Đánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại Lào (Luận án tiến sĩ)

Đánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại LàoĐánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại LàoĐánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại LàoĐánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại LàoĐánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại LàoĐánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại LàoĐánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại LàoĐánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại LàoĐánh giá tình hình chăn nuôi và một số giải pháp kỹ thuật nâng cao năng suất của dê nuôi tại Lào

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO

TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

BOUNMY PHIOVANKHAM

ðÁNH GIÁ TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI

VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT

NÂNG CAO NĂNG SUẤT CỦA DÊ NUÔI TẠI LÀO

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP

HÀ NỘI - 2012

Formatted: English (U.S.)

Formatted: English (U.S.)

Formatted: Vietnamese Deleted: <sp>

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO

TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

BOUNMY PHIOVANKHAM

ðÁNH GIÁ TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI

VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT

NÂNG CAO NĂNG SUẤT CỦA DÊ NUÔI TẠI LÀO

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP

Chuyên ngành: Chăn nuôi ñộng vật

i

LỜI CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các nội dung nghiên cứu và kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng ñược công bố cho việc bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam ñoan những trích dẫn trong luận án ñều ñược ghi rõ ñịa chỉ nguồn gốc và mọi sự giúp ñỡ ñều ñược cám ơn

Hà Nội, 18 tháng 7 năm 2012

Tác giả luận án

Bounmy PHIOVANKHAM

ii

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện Luận án, tôi ựã nhận ựược sự giúp ựỡ tận tình của các thầy hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Xuân Trạch và PGS TS đinh Văn Bình Tôi xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình ựó

Cảm ơn ThS Ngô Thanh Vinh, ThS Ngô Hồng Chắn Ờ Trung tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây, PGS.TS Phan Xuân Hảo, ThS đỗ đức Lực,

TS Trần Hiệp - Trường đại học Nông nghiệp Hà Nội về những lời khuyên và giúp ựỡ quý báu cho tôi ựể hoàn thành Luận án này

Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi cũng nhận ựược sự giúp ựỡ tận tình về mọi mặt của Ban Giám hiệu, Khoa Chăn nuôi và Nuôi trồng Thủy sản, Viện đào tạo Sau ựại học Trường đại học Nông nghiệp Hà Nội; Chương trình

hợp tác CUI-HUA 2008-2012; Ngành Chăn nuôi, Sở Nông nghiệp và Dự án

Nâng cấp cuộc sống hộ nông thôn (IFAD) tỉnh Attapeu, Viện Nghiên cứu Nông Lâm nghiệp Quốc gia Lào (NAFRI) Tôi xin trân trọng cảm ơn các cơ quan ựã tạo ựiều kiện thuận lợi ựể tôi hoàn thành Luận án

Nhân dịp này tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự quan tâm và giúp ựỡ quý báu của các ựồng nghiệp ựã dành cho tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án

Cuối cùng tôi dành lời cảm ơn vợ và các con tôi ựã cổ vũ, ựộng viên và tạo mọi ựiều kiện cho tôi trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu này

Hà Nội, ngày 18 tháng 7 năm 2012

Tác giả luận án

Bounmy PHIOVANKHAM

iii

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ðOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH ix

DANH MỤC CÁC BIỂU ðỒ, ðỒ THỊ VÀ SƠ ðỒ ix

ðẶT VẤN ðỀ 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ðỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

2.1 Mục tiêu tổng quát 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ðỀ TÀI 2

3.1 Ý nghĩa khoa học 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

3.3 Những ñóng góp mới của luận án 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 ðẶC ðIỂM SINH HỌC CỦA DÊ 4

1.1.1 ðặc ñiểm sinh trưởng và phát triển 4

1.1.2 ðặc ñiểm sinh sản 5

1.1.3 ðặc ñiểm về khả năng sản xuất thịt và chất lượng thịt 8

1.2 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA SỰ LAI GIỐNG 12

1.2.1 Sự di truyền các tính trạng số lượng 12

1.2.2 Lai giống 17

1.3 DÊ BÁCH THẢO VÀ DÊ LẠT 30

iv

1.3.1 Dê Bách Thảo 30

1.3.2 Dê Lạt 34

1.4 TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI DÊ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở LÀO 34

1.4.1 Tình hình chăn nuôi dê trên thế giới 34

1.4.2 Tình hình chăn nuôi dê ở Lào 41

CHƯƠNG 2 đỐI TƯỢNG - NỘI DUNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 43

