Đánh giá nhu cầu về hoạt động CTXH trong một số lĩnh vực...13 Chương 3: ĐÁNH GIÁ CỦA NHÂN VIÊN CTXH VỀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NGHỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI HIỆN NAY...14 3.1.. Vì những lí do trên,
Trang 1M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC
1.Lý do chọn đề tài 3
2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 4
3 Ý nghĩa của đề tài 4
3.1 Ý nghĩa lý luận 4
3.2 Ý nghĩa thực tiễn 4
4 Câu hỏi nghiên cứu 4
5 Phương pháp nghiên cứu 5
5.1 Phương pháp phân tích tài liệu 5
5.2 Phương pháp quan sát 5
5.3 Phương pháp phỏng vấn sâu 5
6 Giả thuyết nghiên cứu 5
7 Khung lý thuyết 6
NỘI DUNG CHÍNH 7
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 7
1.1 Một số lý thuyết xã hội học vận dụng trong nghiên cứu 7
1.1.1 Lý thuyết biến đổi xã hội 7
1.1.2 Lý thuyết về nhu cầu xã hội 8
Chương 2: ĐÁNH GIÁ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VỀ NHU CẦU HOẠT ĐỘNG NGHỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI HIỆN NAY 11
2.1 Nhận thức của nhân viên công tác xã hội về nghề công tác xã hội 11
2.2 Vai trò của hoạt động CTXH trong sự nghiệp phát triển xã hội 12
2.3 Đánh giá nhu cầu về hoạt động CTXH trong một số lĩnh vực 13
Chương 3: ĐÁNH GIÁ CỦA NHÂN VIÊN CTXH VỀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NGHỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI HIỆN NAY 14
3.1 Đánh giá của nhân viên CTXH về chính sách CTXH hiện nay 14
Trang 23.2 Thực trạng nguồn nhân lực CTXH 153.3 Thực trạng mạng lưới CTXH 173.4 Hiệu quả bước đầu của hoạt động CTXH 173.5 Một số khuyến nghị và giải pháp phát triển nghề CTXH trong giai đoạn tới đây 19KẾT LUẬN 20Danh mục tài liệu tham khảo: 21
Trang 31.Lý do ch n đ tài ọn đề tài ề tài
Việt Nam cũng như các nước khác trên thế giới bên cạnh những tiến bộ xãhội mới nảy sinh cùng với sự phát triển kinh tế Quá trình đô thị hóa diễn ranhanh chóng, lối sống cá nhân cũng bị thay đổi, giá trị kinh tế chi phối mối quan
hệ của con người, các thành viên trong gia đình ít quan tâm đến nhau đặc biêt làchăm sóc những thành viên yếu thế trong gia đình: người già, trẻ em, ngườikhuyết tật
Theo thống kê Bộ Lao động thương binh và xã hội năm 2010 nước ta cókhoảng 7.5 triệu người cao tuổi, 5.4 triệu người tàn tật, 1.7 triệu trẻ em có hoàncảnh đặc biệt, khoảng 3.5 triệu hộ gia đình thuộc hộ nghèo và cận nghèo Hiệnnay cả nước có khoảng 500 cơ sở bảo trợ xã hội dành cho người già cô đơn, trẻ
mồ côi, trẻ khuyết tật, nhiễm chất độc màu da cam và các trung tâm 05, 06 dànhcho người nghiện ma túy và người từng hành nghề mại dâm cùng nhiều đốitượng khác cần có sự bảo vệ hỗ trợ của các nhân viên công tác xã hội
Để đạt được mục tiêu công nghiệp hóa hiện đại hóa, giải quyết các vấn đề
xã hội chúng ta cần phải chuyên môn hóa các hoạt động nghề nghiệp Số cán bộđược đào tạo đúng chuyên môn chiếm tỉ lệ thấp, chủ yếu là qua các lớp ngắn hạn
