formatted: Font: 7 pt Formatted: Normal Formatted: Space Before: 0 pt, After: 0 pt

Formatted: Indent: First line: 0 cm

Trang 38

Hình 5: Khảo sát hang động đứng bằng phương pháp dây thừng đơn

c Cách đo vẽ một hang động

Để tiến hành đo vẽ một hang động cần có các thiết bị cần thiết thực hiện đo vẽ,

bao gồm: Địa bàn đo hướng và độ dốc, thước dây hoặc thiết bị đo bằng laser, dây

chuyên dụng, thiết bị GPS, túi đựng dây và thiết bị khác để di chuyển trong hang, đất

đèn,ắc quy (pin) dùng để cung cấp ánh sáng, nước, thức ăn, sổ ghi chép chuyên dùng

trong khảo sát hang động, đó là quyển sổ sử dụng giấy không thấm nước, bút chì

Thông thường người ta đi đến cuối hang rồi đo từ đó ra ngoài cửa hang

Để khảo sát hang động chúng ta cần tổ chức một nhóm ít nhất là 3 đến 4

người trở lên vì những lý do về công việc, sự an toàn và hỗ trợ trong khi khảo sát

hang, mang theo đầy đủ các thiết bị và đảm bảo tuyệt đối an toàn

Việc đo vẽ hang được tiến hành như sau:

Đo chiều dài từng đoạn của hang, người đi trước sẽ cầm thước và chọn vị trí

đo, điều đáng chú ý là vị trí được chọn để đo phải thuận lợi cho việc đo điểm tiếp

theo (đảm bảo là điểm tiếp theo sẽ không bị vướng và bị che khuất) sau đó sẽ chọn

vị trí để đặt điểm đo (vị trí đặt thước) rồi đọc kết quả đoạn đo dài bao nhiêu Trường

hợp đo bằng thiết bị laser thì người đi trước không phải cầm thước nhưng cũng phải

chọn vị trí để đo tương tự như trên và người đi sau sẽ đo và viết kết quả hoặc đọc

kết quả đo cho người cầm sổ ghi

Người đi sau sẽ tiến hành đo hướng phát triển của đoạn hang, đo độ dốc tại đoạn

đang tiến hành đo, đo chiều cao từ đáy hang lên đến trần hang, đo độ sâu bị ngập nước

của hang, đo chiều rộng của hang được xác định là độ rộng giữa hai bên váchhang

Formatted: Centered, Line spacing: 1.5 lines Formatted Table

Trang 39

Hình 6: Tác giả đang tiến hành đo vẽ mô phỏng và ghi các số đo hang động

Tất cả các kết quả đo sẽ được ghi chép vào sổ nhật ký hang động Người viết

nhật ký ngoài ghi chép các kết quả đo ra còn phải tiến hành các công việc sau:

- Vẽ minh họa sơ bộ đoạn hang đang tiến hành đo, như các vị trí nhũ đá phát triển

trong hang, bãi bồi, bãi đổ lở, trầm tích hang động, hố sụt, dòng sông…

- Vẽ mặt cắt ngang tại vị trí đo

- Tìm hiểu các sinh vật sống trong hang

- Tìm hiểu các di tích khảo cổ, tìm hiểu trầm tích đáy hang

- Tìm hiểu hiện tượng sập trần, tường, cửa hang, các dạng địa hình karst của hang

- Ghi một số nhận xét vào nhật ký đoạn hang đang tiến hành đo

- Khi tất cả các công việc được hoàn tất thì đoạn hang đó đã được đo xong và người

đi trước vẫn đứng tại vị trí đó đợi người đi sau đến thì sẽ đi tiếp đến điểm đo tiếp

0 pt

Định dạng
Số trang	79
Dung lượng	4,38 MB