Tiểu luận kinh tế học tiền tệ ngân hàng

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư hay Cách mạng Công nghiệp 4.0 diễn ra mạnh mẽ ở hầu khắp các lĩnh vực, thì sự phát triển ngày càng lớn mạnh của các công ty công n

Đại học Tài chính - Ngân hàng Hà Nội

TIỂU LUẬN KINH TẾ HỌC TIỀN TỆ, NGÂN HÀNG VÀ

THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH:

MỘT SỐ ĐỀ XUẤT, GIẢI PHÁP QUẢN LÝ TRONG LĨNH VỰC PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH-NGÂN

HÀNG

GVHD: PGS,TS Hoàng Trần Hậu HVTH: Hoàng Viết Thắng

MSHV: 6002201270

Bình Phước, ngày 23 tháng 10 năm 2017

Mục lục

1. Tài liệu tham khảo

2. PHẦN I: GIỚI THIỆU VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

3. PHẦN II: LĨNH VỰC CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH (Financial Technology -

Fintech)

4. PHẦN III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ ĐỀ XUẤT

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Clement, A 2016, Fintech Innovation: An Overview, Board of Governors

of the Federal Reserve System, Washington D.C

2 Fintech Australia 2016, Australia’s Fintech Ecosystem, Melbourne, Australia

3 Fintech Meetup Viet Nam, Fintech Viet Nam Startups Report 2015

4 Frost and Sullivan 2016, The Fintech in Australia - Trends, Forecasts and Analysis 2015-2020, State Government of Australia

5 Hong Kong Monetary Authority 2016, Development of a Fintech Ecosystem in Hong Kong

6 Indonesia Financial Services Authority 2016, Developing Indonesia’s Fintech Ecosystem

7 Monetary Authority of Singapore 2016, Fintech Regulatory Sandbox Guidelines

8 SparkLabs Global Venture 2016, Fintech Industry Overview 2016

9 https://letstalkpayments.com/how-banks-are-joining-hands-with-fintech-firms-to-serve-customers/

10 Các Báo cáo của Đoàn công tác Ngân hàng Nhà nước tại Singapore và Hồng Kông

PHẦN I

GIỚI THIỆU VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Kinh tế Tiền tệ Ngân hàng là môn học nghiên cứu sự vận động của hệ thống tài chính nói chung, sự vận động của hệ thống ngân hàng nói riêng để tìm ra những căn cứ cho việc hoạch định các chính sách tiền tệ và tài khóa của chính phủ trong nền kinh tế Thực chất đây là sự cụ thể hóa môn Kinh tế học vĩ mô trong một lĩnh vực cụ thể, quan trọng của nền kinh tế là lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng

Các vấn đề cụ thể được để cập đến trong môn học gồm:

* Tiền tệ trong nền kinh tế và mối liên hệ quan giữa sự vận động của tiền với các hiện tượng kinh tế (lạm phát, chu kỳ kinh doanh, thâm hụt ngân sách )

* Lãi suất là một biến số quan trọng có ảnh hưởng lớn tới tình trạng chung của nền kinh tế

* Hệ thống ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại với tư cách là trung gian tài chính lớn nhất và ngân hàng trung ương là cơ quan quản lý điều hành chính sách tiền tệ

* Thị trường tài chính bao gồm các thành phần như thị trường trái phiếu, thị trường cổ phiếu

* Mối quan hệ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài chính trong điều hành kinh tế vĩ mô của Nhà nước

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư (hay Cách mạng Công nghiệp 4.0) diễn ra mạnh mẽ ở hầu khắp các lĩnh vực, thì sự phát triển ngày càng lớn mạnh của các công ty công nghệ tài chính (Fintech) ở Việt Nam và trên thế giới là một biểu hiện sinh động của cuộc Cách mạng đang diễn ra trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, tạo ra những giá trị mới cho người sử dụng và xã hội Điều này đang làm thay đổi và dần tái định hình mô hình hoạt động truyền thống của các ngân hàng Ở Việt Nam, sự nổi lên của các công ty cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, chuyển tiền, cũng như các doanh nghiệp Fintech cung ứng dịch vụ cho vay hàng ngang (Peer-to-Peer Lending), gọi vốn (crowd-funding)… với các sản phẩm/dịch vụ sáng tạo, nhiều tiện ích dựa trên nền tảng kỹ thuật số đòi hỏi Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ sinh thái Fintech nói chung và khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực này nói riêng, đảm bảo sự phát triển hài hòa của hệ thống ngân hàng

và lĩnh vực Fintech, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Đây là lý do chọn đề tài “ Một số đề xuất giải pháp quản lý trong lĩnh vực phát triển công nghệ Tài chính – Ngân hàng”