về CTXH, các cán bộ không đúng chuyên nghành chiếm một tỉ lệ lớn Mặc dùthâm niên công tác của nhân viên CTXH tương đối các nhưng chuyên mônnghiệp vụ của họ lại rải rác ở nhiều lĩnh vực Do vậy, hiệu quả giải quyết cácvấn đề xã hội, vấn đề của cá nhân, gia đình, nhóm và cộng đồng dân cư khôngcao, thiếu tính bền vững
Hà Nội là một trong những thành phố phát triển của cả nước, nơi diễn raquá trình đô thị hóa nhanh chóng, kéo theo những vấn đề tệ nạn xã hội Đồngthời là nơi có nhiều trung tâm dịch vụ, cán bộ CTXH ở các cấp khác nhau Nhânviên Công tác xã hội là những người được đào tạo hoặc làm việc trong lĩnh vựccông tác xã hội Họ là những người có hiểu biết tương đối đối với việc phát triểncông tác xã hội Việc đánh giá của các nhân viên CTXH được xem là nguồnthông tin đáng tin cậy để đánh giá, xem xét sự phát triển của CTXH đang diễn ranhư thế nào, sự phát triển ấy đã đáp ứng nhu cầu về phát triển CTXH hay chưa.Trong quá trình phát triển nghề CTXH theo hướng chuyên nghiệp, đáp ứng nhucầu mục tiêu đề án 32 của Chính Phủ trong giai đoạn tới Một phần nữa với bàinghiên cứu nhỏ này mong sẽ giúp các bạn sinh viên ngành Công tác xã hội sẽ cóđịnh hướng rõ rệt hơn về ngành học mình đang theo đuổi nói chung và cơ hộiviệc làm, khả năng cống hiến năng lực của các bạn trong tương lai nói riêng
Trang 4Vì những lí do trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài “Nhu cầu và thực trạnghoạt động nghề Công tác xã hội hiện nay qua đánh giá của nhân viên công tác xãhội ở Hà Nội”
2 T ng quan v n đ nghiên c u ổng quan vấn đề nghiên cứu ấn đề nghiên cứu ề tài ứu
Những vấn đề trong lĩnh vực hoạt động công tác xã hội đã thu hút được sựchú ý của các nhà nghiên cứu đặc biệt là trong những năm gần đây Bởi tính cấpthiết của Công tác xã hội ra đời bởi đáp ứng nhu cầu xã hội Một khía cạnh trongnghiên cứu Công tác xã hội như: nghiên cứu về nguồn nhân lực, nhu cầu đào tạoCTXH, mạng lưới dịch vụ công tác xã hội, những lĩnh vực đòi hỏi đáp ứng nhucầu Công tác xã hội, hệ thống thực hành công tác xã hội Tuy nhiên đánh giá vềnhu cầu và thực trạng hoạt động Công tác xã hội qua ý kiến của nhân viên côngtác xã hội trên địa bàn Hà Nội thì chưa có đề tài nào đề cập đến Nhân viênCông tác xã hội là những người trực tiếp làm việc với các nhóm đối tượng, lànhững người đang hoạt động Công tác xã hội có ý nghĩa lớn đặc biệt tại khu vực
Hà Nội – trung tâm kinh tế, văn hóa phát triển của cả nước và cũng là nơi diễn
ra nhiều vấn đề xã hội cần giải quyết
3.1 Ý nghĩa lý lu n ận
Đề tài nhằm vận dụng một số lý thuyết xã hội học như lý thuyết nhu cầu,
lý thuyết phát triển, lý thuyết biến đổi xã hội nghiên cứu tìm hiểu thực trạng pháttriển nghề công tác xã hộ hiện nay qua đánh giá của nhân viên công tác xã hội.Kết quả nghiên cứu bước đầu của đề tài mong muốn góp phần phong phú hơn trithức xã hội học, thúc đẩy phát triển nghề công tác xã hội trong giai đoạn tới
1) Nhân viên công tác xã hội nhận thức như thế nào về nghề công tác xãhội?
