Giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Con người là sản phẩm của lịch sử, đồng thời cũng là chủ thể sáng tạo ra lịch sử, là trung tâm phát triển của xã hội. Trong thời đại cách mạng khoa học công nghệ lần thứ 4 và toàn cầu hóa, để ổn định và phát triển được thì chiến lược phát triển nguồn nhân lực đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Trong đường lối cách mạng của Đảng CSVN luôn khẳng định: con người vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đảng chủ trương lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững. Quan điểm này đã đặt ra cho quá trình phát triển nguồn lực ở nước ta nhiều nhiệm vụ mới mẻ, đặc biệt là việc chăm lo, giáo dục thế hệ trẻ. Mục tiêu của giáo dục đại học ở nước ta hiện nay là đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng cao nhân cách công dân với kiến thức, kỹ năng thực hành nghề nghiệp, năng lực nghiên cứu và phát triển ứng dụng khoa học và công nghệ, có trách nhiệm nghề nghiệp, đạo đức, có phẩm chất chính trị và ý thức phục vụ nhân dân. Đây đã và đang là những vấn đề lớn đặt ra không chỉ cho riêng ngành giáo dục và đào tạo mà cho cả xã hội Việt Nam trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa. Báo cáo chính trị tại đại hội Đảng lần thứ XII nhấn mạnh: “ Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc. Chính vì vậy, Đảng ta luôn giáo dục, bồi dưỡng tổ chức thanh niên thành lực lượng hùng hậu, trung thành, kế tục sự nghiệp của Đảng và dân tộc.”. Đây là một trong những định hướng quan trọng đối với hoạt động văn hóa, giáo dục ở nước ta hiện nay. Trong đó giáo dục nhằm hình thành lối sống văn hóa cho thanh niên là nhiệm vụ rất quan trọng vì thanh niên là lực lượng chủ lực trong quá trình phát triển và bảo vệ đất nước. Trong quá trình đổi mới đất nước, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội và mở rộng hợp tác giao lưu quốc tế. Những thay đổi trên các phương diện đó đã tác động đến nhiều mặt của cuộc sống xã hội. Bên cạnh những mặt tích cực còn xuất hiện nhiều biểu hiện tiêu cực, đặc biệt là sự xuống cấp về tư tưởng đạo đức, lối sống trong xã hội, trong đó giới sinh viên không là ngoại lệ. Yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên là cấp bách, nhất là trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động nhanh chóng và khó lường như hiện nay. Để giải quyết vấn đề trên, mục tiêu cụ thể của Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đặt ra đối với giáo dục đại học là: tập trung đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học... Mục tiêu cụ thể này đòi hỏi ngành giáo dục – đào tạo một mặt phải đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức – lối sống mới, mặt khác họ phải là những người có kiến thức, kỹ năng thực hành nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Sinh viên là tầng lớp xã hội đặc thù, có học thức, nhạy cảm với cái mới, năng động, ham học hỏi, thích tìm tòi và sáng tạo, là nguồn bổ sung chủ yếu cho đội ngũ trí thức trong tương lai, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, dân tộc. Nếu không có thế hệ trẻ tiếp bước, sẽ không có sự phát triển trong lịch sử của mỗi quốc gia, dân tộc, cũng như không có sự phát triển của nhân loại. Sự nghiệp đổi mới đất nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội có thành công hay không, đất nước ta có vị trí xứng đáng trong cộng đồng quốc tế hay không, chủ yếu do thế hệ thanh niên hiện nay quyết định, trong đó sinh viên là bộ phận nòng cốt. Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục của cả nước. Nơi đây tập trung 66 trường đại học và đa số các trường đại học lớn, có danh tiếng lâu dài đều ở đây nên kết quả giáo dục ở các trường đại học ở Hà Nội có sức ảnh hưởng lớn không chỉ trong hệ thống giáo dục đại học mà còn trong cả nước. Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài Giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn trên địa bàn Hà Nội làm luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Chính trị học, chuyên ngành Quản lý hoạt động tư tưởng – văn hóa của mình.

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

ĐH : Đại học

ĐHKHXH&NV: Đại học Khoa nhọc Xã hội và Nhân văn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO SINH VIÊN 8

1.1 Khái niệm giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên 8

1.2 Các yếu tố cấu thành giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên trong các trường đại học 17

1.3 Tầm quan trọng của giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học hiện nay 29

Tiểu kết chương 1 34

Chương 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHỐI KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Ở HÀ NỘI HIỆN NAY 35

2.1 Những nhân tố tác động đến giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội 35

2.2 Thực trạng kết quả giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội 50

2.3 Hạn chế trong giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội 64

Tiểu kết chương 2 71

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHỐI KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Ở HÀ NỘI THỜI GIAN TỚI 72

3.1 Phương hướng tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội 72

3.2 Giải pháp tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên khối các trường khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội trong thời gian tới 79

Tiểu kết chương 3 96

KẾT LUẬN 97

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHẦN PHỤ LỤC 103

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Con người là sản phẩm của lịch sử, đồng thời cũng là chủ thể sáng tạo ralịch sử, là trung tâm phát triển của xã hội Trong thời đại cách mạng khoa họccông nghệ lần thứ 4 và toàn cầu hóa, để ổn định và phát triển được thì chiếnlược phát triển nguồn nhân lực đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu củamỗi quốc gia, mỗi dân tộc Trong đường lối cách mạng của Đảng CSVN luônkhẳng định: con người vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy phát triểnkinh tế - xã hội Đảng chủ trương lấy việc phát huy nguồn lực con người làmyếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững Quan điểm này đã đặt racho quá trình phát triển nguồn lực ở nước ta nhiều nhiệm vụ mới mẻ, đặc biệt

là việc chăm lo, giáo dục thế hệ trẻ

Mục tiêu của giáo dục đại học ở nước ta hiện nay là đào tạo nhân lực, bồidưỡng nhân tài, nâng cao nhân cách công dân với kiến thức, kỹ năng thựchành nghề nghiệp, năng lực nghiên cứu và phát triển ứng dụng khoa học vàcông nghệ, có trách nhiệm nghề nghiệp, đạo đức, có phẩm chất chính trị và ýthức phục vụ nhân dân Đây đã và đang là những vấn đề lớn đặt ra không chỉcho riêng ngành giáo dục và đào tạo mà cho cả xã hội Việt Nam trong quátrình xây dựng và phát triển đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dânchủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội trong bối cảnhtoàn cầu hóa Báo cáo chính trị tại đại hội Đảng lần thứ XII nhấn mạnh:

“ Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọngquyết định tương lai, vận mệnh dân tộc Chính vì vậy, Đảng ta luôn giáo dục,bồi dưỡng tổ chức thanh niên thành lực lượng hùng hậu, trung thành, kế tục

sự nghiệp của Đảng và dân tộc.” Đây là một trong những định hướng quantrọng đối với hoạt động văn hóa, giáo dục ở nước ta hiện nay Trong đó giáodục nhằm hình thành lối sống văn hóa cho thanh niên là nhiệm vụ rất quan

trọng vì thanh niên là lực lượng chủ lực trong quá trình phát triển và bảo vệđất nước

Trong quá trình đổi mới đất nước, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựutrên các lĩnh vực kinh tế - xã hội và mở rộng hợp tác giao lưu quốc tế Nhữngthay đổi trên các phương diện đó đã tác động đến nhiều mặt của cuộc sống xãhội Bên cạnh những mặt tích cực còn xuất hiện nhiều biểu hiện tiêu cực, đặcbiệt là sự xuống cấp về tư tưởng đạo đức, lối sống trong xã hội, trong đó giớisinh viên không là ngoại lệ Yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục lối sốngvăn hóa cho sinh viên là cấp bách, nhất là trong bối cảnh tình hình thế giới vàtrong nước có nhiều biến động nhanh chóng và khó lường như hiện nay Để

giải quyết vấn đề trên, mục tiêu cụ thể của Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đặt ra đối với giáo dục đại học là: tập trung đào tạo nhân lực

trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tựlàm giàu tri thức, sáng tạo của người học Mục tiêu cụ thể này đòi hỏi ngànhgiáo dục – đào tạo một mặt phải đào tạo người học có phẩm chất chính trị,đạo đức – lối sống mới, mặt khác họ phải là những người có kiến thức, kỹnăng thực hành nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước

Sinh viên là tầng lớp xã hội đặc thù, có học thức, nhạy cảm với cáimới, năng động, ham học hỏi, thích tìm tòi và sáng tạo, là nguồn bổ sung chủyếu cho đội ngũ trí thức trong tương lai, góp phần quan trọng vào sự nghiệpphát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, dân tộc Nếu không có thế hệ trẻ tiếpbước, sẽ không có sự phát triển trong lịch sử của mỗi quốc gia, dân tộc, cũngnhư không có sự phát triển của nhân loại Sự nghiệp đổi mới đất nước, xâydựng chủ nghĩa xã hội có thành công hay không, đất nước ta có vị trí xứngđáng trong cộng đồng quốc tế hay không, chủ yếu do thế hệ thanh niên hiệnnay quyết định, trong đó sinh viên là bộ phận nòng cốt

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục của cả nước Nơiđây tập trung 66 trường đại học và đa số các trường đại học lớn, có danh tiếnglâu dài đều ở đây nên kết quả giáo dục ở các trường đại học ở Hà Nội có sức ảnhhưởng lớn không chỉ trong hệ thống giáo dục đại học mà còn trong cả nước.

Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài Giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn trên địa bàn Hà Nội làm luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Chính trị học, chuyên

ngành Quản lý hoạt động tư tưởng – văn hóa của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

* Nhóm tài liệu nghiên cứu về xây dựng con người Việt Nam mới:

Trước hết là những công trình đã được in thành sách của một số nhàxuất bản:

- Tác giả Trần Độ: “Bàn về lối sống và nếp sống Xã hội chủ nghĩa”,

NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2001: Công trình có tính lý luận, trình bày về

hệ thống các khái niệm và các mặt cần nghiên cứu về lối sống ở Việt Namtheo mô hình Chủ nghĩa xã hội

- Tác giả Thanh Lê, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2001: “Lối sống

xã hội chủ nghĩa và xu thế toàn cầu hóa”: Công trình đi sâu vào nghiên cứu

khái niệm lối sống với nghĩa là một hình thái kinh tế - xã hội, hình dung lốisống như một “chính thể sinh động cụ thể với các quan hệ xã hội khác nhau:sinh hoạt, sản xuất, văn hóa, gia đình,… Thể hiện “lối sống xã hội chủ nghĩa”phù hợp với Việt Nam trong giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội

- Tác giả Nguyễn Viết Chức: “Đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa thủ đô trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”,

Viện văn hóa và NXB Văn hóa – thông tin, Hà Nội, 2001: gồm các bài thamluận của nhiều nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa ở những cấp độ khácnhau đã đề cập đến tầm quan trọng và sự cần thiết của việc xây dựng đời sốngvăn hóa ở thủ đô Hà Nội

- Một số công trình khác: Tác giả Nguyễn Hồng Hà: “Môi trường văn hóa với việc xây dựng lối sống con người Việt Nam”, Viện văn hóa và NXB

Văn hóa – thông tin, Hà Nội, 2005 Ban Tổ chức Trung ương, tạp chí Cộng

sản, thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh: “Bàn về giải pháp ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị đạo đức lối sống hiện nay”, NXB Chính trị quốc

gia – Sự thật, Hà Nội, 2012,… Các tác phẩm tập trung chủ yếu vào việc phântích các giải pháp chống suy thoái về đạo đức lối sống

Một số bài viết tiêu biểu:

Tác giả Bảo Trung: “Vấn đề đạo đức, lối sống cán bộ Đảng viên và một số giải pháp về cơ sở”, tạp chí Xây dựng Đảng, số 1/2000; Tác giả Lê Lâm Ứng: “Lối sống mới của con người Việt Nam”, tạp chí Quân đội nhân dân số 26, tháng 1/2001 PGS.TS Nguyễn Văn Huyên: “Lối sống con người Việt Nam dưới tác động của toàn cầu hóa hiện nay”, tạp chí Triết học 12,

2003, GS.TS Trần Văn Bính: “Xây dựng văn hóa đạo đức và lối sống văn hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế”, tạp chí Lý luận

chính trị, 7/2013.… Các bài viết chủ yếu đề xuất việc xây dựng đạo đức lốisống của con người

Một số đề tài khoa học, luận văn thạc sĩ, tài liệu hội thảo khoa học đề

cập đến vấn đề lối sống như: đề tài “Những biến đổi lệch lạc trong đạo đức, lối sống của học sinh sinh viên hiện nay – thực trạng và các giải pháp chủ yếu”, TS Lê Thị Bích Hồng, 2001; đề tài “Đặc điểm tư duy và lối sống của con người Việt Nam hiện nay”, tác giả Nguyễn Ngọc Hà, NXb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2001; Tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà (2014) với đề tài: “Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay”; kỷ yếu hội thảo quốc gia:

“Suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong đội ngũ cán bộ, Đảng viên và công cuộc phòng, chống”; Kỷ yếu: Tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống trong đội ngũ cán bộ Đảng viên và ảnh hưởng tới xã hội của Ban Tuyên

giáo Trung ương 2010; Kỷ yếu hội thảo “Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống, phòng chống tội phạm, bạo lực học sinh phổ thông” do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tháng 12/2009,… chủ yếu phân

tích việc biến đổi, chỉ ra các giá trị và sự cần thiết giáo dục đạo đức, xây dựng

lối sống con người Việt Nam Đoàn Thị Minh Oanh (2011), Xây dựng tư duy

và lối sống của con người Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất

nước và hội nhập quốc tế, Tạp chí Lý luận chính trị, số 9

* Nhóm tài liệu về giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên

- Võ Văn Thắng (2005), Kế thừa và phát huy các giá trị văn hoá truyền

thống dân tộc trong việc xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay, luận án tiến

sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

- ThS Phạm Mỹ Hạnh: Giáo dục nếp sống văn hóa cho sinh viên thông qua hoạt động của Đoàn thanh niên - Tạp chí Thanh niên, số 4, năm 2000

- Đoàn Thị Minh Oanh (2008), Bàn về Xây dựng ý thức tự giáo dục cho sinh viên,Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông số 8.

- TS.Lê Cao Thắng: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp xây

dựng lối sống văn hóa của thanh niên các trường đại học, cao đẳng thủ đô

Hà Nội trong giai đoạn hiện nay, Trường Đại học Mỏ - Địa chất.

Một số luận văn như Giáo dục văn hóa chính trị cho sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền hiện nay của tác giả Nguyễn Thị Phượng năm

2014, Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng y đức cho sinh viên các trường cao đẳng y tế ở thành phố Hà Nội hiện nay của tác giả Nguyễn Trọng Tấn năm 2014, Giáo dục văn hóa đối thoại trong các hoạt động xã hội cho sinh viên trường đại học Hà Nội hiện nay của tác giả Lê

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn trong công tác giáodục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội vànhân văn ở Hà Nội, luận văn đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cườnggiáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xãhội và nhân văn ở Hà Nội trong giai đoạn tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về giáo dục lối sống văn hóa cho

sinh viên

- Phân tích thực trạng giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường

đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội

- Đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cường giáo dục lối sống văn hóa

cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nộitrong giai đoạn tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung vào nghiên cứu vấn đề giáo dục lối sống văn hóa chosinh viên các trường đại học khối KHXH&NV trên địa bàn Hà Nội hiện nay

* Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu việc giáo dục lối sống văn hóa cho sinhviên các trường: Đại học khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Hà Nội, Họcviện Báo chí và Tuyên truyền ở Hà Nội từ 2011 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được nghiên cứu dựa trên những quan điểm của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục

và giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên, trực tiếp là những quan điểm,nghị quyết, chỉ thị của Đảng ta về giáo dục, bồi dưỡng thanh niên trong thời

kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; luận văn kế thừa các kếtquả nghiên cứu của những công trình khoa học có liên quan đã công bố.

- Luận văn sử dụng các phương pháp: lịch sử và logic, phân tích và tổnghợp, phương pháp thống kê, phương pháp điều tra xã hội học để thực hiệnmục đích và nhiệm vụ đã đề ra

6 Đóng góp mới của luận văn

- Xác định và phân tích rõ các yếu tố cấu thành hoạt động giáo dục lối

sống văn hóa cho sinh viên

- Đánh giá khách quan thực trạng giáo dục lối sống văn hóa cho sinh

viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn trên địa bàn HàNội

- Đề xuất giải pháp tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên

các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn trên địa bàn Hà Nội

7 Ý nghĩa của luận văn

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu

3 chương 8 tiết

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

VỀ GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO SINH VIÊN

1.1 Khái niệm giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên

1.1.1 Lối sống và lối sống văn hóa

Lối sống Lối sống là một hệ thống những đặc điểm chủ yếu nói lên

hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trongnhững điều kiện của một hình thái kinh tế-xã hội nhất định Lối sống tổng hòanhững hình thức hoạt động cơ bản phụ thuộc vào điều kiện và những nhu cầucủa con người do những điều kiện đó qui định Lối sống bị qui định bởi hoàncảnh khách quan của xã hội, bởi những điều kiện sống của các giai cấp, dântộc - nghĩa là lối sống một mặt, do quan hệ thực tế của con người với tựnhiên, do trình độ trang bị kỹ thuật, năng suất lao động của họ, trạng thái củalực lượng sản xuất và do đó cả tính chất tiêu dùng, mặt khác do tính chất quan

hệ sản xuất, chế độ kinh tế của xã hội là cơ sở của toàn bộ hệ thống quan hệ

xã hội qui định

Lối sống hay phong cách sống, nếp sống là những nét điển hình, đượclặp đi lặp lại và định hình thành phong cách, thói quen trong đời sống cánhân, nhóm xã hội, dân tộc, hay là cả một nền văn hóa Thuật ngữ lối sống lầnđầu tiên được sử dụng bởi nhà tâm lý học người Áo Alfred Adler (1870-1937) Lối sống cá nhân được đặc trưng bởi cái nhìn về thực tại (thế giớiquan), cá tính, bản sắc cá nhân (bản ngã hay là cái tôi) cũng như những ảnhhưởng bởi môi trường xung quanh như gia đình, nơi sinh sống, giáo dục, vănhóa và đặc biệt là truyền thông

Lối sống là sinh hoạt cá nhân, chủ quan hóa của hệ thống những quan

hệ xã hội, của toàn bộ tổng thể những điều kiện sống, thể hiện trong hoạtđộng của con người Lối sống là tập hợp những hình thức hoạt động của con

người trong một thể thống nhất với môi trường hoạt động của xã hội và cánhân Gần đây, trong một số nghiên cứu của mình một số nhà khoa học ngườiViệt Nam cũng đề xuất một số định nghĩa về lối sống :

- Lối sống là một phạm trù xã hội học khái quát toàn bộ hoạt động sốngcủa các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong những điềukiện của một hình thái kinh tế xã hội nhất định, và biểu hiện trên các lĩnh vựccủa đời sống: trong lao động và hưởng thụ, trong quan hệ giữa người vớingười, trong sinh hoạt tinh thần và văn hóa

- Lối sống là những cách suy nghĩ, kỹ năng ứng xử (cách nghĩ, nếpsinh hoạt, thói quen, phong cách học tập, làm việc, giao tiếp, xử sự…) tạo nêncái riêng của mỗi cá nhân hay một nhóm người nào đó

- Lối sống là một thói quen có định hướng, có chất lượng lý tưởng Lốisống là phương cách thể hiện tổng hợp tất cả các cấu trúc, nền văn hoá, đặctrưng văn hoá của một con người hay một cộng đồng Lối sống bao gồmnhiều yếu tố cấu thành như: cách thức lao động, làm ăn, kinh doanh , cácphong tục tập quán, cách thức giao tiếp, ứng xử với nhau, quan niệm về đạođức và nhân cách

- Lối sống là khái niệm dùng để chỉ toàn bộ những hình thức hoạt độngmang tính ổn định, đặc trưng cho cá nhân hay nhóm Những hình thức nàyđược quy định bởi trình độ nhận thức về lẽ sống cũng như điều kiện thỏa mãnnhững nhu cầu liên quan đến giá trị văn hóa

