Ban hành hưỡng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức – kĩ năng, đưa ra một số kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong dạy- học môn GDCD ở trường THCS....Qua việc áp dụng những kĩ thuật dạ
Trang 11.MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.
Trong dạy học ngày nay, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực vàogiảng dạy theo chuẩn kiến thức, kĩ năng là một trong những biện pháp góp phầnđổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo Khắc phục cơ bản lối truyền thụmột chiều, phát huy tính tích cực, sáng tạo, hợp tác, giảm thời gian lí thuyết,tăng thời gian tự học, tự tìm hiểu cho học sinh, gắn bó chặt chẽ giữa học líthuyết và thực hành, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tácđộng đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho họcsinh
“ Đổi mới phương pháp dạy học” để phát huy được tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm từng lớp học, từng môn học
là nhiệm vụ “ Sống còn” của mỗi người giáo viên
Môn GDCD ở trường THCS có tầm quan trọng đặc biệt, môn học này gópphần hình thành thế giới quan lành mạnh ở học sinh, giúp học sinh biết phân biệt
lẽ phải, trái; biết tôn trọng bản thân và tôn trọng người khác; biết sống trungthực, khiêm tốn, dũng cảm, biết yêu thương và vị tha
Đặc biệt, những kiến thức của môn giáo dục công dân giúp học sinh hìnhthành những kỹ năng sống cơ bản để vững vàng bước vào đời: ý thức tổ chức kỷluật, có thái độ đúng đắn trong việc nhận thức và chấp hành pháp luật
Với vị trí và vai trò quan trọng như vậy Tuy nhiên, môn GDCD vẫn bịcoi là môn học khó, khô và khổ Nhiều giáo viên chỉ dạy qua loa, chiếu lệ; cònhọc sinh thì coi thường môn học Vì vậy, đòi hỏi mỗi giáo viên dạy bộ môn phải
có những phương pháp thích hợp để tạo hứng thú cho học sinh trong các giờhọc Để mỗi giờ học không còn là “nỗi khổ” cho cả thầy và trò
Xuất phát từ vai trò của bộ môn, thời gian qua bộ giáo dục và đào tạo cũng đã có nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Ban hành hưỡng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức – kĩ năng, đưa ra một số kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong dạy- học môn GDCD ở trường THCS Qua việc áp dụng những kĩ thuật dạy học tích cực vào bài dạy, tôi thấy có hiệu quả, tạo được hứng thú cho học sinh trong các bài học Vì vậy tôi mạnh dạn lựa chọn
đề tài: “Sử dụng kỹ thuật các mảnh ghép nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động học cho học sinh trong dạy học bài :“ Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên” môn Giáo dục công lớp 7 ở trường trung học cơ sở thị trấn Yên Cát” làm sáng kiến kinh nghiệm với hi vọng được chia sẻ những kinh
nghiệm của mình với đồng nghiệp đồng thời cùng nhau vận dụng vào thực tiễn
để nâng cao chất lượng môn GDCD
Trang 2phương pháp dạy học lại có các kĩ thuật dạy học hỗ trợ Mỗi phương pháp dạyhọc và kĩ thuật dạy học đều có mặt tích cực và hạn chế riêng, phù hợp với từngloại bài và đòi hỏi những điều kiện thực hiện riêng Vì vậy, giáo viên không nênphủ định hoặc lạm dụng phương pháp nào Điều quan trọng là căn cứ vào nộidung, tính chất của từng bài, căn cứ vào trình độ nhận thức của học sinh và nănglực, sở trường của giáo viên, căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của lớp, củatrường mà lựa chọn và sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học một cáchhợp lý.Trong dạy học môn GDCD, có thể vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cựccực như kỹ thuật các mảnh ghép nhằm:
- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực
- Tăng cường hiệu quả học tập
- Tăng cường trách nhiệm cá nhân
- Yêu cầu áp dụng nhiều năng lực khác nhau
- Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Học sinh lớp 7Ao trường THCS Thị trấn Yên Cát
