đó để lại trong học trò nhiều sự rung cảm, cảm xúc sâu lắng nhất về môn học.Mà một trong những hình thức tổ chức có hiệu quả và gây hứng thú cho học sinh đó là hoạt động ngoại khóa văn h
Trang 1đó để lại trong học trò nhiều sự rung cảm, cảm xúc sâu lắng nhất về môn học.
Mà một trong những hình thức tổ chức có hiệu quả và gây hứng thú cho học sinh
đó là hoạt động ngoại khóa văn học Đây là một hình thức tổ chức bổ ích vàmang tính tích cực trong hoạt động dạy học môn Ngữ văn ở trường phổ thôngnói chung và ở trường THCS nói riêng
Hoạt động ngoại khoá Văn học theo quan niệm đổi mới phương pháp dạyhọc là một hình thức tự học tích cực, bổ ích và có hiệu quả, nối liền bục giảngvới thực tiễn đời sống; phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học,
kiểm tra chất lượng dạy học trong giờ chính khoá Hoạt động ngoại khoá Văn học, vì thế, vừa là hoạt động giáo dục, vừa là hoạt động thẩm mỹ, "góp phần tạo
ra lối sống văn hoá và khả năng hưởng thụ văn hoá nghệ thuật cho học sinh Qua hoạt động ngoại khoá Văn học, học sinh được phát triển cân đối về trí tuệ, đạo đức, thể dục và mĩ dục Hoạt động ngoại khoá Văn học phát huy tính năng động chủ quan, tính tích cực xã hội… tạo điều kiện phát hiện sở thích, thiên hướng cá nhân và phát triển năng lực hoạt động nghệ thuật sáng tạo" (Phan
Trọng Luận, Phương pháp dạy học văn, Nxb Đại học Quốc gia 1999, Tr 381)
Qua thực tiễn dạy học tôi nhận thấy hoạt động ngoại khoá Văn học càng cần
thiết và bổ ích khi được áp dụng vào quá trình dạy học phần Văn học dân gian
ở THCS vì những lí do sau:
Thứ nhất: Ngoại khoá Văn học dân gian góp phần làm sáng tỏ những đặc
trưng cơ bản của Văn học dân gian (tính tập thể, tính truyền miệng, tính dị bản,gắn với sinh hoạt xã hội ) Là điều mà giáo viên và học sinh rất khó thực hiệntrong giờ chính khoá do hạn chế về điều kiện và thời gian giảng dạy
Thứ hai: Ngoại khoá Văn học dân gian cho phép chúng ta khai thác tác
phẩm Văn học dân gian ở nhiều góc độ, thoả mãn nhu cầu làm "sống lại" tácphẩm Văn học dân gian trong môi trường diễn xướng, thông qua các hình thứctrình diễn bằng lời - nhạc - vũ, làm sáng lên những vẻ đẹp độc đáo của Văn họcdân gian
Thứ ba: Ngoại khoá Văn học dân gian cho phép người dạy khắc phục
được những bất cập trong chương trình giữa thời gian cho phép và khối lượngkiến thức cần phải truyền đạt; có thể mở rộng và đào sâu những nội dung quantrọng, bổ sung những vấn đề chưa được đặt ra trong chương trình chính khoá
Thứ tư: Ngoại khoá Văn học dân gian còn tăng cường tính thời sự, tính xã
hội cho nội dung bài học Qua hoạt động ngoại khoá Văn học dân gian, học sinh
Trang 2Thế nhưng, lâu nay trong nhà trường hoạt động ngoại khoá Văn học đượchiểu là hoạt động ngoài giờ học, là một hoạt động phụ Việc tổ chức ngoại khoáVăn học tuỳ thuộc vào quỹ thời gian vốn rất hạn hẹp, vào năng lực và nhiệt tìnhcủa người dạy và nhu cầu, hứng thú của người học Nó được coi là một hoạtđộng giải trí, tổ chức theo hình thức một chương trình văn nghệ (ca - múa -nhạc), thiếu nhất quán về chủ đề, sơ sài, phiến diện về mặt nội dung Sở dĩ cótình trạng như vậy vì chương trình nội khoá lâu nay chỉ chú trọng cung cấp kiếnthức về mặt số lượng, coi nhẹ việc rèn luyện kĩ năng, tách rời lý thuyết với thựchành
Tổ chức hoạt động ngoại khoá Văn học dân gian là một công việc vừa có
ý nghĩa thực tiễn vừa có ý nghĩa khoa học Tuy nhiên, để tổ chức tốt hoạt độngnày cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về khâu tổ chức và nghiên cứu kĩ vềchương trình, đặc biệt là công tác phối hợp giữa tổ chuyên môn với nhà trường
và các tổ chức đoàn thể khác trong trường Với mong muốn nâng cao chất lượng
và tạo hứng thú cho học sinh ở môn Ngữ văn, trong hai năm qua, tôi đã mạnhdạn áp dụng hoạt động ngoại khóa này vào quá trình giảng dạy và bước đầu đã
thu được kết quả nhất định Vì vậy tôi đã nghiên cứu và thực hiện đề tài: “Tổ chức hoạt động ngoại khoá Văn học dân gian góp phần gây hứng thú cho học sinh trong môn Ngữ văn lớp 7 trường THCS Nga Tiến”