Từ cách tiếp cận đa chiều như vậy, chúng tôi tán thành ý kiến của tác giả

Phạm Hồng Tung, khi nghiên cứu về lối sống ông cho rằng: Lối sống của con người là các chiều cạnh chủ quan của văn hóa, là quá trình hiện thực hóa các giá trị văn hóa thông qua hoạt động sống của con người Lối sống bao gồm tất cả những hoạt động sống và phương thức tiến hành các hoạt động sống được một bộ phận lớn hoặc toàn thể nhóm hay cộng đồng người chấp nhận và thực hành trong một khoảng thời gian tương đối ổn định, đặt

trong mối tương tác biện chứng của các điều kiện sống hiện hữu và trong các mối liên hệ lịch sử của chúng (36, tr.4)

Lối sống văn hóa Lối sống văn hóa là những thói quen hành xử đẹp, đã

được kiểm nghiệm trong cuộc sống, phù hợp với thị hiếu của đa số dân chúngtrong xã hội Lối sống văn hóa là lối sống chuẩn mực, tiến bộ, được mọingười trong xã hội thừa nhận và có tác động tích cực đối với sự phát triển của

xã hội Người có lối sống văn hóa là người có kiến thức, có hiểu biết, luônhướng tới giá trị chân - thiện - mỹ: luôn hiểu và tôn trọng mọi người và tôntrọng chính mình, luôn biết mang lại những giá trị tinh thần cho mọi người vàcho bản thân họ Lối sống văn hóa là những thói quen hành xử đẹp của cánhân hoặc của một cộng đồng

Lối sống văn hóa người Việt Nam được hình thành do điều kiện địa lý,kinh tế, chính trí, trước hết là tâm lý và văn hoá dân tộc Việt Nam Vì vậy, lốisống văn hóa của người Việt Nam chính là sự hoá thân của các giá trị truyềnthống dân tộc, mang những nét riêng bản sắc của con người và văn hoá ViệtNam Lối sống văn hóa được thể hiện trong lao động sản xuất, trong sinh hoạthàng ngày như cách ăn mặc, cách ở, cách đi lại, cách làm việc… Cốt lõi củalối sống văn hóa là nhân sinh quan, thế giới quan tiến bộ Lối sống văn hóa

mà Đảng ta, nhân dân ta xây dựng biểu hiện tập trung các giá trị của nền vănhóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Đó là lối sống nhằm phát huy cao độnhững giá trị tốt đẹp, bền vững của ông cha ta để lại như lòng yêu nước, ý chí

tự lực tự cường, lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết cộng đồng, đức tính cần cù,giản dị, coi trọng đạo lý, nghĩa tình… Đó là lối sống lấy độc lập dân tộc vàchủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nội dung,mục tiêu hoạt động của cộng đồng và mỗi cá nhân Lối sống văn hóa là nhữngthói quen hành xử đẹp đẽ của cá nhân hoặc cộng đồng; là yếu tố quan trọng

để xây dựng xã hội tốt đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh; là nền tảng để xãhội phát triển bền vững… Trong cuộc sống hiện đại của con người, lối sốngvăn hóa được biểu hiện ở một số mặt như sau:

- Lí tưởng sống: Thể hiện qua lẽ sống, triết lí sống, sự lựa chọn thang bậcgiá trị để con người vươn lên nhằm đạt mục đích của cuộc sống.

- Nếp sống: Thể hiện qua thói quen sinh hoạt hàng ngày, sự kết hợp hàihòa giữa nếp sống văn hóa truyền thống với nếp sống văn minh hiện đại, tuânthủ luật pháp

- Chất lượng sống: Là sự thể hiện về mức sống vật chất, đời sống tinhthần, sự lạc quan trong hoạt động xã hội đáp ứng nhu cầu ngày càng cao củacon người

1.1.2 Giáo dục và giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên

Giáo dục là một yếu tố cơ bản thúc đẩy sự phát triển thông qua việc

thực hiện các chức năng xã hội của nó Đó chính là những tác động tích cựccủa giáo dục đến các mặt hay các quá trình xã hội và tạo ra sự phát triển cho xãhội Có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm giáo dục Giáo dục được hiểu

là quá trình hình thành và phát triển nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả cáchoạt động từ bên ngoài, được thực hiện một cách có ý thức của con người trongnhà trường, gia đình và ngoài xã hội Ảnh hưởng của các hoạt động đa dạng nộikhóa, ngoại khóa của nhà trường; ảnh hưởng của lối dạy bảo, nếp sống tronggia đình; ảnh hưởng của sách vở, tạp chí; ảnh hưởng của những tấm lòng nhân

từ của người khác…; Giáo dục còn được hiểu là hệ thống những tác động cómục đích xác định được tổ chức một cách khoa học (có kế hoạch, có phươngpháp, có hệ thống) của các cơ quan giáo dục chuyên biệt (nhà trường) nhằmphát triển toàn diện nhân cách Qua những môn học trong trường, lớp cũng nhưqua những hoạt động như báo cáo thời sự, biểu diễn văn nghệ, cắm trại, thămquan,… được tổ chức ngoài giờ lên lớp, sẽ tạo ra những ảnh hưởng tích cựcđến sự hình thành và phát triển nhân cách của người được giáo dục, dưới tácđộng của giáo viên, của nhà giáo dục Giáo dục được hiểu là quá trình hìnhthành và phát triển nhân cách người giáo dục trong quan hệ của những tác động

sư phạm của nhà trường, liên quan đến các mặt giáo dục như: trí học, đức học,

mĩ dục, thể dục, giáo dục lao động Sự ra đời và phát triển của giáo dục gắnliền với sự ra đời và phát triển của xã hội Một mặt, giáo dục phục vụ cho sựphát triển xã hội, bởi lẽ, xã hội sẽ không phát triển thêm một bước nào nếu nhưkhông có những điều kiện cần thiết do giáo dục tạo ra Mặt khác, sự phát triểncủa giáo dục luôn chịu sự quy định của xã hội thông qua những yêu cầu ngàycàng cao và những điều kiện ngày càng thuận lợi do sự phát triển xã hội manglại Chính vì vậy, trình độ phát triển của giáo dục phản ánh những đặc điểmphát triển của xã hội.

Trong thời đại ngày nay, nền giáo dục thế giới và của mỗi quốc gia đangkhông ngừng cái cách đổi mới nhằm thích ứng tốt hơn với những xu thế pháttriển mới mẻ, năng động của toàn nhân loại và có khả năng tạo ra được nhữngnguồn lực mới để phát triển nhanh, bền vững Hoạt động giáo dục xét theonghĩa rộng cũng như nghĩa hẹp đều mang tính hệ thống và được cấu thành từcác thành tố sau:

- Chủ thể giáo dục đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động giáo dục Hay

nói cụ thể hơn nhà giáo dục là người điều khiển, điều chỉnh, định hướng vàgiúp đỡ người được giáo dục trong hoạt động giáo dục

- Đối tượng giáo dục vừa là chủ thể vừa là khách thể đóng vai trò chủ

động trong hoạt động giáo dục Điều này có thể được hiểu là người được giáodục vừa đóng vai trò là người được giáo dục vừa đóng vai trò là chủ thể tự giáodục Và chính điều này làm cho người được giáo dục đóng vai trò chủ động Vàchính vì thế mà ta có thể lý giải cho việc cũng một nhà giáo dục, cùng một môitrường giáo dục mà kết quả lại là nhiều nhân cách khác nhau

- Mục đích, nhiệm vụ giáo dục: Mục đích giáo dục là mẫu nhân cách con

người mà giáo dục cần đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội trong từnggiai đoạn phát triển của xã hội

- Nội dung giáo dục: Là hệ thống những tri thức trong kho tàng tri thức

nhân loại tạo nên nội dung hoạt động thống nhất cho nhà giáo dục và ngườiđược giáo dục nhằm đạt được mục đích giáo dục nhất định

- Phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức giáo dục: là cách thức,

phương tiện, hình thức hoạt động của nhà giáo dục và người được giáo dụcnhằm thực hiện những nhiệm vụ giáo dục và đạt tới mục đích giáo dục đã định

- Kết quả giáo dục: Bất cứ hoạt động nào cũng có kết quả tương ứng và

hoạt động giáo dục cũng không ngoại lệ Vậy kết quả giáo dục là kết quả tổnghợp của toàn bộ hoạt động giáo dục nhưng thể hiện tập trung nhất ở mức độphát triển nhân cách của con người được giáo dục sau mỗi hoạt động giáo dụcnhất định

Sinh viên là thuật ngữ “sinh viên” có nguồn gốc Latinh “studens”, có

nghĩa là người làm việc, người tìm kiếm, khai thác tri thức, khái niệm này đượcdùng tương đương với “student” trong tiếng Anh, “etudiant” trong tiếng Pháp

để chỉ những người theo học ở bậc đại học và được phân biệt với trẻ em đang

theo học phổ thông Sinh viên là một nhóm xã hội đặc biệt, đang tiếp thu những kiến thức, kỹ năng chuyên môn ở các trường cao đẳng, đại học để chuẩn bị cho hoạt động nghề nghiệp sau khi ra trường Các nghiên cứu cho

rằng 2/3 lượng kiến thức của con người được tích luỹ trong thời gian này Nhìnchung sinh viên đang theo học ở các trường đại học, cao đẳng nằm trong độtuổi từ 18-25 Bộ não đã tương đối hoàn thiện và phát triển, khẩu độ chú ýđược mở rộng, tốc độ xử lý thông tin được gia tăng Mặc dù thay đổi của nãokhông diễn ra một cách vũ bão như trước nhưng những ưu điểm mà sinh viên

có được là nhờ quá trình tái tổ chức não trong thời kỳ này Về mặt hình thể, lúcnày những sinh viên đã trải qua quá trình dậy thì và có đáng vóc của nhữngngười trưởng thành, cả về chiều cao và cân nặng đã đạt mức ổn định Nhìnchung thì ở giai đoạn này sinh viên đã trở thành người lớn thực sự sau khi trảiqua một giai đoạn phát triển lâu dài và có những đặc trưng tâm lý riêng: niềm

tin, xu hướng nghề nghiệp và các năng lực cần thiết được củng cố và phát triển;quá trình tâm lý đặc biệt là quá trình nhận thức được nghề nghiệp hoá; tìnhcảm, nghĩa vụ, tinh thần trách nhiệm, tính độc lập được nâng cao; cá tính và lậptrường sống của sinh viên cũng được nâng cao rõ rệt; kỳ vọng đối với nghềnghiệp tương lai của sinh viên được phát triển; sự trưởng thành về mặt khoahọc, tư tưởng và đạo đức, việc hình thành những phẩm chất đạo đức và sự ổnđịnh chung về nhân cách của sinh viên được phát triển; khả năng tự giáo dụcphát triển; tính sẵn sàng, độc lập với hoạt động nghề nghiệp tương lai đượccủng cố Đặc điểm tâm lý quan trọng nhất ở sinh viên là sự phát phát triển của

tự ý thức: ý thức về sự đánh giá của con người về tư tưởng, tình cảm, phẩmchất đạo đức và hứng thú về tư tưởng và động cơ của hành vi; đánh giá toàndiện về chính bản thân mình và vị trí của mình trong cuộc sống