Trang 52) Nhân viên công tác xã hội đánh giá gì về vai trò của công tác xã hội với
sự phát triển kinh tế xã hội? Những lĩnh vực nào đòi hỏi nhu cầu cao vềhoạt động công tác xã hội?
3) Thực trạng hoạt động nghề công tác xã hội hiện nay như thế nào? Nguồnnhân lực công tác xã hội có đủ số lượng, tốt về chất lượng để đáp ứngnhu cầu phát triển không? Hiệu quả của hoạt động công tác xã hội hiệnnay như thế nào?
4) Cần phải làm gì để phát triển nghề công tác xã hội theo hướng chuyênnghiệp đáp ứng nhu cầu mục tiêu dự án 32 của chính phủ
5.1 Ph ương pháp phân tích tài liệu ng pháp phân tích tài li u ệu
Đề tài sử dụng phương pháp phân tích nguồn số liệu thứ cấp: số liệu khảosát, số liệu thống kê và những số liệu liên quan đến hoạt động Công tác xã hộitrên địa bàn Hà Nội Trọng tâm phân tích số liệu định lượng của đề tài dựa trênphần số liệu khảo sát về thực trạng hoạt động Công tác xã hội trong khuôn khổ
đề tài cấp nhà nước (Nghị định thư số 45/2022/HD – NĐT): “Đổi mới Công tác
xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập Quốc tế” (Nghiên cứu kinhnghiệm Công hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Liên bang Nga) do PGS TS.Nguyễn Thị Thu Hà làm chủ nhiệm đề tài
5.2 Ph ương pháp phân tích tài liệu ng pháp quan sát
Khi thực hiện đề tài, người nghiên cứu đã tiến hành quan sát các trungtâm dịch vụ xã hội, các cơ quan có hoạt động CTXH với những câu hỏi phỏngvấn cũng như một số kĩ năng của họ đối với công việc mà người nhân viên Côngtác xã hội đang thực hiện
5.3 Ph ương pháp phân tích tài liệu ng pháp ph ng v n sâu ỏng vấn sâu ấn sâu
Kết hợp với phương pháp quan sát để lấy được kết quả trực quan, theocảm nhận của người thực hiện thì người nghiên cứu còn tiến hành phỏng vấn sâu
3 trường hợp là nhân viên công tác xã hội tại Hà Nội nhằm đem lại cái nhìn chânthật nhất, những cái đang còn tồn tại trong nghề CTXH ít người biết đến
6 Gi thuy t nghiên c u ả thuyết nghiên cứu ết nghiên cứu ứu
Hiểu biết của nhân viên Công tác xã hội về nghề công tác xã hội hiện naychưa thực sự sâu sắc và đầy đủ Tuy vậy họ cũng nhận thấy công tác xã hội cần
Trang 6thiết đáp ứng nhu cầu và có vai trò quan trọng trong sự phát triển ổn định, nângcao đời sóng xã hội.
Nguồn nhân lực của Công tác xã hộ hiện nay còn thiếu về số lượng, yếu
về chất lượng, chính sách xã hội về Công tác xã hội đã tương đối đầy đủ nhưngviệc hực hiện còn có những hạn chế Tuy vậy, hoạt động Công tác xã hội cũngthể hiện được những hiệu quả bước đầu trong một số lĩnh vực nhất định
Vai trò CTXH
Hệ thống chính
Nguồn nhân lực
Mạng lưới
Hiệu quả
Một số khuyến nghị về giải pháp phát triển
Trang 7N I DUNG CHÍNH ỘI DUNG CHÍNH
Ch ương pháp nghiên cứu ng 1: C S LÝ LU N VÀ TH C TI N C A Đ TÀI Ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Ở LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ỄN CỦA ĐỀ TÀI ỦA ĐỀ TÀI Ề TÀI
1.1 M t s lý thuy t xã h i h c v n d ng trong nghiên c u ột số lý thuyết xã hội học vận dụng trong nghiên cứu ố lý thuyết xã hội học vận dụng trong nghiên cứu ết xã hội học vận dụng trong nghiên cứu ột số lý thuyết xã hội học vận dụng trong nghiên cứu ọc vận dụng trong nghiên cứu ận ụng trong nghiên cứu ứu