2 Mục đích nghiên cứu
Việc chọn nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích: Giúp học sinh nhận thứcđược tầm quan trọng của bộ môn Ngữ văn trong việc bồi dưỡng tâm hồn, tưtưởng tình cảm, tình yêu đối với cuộc sống con người và quê hương đất nước
Tăng cường hứng thú khơi gợi tư duy sáng tạo, tình cảm trong sáng củahọc sinh đối với bộ môn Ngữ văn
Giúp học sinh có kĩ năng đọc – hiểu những tác phẩm Văn học dân giantheo đúng đặc trưng thể loại
3 Đối tượng nghiên cứu:
Do điều kiện và thời gian nên phạm vi nghiên cứu của sáng kiến kinhnghiệm chỉ gói gọn ở đối tượng học sinh lớp 7 của trường THCS Nga Tiến
4 Phương pháp nghiên cứu:
Trang 3II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lý luận
Văn học dân gian (VHDG) hay văn học truyền miệng là những sáng tácvăn học do nhân dân tạo nên và lưu truyền VHDG cũng là những sáng tác nghệthuật ngôn từ như văn học viết, nhưng lại có những đặc điểm riêng về lịch sử rađời và phát triển, về người sáng tác, về cách thức sáng tác và lưu truyền, về nộidung tư tưởng và thể loại nghệ thuật
Văn học dân gian mang tính hiện thực cao Tính hiện thực của Văn họcdân gian thể hiện rõ nét nhất ở những bài ca nghi lễ, bài hát đối đáp giao duyên,các bài hò lao động, , gắn bó và phục vụ cho các sinh hoạt cộng đồng của nhândân
Từ xưa dưới những lũy tre xanh, dưới gốc đa, gốc gạo, người nông dânViệt Nam đã xua tan đi mệt nhọc bằng những câu chuyện vui, bằng những câu
hò điệu lý từ những câu ca quen thuộc hằng ngày Hình thức diễn xướng đó đã
đi vào lòng người một các tự nhiên, mà ai ai cũng có thể học và thuộc Ngàynay, mặc dù có nhiều hình thức diễn xướng khác nhau, nhiều hoạt động văn hóakhác nhau song hoạt động về các lĩnh vực văn hóa dân gian vẫn được nhân dân
ta ưa chuộng và mến mộ
Chính vì vậy một trong những phương pháp dạy học tích cực hiện nay là:dạy học bằng những phương tiện hiện đại, đồ dùng trực quan sinh động, pháthuy tính chủ động sáng tạo của người học Một trong những hoạt động tích cực
hỗ trợ cho phương pháp dạy học mới này là: Hoạt động ngoại khóa Đây là hoạtđộng không chỉ nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả giảng dạy mà còn là hoạtđộng đẩy mạnh cuộc vận động “ Xây dựng trường học thân thiện – học sinh tíchcực” và “ Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” do Bộ Giáo dục và đào tạo chỉđạo trong các năm qua
Hoạt động ngoại khóa văn học nói chung và hoạt động ngoại khóa Vănhọc dân gian nói riêng là một trong những hình thức phổ biến, được dân gian tasinh hoạt vào những dịp lễ, tết, hoặc đình đám, hội hè… Trong nhà trường, hoạtđộng ngoại khóa Văn học dân gian sẽ giúp cho việc dạy và học có cơ sở thực tếtạo hưng phấn cho giờ học chính khóa, vốn sống, vốn hiểu biết của cả thầy vàtrò đều được mở rộng Ở hoạt động ngoại khóa Văn học dân gian học sinh có thểthể hiện niềm đam mê về một lĩnh vực nào đó đồng thời những năng khiếu riêngcủa học sinh được thể hiện một cách rõ nhất
Ngoại khoá về Văn học dân gian cho phép giáo viên khai thác tác phẩmVăn học dân gian ở nhiều góc độ, thoả mãn nhu cầu làm "sống lại" tác phẩmVăn học dân gian trong môi trường diễn xướng, thông qua các hình thức trìnhdiễn bằng lời - nhạc - vũ, làm sáng lên những vẻ đẹp độc đáo của Văn học dângian
Ngoại khoá về Văn học dân gian cho phép người dạy khắc phục nhữngbất cập trong chương trình giữa thời gian cho phép và khối lượng kiến thức cầnphải truyền đạt; có thể mở rộng và đào sâu những nội dung quan trọng, bổ sungnhững vấn đề chưa được đặt ra trong chương trình chính khoá
Trang 4Với hoạt động ngoại khóa Văn học dân gian thầy cô giáo đã thắp lên ngọnlửa say mê văn học, đồng thời củng cố, bổ sung cho học sinh những hiểu biếttổng thể về văn hóa Văn học giân gian Từ đó, giúp các em tìm tòi, khám phá cáihay, cái đẹp của ca dao, tục ngữ, bồi đắp cho tâm hồn mình thêm trong sáng.