Tự ý thức là dấu hiệu thiết kế nhân cách được hình thành cùng với sựhình thành nhân cách sau này Tự ý thức là một hình thức của ý thức giúp chosinh viên có những hiểu biết và thái độ đối với mình để chủ động hướng nhâncách theo những nhu cầu của xã hội Vì luôn có khát khao mong muốn đượckhẳng định chỗ đứng của mình trong xã hội, muốn được xã hội thừa nhận về

sự trưởng thành của mình nên sinh viên thường có sự để ý, xem xét mật độhội tụ ở bản thân những giá trị được xã hội ưa chuộng như: có trình độ chuyênmôn giỏi, vốn hiểu biết xã hội rộng, có tinh thần trách nhiệm, có đức tính hamhọc Năng lực tưởng tượng ở sinh viên (tái hiện + sáng tạo, ước mơ + hoàibão) thường gắn với lý tưởng của họ về cuộc sống, nghề nghiệp Đây là thời

kỳ phát triển nhất về tư tưởng đạo đức, thẩm mỹ Tình cảm nghĩa vụ cũngđược thể hiện khá rõ Tình cảm đạo đức của sinh viên có thái độ cao Sinhviên tự nhận thức được tình cảm đạo đức của mình và còn điều chỉnh chúngphù hợp với chuẩn mực của xã hội Tình yêu - tình cảm đặc biệt giữa nam và

nữ có vai trò quan trọng để họ xây dựng cho mình những quan điểm rõ ràng

về hạnh phúc gia đình Tình bạn ở sinh viên xây dựng trên cơ sở cùng lýtưởng, chí hướng và sở thích, cũng như sự đồng cảm của sinh viên.

Giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên là tổng thể các hoạt động,

định hướng, chỉ đạo của Đảng trực tiếp là các cấp ủy cùng các chủ thể giáodục trang bị những giá trị của lối sống văn hóa và cổ Vũ hoạt động thựchành lối sống văn hóa ở sinh viên, nhằm hoàn thiện nhân cách, phát triểnnăng lực,giúp họ giúp họ thực sự trở thành lực lượng nòng cốt trong xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Sau hơn 30 năm đổi mới, đất nước ta đã có bước ngoặt lịch

sử trong sự phát triển kinh tế - xã hội Đó là sự chuyển đổi từ mô hình kinh tếhiện vật với hai thành phần kinh tế (kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể) sang

mô hình nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và chuyển đổi từ mô hình quản

lý kinh tế theo cơ chế tập trung bao cấp sang mô hình quản lý kinh tế theo cơchế thị trường Sự chuyển đổi đó đã tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội,trong đó có lối sống Bên cạnh sự xuất hiện những giá trị đạo đức mới, lối sốngvăn hoá mới lành mạnh, phù hợp với nền kinh tế thị trường cũng có tình trạng,một số giá trị đạo đức truyền thống, lối sống văn hoá truyền thống tốt đẹp bịxâm hại, mai một Nhiều nơi trong xã hội, kể cả trong các trường đại học vàcao đẳng ở Việt Nam, đã xuất hiện những quan niệm và hành vi đạo đức ngoạilai, lối sống lai căng, kệch cỡm, xa lạ, thiếu văn hoá; biểu hiện qua lối sốngthực dụng, cá nhân vị kỷ, coi trọng vật chất và đồng tiền của một bộ phận thanhniên, học sinh, sinh viên, gây tổn hại không nhỏ đến thuần phong, mỹ tục củadân tộc, đến chất lượng đào tạo của các trường đại học và cao đẳng Không íttrường hợp vì đồng tiền và danh dự mà chà đạp lên tình nghĩa gia đình, quan

hệ thày trò, đồng chí, đồng nghiệp Vì vậy, cùng với sự chủ động, tự giác xâydựng nền kinh tế thị trường lành mạnh chúng ta cần tăng cường giáo dục lốisống văn hóa, đồng thời phải có cách giáo dục đúng đắn để phát huy đượcnhững ảnh hưởng tích cực, ngăn ngừa ảnh hưởng tiêu cực của kinh tế thị

trường đến lối sống của học sinh, sinh viên; từ đó, xây dựng lối sống văn hóacho sinh viên trong các trường đại học, cao đẳng.

Về phương diện hoạt động giáo dục nhận thức, các hình thức giáo dụcchủ yếu là giảng giải, truyền đạt những tri thức về văn hóa, những yêu cầuchuẩn mực văn hóa trong các quan hệ xã hội, gia đình Về phương diện thựchành, thông qua những yêu cầu, chuẩn mực trong các quan hệ xã hội, chủ thểgiáo dục lối sống văn hóa định hướng cho sinh viên tu dưỡng, rèn luyện nhằmkhuyến khích, cổ vũ thanh niên, sinh viên nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão lớn,xung kích, sáng tạo, làm chủ khoa học, công nghệ hiện đại Hình thành lớpthanh niên ưu tú trên mọi lĩnh vực, kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệpcách mạng của Đảng và của dân tộc, góp phần quan trọng vào việc đẩy mạnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ViệtNam XHCN Chủ thể giáo dục lối sống văn hóa bao gồm: Đảng, Nhà nước,nhà trường, các tổ chức chính trị - xã hội, các đoàn thể, gia đình và sự tudưỡng rèn luyện đạo đức của bản thân sinh viên Chức năng giáo dục lối sốngvăn hóa của Đảng đối với sinh viên nói riêng, xã hội nói chung thể hiện ởchức năng định hướng lối sống thông qua xác định hệ giá trị và những nhiệm

vụ - giải pháp thực hiện các giá trị trong hệ thống nhà trường và các tổ chứcchính trị - xã hội, các đoàn thể ; của Nhà nước thể hiện ở chức năng quản lýnhà nước đối với ngành giáo dục; các tổ chức chính trị - xã hội, đặc biệt làđoàn thanh niên có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục lối sống văn hóacho thanh niên, sinh viên trong nhà trường Nhà trường là thiết chế xã hộithực hiện chức năng giáo dục, đào tạo tài và đức cho nguồn nhân lực chấtlượng cao của đất nước, trong đó có nhiệm vụ quan trọng là giáo dục lối sốngvăn hóa cho sinh viên Cả xã hội đang rất quan tâm đến đạo đức của học sinh,sinh viên, xây dựng văn hóa học đường là một yếu tố bảo đảm và nâng caochất lượng giáo dục – đào tạo Văn hóa luôn đi liền với giáo dục, giáo dục điliền với văn hóa Văn hóa học đường góp phần quan trọng chấn hưng, cải

cách nền giáo dục nước nhà Để xây dựng văn hóa học đường phải làm nhiềuviệc, bằng nhiều cách Vạn sự khởi đầu từ định hướng và tổ chức vì vậy phảibắt đầu từ các cấp quản lý ngành, lãnh đạo các trường với chủ trương, kếhoạch triển khai, kiểm tra, nhắc nhở, đánh giá đó là điều kiện tiên quyết.Tiếp đến, đội ngũ nhà giáo phải chú ý giáo dục văn hóa, đây là nhân tố rấtquan trọng Và tất nhiên, phải toàn trường, đến từng người học, ai cũng phảichú trọng đến hình thành và phát triển nhân cách văn hóa, đây là yếu tố giữvai trò quyết định Trong các biện pháp, một biện pháp mà các trường đềucần thực hiện là mỗi trường cần xác định cụ thể hệ giá trị làm chuẩn mực đểmọi thành viên đồng thuận, lấy đó làm mục tiêu phấn đấu, thước đo thành quảcủa bản thân, của lớp, của trường, đặc biệt về mặt đạo đức xã hội, giá trị nhâncách, điều mà chúng ta gọi là dạy người bên cạnh dạy chữ, dạy nghề Hiệnnay xây dựng văn hóa học đường là mối quan tâm thường xuyên của cácngành, các cấp mà trực tiếp là các nhà quản lý của ngành giáo dục, tất cả cácnhà trường nhằm làm cho giáo dục thực sự đáp ứng những đòi hỏi của côngcuộc xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước.