Kỹ thuật “các mảnh ghép” là kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác, kết
hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm
vụ phức hợp, kích thích sự tham gia tích cực cũng như nâng cao vai trò của cánhân trong quá trình hợp tác
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xâydựng cơ sở thực tiễn của đề tài như:
Phương pháp điều tra: Điều tra quan điểm, thái độ của học sinh về môn học GDCD THCS, cách học dễ nhớ, dễ thuộc của học sinh.Trưng cầu ý kiến củahọc sinh về cách dạy học GDCD của bản thân
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm GD;phương pháp nghiên cứu xem xét lại những thành quả của hoạt đông thực tiễn trong quá khứ để rút ra những kết luận bổ ích cho thực tiễn và cho khoa học Tổng kết kinh nghiệm thường thườnghướng vào nghiên cứu diễn biến và nguyên nhân của các sự kiện và nghiên cứu giải pháp thực tiễn đã áp dụng để tìm ra các giải pháp hoàn hảo nhất
Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;
Phương pháp khảo nghiệm, thử nghiệm
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm tới giáo dục nóichung và vấn đề đổi mới phương pháp dạy học trong trường trung học nói riêng.Vấn đề này đã được đề cập nhiều lần trong các văn kiện đại hội Đảng, luật giáodục Đặc biệt, văn bản số 242- KL/TW ngày 15/4/2009 thông báo kết luận của
Bộ chính trị về tiếp tục thực hiện nghị quyết Trung ương 2 (Khóa VIII) chỉ rõ:
Trang 3"Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học, khắc phục cơ bản lối truyền thụ mộtchiều, phát huy phương pháp dạy học tích cực, sáng tạo, hợp tác; giảm thời gian
lí thuyết, tăng thời gian tự học, tự tìm hiểu cho học sinh, giáo viên; gắn bó chặtchẽ giữa học lí thuyết và thực hành, đào tạo gắn với nghiên cứu khoa học, sảnxuất và đời sống"
Thực tiễn đã chứng minh, dạy học tăng cường phát huy tính tự tin, tíchcực, chủ động, sáng tạo là dạy học thay vì lấy "Dạy" làm trung tâm sang lấy
"Học" làm trung tâm Trong phương pháp tổ chức, người học - đối tượng củahoạt động "dạy" được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức
và chỉ đạo, thông qua đó tự lực, chủ động khám phá những điều mình chưa rõ,chưa có chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắpđặt Được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, người học trực tiếpquan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩcủa mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, phương pháp "làm ra" kiếnthức, kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mẫu có sẵn, được bộc lộ và pháthuy tiềm năng sáng tạo
Vậy để đạt được mục tiêu, kết quả ấy người giáo viên phải làm gì và làmnhư thế nào? Đây không chỉ là trăn trở của giáo viên trực tiếp giảng dạy mà nộidung các chuyên đề đổi mới phương pháp do Bộ, Sở, Phòng Giáo dục và Đàotạo triển khai đều tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới hìnhthức kiểm tra đánh giá Nhiệm vụ đặt ra với giáo viên là lựa chọn cách thức vậndụng hiệu quả sau khi đã tiếp thu nội dung các chuyên đề theo đặc trưng mônhọc Với môn Giáo dục công dân-môn thiên về dạy học sinh kiến thức- kĩ năng
về giao tiếp ứng xử theo chuẩn mực đạo đức và pháp luật nếu không linh hoạttrong việc lựa chọn và vận dụng phương pháp giờ dạy sẽ trở nên khô khan,nhàm chán Vì thế nhất thiết trong một giờ dạy GDCD để tạo được hứng thú họctập cho học sinh giáo viên cần phải sử dụng kỹ thuật các mảnh ghép.Qua vậndụng, tích lũy kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy tôi thấy dạy theo phươngpháp này, giáo viên không chỉ đơn giản truyền đạt được tri thức mà còn tổ chức,hướng dẫn hoạt động Lựa chọn và vận dụng những nội dung và phương phápdạy học giúp cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chươngtrình hành động của cộng đồng, thực hiện thầy chủ đạo, trò chủ động- Đây cũngchính là mục tiêu của quá trình đổi mới phương pháp trong dạy học nói chung,môn GDCD nói riêng