2 Thực trạng của vấn đề:
2.1 : Đối với Giáo viên:
Trong chương trình Ngữ văn THCS đã thực sự coi trọng phần Văn họcdân gian Vì vậy số tiết học dành cho phần bài này nhiều, tập trung vào lớp 6 vàlớp 7 ( gần hết các thể loại Văn học dân gian)
Ngoài các tiết có nội dung bài học, chương trình hiện nay còn dành số tiếtrất đáng kể cho ôn tập, luyện tập và hoạt động ngoại khóa Số lượng các tiết nàynhiều hơn rất nhiều so với chương trình và SGK trước đây
Với số lượng nội dung bài học nhiều như vậy, đòi hỏi người giáo viênphải thật sự coi trọng phần bài về lĩnh vực này Nhưng thực tế hiện nay, một bộphận nhỏ giáo viên thường tải giáo án có sẵn trên mạng internet nhằm cung cấpnhững kiến thức cơ bản mà chưa đào sâu kiến thức Việc tổ chức các hoạt độngngoại khóa về môn học, đặc biệt là hình thức diễn xướng về Văn học dân gianchưa được nhiều giáo viên coi trọng Qua khảo sát từ đồng nghiệp dạy môn Ngữvăn ở trường THCS, tôi thấy đa số giáo viên thực hiện tiết ngoại khóa này đềuphụ thuộc vào kế hoạch hoạt động cao điểm của Đội Việc giáo viên Ngữ vănchủ động lên kế hoạch, đề xuất hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa là rất ít
2.2: Đối với học sinh:
Trong chương trình văn học dân gian lớp 6, đa số là các em rất thíchnhững câu chuyện cổ tích , truyền thuyết, ngụ ngôn… Nhưng sang chương trìnhlớp 7, phần tục ngữ ca dao hoặc sân khấu chèo… nhiều em không còn hứng thúnữa Nhiều học sinh cho rằng chỉ cần hiểu nội dung câu tục ngữ, ca dao ấy làđược Vì vậy các em học qua loa đại khái, chưa có ý thức là vì sao câu tục ngữ
ca dao ấy ra đời để nhằm mục đích gì hoặc vở kịch ấy hay ra sao Do đó, phầnlớn học sinh không có hứng thú đối với bộ môn ngữ văn nói chung và với phầnVăn học dân gian nói riêng
Có một thực tế là, có học sinh viết hoặc trình bày bài rất tốt phần hiểu nộidung một vấn đề liên quan đến văn học dân gian nhưng khi yêu cầu diễn xướngthể hiện trước đám đông thì các em lại vô cùng lúng túng, thậm chí là không thểthực hiện được Ngược lại, có học sinh khi học thì hời hợt nhưng khi yêu cầuđóng vai hoặc hóa thân lại làm rất tốt
2.3 Đối với phụ huynh:
Trong thời đại công nghệ 4.0, nhiều phụ huynh không còn coi trọng mônvăn Vì họ cho rằng, môn văn không phục vụ cho ngành nghề của con cái saunày nên cũng không cần phải học giỏi môn Văn Hằng ngày việc nhắc nhở concái học hành chỉ tập trung vào các môn tự nhiên và môn Tiếng Anh Điều nàylàm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng môn Văn và hứng thú học môn Văncủa học sinh
Trang 52.4 Đối với Tổ chuyên môn và nhà trường:
Theo kế hoạch chung của các nhà trường trong những năm qua, đều thựchiện chương trình “Xây dựng trường học thân thiện – Học sinh tích cực” và “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” Nhưng để tổ chức được một hoạt độngngoại khóa cần có thời gian, điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí Điều này lại làmột trở ngại lớn cho các nhà trường hiện nay So với nhiều trường THCS trênđịa bàn toàn huyện thì trường THCS Nga Tiến là một ngôi trường đặc biệt khókhăn thiếu thốn về cơ sở vật chất Đời sống của người dân còn gặp nhiều khókhăn nên việc quan tâm tạo điều kiện cho con tham gia các hoạt động còn chưatích cực Với những khó khăn về điều kiện cơ sở vật chất như vậy nên việc tổchức một hoạt động ngoại khóa lớn để củng cố về kiến thức và hướng dẫn họcsinh về kĩ năng luôn là một bài toán khó Để làm được điều đó cần có sự chungtay góp sức của tổ chuyên môn, các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà trường Thực tế qua việc giảng dạy và tiến hành khảo sát trong những năm học vừaqua đối với học sinh lớp 7 ở trường THCS Nga Tiến, tôi nhận thấy thực trạnghọc sinh không thích học môn Văn ngày càng nhiều, cụ thể như sau:
STT Năm học Số HS
HS yêu thích họcmôn Ngữ văn
HS không yêu thíchhọc môn Ngữ văn
em Sân chơi tri thức “chơi mà học, học mà chơi” không chỉ nhằm tạo nên sựlôi cuốn hấp dẫn đối với học sinh mà còn tạo ra sự hứng thú đối với bộ môn Ngữvăn nói chung và mảng Văn học dân gian nói riêng
Từ những thực trạng trên, xét thấy tầm quan trọng của việc tạo hứng thứcho học sinh trong môn Ngữ văn, với sự kiểm nghiệm của bản thân trong quátrình dạy học, tôi mạnh dạn trao đổi với bạn bè đồng nghiệp kinh nghiệm nhỏ
về: “Tổ chức hoạt động ngoại khoá Văn học dân gian góp phần gây hứng thú cho học sinh trong môn Ngữ văn lớp 7 trường THCS Nga Tiến ”
Trang 63.1 Lựa chọn chủ đề ngoại khóa
Để tiến hành ngoại khóa văn học dân gian đạt hiệu quả và tạo được sự lôicuốn hấp dẫn đối với học sinh, từ đó tạo ra sự hứng thú đối với bộ môn đòi hỏibản thân người giáo viên phải xuất phát từ thực tiễn giảng dạy, kết hợp với sựtìm tòi, nghiên cứu về Văn học dân gian một cách nghiêm túc Song sẽ là một sựthiếu sót nếu bản thân người giáo viên áp đặt những điều mà mình đã tích lũyđược về Văn học dân gian thông qua quá trình giảng dạy và nghiên cứu màkhông chú ý đến tâm lí tình cảm của học sinh Có nghĩa là các giải pháp màngười giáo viên đưa ra có khả năng gây hứng thú, hấp dẫn với các em haykhông? Và có một điều chắc chắn rằng, nếu những giải pháp ngoại khóa màngười giáo viên đưa ra khô khan giáo điều, nặng tính lí luận thì sẽ không tạođược sự lôi cuốn và hấp dẫn cũng như sự nhiệt tình tham gia của các em họcsinh trong quá trình tổ chức hoạt động Vì vậy trong quá trình tổ chức nghiêncứu tôi luôn chú ý tìm tòi ra những giải pháp thực hiện vừa đảm bảo tính chínhxác, khoa học, song lại phải gây sự hứng thú và hấp dẫn để thu hút được sự thamgia nhiệt tình của các em Và để đạt hiệu quả cao nhất tôi đã tiến hành tổ chứcngoại khóa Văn học dân gian cho học sinh khối 7 theo các chủ đề sau :
- Chủ đề : “Du lịch qua các miền bằng ca dao - dân ca”:
Kho tàng dân ca nước ta vô cùng đa dạng và phong phú, vì vậy cho nên trongkhuôn khổ buổi ngoại khóa này tôi chỉ ấn định mỗi đội thi chọn và tập luyện 2bài dân ca đặc trưng cho mỗi vùng miền của nước ta (Bắc - Trung - Nam) Tôi đãchọn và ấn định sẵn các bài dân ca cho các đội thi như sau :Vùng Bắc Bộ chọn 2bài đó là: Trống cơm và Bèo dạt mây trôi Vùng Trung Bộ, tôi chọn 2 bài dân camang đậm bản sắc và con người xứ Thanh, đó là: Hò sông Mã và Đi cấy Cònđến với vùng Nam Bộ tôi yêu cầu các em tập hát 2 bài: Lí ngựa ô và Lí con sáo.Sau khi tôi đã chọn được các bài dân ca cụ thể, tôi cho các em bốc thăm chọnbài và tôi cũng lưu ý các em là hai bài các em tham gia thi phải ở hai vùng miềnkhác nhau (Có như vậy mới giúp các em thấy được sự đa dạng, phong phú vềkho tàng dân ca của nước ta) Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên dạy Âmnhạc cùng với giáo viên bộ môn Ngữ văn
Bằng hình thức này tôi sẽ giúp các em hiểu biết thêm về các làn điệu dân cacủa ba miền đất nước: Bắc-Trung-Nam Ở Bắc Bộ với những làn điệu dân ca -
ca dao mượt mà duyên dáng và hết sức tình tứ, qua điệu “Trống Cơm” hay “Bèodạt mây trôi”…Ta đến với dân ca miền Trung cũng như con người miền Trung
gồ ghề, gân guốc mà mặn mà và đằm thắm, nghĩa tình với những điệu như “Hòsông Mã”,”Đi cấy”…tiếp theo ta sẽ đến với vùng đất xứ Nam Bộ mộc mạc vàđầy tình nghĩa, chỉ với khúc hát “Lí ngựa ô” vui nhộn “Lí con sáo”nghe réo rắt,xúc động lòng người, sẽ giúp ta hiểu được phần nào tâm hồn con người Nam bộmộc mạc nhưng sống đầy tình nghĩa, thủy chung sâu nặng