2.1 đỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 43

2.2 đỊA đIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 44

2.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 44

2.3.1 điều tra khảo sát tình hình chăn nuôi dê tại Lào 44

2.3.2 Lai giống và ựánh giá khả năng sinh trưởng, sinh sản của dê lai so với dê ựịa phương nuôi trong ựiều kiện chăn nuôi nông hộ 44

2.3.3 đánh giá ảnh hưởng của phẩm giống và chế ựộ nuôi dưỡng ựến năng suất và phẩm chất thịt của dê 45

2.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 45

2.4.1 điều tra khảo sát tình hình chăn nuôi dê tại Lào 45

2.4.2 Lai giống và ựánh giá khả năng sinh trưởng, sinh sản của dê lai so với dê Lạt nuôi tại nông hộ 46

2.4.3 đánh giá ảnh hưởng của phẩm giống và chế ựộ nuôi dưỡng ựến năng suất và phẩm chất thịt của dê 49

2.4.4 Phương pháp phân tắch thành phần hóa học của thức ăn 56

2.4.5 Phương pháp ựánh giá hiệu quả kinh tế 56

2.4.6 Xử lý thống kê 56

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 58

3.1 TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI DÊ TẠI LÀO 58

v

3.1.1 Số lượng và phân bố ñàn dê trong cả nước 58

3.1.2 ðặc ñiểm chăn nuôi dê nông hộ tại Lào 60

3.2 KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG VÀ SINH SẢN CỦA DÊ LAI SO VỚI DÊ LẠT NUÔI TẠI NÔNG HỘ 67

3.2.1 Kết quả phối giống 67

3.2.2 ðặc ñiểm ngoại hình của dê lai và dê Lạt 67

3.2.3 Khả năng sinh trưởng của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt 70

3.2.4 Khả năng sinh sản của dê cái lai F1 (BT x L) và dê cái Lạt 74

3.3 ẢNH HƯỞNG CỦA PHẨM GIỐNG VÀ CHẾ ðỘ NUÔI DƯỠNG ðẾN NĂNG SUẤT VÀ PHẨM CHẤT THỊT CỦA DÊ 76

3.3.1 Thu nhận thức ăn 76

3.3.2 Tốc ñộ sinh trưởng 77

3.3.3 Tỷ lệ thịt xẻ và các phần thân thịt 81

3.3.4 Thành phần cơ thể và thân thịt 83

3.3.5 Chất lượng thịt 88

3.3.6 Hiệu quả kinh tế 92

KẾT LUẬN VÀ ðỀ NGHỊ 96

1 KẾT LUẬN 96

1.1 Tình hình chăn nuôi dê tại Lào 96

1.2 Khả năng sinh trưởng và sinh sản của dê lai và dê Lạt nuôi tại nông hộ 96

1.3 Ảnh hưởng của phẩm giống và chế ñộ nuôi dưỡng ñến sinh trưởng, năng suất và phẩm chất thịt của dê 96

2 ðỀ NGHỊ 97

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ðẾN LUẬN ÁN 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 111

vi

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

ADG Average Daily Gain (Tăng trọng bình quân ngày) ANOVA Analysis of Variance (Phân tích phương sai)

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG

1.1 Một số ựặc ựiểm sinh sản của dê lai F1 (BT x Cỏ), Beetal và

Jumnapari 7

1.2 Sự phân chia năng suất của dê lai do sai lệch trung bình của dê ựịa phương 28

1.3 Số lượng dê trên thế giới và các khu vực 35

1.4 Sản lượng thịt, sữa dê trên thế giới và các khu vực 36

1.5 Số lượng dê của một số nước châu Á 38

1.6 Số lượng dê ở một số nước đông Nam Á 40

2.1 Bố trắ thắ nghiệm nuôi dê sinh trưởng 50

3.1 Số lượng dê và sản lượng thịt dê qua các năm 59

3.2 Tỷ lệ số hộ nuôi dê trong các làng ựiều tra (năm 2009) 60

3.3 Số hộ chăn nuôi dê ở các quy mô khác nhau (năm 2009) 61

3.4 Các loại thức ăn ựược bổ sung cho dê tại chuồng (năm 2009) 63

3.5 Các kiểu chuồng nuôi dê nông hộ (năm 2009) 65

3.6 Số lượng dê bán hàng năm của các hộ chăn nuôi (năm 2009) 66

3.7 Mầu sắc lông của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt 69

3.8 Khối lượng của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt ở các ựộ tuổi 71

3.9 Hàm Gompertz mô tả ựộng thái sinh trưởng của dê lai F1 (BT ừ L) và dê Lạt 73

3.10 Một số chỉ tiêu sinh sản của dê cái lai F1 (BT x L) và

dê cái Lạt 75

3.11 Lượng các chất dinh dưỡng thu nhận từ thức ăn bổ sung 77

3.12 Khối lượng và tăng khối lượng của ựàn dê thắ nghiệm 79

3.13 Khối lượng và tăng khối lượng của dê theo phẩm giống và chế ựộ nuôi dưỡng 81

viii

3.14a Ảnh hưởng của phẩm giống và chế ñộ nuôi dưỡng ñến tỷ lệ thịt

xẻ và các phần trong thân thịt (%) 82 3.14b Tỷ lệ thịt xẻ và các phần trong thân thịt theo phẩm giống và