PHẦN II

LĨNH VỰC CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH (Financial Technology - Fintech)

1 Khái quát về Fintech

Lĩnh vực công nghệ tài chính (Financial Technology - Fintech) là một lĩnh vực mà ở đó nhiều công ty tận dụng những sáng tạo, đổi mới trong công nghệ nhằm cung ứng các giải pháp/dịch vụ tài chính đa dạng, hiệu quả và tiện lợi với chi phí thấp hơn so với dịch vụ tài chính truyền thống cung ứng bởi các định chế tài chính

Đối tượng khách hàng chính của các công ty Fintech là các ngân hàng, công

ty bảo hiểm, tổ chức tài chính truyền thống, người tiêu dùng và các công ty khởi nghiệp (start-ups) Theo báo cáo năm 2016 về hoạt động của Fintech trên toàn cầu của SparkLabs Global Ventures1, các công ty Fintech trên thế giới hiện đang cung cấp các dịch vụ trong nhiều lĩnh vực khác nhau như công nghệ ngân hàng, thanh toán, tài chính doanh nghiệp, tài chính cá nhân, các loại tiền kỹ thuật số, các dịch

vụ thay thế dịch vụ lõi của hệ thống tài chính - ngân hàng (alternative cores)… với các sản phẩm/dịch vụ công nghệ đa dạng như ví điện tử, công nghệ sổ cái phân tán (DLT) trên nền tảng blockchain, thương mại trực tuyến B2C, mPOS… (xem Bảng 1)

Bảng 1 – Một số sản phẩm, dịch vụ chính do Fintech cung ứng

STT Loại hình hoạt động Một số sản phẩm dịch vụ chính

1 Công nghệ ngân hàng - Công cụ phân tích số liệu (Analytics)

- Quản lý dữ liệu

- Quản lý quan hệ khách hàng

- An toàn, bảo mật

2 Thanh toán - Thương mại trực tuyến B2C

- Thiết bị chấp nhận thẻ/ví di động

- Chuyển tiền ngang hàng (P2P money transfer)

- Các giải pháp về thanh toán

3 Tiền kỹ thuật số - Công nghệ blockchain

- Bitcoin

- Ví kỹ thuật số (digital wallets)

- Các sàn giao dịch tiền kỹ thuật số

4 Tài chính doanh nghiệp - Cho vay hàng ngang giữa doanh nghiệp (P2P

Business Lending)

- Cấp hạn mức tín dụng cho doanh nghiệp

- Gọi vốn (crowfunding)2

5 Tài chính cá nhân - Cho vay tiêu dùng hàng ngang (P2P Consumer

Lending)

- Dịch vụ tư vấn tài chính tự động (Robo Advisors)3

- Quản lý tài chính cá nhân (Personal Finance Management)

- Cho vay trả góp

- Xếp hạng tín dụng

6 Các dịch vụ thay thế

dịch vụ lõi

- Bảo hiểm sức khỏe/ô tô/tài sản thay thế

- Ngân hàng kỹ thuật số

Nguồn: Fintech Industry Overview 2016, SparkLabs Global Venture

Trong lĩnh vực ngân hàng, sự phát triển mạnh mẽ của các công ty Fintech những năm trở lại đây, đặc biệt trong lĩnh vực thanh toán và cho vay, cũng là một vấn đề được nhiều ngân hàng thực sự quan tâm Tuy nhiên, công ty Fintech và ngân hàng đều có những ưu điểm riêng biệt mà cả hai bên đều có thể khai thác lẫn nhau