- Chủ đề : “Đố vui tục ngữ - ca dao ”:
Trang 7Đó là những câu đố có nội dung rất gần gũi và quen thuộc với đời sống laođộng sản xuất của các em ở nông thôn đúc rút từ những kinh nghiệm thực tế laođộng, sản xuất trong mỗi gia đình nông thôn Như: Con trâu, cái bừa, cây rơm,cái nơm, cái cào cỏ, cái gáo múc nước, cái nón Với nội dung này sẽ giúp các
em tích lũy thêm sự hiểu biết về vốn thành ngữ, tục ngữ, ca dao Từ đó rút ranhững bài học bổ ích và thú vị cho bản thân, phát triển óc tư duy và liên hệ vớiđời sống thực tiễn Và hơn nữa giúp các em có thêm vốn thành ngữ - tục ngữ -
ca dao để sử dụng trong quá trình nói và viết của bản thân mình
- Chủ đề :“Thi sưu tầm thành ngữ- tục ngữ- ca dao ”
Để giúp các em có thể tham gia tốt phần thi này, tôi đã đưa ra các chủ đềtrước cho các nhóm, yêu cầu các em về nhà sưu tầm tìm hiểu, chuẩn bị kĩ lưỡng.Các chủ đề mà tôi lựa chọn rất gần gũi, thân thuộc với các em Giúp các em dễ
sưu tầm tìm hiểu, dễ nhớ, dễ thuộc Tôi đưa ra 4 nội dung như sau: Ca ngợi tình yêu quê hương - đất nước ; Tình cảm gia đình, Quan hệ thầy- trò ; Kinh nghiệm lao động sản xuất Và hơn nữa qua việc sưu tầm ca dao, tục ngữ, thành
ngữ dân gian giúp các em thấy được sự phong phú, đa dạng của ca dao, tục ngữ,thành ngữ nước ta Từ đó giúp các em hình thành và phát triển tình cảm yêu quílao động sản xuất, quí trọng tình cảm gia đình, quí trọng tình cảm thầy trò, tìnhcảm quê hương đất nước
- Chủ đề: “Thi kể chuyện dân gian”:
Tôi đã cho học sinh tìm hiểu một số thể loại văn xuôi dân gian như: Truyện
cổ tích, truyện truyền thuyết, truyện thần thoại, truyện ngụ ngôn, truyện cười…sau đó lựa chọn những tác phẩm có nội dung phục vụ cho hoạt động ngoại khóa
Ở chủ đề này tôi dự kiến sẽ cho các em thi kể chuyện các tác phẩm tự sự dângian, cụ thể như: Thể loại truyền thuyết gồm có: “Sự tích Hồ Gươm” “Con Rồngcháu Tiên” hoặc “ Bánh chưng bánh giầy” “Thánh Gióng” “Sơn Tinh ThủyTinh” hay thể loại truyện cổ tích gồm có: Sọ Dừa, Thạch Sanh, Em bé thôngminh…Đây là những văn bản các em đã được học trong chương trình Ngữ văn,ngoài ra có thể khuyến khích các em có thể sưu tầm chọn kể một câu chuyện dângian khác ngoài chương trình chính khóa đã học Sở dĩ tôi cho các em chọn kểhai thể loại truyện dân gian như trên là giúp các em ngược về với cội nguồn củadân tộc, lịch sử hào hùng của cha ông trong quá trình xây dựng và bảo vệ đấtnước, từ đó giúp các em khắc sâu truyền thống và lòng yêu nước, tự hào dân tộccho các em Không chỉ như vậy mà qua phần thi kể chuyện dân gian giúp các emrèn luyện tự tin, mạnh dạn hơn khi đứng trước đám đông
- Chủ đề:“Chúng em với nghệ thuật sân khấu dân gian”:
Ở nội dung này tôi sẽ cho các em thi diễn xuất sân khấu dân gian, các em sẽvào vai các nhân vật rất quen thuộc và gần gũi với các em trong 3 trích đoạn
nghệ thuật sân khấu đó là: Các vở chèo “Quan Âm Thị Kính” “Xã trưởng mẹ Đốp” và “Nghêu sò ốc hến”…như chúng ta đã biết sân khấu dân gian nói chung
và sân khấu chèo nói riêng là loại hình làm tăng thêm màu sắc hấp dẫn, thú vị
Trang 8của văn hóa dân gian Việt Nam Đưa chủ đề này vào để các em thấy được tínhchất diễn xướng của Văn học dân gian nhằm tăng thêm vốn hiểu biết về văn họcdân gian cũng như văn hóa dân gian cho các em Đồng thời qua hoạt động thidiễn xuất giúp các em hóa thân vào nhân vật dân gian, rèn kĩ năng sắm vai, pháttriển ngôn ngữ nói và sự tự tin của bản thân trước đám đông Từ đó giúp các emyêu và thích thú văn hóa dân gian Đặc biệt là nghệ thuật sân khấu chèo.