1.1.1 Lý thuy t bi n đ i xã h i ết nghiên cứu ết nghiên cứu ổng quan vấn đề nghiên cứu ội.
Xã hội cũng như các thực thể vật chất khác luôn vận động và biến đổikhông ngừng về chính trị, văn hóa, kinh tế …Biến đổi xã hội diễn ra theo nhiềuyếu tố khác nhau Các nhà xã hội học đã khai thác phân tích sự biến đổi xã hộitrên nhiều khía cạnh hiện tượng đa dạng, những biến đổi trên quy mô lớn nhỏ, từcấp độ hoàn cầu cho đến cấp độ gia đình, những biến đổi tác động đến giá trị,chuẩn mực, hành vi, quan hệ xã hội … Các nhà xã hội học đưa ra quan điểm củamình về sự biến đổi xã hội:
Smelser cho rằng biến đổi xã hội là một quá trình “gia tăng giá trị” trong
đó một loạt điều kiện hay giai đoạn liên tiếp gắn kết với nhau để tao ra sự biếnđổi xã hội Herbert Spencer tiếp cận biến đổi xã hội trong sinh học xã hội pháttriển nhấn mạnh sự thích ứng nhưng lại quy quá trình biến đổi vào yếu tố gien ditruyền của con người, biến đổi xã hội là nhu cầu tất yếu của xã hội loài người.Các nhà sinh học xã hội lập luận rằng con người chúng ta là sản phẩm của hàngtriệu năm thích ứng để sinh tồn Sinh tồn là vấn đề then chốt nếu không nói làmục đích của biến đổi xã hội Lý thuyết Maxist về biến đổi xã hội ủng hộ hànhđộng tích cực, tập trung vào khả năng mà con người có thể thay đổi hành độngcủa số phận mình thông qua hoạt động chính trị - đấu tranh giai cấp Nhìn chungcác lý thuyết về biến đổi xã hội thế kỷ XIX nhìn biến đổi xã hội như là một quátrình tổng thể trong đó mọi phương diện của đời sống đều thay đổi theo Biếnđổi xã hội là một nhu cầu tất yếu của sự phát triển xã hội và con người phảithích nghị với những biến đổi đó Trong chừng mực nòa đó con người có thểgiải thích và tiên lượng được biến đổi xã hội Chúng ta có thể kiểm soát xã hộitheo những chiều hướng mà mình mong muốn
Đặc điểm của biến đổi xã hội
Biến đổi xã hội là một hiện tượng phổ biến, nhưng nó diễn ra không giốngnhau giữa các xã hội
Biến đổi xã hội khác biệt về thời gian và hậu quả
Biến đổi xã hội vừa có tính kế hoạch vừa có tính phi kế hoạch
Biến đổi xã hội cũng có những quy luật của nó và nó có 5 quy luật:
Trang 8Tính thống nhất giữa biến đổi và phát triển kinh tế với sự biến đổi và pháttriển của các mặt khác của đời sống xã hội.