chế ñộ nuôi dưỡng (%) 833.15a Ảnh hưởng của phẩm giống và chế ñộ nuôi dưỡng ñến tỷ lệ các

cơ quan, bộ phận trong cơ thể 85 3.15b Tỷ lệ các cơ quan, bộ phận trong cơ thể của dê theo phẩm

giống và chế ñộ nuôi khác nhau 863.16a Ảnh hưởng của phẩm giống và chế ñộ nuôi dưỡng ñến tỷ lệ thịt

và xương trong thân thịt dê (%) 873.16b Tỷ lệ thịt và xương trong thân thịt của dê theo phẩm giống và

chế ñộ nuôi khác nhau 87 3.17a Ảnh hưởng của phẩm giống và chế ñộ nuôi ñến chất lượng thịt

cơ thăn và cơ bán nguyệt của dê 903.17b Chất lượng thịt cơ thăn và cơ bán nguyệt của dê theo phẩm

giống và chế ñộ nuôi khác nhau 913.18 Tổng hợp chi phí và lợi nhuận sơ bộ theo phẩm giống 933.19 Tổng hợp chi phí và lợi nhuận theo chế ñộ nuôi dưỡng 95

ix

DANH MỤC CÁC HÌNH

2.1 Chăn thả truyền thống 50

2.2 Chuồng nuôi dê thí nghiệm 50

2.3 Các phần thân thịt của dê 52

2.4 Mổ khảo sát ñể ñánh giá năng suất thân thịt 53

2.5 Xác ñịnh chất lượng thịt 53

3.1 Giống dê Lạt ñược nuôi ở Lào 62

3.2 Chuồng nuôi dê ñặc trưng ở Lào 64

3.3 Dê lai F1 (BT x L) 68

3.4 Dê Lạt 68

DANH MỤC BIỂU ðỒ TT Tên biểu ñồ Trang 3.1 Tăng khối lượng của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt 80

DANH MỤC ðỒ THỊ TT Tên ñồ thị Trang 3.1 ðường cong Gompertz biểu diễn ñộng thái sinh trưởng của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt 74

DANH MỤC CÁC SƠ ðỒ TT Tên sơ ñồ Trang 1.1 Lai kinh tế hai giống giữa dê Bách Thảo và dê Lạt 26

2.1 Lai dê Bách Thảo (BT) với dê Lạt (L) và ñối tượng thí nghiệm 43

1

ðẶT VẤN ðỀ

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ðỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Chăn nuôi dê cần ít vốn, quay vòng vốn nhanh, tận dụng ñược lao ñộng và ñiều kiện tự nhiên của nhiều vùng sinh thái, nhất là miền núi Phát triển chăn nuôi dê là ñịnh hướng phù hợp cho phát tiển chăn nuôi của nông dân nghèo Khuyến khích chăn nuôi dê là thích hợp ñể giải quyết các vấn ñề ñói nghèo trong nông thôn Chăn nuôi dê tập trung ở các nước ñang phát triển, nhưng chủ yếu ở khu vực nông hộ qui mô nhỏ, ở những vùng khô cằn, nông dân nghèo Ở những nước phát triển, chăn nuôi dê có quy mô ñàn lớn hơn và chăn nuôi theo phương thức thâm canh với mục ñích lấy sữa làm pho mát hoặc chuyên lấy thịt cho tiêu dùng trong nước hay xuất khẩu Ngoài ra, chăn nuôi dê trên thế giới cũng ñã cung cấp một khối lượng khá lớn sản phẩm về lông và da

Ở Lào, chăn nuôi dê là một nghề truyền thống gắn liền với lịch sử phát triển của nền nông nghiệp Lào là một nước có ñiều kiện ñể phát triển chăn nuôi dê nhờ có nhiều diện tích ñồi núi có nhiều cây cỏ phát triển Tuy vậy, cho ñến nay chăn nuôi dê ở Lào chỉ theo phương thức tự cung tự cấp, tận dụng cây

cỏ tự nhiên, phụ phẩm nông nghiệp và thức ăn thừa trong gia ñình Giống dê ñược nuôi chủ yếu là dê ñịa phương (dê Lạt), mặc dù thích nghi tốt với ñiều kiện ngoại cảnh, chịu kham khổ, có sức ñề kháng bệnh tật tốt, nhưng lại có tốc