3.2 Các biện pháp thực hiện:
3.2.1 Công tác chuẩn bị tổ chức:
Để hoạt động ngoại khóa đạt hiệu quả cao thì công tác chuẩn bị là mộtkhâu hết sức quan trọng tạo nên sự thành công của chương trình Nên tôi đã chủđộng lên kế hoạch hoạt động và đề xuất kế hoạch với Tổ chuyên môn và Bangiám hiệu nhà trường về công tác tổ chức ngoại khóa, sau khi Ban giám hiệunhất trí, tôi đã thực hiện một số khâu như sau:
Thứ nhất : Hoạt động ngoại khóa trong thời gian 1 tiết ( vào tiết hoạt độngngoài giờ lên lớp).Tôi giao nhiệm vụ cho từng nhóm theo chủ đề: Viết bài phátbiểu cảm nghĩ, vẽ tranh, Thi hát các làn điệu dân ca hoặc múa… Giáo viên quyđịnh thời gian thực hiện, sau đó kiểm tra và lựa chọ những nội dung tiêu biểu đểthực hành tại lớp trong thời gian một tiết Hình thức tổ chức này đơn giản nhưng
đòi hỏi sự kiên trì chịu khó của người thầy ( Phụ lục)
Thứ hai: Hoạt động ngoại khóa triển khai chuyên đề cùng với tổ chuyênmôn: Hoạt động này do tổ chuyên môn lựa chọn nội dung, hình thức phối hợpvới nhà trường để triển khai cho thành viên trong tổ và học sinh trong khối 7
( Phụ lục)
Thứ ba: Hoạt động ngoại khóa với quy mô toàn trường ( Chủ yếu dành
cho học sinh lớp 7 , các khối khác tham gia giao lưu ) ( Phụ lục)
Với hoạt động này, chúng tôi đã phối hợp với các đồng nghiệp trong tổchuyên môn và giáo viên đoàn đội, tiến hành lựa chọn học sinh tham gia thi( Tôi chọn ba đội tham gia thi - mỗi đội 10 em Mỗi nhóm cử một bạn độitrưởng và phân công nhóm giáo viên có trách nhiệm phụ trách hướng dẫn chocác em luyện tập) Trên cơ sở đó mỗi nhóm lại phân chia thành các nhóm nhỏ,mỗi nhóm nhỏ chuẩn bị từ một đến hai nội dung Từ việc chuẩn bị về nôị dung
câu đố cho đến xây dựng đáp án cho các chủ đề như : Đố vui thành ngữ - tục ngữ - ca dao cho đến hướng dẫn tập học sinh hát các làn điệu dân ca để thực hiện được chủ đề:”Du lịch qua các miền bằng ca dao- dân ca” hay chọn cử
thành viên trong mỗi đội thi tham gia phần thi kể chuyện, chọn một câu chuyện
phù hợp mà các em yêu thích để tập kể để tham gia phần thi kể chuyện dân gian Trong quá trình phân công tôi đặc biệt lưu ý cho các nhóm hết sức coi trọng phần thi Chúng em với nghệ thuật sân khấu dân gian, bởi lẽ đây là phần
thi hay, hấp dẫn nhưng đòi hỏi phải chuẩn bị kĩ lưỡng công phu Vì vậy ngay từđầu tôi đã chọn và ấn định tên các vở kịch cho các đội để các nhóm chủ độngtrong việc chuyển thể các câu chuyện dân gian thành kịch bản sân khấu, cũngnhư phân công các em đóng vai, tập luyện Song bên cạnh đó một yếu tố hết sứcquan trọng nữa góp phần làm nên sự thành công của buổi ngoại khóa đó là khâu
Trang 9chuẩn bị trang phục, đạo cụ hóa trang phù hợp với văn hóa dân gian Mỗi phầnthi, mỗi vùng miền đòi hỏi những loại trang phục, đạo cụ đặc trưng với vùngmiền Ở phương diện này, tôi đã phối hợp với giáo viên chủ nhiệm và chi hộitrưởng phụ huynh các lớp, hỗ trợ kinh phí thuê trang phục và hóa trang…
Tôi tiến hành ngoại khóa kết hợp với Đoàn Đội trong những ngày hoạt độngcao điểm trong tháng như các dịp: Kỉ niệm 20/11; ngày 26/3; ngày 19/5…nênsân khấu được chuẩn bị kĩ lưỡng, công phu, có người dẫn chương trình, có thànhphần ban giám khảo, có xây dựng hướng dẫn chấm, thang điểm chấm cho từngnội dung cụ thể như: Trang phục, diễn xuất, nội dung có ban thư kí, có chuẩn bịphần thưởng có các đội tham gia thi, cũng như cho khán giả, có lực lượng cácbạn cổ động viên đông đảo của các lớp…