Nhu cầu xã hội và hoạt động của con người trong quá trình biến đổi xãhội Nhu cầu và hoạt động là hai mặt không thể thiếu của con người và cũng làhai mặt không thể tách rời nhau trong đời sống xã hội Sự tăng lên của hoạt động
tỷ lệ thuận với sự tăng lên của nhu cầu Nhu cầu của con người không ngừngbiến đổi và phát triển Nhu cầu này được đáp ứng thì nhu cầu khác lại được nảysinh và cao hơn nhu cầu trước đó, và như vậy cùng với sự phát triển của nhu cầuthì hoạt động của con người cũng luôn biến đổi và phát triển theo Do đó cácmặt của đời sống xã hội cũng biến đổi và phát triển
Trong xã hội dù ở giai đoạn nào cũng có những chuẩn mực chung, đây làmột điều tất yếu của cộng đồng Và việc các chuẩn mực này có phù hợp haykhông phù hợp cũng ảnh hưởng tới sự phát triển xã hội Vì vậy, ta cần có nhữngthay đổi linh hoạt phù hợp với sự phát triển của xã hội
Sự xuất hiện các xu hướng khác nhau trong quá trình biến đổi và pháttriển là một tất yếu Sự kế thừa trong biến đổi và phát triển xã hội: Sự thay thế
xã hội cũ bằng xã hội mới diễn ra theo một quy luật nhất định Cái mới luôn nảysinh trong lòng cái cũ và dần thay thế cái cũ Đây là một quy luật tất yếu của sựbiến đổi xã hội
Vận dụng lý thuyết biến đổi vào trong đề tài nghiên cứu chúng ta thấyrằng: Biến đổi xã hội là một vấn đề tất yếu trong đời sống xã hội Sự phát triểncủa kinh tế xã hội, quá trình đô thị hóa nhanh đã đem lại những mặt tích cựcnhưng bên cạnh đó nó kéo theo những biến đổi về mặt xã hội: Số người thấtnghiệp, thiếu việc làm ngày càng tăng, bệnh tật, mai dâm, ma túy, khủng hoảnggia đình, người già cô đơn không nơi nương tựa ngày càng nhiều … Con ngườichúng ta trong một chừng mực nhất định có thể kiểm soát được những biến đổi
xã hội Con người muốn tồn tại và phát triển buộc phải thích nghi với điều kiệnhoàn cảnh Vì vậy, CTXH với chức năng vai trò của mình ra đời đáp ứng nhucầu của xã hội, hạn chế những hậu tiêu cực cùng với quá trình phát triển, biếnđổi xã hội CTXH có vai trò quan trọng điều hòa các mối quan hệ xã hội, pháttriển một xã hội công bằng bình đẳng Sự ra đời và phát triển của CTXH là tấtyếu đáp ứng nhu cầu đời sống của con người và sự biến đổi xuất hiện ngày càngnhiều vấn đề trong xã hội hiện nay
1.1.2 Lý thuy t v nhu c u xã h i ết nghiên cứu ề tài ầu xã hội ội.
Tiếp cận lý thuyết nhu cầu là một hướng tiếp cận theo quan điểm nhânvăn hiện sinh, đánh giá cáo khả năng của con người và bản thân họ tự quyết định
Trang 9lấy cuộc sống của mình Tiếp cận thuyết nhu cầu cho thấy con người cần phảiđảm bảo được những nhu cầu cơ bản Mọi vấn đề sai lệch xã hội đều do nhu cầukhông được giải quyết Trị liệu không phải là để giải quyết nhu cầu mà giúpthân chủ phân tích nguyên nhân vì sao nhu cầu không đáp ứng và để đáp ứngnhu cầu này thân chủ cần có những điều kiện gì Nhu cầu chi phối mạnh mẽ đếnđời sống tâm lý cũng như hành vi của con người Nhân viên CTXH là nhữngngười gần gũi với đối tượng Họ phải thức tỉnh để thân chủ đạt được những nhucầu mà họ cần thiết trong cuộc sống Nhu cầu là yếu tố tất yếu, cần thiết để đảmbảo cho sự tồn tại và phát triển của cá nhân Nếu nhu cầu được thỏa mãn thì sẽtạo nên cảm giác thoải mái và an toàn cho sự phát triển và ngược lại, nếu khôngđược đáp ứng thì sẽ gây nên sự căng thẳng có thể dẫn tới những hậu quả nhấtđịnh gây mất: “Thăng bằng” trong đời sống xã hội Xã hội càng phát triển thìnhu cầu của con người ngày càng cao Vì thế nhu cầu là động lực bên trong kíchthích cá nhân hoạt động, quyết định mọi hoạt động của con người.