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Tại Hội thảo “Đánh giá hiệu quả dạy học môn GDCD tháng 04/2009”, BộGiáo Dục và Đào tạo đã có nhận định sau:“Giáo viên dạy môn GDCD đã cónhiều cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học.Tuy nhiên, hiện tượngdạy học lệ thuộc vào sách giáo khoa và sách giáo viên còn phổ biến.Việc rènluyện kỹ năng, giáo dục thái độ và hành vi của học sinh trong dạy học mônGDCD thực hiện chưa đạt được yêu cầu đề ra của chương trình Nhiều nơi chủyếu chỉ sử dụng các thiết bị dạy học môn học tối thiểu do Bộ quy định, chưaquan tâm đến việc tự làm thiết bị, đồ dùng dạy học Nhiều cấp quản lý chưa thực
Trang 4sự quan tâm đến môn GDCD, vẫn xem đó là môn học phụ, nên chưa tạo điềukiện để giáo viên GDCD nâng cao chất lượng dạy học…”
Thật vậy, nhận thức của đa số giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học
là đúng nhưng chưa đầy đủ vị trí, vai trò môn học, còn xem nhẹ, cải tiến cácphương pháp còn chậm, vận dụng chưa đa dạng, kết hợp chưa hiệu quả, ngại đổimới vì không muốn mất nhiều thời gian, công sức đầu tư cho việc chuẩn bị giờdạy Giáo viên giảng dạy vận dụng phương pháp hiệu quả còn thấp, sử dụnghình thức còn đơn điệu, chưa phù hợp với bài học,với thực tiễn, với đối tượnghọc sinh địa phương.Thực hiện phương pháp dạy theo mô hình lấy học sinh làmtrung tâm chưa rõ ràng.Vận dụng các yếu tố trực quan để kích thích người họcchưa thật sự sinh động Học sinh lĩnh hội kiến thức còn nhàm chán
Để đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, Bộ giáo dục và đàotạo cũng đã ban hành tài liệu và tổ chức tập huấn cho giáo viên về các kĩ thuậtdạy học hiện đại Từ đó giúp cho giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, nângcao hiệu quả của giờ dạy
Nhà trường ủng hộ việc vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cựctrong dạy học, có máy móc phục cho việc ứng dụng kĩ thuật dạy học tích cực
Học sinh nhiệt tình tham gia vào hoạt động để đổi mới phương pháp học.Tuy nhiên, cơ sở vật chất phục vụ cho việc ứng dụng dạy học còn hạnchế
Một số học sinh còn lơ là, chưa tiếp cận tốt với các kĩ thuật dạy học mới.Học sinh lớp 7A0 trường THCS thị trấn Yên cát chúng tôi đa số các emđều ngoan và chú trọng việc học tập của mình.Tuy nhiên còn một số em chưachủ động, tự giác học tập vẫn còn phải nhắc nhở trong vấn đề học bài, chính vìvậy tạo hứng thú học tập cho học sinh trong học tập là điều vô cùng quan trọng,nhất là đối với môn học Giáo dục công dân
Song, ở trường THCS thị trấn Yên Cát bộ môn GDCD luôn được BGHnhà trường, tổ chuyên môn quan tâm Từ việc phân công giáo viên giảng dạyđến ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi đều được lựa chọn, nhìn người đặt việc mộtcách rõ ràng, hiệu quả; không có trường hợp giáo viên giảng dạy trái ban Mặc
dù vẫn còn một bộ phận nhỏ phụ huynh, học sinh xem môn học là môn phụnhưng những năm gần đây môn học được nhiều học sinh đón nhận với tinh thầnhọc tập hăng say, nhiều học sinh tham gia đăng ký dự thi vào đội tuyển HSG,giáo viên giảng dạy nhiệt tình trách nhiệm nên hầu hết năm học nào môn GDCDcũng có học sinh đạt học sinh giỏi các cấp, chất lượng đại trà trong môn họctăng - năm sau cao hơn năm trước
Ở những năm học trước, với bài dạy : “ Bảo vệ môi trường và tài nguyênthiên nhiên” bản thân chưa sử dụng kỹ thuật các mảnh ghép Bài giảng tuy cóthu hút được sự chú ý của học sinh tuy nhiên các em còn chưa chủ động thamgia tìm hiểu các nội dung của bài học
Kết quả khảo sát thực hiện trên lớp 7A0 năm học 2016-2017 trước khi thực nghiệm đề tài SKKN.
Trang 5Không thích học giờ
GDCDHiểu ít, không hiểu bài
2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Xác định nội dung và chuẩn bị của giáo viên khi sử dụng kỹ thuật mảnh ghép.