Đối với các công ty Fintech, việc tự do sử dụng những công nghệ hiện đại nhất để xây dựng các giao diện thân thiện với người sử dụng là một trong những thế mạnh nổi trội Các công ty Fintech không sở hữu các cơ sở hạ tầng thị trường tài chính cơ bản, do đó, mục tiêu của họ là giúp người sử dụng có trải nghiệm tốt hơn những dịch vụ hiện có của ngân hàng Các công ty này, cũng làm tốt hơn các ngân hàng trong việc nắm bắt các giá trị cốt lõi của khách hàng từ lượng dữ liệu lớn nhằm cung cấp những dịch vụ tốt hơn, nhanh hơn (chẳng hạn như trong lĩnh vực cho vay)

Ngược lại, với các công ty Fintech, các ngân hàng vẫn giữ được những lợi thế cạnh tranh nhất định, đó là những mối quan hệ từ lâu với khách hàng, hành lang pháp lý quy định cụ thể, chặt chẽ, kinh nghiệm trong quản trị rủi ro và sự kết nối liên thông với hạ tầng thị trường tài chính trong nước và quốc tế Điều quan trọng hơn cả là việc họ có am hiểu sâu sắc với hạ tầng tài chính hiện hành để có thể cung cấp các dịch vụ tài chính tới khách hàng một cách toàn diện, đầy đủ nhất

Do thế mạnh của các công ty Fintech là điểm yếu của các ngân hàng và ngược lại, nên ngày nay, ngân hàng và các công ty Fintech đều hướng tới việc hợp tác trong triển khai cung ứng các dịch vụ tài chính nhằm tận dụng tốt nhất những lợi thế mà bên đối tác có được Việc hợp tác này hiện là xu hướng nổi trội trên toàn thế giới dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưng đều hướng tới một mục tiêu chung

là mang lại những dịch vụ tài chính và trải nghiệm tốt nhất cho khách hàng (xem Hình 1)

Hình 1 – Các phương thức kết hợp giữa các công ty Fintech và ngân hàng

* Mua lại công ty

* Fintech thiết lập quyền đầu tư

* Khởi động các chương trình hỗ trợ các công ty Fintech

* Hợp tác với các công ty Fintech

* Thành lập các công ty Fintech trực thuộc ngân hàng

Nguồn: Medium.com

Theo báo cáo của SparkLabs, hiện nay, thanh toán vẫn đang là một trong những lĩnh vực được các công ty Fintech đặc biệt chú trọng do việc ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực này mang lại rất nhiều lợi ích cho người tiêu dùng Trong năm

2015, lượng giao dịch thanh toán kỹ thuật số chiếm tỷ trọng rất lớn (93,6%) so với các lĩnh vực khác như tài chính doanh nghiệp và tài chính cá nhân Tuy nhiên, báo cáo cũng dự báo rằng trong những năm tới, các giao dịch Fintech trong mảng thanh toán sẽ có chiều hướng giảm đi, nhường chỗ cho các dịch vụ khác thuộc lĩnh vực

tài chính cá nhân và tài chính doanh nghiệp như cho vay doanh nghiệp, cho vay cá nhân, đầu tư tự động (xem Biểu 1)

Biểu 1 –Lượng giao dịch toàn cầu của các giao dịch kỹ thuật số

Nguồn: Statista 2015

Tình hình phát triển Fintech tại Việt Nam: Qua nghiên cứu ban đầu, lĩnh vực Fintech ở Việt Nam còn khá mới mẻ với khoảng 36 công ty hoạt động trong lĩnh vực này, trong đó, phần lớn tập trung vào mảng thanh toán Hiện nay, có hơn một nửa các doanh nghiệp khởi nghiệp Fintech ở Việt Nam đang cung cấp cho người tiêu dùng công cụ thanh toán trực tuyến (như Moca, Payoo,VinaPay, MoMo ), hoặc cung ứng giải pháp thanh toán kỹ thuật số POS/mPOS4 Bên cạnh những loại hình Fintech trên, Việt Nam còn có một số doanh nghiệp khởi nghiệp hoạt động ở những lĩnh vực khác như gọi vốn (FundStart, Comicola, Betado hay FirstStep ), dịch vụ cho vay trực tuyến (LoanVi), quản lý dữ liệu tài chính cá nhân (BankGo, Moneylover, Mobivi), ngân hàng kỹ thuật số (Timo) Tuy nhiên, khuôn khổ pháp

lý cho các doanh nghiệp này hoạt động còn chưa đầy đủ, do đó, một số loại hình doanh nghiệp hoạt động mang tính tự phát, tiềm tàng rủi ro