Để giúp cho buổi tổ chức ngoại khóa thành công, tôi đã chủ động viết bảntường trình kế hoạch lên Ban giám hiệu nhà trường và dự trù xin kinh phí đểchuẩn bị phần thưởng cho các đội tham gia thi và biểu diễn Phần thưởng mangtính chất động viên khích lệ các em tham gia nhiệt tình, hứng thú Tôi cũng cũngphối hợp với Đội và tổ chuyên môn thành lập một ban giám khảo là những thầy
cô giáo giảng dạy môn Ngữ văn và thầy cô có năng lực tốt về nghệ thuật, xâydựng một biểu chấm cũng như thang điểm cụ thể, chi tiết
3.2.2-Về thời gian tổ chức:
Tôi tiến hành ngoại khóa kết hợp với các hoạt động của Đoàn Đội trong nhữngngày cao điểm trong tháng như các dịp: Kỉ niệm 20/11; ngày 26/3; ngày 19/5…với sự tham gia của toàn thể các thầy cô giáo và toàn thể học sinh trong trường.Sau khi đã hoàn tất công tác chuẩn bị và các khâu tổ chức, tôi đã tiến hành hoạtđộng như sau
3.2.3- Tiến hành hoạt động thực nghiệm ngoại khóa VHDG chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20/11 :
a, Chương trình văn nghệ chào mừng ngày 20.11
b, Tuyên bố lí do, giới thiệu đại biểu
*Phần thi thứ nhất: Du lịch qua các miền bằng ca dao- dân ca.
Trang 10Mở đầu cho chương trình ngoại khóa văn học dân gian sẽ là tiết mục dân
ca với làn điệu dân ca Thanh Hóa : “Hò Sông Mã’’ mang đậm tinh thần dân tộc
của quê hương Thanh Hóa anh hùng Sau đó hành trình ra vùng Bắc Bộ ta đếnvới các làn điệu dân ca Bắc Bộ ngọt ngào đằm thắm, mà lắng đọng đi vào lòng
người, như :Bèo dạt mây trôi, Trống cơm Sau đó ta đến với mảnh đất và con người Nam Bộ mộc mạc nhưng đầy tình nghĩa qua các điệu: Lí ngựa ô, Lí con
sáo Sau cùng ta lại trở về với quê hương miền trung Thanh Hóa qua bài dân ca
Đi cấy để kết thúc phần thi thứ nhất
*Phần thi thứ hai với chủ đề : Đố vui tục ngữ - ca dao
Tôi đã chuẩn bị sẵn các câu đố dân gian có nội dung gần gũi với đời sốnglao động sản xuất, gắn với những vật dụng quen thuộc mà trong mỗi gia đìnhnông thôn nào cũng có, để đưa ra hỏi các đội thi Nội dung cụ thể như sau :
- “Hòn gì bằng đất nặn ra,
Xếp vào lò lửa nung ba bốn ngày,
Khi ra má đỏ hây hây,
Mảnh vuông chăn chắn, đem xây cửa nhà?” Đáp án: (hòn gạch)
- “Hoa gì quả quyện với trầu,
Để cho câu chuyện mở đầu nên duyên?” Đáp án: (hoa cau)
- “Quả gì ăn chẳng được nhiều,
Nhưng mà nhìn thấy, bao nhiêu người thèm?” Đáp án:(quả chanh)
“Trong nhà có bà ăn cơm trắng?” Đáp án: (bình vôi)
- “Cây gì không lá, không cành,
Mình vàng, không rễ, ở gần nhà ta?” Đáp án: (cây rơm)
- “Khi nhỏ, em mặc áo xanh,
Khi lớn bằng anh, em thay áo đỏ” Đáp án: (quả ớt)
- “Mình tròn trụm trụm,
Răng nhọn như chông
Trong nhà ngồi không,
Ra ngoài đồng nhảy chôm chổm” Đáp án: (cái nơm)
- “Lá xanh, cành đỏ, hoa vàng,
Hạt đen, rễ trắng, đố chàng cây chi?” Đáp án:(Cây rau sam)
- “Con gì cánh mỏng, đuôi dài,
Lúc bay lúc đậu cánh thời đều giương?” Đáp án:(con chuồn chuồn)
- “ Tám xóm nhóm lại hai phe,
Chặt phần cây tre, bắc cầu một cột ” Đáp án:(đôi quang và chiếc đòn gánh)
Trang 11- “ Hai anh cùng giống cùng nòi,