Như vậy, chăm lo giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên Việt Nam

hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực chấtlượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Cùng với giáo dụcthể chất, văn hoá, giáo dục chuyên môn nghiệp vụ, giáo dục lối sống văn hóagóp phần hoàn thiện các mặt, đức, trí, thể, mỹ cho sinh viên Việt Nam nóiriêng, thanh niên Việt Nam nói chung - thế hệ kế tục sự nghiệp cách mạng

1.2 Các yếu tố cấu thành giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên trong các trường đại học

1.2.1 Chủ thể giáo dục lối sống văn hóa

Hiện nay có nhiều chủ thể tham gia vào giáo dục lối sống văn hóa chosinh viên Có thể chia ra làm ba nhóm: nhóm chủ thể lãnh đạo, quản lý (Đảng

ủy, Ban giám hiệu, Phòng đào tạo, Phòng Công tác chính trị, Ban chủ nhiệm

khoa, Giáo viên chủ nhiệm lớp); Nhóm chủ thể truyền đạt kiến thức lối sốngvăn hóa cho sinh viên (Đội ngũ giảng viên, Báo cáo viên, Tuyên truyền viên,

….) và nhóm chủ thể hỗ trợ (các tổ chức hội sinh viên, đoàn thanh niên, côngđoàn và đặc biệt là gia đình sinh viên)

Thứ hai, nhóm truyền đạt kiến thức về lối sống văn hóa cho sinh viên:

Nhiệm vụ cơ bản của công tác giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên

là làm cho họ có kiến thức về đường lối quan điểm của Đảng cộng sản ViệtNam, thế giới quan khoa học về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, từ đó hình thành thế giới quan, nhân sinh quan tiến bộ với lập trường tưtưởng, niềm tin, tình cảm và thái độ với chế độ XHCN, tự giác, tích cực thamgia các hoạt động của đất nước Bởi vậy, đội ngũ giảng viên, báo cáo viên,tuyên truyền viên có vai trò đặc biệt quan trọng, họ là những người trực tiếp

truyền đạt kiến thức về lối sống văn hóa đến sinh viên và quyết định hiệu quảcủa các chương trình giáo dục lối sống văn hóa

Sự thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới và sự phát triển mạnh

mẽ của kinh tế - xã hội trong nước đã tác động đến nhận thức, tâm tư, niềmtin của sinh viên, đòi hỏi công tác giáo dục lối sống văn hóa phải có một bướctiến mới mà trước hết là đội ngũ giảng viên, tuyên truyền viên, thay đổi cáchnghĩ, cách nhìn và phương pháp giảng dạy Đội ngũ này có say mê nhiệthuyết, có nhiều trải nghiệm thực tiễn, linh hoạt sáng tạo trong áp dụngphương pháp giảng dạy để đem đến những kiến thức về giáo dục lối sống vănhóa một cách rõ ràng, có sức thuyết phục cao

Thứ ba, nhóm chủ thể hỗ trợ:

Các tổ chức Đoàn thanh niên, Hội sinh viên, Công đoàn, … là nhómchủ thể có điều kiện thuận lợi nhất để tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa,các phong trào vừa có chiều sâu, vừa có tính lan rộng, hỗ trợ việc nâng caohiệu quả công tác giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên

Các tổ chức này phải linh hoạt trong mọi công việc vừa có nhiệm vụ tổchức thực hiện đúng trách nhiệm được lãnh đạo giao, vừa phải chủ động phốihợp giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên Các tổ chức Đoàn, đội, công đoàn,cần phát huy khả năng vừa tập hợp được sinh viên vừa thực hiện được nhiệm vụchính trị thông qua việc tuyên truyền, giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên.Cùng với đó, gia đình cũng có vai trò vô cùng quan trọng trong giáo dục lối sốngvăn hóa cho sinh viên thông qua sự động viên, chia sẻ, tạo điều kiện học tập vàphối hợp với nhà trường trong việc giáo dục lối sống cho sinh viên

1.2.2 Đối tượng giáo dục lối sống văn hóa

Tuổi sinh viên là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của tư duy lý luận, cùngvới khối lượng tri thức mà họ đã tiếp thu được trong gia đình, ở nhà trường vàngoài xã hội, sinh viên có thể liên kết các tri thức riêng lẻ lại với nhau hìnhthành nên một biểu tượng rất đặc trưng cho giới sinh viên Có thể nói, sinh

viên chính là thời kỳ hình thành rõ nét nhất về nhân cách của những trí thứctrong tương lai Họ có những quan điểm, nhu cầu, nguyện vọng riêng trongquá trình tiếp nhận những thay đổi của thời đại, của nền giáo dục và đào tạo.Trong quá trình mở cửa hội nhập cùng với sự phát triển mạnh mẽ và đa dạngcủa ngành giáo dục đại học, đội ngũ sinh viên có nhiều thay đổi về địnhhướng giá trị, về lối sống, nhu cầu

Bên cạnh những hướng phát triển của sinh viên nói chung, sinh viênViệt Nam còn có thêm những đặc trưng riêng của thanh niên - sinh viên củamột đất nước đang trên đường phát triển, đổi mới và hội nhập Sinh viên làlực lượng trí thức trẻ trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.Chính sự nghiệp này đòi hỏi ở sinh viên phải có trình độ, có kiến thức để họctập và tiếp thu những tiến bộ của khoa học công nghệ tiên tiến và cũng là đểkhẳng định vai trò, trách nhiệm với dân tộc và đất nước Sinh viên Việt Nam

có ý thức về ý thức tự lập, tự chủ, thể hiện tính độc lập trong học tập Đặc biệttrong bối cảnh hiện nay, họ đã thể hiện những phẩm chất tốt đẹp của tầng lớptrí thức trẻ Họ năng động và sáng tạo để thích ứng với đòi hỏi của cuộc sống

và nghề nghiệp tương lai Họ thực sự có nhu cầu cao về hoàn thiện tri thức,trình độ học vấn và các kỹ năng để mau chóng hoà mình vào một xã hội họctập của thời đại mới Có rất nhiều gương sinh viên điển hình trong học tập vànghiên cứu, họ không quản ngại khó khăn về kinh tế, không chịu sự bó hẹpcủa thời gian và vượt qua những đam mê khác để tìm kiếm kiến thức

Bên cạnh những đặc điểm nổi bật đó, trong quá trình giáo dục lối sốngvăn hóa cho sinh viên, cần chú ý một số đặc điểm dưới đây của sinh viên:

Thứ nhất, trình độ nhận thức, hiểu biết các vấn đề chính trị - xã hội của

sinh viên rộng nhưng chưa sâu Sự phát triển của công nghệ thông tin vớinhiều phương tiện truyền thông, báo chí, sách vở, đã tạo điều kiện cho sinhviên tiếp cận được nhiều thông tin về các lĩnh vực của đời sống xã hội Tuynhiên, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin đã hình thành nên

một môi trường ảo, giao tiếp ảo, lối sống ảo của một số sinh viên Điều đólàm mất đi cảm xúc thực, chiều sâu tâm hồn, dễ hình thành lối sống chóngvánh, khép kín, lạnh nhạt vô tâm với người thân trong gia đình và nhữngngười xung quanh,…

Thứ hai, thế giới quan và nhân sinh quan của sinh viên chưa được ổn

định Có thể thấy rằng môi trường đại học, sinh viên chủ yếu lao động trí óc,chưa gắn liền với hoạt động lao động sản xuất, thiếu kinh nghiệm và vốnsống, tâm lý tư tưởng chưa ổn định, dễ thay đổi Khi tiếp cận các môn khoahọc chính trị là góp phần giúp sinh viên tiếp cận với một thế giới quan vàphương pháp luận khoa học Nó không chỉ giúp sinh viên nhận biết một thếgiới quan khoa học mà còn giúp sinh viên có một nhân sinh quan cách mạngđúng đắn Từ đó thúc đẩy, hoàn thiện bản thân, tạo niềm tin củng cố lý tưởngsống và định hướng cho các hoạt động nhận thức của sinh viên trong quá trìnhhọc tập ở trường đại học

Thứ ba, phẩm chất đạo đức của sinh viên tương đối tốt Bước vào

trường đại học có nghĩa là sinh viên đã trải qua một kỳ thi căng thẳng, nghiêmtúc, bởi vậy đa phần sinh viên đều là những thanh niên gương mẫu, chấp hànhtốt quy định của nhà trường và xã hội Trường đại học không chỉ xây dựngcho sinh viên một thế giới quan, nhân sinh quan, phương pháp luận khoa học

mà còn trang bị cho sinh viên những kiến thức tốt nhất về chủ nghĩa Mác –Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và giáo dục lối sống văn hóa cũng chính là địnhhướng các giá trị tư tưởng, đạo đức, lối sống cho sinh viên

Thứ tư, năng lực tư duy và năng lực hành động của sinh viên có nhiều

triển vọng Về bản chất, tư duy của sinh viên có tính độc lập, sáng tạo, có khảnăng phân tích và đề cập những khía cạnh chưa được đề cập đến Hay có thểhiểu rằng học là một quá trình tự nghiên cứu, tự hoàn thiện bản thân, môitrường đại học giúp cho sinh viên rèn luyện khả năng tự lập, tự tư duy, tựhành động một cách hiệu quả nhất

1.2.3 Nội dung giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên

Giáo dục văn hóa lối sống dựa trên những nguyên lý, quan điểm củachủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách củaĐảng để hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, lốisống trong sáng, ý thức tiến bộ cho sinh viên Giáo dục lối sống văn hóa đểhình thành lối sống trong sáng, hướng tới mục tiêu xây dựng nét đẹp văn hóalối sống trong sinh viên nhằm chống lại những âm mưu thủ đoạn diễn biếnhòa bình của các thế lực thù địch đồng thời làm cho thế giới quan chủ nghĩaMác – Lê nin và tư tưởng, đạo đức, lối sống Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạotrong đời sống tinh thần của thế hệ sinh viên

Giáo dục những giá trị, lối sống văn hóa được đúc kết trong lịch sử đểgiữ gìn và phát huy thành quả của cách mạng Việt Nam, khơi dậy và phát huylòng tự hào dân tộc, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Namcho sinh viên giai đoạn mới Trong điều kiện hiện nay, với nhiều yếu tố tácđộng từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, của quá trình toàn cầu hóa việcgiáo dục lối sống văn hóa và những giá trị của lối sống được đúc kết tronglịch sử cho các thế hệ sinh viên là rất cần thiết Nó không chỉ có giá trị bảotồn và giữ gìn những truyền thống tốt đẹp mà còn có tác dụng to lớn trongviệc phát huy nhân tố con người, đồng thời chống lại các tác động tiêu cực từnhững âm mưu phá hoại