Hệ thống nhu cầu của Maslow được thể hiện dưới hình kim tự tháp Theo
đó ông sắp xếp nhu cầu của con người theo 5 cấp bậc: Nhu cầu cơ bản (ăn uống,hít thở), nhu cầu về sự an toàn (tình yêu thương, nhà ở, việc làm), nhu cầu xã hội(nhu cầu được hòa nhập xã hội), nhu cầu được quý trọng (chấp nhận vị trí trong
xã hội) và nhu cầu được thể hiện mình Theo Maslow viên mãn (đạo đức, sángtạo chấp nhận thực tế, hoàn toàn tự chủ không bị ràng buộc bởi những khuônsáo) là tầng cao nhất trong 5 tầng nhu cầu của con người
Sự thỏa mãn nhu cầu ở tầng thấp là tiền đề cho sự thỏa mãn ở tầng caohơn Con người chỉ đạt được thỏa mãn khi các nhu cầu ở tầng thấp hơn đượcthỏa mãn và ở trạng thái này người ta có khả năng chấp nhận thực tế, không chối
bỏ sự thật, chấp nhận bản thân, yêu đời Trong bậc thang nhu cầu để tồn tại, conngười cần phải đáp ứng được những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống: Ăn mặc,nhà ở, chăm sóc, dịch vụ xã hội… Để phát triển con người cần phải đáp ứngnhững nhu cầu cao hơn như nhu cầu an toàn, nhu cầu được thuộc về một nhóm,nhu cầu được hoàn thiện CTXH thường hướng tới giải quyết đáp ứng nhữngnhu cầu thiết yếu của đối tượng trước Khi xác định được nhu cầu nào là nhữngnhu cầu quan trọng và cần được đáp ứng đầu tiên, nhân viên CTXH sẽ có cơ sởthiết lập kế hoạch cần thiết, huy động các nguồn lực liên quan
Theo thuyết nhu cầu của Maslow con người cần được đáp ứng các nhucầu thấp hơn trước khi nảy sinh ra những nhu cầu bậc cao hơn Mỗi con ngườiđều có nhu cầu cơ bản phục vụ cho cuộc sống của mình Thỏa mãn nhu cầu củacon người cũng là mục đích chính của CTXH CTXH đáp ứng những nhu cầuthiết yếu của đời sống con người, Nhân viên CTXH cần phải nắm vững những
Trang 10nhu cầu đó và trong từng hoàn cảnh khác nhau lại nảy sinh ra những nhu cầukhác biệt Cách tiếp cận này nhấn mạnh thân chủ là trọng tâm để giải quyết vấn
đề và nhân viên CTXH có vai trò quan trọng Tiếp cận nhu cầu đòi hỏi nhânviên CTXH cần phải thực hiện tốt kỹ năng lắng nghe để thảo mãn những mongmuốn và nhu cầu của đối tượng Để hoàn thành nhiệm vụ của mình nhân viênCTXH cần có những kỹ năng riêng biệt
Vận dụng lý thuyết này nhằm tìm được những hướng tiếp cận trong vấn
đề nghiên cứu Trong đời sống con người cần phải được đảm bảo những nhu cầu
cơ bản Và chỉ đạt được sự thỏa mãn khi con người đạt được ở những nhu cầucao hơn Nhân viên CTXH là người phải hiểu và có những kỹ năng cần thiết đểcan thiệp, trị liệu, giải quyết vấn đề hiểu được nhu cầu cơ bản của đối tượng vàbiết đối tượng cần giải quyết vấn đề gì Điều đó cho thấy vai trò quan trọng củanhân viên CTXH Khi xã hội phát triển Do đó, đòi hỏi phải có đội ngũ nhânviên CTXH chuyên nghiệp nắm bắt, tiếp cận và giải quyết vấn đề