ñộ sinh trưởng chậm, thể vóc nhỏ bé, năng suất thấp

Nhận rõ nhu cầu và tầm quan trọng của chăn nuôi dê trong việc phát triển nông nghiệp và nông thôn ở Lào nhằm ñáp ứng nhu cầu thịt dê ngày càng tăng của thị trường trong nước cũng như việc tạo công ăn việc làm, ñảm bảo ổn ñịnh và nâng cao ñời sống của nông dân, ðảng và Nhà nước Lào ñã có chủ trương khuyến khích phát triển chăn nuôi dê Một trong những chủ trương ñó là nhập các giống dê ngoại về ñể vừa nhân giống thuần vừa lai cải tạo dê ñịa phương ñể tăng năng suất và hiệu quả chăn nuôi

2

Dê Bách Thảo của Việt Nam là một giống dê có năng suất thịt cao và sinh sản tốt nên ựược coi là một nguồn gen quý ựể lai cải tạo dê ựịa phương của Lào Thực tế ở Việt Nam, dê Bách Thảo ựã ựược dùng ựể lai với dê Cỏ ựịa phương (tương tự như dê Lạt của Lào) cho kết quả rất tốt Bởi vậy, dê Bách Thảo ựược nhập từ Việt Nam ựể lai với dê Lạt của Lào trong khuôn khổ của ựề tài nghiên cứu sinh này

Mặt khác, cải thiện chế ựộ dinh dưỡng cũng chắc chắn có ảnh hưởng lớn ựến năng suất của dê, nhất là dê chăn thả tự do Do ựó, cùng với việc lai giống, vấn ựề bổ sung dinh dưỡng cho dê chăn thả cũng ựược nghiên cứu trong ựề tài này

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu tổng quát

Tăng năng suất chăn nuôi dê nhằm phát triển nông nghiệp bền vững và tăng cường an ninh lương thực thực phẩm cho Lào

2.2 Mục tiêu cụ thể

- đánh giá hiện trạng và tiềm năng phát triển chăn nuôi dê ở Lào

- đánh giá khả năng cải tạo thể vóc và năng suất của dê ựịa phương bằng cách lai giống với dê Bách Thảo nhập từ Việt Nam

- đánh giá khả năng nâng cao sức sản xuất thịt và hiệu quả chăn nuôi dê thông qua cải thiện chế ựộ nuôi dưỡng

3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA đỀ TÀI

3.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu ựã cung cấp cơ sở khoa học góp phần khẳng ựịnh rằng việc lai giống và bổ sung dinh dưỡng là hai giải pháp có hiệu quả trong việc năng cao năng suất chăn nuôi dê tại Lào

Kết quả nghiên cứu ựề tài bổ sung tư liệu về chăn nuôi dê góp phần phục

vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học ở các viện, trung tâm, các trường ựại học, cao

3.3 Những ñóng góp mới của luận án

ðây là công trình nghiên cứu ñầu tiên về lai dê Bách Thảo với dê Lạt, cung cấp cơ sở khoa học khẳng ñịnh dê Bách Thảo có thể dùng ñể lai cải tạo dê ñịa phương của Lào (dê Lạt) Hơn nữa, ñề tài luận án ñã chứng minh ñược rằng bổ sung dinh dưỡng (protein và khoáng) là một giải pháp hiệu quả ñể nâng cao năng suất của dê nuôi chăn thả tại Lào Nhiều chỉ tiêu khảo sát về thành phần cơ thể, thành phần thân thịt, chất lượng thịt trên dê Lạt và dê lai F1 (BT x L) là hoàn toàn mới và cũng có thể dùng làm tài liệu tham chiếu tốt cho hai loại dê tương tự ở Việt Nam là dê Cỏ và dê lai F1

(BT x C) vì ở Việt Nam các chỉ tiêu này cũng chưa khảo sát ñược trên hai ñối tượng này Ngoài ra, qua ñề tài này lần ñầu tiên mô hình phi tuyến tính Gompertz ñã ñược sử dụng ñể mô tả ñộng thái sinh trưởng của dê lai F1

(BT x L) và dê Lạt với ñộ chính xác cao, có thể áp dụng trong sản xuất ñể ước tính khối lượng dê dựa vào ñộ tuổi

Luận án đủ ở file: Luận án full