- Giáo dục lý tưởng sống

Lý tưởng sống xuất phát từ việc xác định mục đích của cuộc đời và đểđạt được mục đích mà mình đã chọn, cần có những ước mơ hoài bão vươn tớimục đích cao nhất mà mình đã chọn Mỗi một người có thể bắt đầu từ nhữngmục đích khác nhau, đi trên những con đường khác nhau, nhưng ai cũng mongmuốn đạt đến đích cuối cùng của cuộc sống mà mình lựa chọn Để có thể đạtđến mục đích cuộc sống tốt đẹp, cần thiết phải có những trăn trở, những ước

mơ và hoài bão, có khi cháy bỏng, và phải có nghị lực và niềm tin để thực hiện

những ước mơ đó Tuy nhiên, vì lý tưởng của mỗi người không chỉ được xâydựng trên những ước mơ và hoài bão, và những ước mơ hoài bão đó lại dựatrên nền tảng của nhân sinh quan, tức là đạo làm người, nên nhân sinh quankhác nhau sẽ hình thành lý tưởng khác nhau, ứng với các mục đích sống khácnhau Rõ ràng, lý tưởng chính là ước mơ sống cao đẹp, là ý nghĩa cuộc đời củamỗi một người, được xây dựng trên cơ sở xác định đạo làm người Như vậy lýtưởng, khi đã được hình thành, có khả năng dẫn dắt sự nghiệp, tăng thêm niềmtin và sức mạnh của mỗi người, và để đạt đến thành công trong sự nghiệp – lýtưởng giúp ta sức mạnh để vượt qua khó khăn và thử thách trong cuộc sống Lýtưởng sống phải bắt nguồn từ mục đích cuộc sống, được xây dựng trên nhânsinh quan của mỗi người, và bị chi phối bởi một số hoàn cảnh cụ thể Ví dụ nhưtrong những năm chiến tranh, lớp lớp sinh viên các trường đại học tự nguyệnrời bỏ ghế giảng đường đại học để gia nhập vào những đoàn quân tiến ra mặttrận Vậy điều gì quyết định họ có sự chọn lựa đó, phải chăng được giải đápbằng một triết lý của cuộc sống là học để xây dựng đất nước mà trước hết làgiành lại nền độc lập của đất nước và như vậy, phải chăng lý tưởng cao đẹpnhất của sinh viên trong lúc này không có gì khác hơn là sự dấn mình vào cuộcđấu tranh còn, mất với kẻ thù để giành độc lập cho Tổ quốc và tự do cho đồngbào của mình Ngày nay khi đất nước đã độc lập, lý tưởng cao đẹp của thanhniên và sinh viên là học thành tài để từ đó có cơ hội cống hiến nhiều hơn, xứngđáng hơn với những gì mà thế hệ đi trước đã khẳng định.

- Giáo dục nếp sống văn hóa tích cực có trong truyền thống

Nếp sống có ý nghĩa hẹp hơn lối sống, nếp sống bao gồm những cáchthức, hành động và suy nghĩ, những quy ước được lặp đi lặp lại hằng ngàythành thói quen như: tập quán sản xuất, sinh hoạt, trong phong tục, lễ nghi,trong hành vi đạo đức, pháp luật Nói một cách khác, nếp sống là cách thứcsống, sinh hoạt, ứng xử của con người, của cộng đồng, được lặp đi lặp lạinhiều lần, được chọn lọc và lắng đọng và tồn tại trong tiềm thức nhân dân Ví

dụ: ngăn nắp, trật tự vệ sinh, đi làm đi họp đúng giờ, ăn trông nồi, ngồi trônghướng và cũng có thể là chen lấn xô đẩy, nói tục, chửi thề Nếp sống - đó

là hoạt động hàng ngày Mỗi cá nhân có thể có thói quen, nếp sống riêng củamình như: thức dậy đúng giờ, tập thể dục Nếp sống là phương thức ứng xửtrong một tình thế nhất định nào đó, nếp sống cũng được hiểu như một phongcách, một tác phong (quan liêu, ham danh lợi) Nếp sống còn là phương thức

xử sự được quy định với các giá trị đạo đức (tôn kính người trên, giữ gìn trật

tự xã hội) Như vậy: “nếp sống là những quy ước lặp đi lặp lại trở thành thóiquen trong sinh hoạt, phong tục tập quán, hành vi đạo đức Nếp sống là mộtmặt của lối sống, ở đây muốn nói đến cách xử sự của con người Nếp sống làmặt ổn định của lối sống, là những đặc điểm biểu hiện của lối sống đã đượchình thành nề nếp, thói quen của cá nhân (nét tính cách), của gia đình (nếpnhà), của xã hội (phong tục, tập quán, truyền thống) Nếp sống là nhữngphương thức hoạt động, hành vi ứng xử của con người đã được lặp đi lặp lạithành nếp, thành thói quen, phong tục được xã hội công nhận Khi sử dụnghai thuật ngữ lối sống và nếp sống dựa theo nguyên tắc: lối sống nói lên tínhđịnh hướng, định tính, chỉ ra phương hướng của vấn đề, còn nếp sống nói lêntính định hình và định lượng Người thanh lịch, văn minh là người có hành vitrong sinh hoạt (ăn, mặc, ở, nói năng, đi lại…), giao tiếp, ứng xử lịch sự, nhãnhặn ở mọi hoàn cảnh và mọi nơi, mọi lúc Người thanh lịch, văn minh làngười biết kế thừa có chọn lọc những nét đẹp của truyền thống, biết tiếp thunhững cái hay, cái tiến bộ và thể hiện trong đời sống hàng ngày Nếp sốngchính là biểu hiện cụ thể lối sống của con người Nếp sống văn minh chỉ hìnhthành khi xóa bỏ được những thói quen xấu và xây dựng những thói quen mớitiên tiến, phù hợp với cuộc sống hôm nay Chúng ta trân trọng và phát huynhững thói quen văn minh mới được hình thành như xếp hàng theo thứ tự.Việc từ bỏ thói quen cũ lạc hậu, hình thành thói quen mới là một quá trình

đầy khó khăn, phải lặp đi, lặp lại nhiều lần mới thành nếp được Quá trình đóđòi hỏi mọi người phải có sự quyết tâm và kiên trì thường xuyên.

- Giáo dục giá trị sống

Giá trị sống là những điều mà tự mỗi người cho là quan trọng trongcách sống và làm việc của mình Chúng chi phối việc xác định thứ tự các ưutiên hoặc ra quyết định của họ, và, trong sâu thẳm, có lẽ chúng là cái thước đo

mà họ sử dụng để thấy được rằng cuộc sống của họ có tiến triển theo cách bạnmuốn nó diễn ra không Giá trị cuộc sống (hay giá trị sống) là những điềuchúng ta cho là quý giá, là quan trọng, là có ý nghĩa đối với cuộc sống củamỗi người Giá trị sống trở thành động lực để người ta nỗ lực phấn đấu để cóđược nó

Giá trị sống mang tính cá nhân, không phải giá trị sống của mọi ngườiđều giống nhau Có người cho rằng "tiền bạc là trên hết" Có người cho rằngtình yêu thương mới là điều quý giá nhất trên đời Có người coi trọng lòngtrung thực, sự bình yên…Có những giá trị sống đích thực, trở thành những giátrị chung cho nhiều người và toàn xã hội như lòng trung thực, hoà bình, tôntrọng, yêu thương, công bằng, tình bằng hữu, lòng vị tha Không phải ai cũngnhận thức đúng giá trị của cuộc sống Có người cho rằng trở thành người giàu

có mới là giá trị đích thực Khi ấy, họ sẽ phấn đấu để có tiền bằng mọi giá, kể

cả giết người, buôn lậu, trộm cắp, gian dối Nhưng rồi cách kiếm tiền ấy đưangười ta đến chỗ phạm tội, không chỉ làm hại người khác, làm hại cộng đồng

mà còn làm hại chính bản thân mình Có người lấy danh vọng làm thước đogiá trị Vậy là họ cố gắng bằng mọi cách để có được những chức vị nào đó.Nhưng khi những chức vị ấy mất, bị tước bỏ, con người trở nên vô giá trị Cóngười coi sự nhàn hạ là giá trị cuộc sống Họ trốn tránh trách nhiệm, lười laođộng, chọn những công việc, nghề nghiệp không vất vả Cuối cùng, họ chẳnglàm được gì cho bản thân và xã hội

Định hướng giá trị lối sống là một yếu tố quan trọng trong cấu trúcnhân cách của con người Chính định hướng giá trị lối sống hướng sự lựachọn chủ quan của cá nhân đối với các giá trị khách quan của xã hội, là hệthống tâm thế, là niềm tin và sở thích của con người đối với một giá trị nào đótrong cuộc sống Nó thể hiện xu hướng của lối sống: con người mong muốn,hướng tới cái gì, sống và hoạt động vì những giá trị gì Với sự phát triển củakinh tế - xã hội như hiện nay, tất cả những ai muốn tiến nhanh, muốn bắt kịpvới thời đại tất yếu phải có sự thay đổi Sinh viên là những người trẻ năngđộng và nhanh nhạy với những cái mới nên họ dễ dàng thay đổi cho phù hợp.Tuy nhiên, sự thay đổi của họ như thế nào, có phù hợp với truyền thống dântộc và thực sự phù hợp với yêu cầu của thời đại hay không, nhất là những thayđổi của chiều kích sâu xa bên trong (định hướng giá trị) làm nên những thayđổi trong bất cứ hành vi nào của lối sống Xã hội luôn vận động và biến đổi,nhân cách con người cũng sẽ vận động theo chiều hướng của xã hội, do đótìm hiểu định hướng giá trị lối sống của giới trẻ nói chung, đặc biệt là của sinhviên là rất cần thiết