Các loại hình Fintech tại Việt Nam STT Lĩnh vực hoạt động Số công ty Tỷ lệ

1 Thanh toán (di động) 20 56%

2 Gọi vốn (Crowdfunding) 4 11%

3 Bitcoin/Blockchain 3 8%

4 Quản lý tài chính cá nhân 3 8%

Cho đến thời điểm hiện tại, có thể nói rằng, các doanh nghiệp khởi nghiệp

và cả các doanh nghiệp lớn cùng các nhà đầu tư nước ngoài bắt đầu nhận thấy nhiều cơ hội chưa được khai thác ở lĩnh vực Fintech tiềm năng của Việt Nam Vào tháng 3/2016, Quỹ đầu tư 500 Startups5 đã thông báo kế hoạch cấp vốn cho khoảng

100 - 150 công ty Fintech có hoạt động liên quan đến Việt Nam với giá trị mỗi lần

hỗ trợ khoảng 100.000 - 150.000 USD qua đó cho thấy, kỳ vọng vào tiềm năng phát triển lĩnh vực Fintech ở Việt Nam là rất lớn và lĩnh vực này được dự báo là sẽ bùng nổ trong thập kỷ tới

Hệ sinh thái Fintech ở Việt Nam còn chưa hoàn chỉnh, khuôn khổ pháp lý và quản lý về cơ bản mới chỉ đáp ứng đối với các doanh nghiệp cung ứng các dịch vụ trong lĩnh vực thanh toán (các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán); do vậy, trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước và các Bộ, ngành liên quan cần tích cực nghiên cứu thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế để hoàn chỉnh môi trường pháp

lý, hạ tầng thị trường tài chính giúp các doanh nghiệp Fintech hoạt động đúng định hướng và phát triển bền vững

2 Kinh nghiệm quản lý lĩnh vực Fintech tại một số quốc gia

2.1 Úc

- Quy mô, tăng trưởng và cơ cấu:

Lĩnh vực Fintech ở Úc là một trong ba lĩnh vực công nghệ mới nổi hàng đầu trên thế giới Mặc dù là một ngành công nghiệp non trẻ ở Úc, song Fintech là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc Tính đến tháng

9/2015, quy mô thị trường Fintech Úc đạt xấp xỉ 1,1 tỷ USD và hiện có khoảng 10.000 người đang làm việc trong lĩnh vực tài chính số này tại Úc Dự kiến ngành Fintech Úc sẽ duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 76,36% và đạt quy mô 4,2 tỷ AUD vào năm 2020 (Frost & Sullivan, 2016) Các công ty Fintech được dự đoán sẽ chiếm từ 20 - 30% doanh thu của các ngân hàng truyền thống trong 3 năm tới và được xem là thị trường tiềm năng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong ngành công nghệ tài chính với mức lợi nhuận 25 tỷ USD

Fintech ở Úc chủ yếu tập trung nguồn lực phát triển vào hai lĩnh vực: cho vay và quản lý tài chính/tài sản cá nhân Hai lĩnh vực này chiếm khoảng 46% tỷ trọng của các công ty Fintech đang hoạt động trong ngành Việc ứng dụng công nghệ vào quản lý, bảo hiểm, phát triển công nghệ dựa trên blockchain cũng là những nhóm ngành có nhiều tiềm năng phát triển ở Úc

- Môi trường chính sách:

Ngân hàng Trung ương Úc (NHTƯ Úc), Cơ quan Quản lý An toàn Úc (APRA) và Ủy ban Chứng khoán và Đầu tư Úc (ASIC) là ba cơ quan tham gia vào quá trình xây dựng chính sách cho các công ty Fintech ở quốc gia này NHTƯ Úc

có chức năng điều hành chính sách tiền tệ và ổn định hệ thống tài chính Thông qua việc ban hành các quy định trong lĩnh vực thanh toán, NHTƯ Úc đóng vai trò hoạch định khung chính sách cho thị trường Fintech Trong khi đó, APRA chịu trách nhiệm ban hành và giám sát việc thực hiện các quy định an toàn của tổ chức nhận tiền gửi, công ty bảo hiểm và quỹ lương hưu ASIC chịu trách nhiệm đối với các vấn đề liên quan đến việc bảo vệ người tiêu dùng, minh bạch thị trường và các công ty tham gia niêm yết trên thị trường