Anh thích ngồi trốc, anh đòi cõng chơi
Gió sương, mưa nắng mặc trời,
Từ xưa vốn bạn không rời nhà nông” Đáp án: (cái nón và cái áo tơi)
- “Hai chân đứng,
Hai chân quỳ,
Cái bụng chì ì;
Cấm nói con cóc?” Đáp án: (con ếch)
- “Đi nhăn răng, về nhăn răng, ai bảo cái bừa,
Xin thưa đúng mà chưa đúng!” Đáp án: (cái cào cỏ)
- “Ba bà đi chợ Cầu Nôm:
Bà đi sau rốt luôn mồm “Nhanh lên!”,
Bà đi trước thì thiếu hàm trên,
Bà đi giữa thì thiếu hàm dưới,
Chỉ bà đi cuối là đủ hai hàm!” Đáp án: (người đi bừa, con trâu và cái bừa)
- “Bốn bên thành hiểm luỹ cao,
Có một thằng trọc nhảy vào nhảy ra Đáp án(cái thùng và cái gáo múc nước)
Qua phần thi đố vui ca dao - dân ca giúp phát triển khả năng tư duy, liêntưởng, quan sát sự vật, đặt sự vật vào trong đời sống lao động và sản xuất Từ đógiúp các em thêm yêu ca dao dân ca hơn Phần thi này tạo ra sự sôi nổi hào hứngcho các đội thi, tuy nhiên nếu trong trường hợp các đội thi không trả lời được thì
cơ hội trả lời dành lại cho các bạn cổ động viên, nếu em nào trả lời đúng thì sẽnhận ngay phần quà của ban tổ chức
*Phần thi thứ ba với chủ đề : “Thi sưu tầm thành ngữ- tục ngữ- ca dao”
Tôi đưa ra 4 chủ đề đó là : Ca ngợi tình yêu quê hương - đất nước ; Tình cảm gia đình; Quan hệ thầy - trò ; Kinh nghiệm lao động sản xuất cụ
thể hóa trong 4 phiếu thăm, các đội lần lượt sẽ lên bốc được chủ đề nào thì trìnhbày theo chủ đề đó Với phần thi này tôi cho các em chuẩn bị trong thời gian là
15 phút để các em tìm và trình bày lên tờ giấy rôki khổ lớn (Tuy nhiên là tôi đãđưa ra các đề tài cho các em có sự sưu tầm chuẩn bị từ trước) Sau đó các nhómtrình bày kết quả theo từng chủ đề nội dung Đội nào tìm được nhiều hơn vàđúng sẽ là đội giành được thắng lợi
Sau thời gian chuẩn bị các em có thể tìm được những bài ca dao, câu tục ngữ,câu thành ngữ như sau theo từng nội dung cụ thể như sau :
+ Nội dung ca ngợi tình yêu quê hương - đất nước :
- Gió đưa cành trúc la đà
Trang 12Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương
Mịt mù khói tỏa ngàn sương
Nhịp chày Yên Thái mặt gương Tây Hồ
- Gắng ông kén hộ cốm Vòng
Kén chồng Bạch Hạc cho lòng ai vui
Nhác trông lên chốn kinh đô
Kìa đền Quán Thánh, nọ hồ Hoàn Gươm
- Đường vô xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ
- Làng tôi có lũy tre xanh,
Có sông Tô Lịch uốn quanh xóm làng
Bên bờ vải, nhãn, hai hàng
Dưới sông cá lội từng đàn tung tăng
- Chẳng vui cũng thể hội Thầy
Chẳng trong cũng thể hồ Tây xứ Đoài
- Rửa chân đi hán, đi hài,
Rửa chân đi đất chẳng hoài rửa chân
- Bóng đèn là bóng đèn hoa
Ai về vùng Bưởi với ta thì về
Vùng Bưởi có lịch, có lề,
Có sông tắm mát có nghề seo can
Bối Khê, Tiên Lữ, chùa Thầy,
Đẹp thì tuyệt đẹp, chưa lầy chùa Hương
- Quê em có dải sông Hàn
Có hòn Non Nước, có hang Sơn Trà
- Thăng Long, Hà nội đô thành
Nước non ai vẽ nên tranh họa đồ
Cố đô rồi lại tân đô
Nghìn năm văn vật bây giờ là đây
- Rủ nhau xem cảnh Kiếm hồ
Xem cầu Thê Húc, xem chùa Ngọc Sơn
Đài Nghiên,Tháp Bút chưa mòn,
Hỏi ai xây dựng nên non nước này vv vv
+ Nội dung tình cảm gia đình :
- Chị em dâu như bầu nước lã
- Một giọt máu đào hơn ao nước lã
- Cắt dây bầu, dây bí, ai nỡ cắt dây chị, dây em
- Dâu là con, rể là khách
- Chị ngã em nâng