1.2.4 Phương pháp, phương tiện giáo dục

Giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên đòi hỏi phải sử dụng nhiềuphương pháp, kết hợp chặt chẽ các biện pháp hành chính, tuyên truyền giáodục, phong trào tự quản của sinh viên Công tác quản lý hành chính cũng nhưtuyên truyền giáo dục phải được tiến hành ngay từ đầu, khi sinh viên mớibước chân vào trường đại học và phải được duy trì thường xuyên trong suốtkhóa học Công tác tuyên truyền giáo dục phải làm thường xuyên, liên tụcthông qua nhiều hình thức khác nhau, không nên chỉ tập trung vào các buổihọc chính trị đầu khóa Giáo dục là một quá trình bao gồm giáo dục và tự giáodục Hai mặt đó có vai trò khác nhau nhưng không tách rời nhau trong quátrình đạt tới mục tiêu chung của giáo dục Đó là hình thành ở người được giáodục những phẩm chất cần thiết, theo yêu cầu của xã hội Trong quá trình đó,

người dạy không chỉ dạy cho người học những kiến thức khoa học một cáchđơn thuần mà còn có tác dụng to lớn về nhân cách Dù ý thức được hay khôngthì thông qua ngôn ngữ, tác phong, phẩm hạnh, cử chỉ hành vi của người thầy;thông qua nội dung mang tính định hướng tư tưởng trong bài giảng, nhâncách người thày luôn tác động đến nếp sống sinh viên Tất cả các bộ phận, cáccán bộ giáo viên trong trường đều giữ vai trò chủ thể của quá trình xây dựnglối sống văn hóa cho sinh viên, họ phải chịu trách nhiệm về mọi hành vi củamình trong mối quan hệ với sinh viên Người thầy có vai trò to lớn trong giáodục, định hướng cho quá trình tự giáo dục, thiếu nó quá trình tự giáo dục, tựrèn luyện diễn ra chậm chạp, có khi không thực hiện được nhưng đó vẫn là sựtác động bên ngoài, không giữ vai trò quyết định tất cả, không thể thay thếcho quá trình tự giáo dục, tự rèn luyện của sinh viên Tự giáo dục thườngxuyên của sinh viên là yếu tố quyết định để giữ vững và phát huy kết quả đạtđược của dạy và học trong nhà trường Sự giảm sút một số mặt về lối sống,nếp sống của sinh viên trước hết là do buông thả, không tự tu dưỡng, rènluyện của chính bản thân sinh viên gây ra, sau đó mới do sự tác động của cáchiện tượng xấu ngoài xã hội Vì vậy, đồng thời với việc phát huy vai trò giáodục của người thày cần phải nâng cao ý thức tự giáo dục, rèn luyện của sinhviên trong quá trình học tập và phải coi đó là một biện pháp, một nguyên tắc

cơ bản của giáo dục truyền thống dân tộc cho sinh viên Kết hợp nhà trường

và xã hội trong việc giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên còn đòi hỏi nhàtrường phải chủ động liên hệ với địa phương, quan hệ chặt chẽ với các cơquan chức năng, giữ mối quan hệ lành mạnh với nhân dân địa phương Trongmối quan hệ này, cần đặc biệt chú ý đến phối hợp với cơ quan hành pháp, tưpháp, với lực lượng công an, tự vệ địa phương Thực tế cho thấy đấu tranhchống các tệ nạn xã hội trong sinh viên cũng không kém phần khó khăn gaycấn Thiếu sự giúp đỡ của các cơ quan chức năng đó, nhà trường không thểthành công Việc kết hợp với các cơ quan chức năng địa phương cần có kế

hoạch, phương án hành động cụ thể, có tập dượt, có như vậy khi sự cố xảy ramới khỏi lúng túng, bất ngờ.

Trong hoạt động giáo dục lối sống văn hóa, phương tiện tuy đóng vai

trò trung gian nhưng có ý nghĩa rất quan trọng, nó giúp cho hoạt động giáodục được thực hiện phong phú hơn, truyền tải nội dung đầy đủ, dễ hiểu, hấpdẫn và hiệu quả hơn Bên cạnh nội dung, khâu chuẩn bị đầy đủ điều kiện cơ

sở vật chất phục vụ cho quá trình học tập, giáo dục cũng đóng vai trò khôngkém phần quan trọng trong việc quyết định chất lượng học tập Cơ sở vậtchất, phương tiện phục vụ cho quá trình giáo dục thực chất chính là nhữngphương tiện giúp cho giảng viên cũng như sinh viên thực hiện tốt công việccủa mình Phương tiện tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho giảng dạy và học tậpđạt hiệu quả, chất lượng cao Phương tiện chính là công cụ mà nhờ nó conngười có thể thực hiện được mục đích đã đề ra Phương tiện đóng vai tròtrung gian, vai trò hỗ trợ tích cực cho các hoạt động đạt hiệu quả tốt hơn,trong hoạt động giáo dục đặc biệt là hoạt động giáo dục lối sống văn hóa,phương tiện cũng rất linh hoạt, đa dạng từ đơn sơ đến phức tạp, từ truyềnthống đến hiện đại

Giáo dục giá trị văn hóa truyền thống cho sinh viên trong trường đại học

là sự tác động của các nhân tố giáo dục trong nhà trường đến sinh viên nhằmhình thành ở họ những chuẩn mực nhân cách đáp ứng yêu cầu xã hội, vì vậyphải phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận, các tổ chức trong nhà trường đểcùng giáo dục Điều này có nghĩa là tất cả các bộ phận trong trường phải nhậnthức đúng chức năng chuyên môn riêng của mình, hoàn thành tốt chức năng

đó đồng thời phải thấy rõ trách nhiệm, có ý thức đặt các hoạt động của mìnhtrong một chỉnh thể, chủ thể tiến hành giáo dục; khắc phục quan niệm sai lầmvẫn tồn tại lâu nay là: nhiệm vụ giáo dục cho sinh viên trong nhà trường lànhiệm vụ của thày giáo, học sinh xấu hay tốt thì trách nhiệm thuộc về thày,các bộ phận khác trong nhà trường vô can, hoặc ít chịu trách nhiệm Phối hợp

chặt chẽ giữa các bộ phận trong trường để giáo dục giá trị văn hóa truyềnthống dân tộc trong sinh viên không có nghĩa là coi các cơ quan, bộ phận nhưnhau mà ngược lại phải biết phát huy đến mức cao nhất chức năng, thế mạnhcủa từng bộ phận để tác động vào sinh viên một cách có tổ chức, có kế hoạch,

Sinh viên ở các trường đại học hiện nay có nhiệm vụ thi đua học tập, đi

đầu xây dựng xã hội học tập và tiến quân vào khoa học công nghệ Trong giaiđoạn phát triển nhanh của khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức, việc họctập để đáp ứng với sự phát triển đó trở thành yêu cầu và nhu cầu thiết thân đốivới mỗi thanh niên Tinh thần và thái độ học tập của thanh niên phải là: Học

để làm người, học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân; học ở trường,học ở sách vở, học lẫn nhau, học ở nhân dân, học suốt đời, thanh niên phải điđầu trong một xã hội học tập Nhiệm vụ quan trọng của sinh viên là học tậptoàn diện: văn hoá, chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học…Tích cực nghiên cứu khoa học, tuyên truyền ứng dụng khoa học kỹ thuật,hăng hái tham gia các hoạt động sáng tạo Thi đua lập nghiệp, lao động sángtạo, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động và nâng cao sứccạnh tranh của nền kinh tế trong điều kiện mới cũng là nhiệm vụ của sinhviên Cụ thể là thi đua lập thân, lập nghiệp, xoá đói, giảm nghèo, vươn lênlàm giàu chính đáng Phát triển rộng rãi phong trào sản xuất, kinh doanh giỏi;đẩy mạnh phong trào tiết kiệm, tích luỹ trong thanh niên Đẩy mạnh hoạtđộng lao động sáng tạo với tri thức và công nghệ mới, với năng suất và chất

lượng sản phẩm cao hơn trước Đẩy mạnh hoạt động “Sáng tạo trẻ”, phát huysáng kiến, cải tiến kỹ thuật, áp dụng công nghệ mới.

Một nhiệm vụ nữa của sinh viên hiện nay đó là tình nguyện vì cuộc sốngcộng đồng, xung kích thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội Đặc biệt ở nhữnglĩnh vực, địa bàn và đối tượng khó khăn Tổ chức và tích cực tham gia cácphong trào tình nguyện Tổ chức thường xuyên các hoạt động tình nguyện tạichỗ, ngày thứ bảy tình nguyện, chủ nhật xanh; thành lập các đội hình thanhniên tình nguyện đảm nhận các việc khó, việc mới, những vấn đề bức xúc;tích cực tham gia bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai Tình nguyện giúp

đỡ người già, gia đình chính sách, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn Tích cực vàgương mẫu tham gia xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở Bên cạnh đó, sinhviên cần phải xung kích thực hiện các chương trình dự án Tham gia thực hiệncác dự án quốc gia về phát triển kinh tế biển đảo, xây dựng đường Hồ ChíMinh, xây dựng cầu nông thôn mới và khu dân cư ở đồng bằng sông CửuLong Chủ động đề xuất đảm nhận các dự án, các công trình, phần việc thanhniên tham gia phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Xung kích bảo vệ Tổ quốc, đấu tranh phòng chống tội phạm và tệ nạn xãhội cũng là nhiệm vụ quan trọng của sinh viên trong các trường đại học Hănghái tham gia các hoạt động xây dựng nền quốc phòng toàn dân, gương mẫuthực hiện luật nghĩa vụ quân sự, thường xuyên học tập nâng cao nhận thức vềtình hình, nhiệm vụ mới, ý thức cách mạng, nhận rõ âm mưu "diễn biến hoàbình" của các thế lực thù địch Tích cực tham gia các hoạt động giữ gìn anninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, giữ gìn an toàn giao thông, đấu tranhphòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội Mẫu mực về đạo đức, lối sống; mẫumực về hành động ; mẫu mực về kỷ luật tự giác, nghiêm minh

Mục đích mà dân tộc ta đang hướng tới hiện nay là xây dựng một xã hội tốtđẹp dân chủ, công bằng, văn minh Lối sống văn hóa lành mạnh chính là sựbiểu hiện rõ nhất bản chất của một xã hội tốt đẹp Rõ ràng, lối sống văn hóalành mạnh chỉ xuất hiện ở những người có kiến thức, có nhân cách tốt, chỉđược hình thành và nuôi dưỡng trong một xã hội văn minh, dân chủ, côngbằng Bởi vì, văn hóa chính là nội lực, mà nội lực làm nên thực lực - điều kiệntiên quyết để tạo ra những cạnh tranh lành mạnh Chỉ có cạnh tranh lành mạnhmới làm cho xã hội trở thành một xã hội tốt đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh.