Để trở thành một trong những hệ sinh thái Fintech phát triển năng động, cạnh tranh và phát triển bền vững trên thế giới như hiện tại, các nhà quản lý và hoạch định chính sách Úc đã chú trọng vào 5 trụ cột: (i) tài năng của người sáng lập và đội ngũ nhân viên; (ii) môi trường (người hướng dẫn, các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, môi trường tương tác giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp); (iii) khách hàng (khả năng tiếp cận khách hàng, nhu cầu thị trường, đối tác phân phối, Chính phủ); (iv) vốn; và (v) khuôn khổ pháp lý/chính sách (môi trường chính sách hỗ trợ các công ty Fintech, chính sách hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp khởi nghiệp) Bí quyết thành công của hệ sinh thái Úc chính là khả năng tiếp cận và thu hút, đào tạo nhân tài và chuyên gia am hiểu công nghệ và tài chính, cùng với đó là sự ủng hộ của cộng đồng doanh nghiệp Fintech Úc đã hình thành nên một không gian làm việc chung gắn kết, năng động, hướng tới mục tiêu chung xây dựng một hệ sinh thái Fintech tốt nhất trong khu vực và trên thế giới

2.2 Singapore

Tháng 8/2016, Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS) đã xây dựng Phòng Thí nghiệm Sáng tạo Fintech (Fintech Innovation Lab) Ngay sau đó, vào tháng 11/2016, MAS đã ban hành Hướng dẫn khung pháp lý thử nghiệm

-“Regulatory Sandbox framework” cho các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực Fintech, trong đó, đặt ra mục tiêu và các nguyên tắc hướng dẫn cho các tổ chức tài chính đăng ký cung ứng dịch vụ Fintech sáng tạo Đối tượng áp dụng không hạn chế đối với các tổ chức tài chính, các doanh nghiệp Fintech và các công ty cung ứng dịch vụ tài chính hoặc cung ứng dịch vụ hỗ trợ cho các doanh nghiệp

Các công ty Fintech cần hiểu rõ mục tiêu và các nguyên tắc của môi trường thử nghiệm để đảm bảo tuân thủ các quy định về mặt pháp lý Môi trường pháp lý thử nghiệm có thể sẽ không còn phù hợp trong một số trường hợp:

- Dịch vụ tài chính dự kiến cung ứng tương tự như các dịch vụ hiện đang cung ứng trên thị trường, trừ khi các doanh nghiệp khởi nghiệp có thể chứng minh được: (i) một công nghệ khác biệt được sử dụng hoặc (ii) cùng một công nghệ nhưng được sử dụng một cách khác biệt

- Tổ chức tài chính không chứng minh được đã làm hết trách nhiệm, bao gồm việc kiểm thử dịch vụ tài chính cung ứng trong môi trường pháp lý thử nghiệm và nắm bắt được những quy định pháp lý khi triển khai cung ứng dịch vụ tài chính đó

Bên cạnh đó, MAS cũng nghiên cứu xây dựng các tiêu chí đánh giá hồ sơ xin cấp phép của các công ty Fintech, chẳng hạn như:

+ Dịch vụ tài chính dự kiến cung ứng có công nghệ mới hoặc sử dụng công nghệ cũ theo phương thức cải tiến

+ Dịch vụ tài chính dự kiến cung ứng đáp ứng được nhu cầu của thị trường

và mang lại những lợi ích cho người tiêu dùng

+ Các công ty Fintech có khả năng triển khai các dịch vụ tài chính dự kiến cung ứng ở Singapore trên quy mô rộng sau khi rời khỏi môi trường pháp lý thử nghiệm

+ Các kịch bản kiểm tra và kết quả dự kiến từ việc thí điểm dịch vụ tài chính trong môi trường thử nghiệm cần được xác định rõ ràng và phải thông báo cho MAS chi tiết quá trình kiểm tra theo kế hoạch đã được phê duyệt