1.3.2 Xây dựng lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học nhằm hoàn thiện con người theo hướng chân - thiện - mỹ, tạo nền tảng vững chắc để xã hội phát triển bền vững

Lối sống văn hóa là nền tảng để xã hội phát triển bền vững.Trong bài

nói chuyện tại lớp học chính trị của giáo viên cấp II, III toàn miền Bắc, ngày

13/9/1958, Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Vì lợi ích mười năm phải trồng cây Vì lợi ích trăm năm phải trồng người Theo Người, văn hóa chính là nền

tảng của sự phát triển bền vững Có nghĩa là một xã hội chỉ có thể phát triểnbền vững trên cơ sở một nền tảng văn hóa vững chắc Là dạng biểu hiện cụthể của văn hóa, lối sống văn hóa lành mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việctạo ra một môi trường xã hội tốt đẹp, tạo ra một bầu không khí trong lành,giúp xã hội ổn định và phát triển dài lâu Như vậy, muốn xây dựng nền vănhóa phải bắt đầu từ việc xây dựng lối sống văn hóa lành mạnh Dĩ nhiên, lốisống luôn có mối quan hệ hữu cơ với văn hóa, chính trị, kinh tế, khoa học,…của thời đại đã sản sinh ra nó

Thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, làlực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc, một trong những nhân tốquyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, sự tác động toàn cầuhóa, trong đó có sự thâm nhập lối sống phương Tây, đã làm cho sinh viên ViệtNam cởi mở, năng động, tự lập, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm hơn.Song, sự thâm nhập lối sống đó cũng mang lại những ảnh hưởng tiêu cực, làmcho lối sống con người ngày càng xa dần các giá trị, đạo lý, thuần phong mỹ tụccủa dân tộc Nhìn chung, xây dựng lối sống văn hóa là nhiệm vụ chiến lược, lâudài, quan trọng của toàn Đảng, toàn dân, đòi hỏi phải có sự quan tâm, đầu tưthích đáng nhằm tạo điều kiện tối đa cho sinh viên học tập, lao động, cống hiến.Mỗi trường học phải trở thành một trung tâm văn hóa giáo dục, rèn luyện conngười về lý tưởng, phẩm chất, nhân cách, lối sống.

1.3.3 Xây dựng lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học là động lực tinh thần giúp cho sinh viên vượt qua mọi khó khăn, thử thách để giữ vững phẩm chất của mình trong bối cảnh xã hội

Lối sống là tổ hợp toàn bộ các mô hình, cách thức và phong thái sốngcủa con người thể hiện trong mọi phương thức cũng như lĩnh vực hoạt động,

từ sản xuất, tiêu dùng, sinh hoạt đến thái độ, hành vi, cách tư duy, ứng xửgiữa con người với con người, giữa chủ thể với khách thể, giữa điều kiện vớiphương tiện và mục đích sống Trong lối sống có sự tổng hoà những nét cơbản, khắc hoạ những đặc điểm cuộc sống của các cá nhân, nhóm người, củagiai cấp, dân tộc trong một xã hội nhất định Bởi vậy, việc xây dựng lối sốngvăn hóa có ý nghĩa vô cùng to lớn trước những biến động của đời sống xã hộihiện nay Điều này, càng trở nên có ý nghĩa và tầm quan trọng to lớn đối vớisinh viên, bởi sinh viên luôn mang trong mình giá trị kép: là chủ thể sáng tạocác giá trị văn hóa lối sống, là người trao truyền cho tương lai những giá trịvăn hóa lối sống của dân tộc và họ cũng là khách thể chịu tác động của vănhóa lối sống mà họ góp phần sáng tạo, gìn giữ, trao truyền

Lối sống văn hóa mang lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho mỗi con

người Lối sống văn hóa lành mạnh chỉ có được ở những con người khỏe

mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần, chỉ có được ở những cộng đồng văn hóa,nơi mà mỗi người luôn có ý thức mang lại những giá trị tinh thần cho mọingười và cho chính mình Hiện nay, khi vật chất đã khá đủ đầy, con ngườirất cần hưởng thụ những giá trị tinh thần mà cuộc sống yên vui, hạnh phúc lànhu cầu tinh thần lớn nhất của mỗi cá nhân là khát vọng muôn thuở của nhânloại Lối sống lành mạnh hình thành nên môi trường lý tưởng để mỗi cánhân có thể có được cuộc sống yên vui, hạnh phúc

Lối sống văn hóa góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống con người.Lối sống văn hóa lành mạnh luôn tạo điều kiện, cơ hội để mọi cá nhân pháttriển và hoàn thiện nhân cách của mình; từ đó có đầy đủ phẩm chất, năng lực

để đạt được mọi thành công và có được cuộc sống tự do, có đủ điều kiện đểhưởng thụ những giá trị vật chất và tinh thần cao quý Như thế, lối sống vănhóa lành mạnh đã tạo nên những nhân cách đẹp đẽ, làm cho cuộc sống củamỗi con người thêm ý nghĩa, chứng tỏ, nó đã góp phần quan trọng trong việcnâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi con người

1.3.4 Xây dựng lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học góp phần quan trọng tạo ra cơ chế “phòng ngừa”, “miễn nhiễm” cho sinh viên trước những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường và toàn cầu hóa.

Lối sống văn hóa góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống con người.Lối sống văn hóa lành mạnh luôn tạo điều kiện, cơ hội để mọi cá nhân pháttriển và hoàn thiện nhân cách của mình; từ đó có đầy đủ phẩm chất, năng lực

để đạt được mọi thành công và có được cuộc sống tự do, có đủ điều kiện đểhưởng thụ những giá trị vật chất và tinh thần cao quý Như thế, lối sống vănhóa lành mạnh đã tạo nên những nhân cách đẹp đẽ, làm cho cuộc sống củamỗi con người thêm ý nghĩa, chứng tỏ, nó đã góp phần quan trọng trong việcnâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi con người

Lối sống văn hóa làm cho niềm vui và hạnh phúc của con người đượcnhân đôi Sở dĩ lối sống văn hóa có thể làm cho niềm vui, niềm hạnh phúcđược nhân đôi, bởi vì sinh viên thường giàu tình cảm và nhu cầu tình cảm làcần thiết, có ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống Lối sống văn hóa ở sinhviên có khả năng phát huy tác dụng kép Không chỉ có ý nghĩa đối với bảnthân sinh viên mà còn có tác động tới các thành viên trong gia đình và ngoài

xã hội Sinh viên sau này là người thầy đầu tiên của các con, là người cónhiệm vụ thắp sáng và giữ ngọn lửa ấm trong trái tim từng thành viên của giađình, vì thế lối sống văn hóa ở họ đã luôn phát huy được tác dụng kép

Tiểu kết chương 1

Sinh viên là đội ngũ dự nguồn trí thức của xã hội, nguồn nhân lực tinhtúy góp phần đưa đất nước phát triển Họ phải có trách nhiệm với việc giữgìn, phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc Bởi vậy vấn đề giáo dục lốisống cho sinh viên là vấn đề vô cùng quan trọng, bức thiết, nó có vai trò tolớn quyết định đối với việc xây dựng, hình thành, phát triển đạo đức, lối sống,hoàn thiện và phát triển nhân cách của chính bản thân sinh viên trong thời đạitoàn cầu hóa hiện nay

Trong chương 1, luận văn xây dựng cơ sở lí luận vấn đề giáo dục lốisống văn hóa cho sinh viên Các khái niệm cơ bản có liên quan đến đề tàiđược luận giải làm cơ sở cho các chương sau: khái niệm lối sống, lối sống vănhóa, giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên Luận văn cũng đã phân tích cácyếu tố cấu thành hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên trong mốiquan hệ tương tác, biện chứng và chi phối lẫn nhau: chủ thể giáo dục, đốitượng giáo dục, nội dung và phương pháp giáo dục, các yếu tố ảnh hưởng đếnhoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên Luận văn cũng luận giảitầm quan trọng của giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên từ phương diện cánhân và cộng đồng Những luận giải cho thấy giáo dục lối sống văn hóa chosinh viên là nhiệm vụ quan trọng của các trường đại học trong quá trình hội

nhập hiện nay

Chương 2THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHỐI KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN

VĂN Ở HÀ NỘI HIỆN NAY 2.1 Những nhân tố tác động đến giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội

2.1.1 Đặc điểm sinh viên của các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội

Chúng tôi tập trung tìm hiểu sinh viên các trường Đại học Hà Nội, Đạihọc khoa học xã hội và nhân văn, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Trường Đại học Hà Nội có tổng số sinh viên và học viên các hệ đào tạo

là khoảng 14.000 sinh viên với 18 ngành học hệ chính quy Cụ thể là: Côngnghệ thông tin, Quản trị du lịch và lữ hành, Ngôn ngữ Nhật, Quản trị kinhdoanh, Ngôn ngữ Anh, Ngôn ngữ Hàn, Kế toán, Ngôn ngữ Nga, Ngôn ngữTây Ban Nha, Tài chính - Ngân hàng, Ngôn ngữ Pháp, Ngôn ngữ Italia, Quốc

tế học, Ngôn ngữ Trung, Ngôn ngữ Bồ Đào Nha, Truyền thông doanh nghiệp,Ngôn ngữ Đức, Tiếng Việt và văn hoá Việt Nam

Chương trình đào tạo chính quy liên kết với nước ngoài gồm 13 chuyênngành: Cử nhân Quản trị kinh doanh Tài chính & Marketing (ĐH La Trobe,Úc), Cử nhân Khoa học thống kê và bảo hiểm (ĐH Sannio, Italia), Thạc sĩQuản trị kinh doanh (ĐH La Trobe, Úc), Thạc sĩ Ngôn ngữ và văn học Pháp(ĐH Louvain, Bỉ), Chương trình cử nhân Quản trị Du lịch và Lữ hành (ĐHIMC KREMS, Áo), Thạc sỹ Khoa học Thống kê và Bảo hiểm (ĐH Sannio,Italia), Tiến sĩ Ngôn ngữ và văn học Pháp (ĐH Louvain, Bỉ), Cử nhân Kếtoán Ứng dụng (ĐH OxfordBrookes, Anh), Thạc sỹ Kinh tế và Quản lý (ĐHSannio, Italia), Thạc sĩ Ngôn ngữ Nhật và Thạc sĩ Ngôn ngữ và văn hóa Nhật(ĐH Nữ sinh Nara, Nhật Bản), Cử nhân Kinh tế doanh nghiệp (ĐH Sannio,