Trước hết, giáo viên chuẩn bị các tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứugiảng bài như: Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Giáo dụccông dân Trung học cơ sở, sách giáo khoa GDCD 7, sách giáo viên GDCD 7,Bài tập tình huống GDCD 7, tranh ảnh về môi trường, bảo vệ môi trường…Giấykhổ lớn, bút dạ màu
Sau khi nghiên cứu nội dung bài dạy Giáo viên xác định nội dung của bàicần sử dụng kỹ thuật các mảnh ghép với bài dạy: “ Bảo vệ môi trường và tàinguyên thiên nhiên” GDCD 7 cũng như các bài dạy GDCD khác Để xác địnhđược nội dung của bài cần sử dụng kỹ thuật các mảnh ghép yêu cầu người dạycần nắm chắc nội dung chuẩn kiến thức kỹ năng, phân phối chương trình bởi đó
là cơ sở đầu tiên để người giáo viên có ngay ý tưởng để lựa chọn nội dung nào
để khi dạy có sử dụng kỹ thuật này là thành công nhất
Sau khi đã xác định được được nội dung giảng dạy có sử dụng kỹ thuật cácmảnh ghép thì giáo viên cần sưu tầm các tài liệu từ tranh ảnh đến số liệu và các
đồ dùng cần thiết để phục vụ cho kỹ thuật khi tiến hành
2.3.2 Nắm chắc cách tiến hành của kỹ thuật mảnh ghép:
Vòng 2: Nhóm mảnh ghép
Trang 6Hình thành nhóm mới khoảng từ 3-6 người (bao gồm 1-2 người từ nhóm1; 1-2 từ nhóm 2; 1-2 người từ nhóm 3…), gọi là nhóm mảnh ghép.
Các câu hỏi và câu trả lời của vòng 1 được các thành viên trong nhómmới chia sẻ đầy đủ với nhau
Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu, được tất cả nội dung ởvòng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhóm để giải quyết (lưu ý nhiệm
vụ mới này phải gắn liền với kiến thức thu được ở vòng 1)
Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ trình bày và chia sẻ kết quả
Một số lưu ý khi tổ chức dạy học theo kỹ thuật các mảnh ghép:
- Đảm bảo những thông tin từ các mảnh ghép lại với nhau có thể hiểuđược bức tranh toàn cảnh của một vấn đề và là cơ sở để giải quyết một nhiệm vụphức hợp ở vòng 2
- Các chuyên gia ở vòng 1 có thể có trình độ khác nhau, nên cần xácđịnh yếu tố hỗ trợ kịp thời để tất cả mọi chuyên gia có thể hoàn thành nhiệm vụ
ở vòng 1, chuẩn bị cho vòng 2
- Số lượng mảnh ghép không nên quá lớn để đảm bảo các thành viên cóthể truyền đạt lại kiến thức cho nhau
- Đặc điểm của nhiệm vụ mới ở vòng 2 là một nhiệm vụ phức hợp và chỉ
có thể giải quyết được trên cơ sở nắm vững những kiến thức đã có ở vòng 1 Do
đó cần xác định rõ những yếu tố cần thiết về kiến thức, kĩ năng, thông tin,…cũng như các yếu tố hỗ trợ cần thiết để giải quyết nhiệm vụ phức hợp này
2.3.3.Soạn giáo cho bài giảng có sử dụng kỹ thuật các mảnh ghép.
Trang 7Sau khi đã nghiên cứu các tài liệu giáo viên thiết kế giáo án thật chi tiếtchohoạt động học có nội dung sử dụng kỹ thuật các mảnh ghép.
Tiết 23.
Bài 14: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
I MỤC TIÊU BÀI HỌC :
1.Kiến thức
- Nêu được thế nào là môi trường, và tài nguyên thiên nhiên
- Kể được các yếu tố của môi trường và tài nguyên thiên nhiên
- Nêu được nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường
II PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP
Phương tiện: SGK, SGV GDCD 7, Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức
kỹ năng GDCD Trung học cơ sở,tranh ảnh, tài liệu, vidieo, thông tin về tìnhtrạng môi trường và tài nguyên thiên nhiên,máy chiếu
Phương pháp: Phương pháp thảo luận nhóm, Phương pháp kích thích tư
duy+ Kỹ thuật mảnh ghép
III CÁC HOẠT ĐỘNG CHỦ YẾU:
1 Ổn định tổ chức
2.Kiểm tra bài cũ:
1 Hãy nêu các quyền và bổn phận của trẻ em?
2 Bản thân em đã thực hiện quyền và bổn phận của mình như thế nào ?
3 Bài mới
Em biết gì về tình hình môi trường và tài nguyên thiên nhiên ở nước tahiện nay?chúng ta có trách nhiệm gì với môi trường và tài nguyên thiên nhiên,bài học hôm nay cô và các em sẽ cùng tìm hiểu về vấn đề này
Hoạt động 1 : Tìm hiểu các yếu tố
của môi trường và tài nguyên thiên
nhiên.
a) Mục tiêu: Giúp học sinh tìm hiểu
các yếu tố của môi trường
b) Cách tiến hành:
1 Tìm hiểu các yếu tố của môi trường và tài nguyên thiên nhiên.
Trang 8Cho hs quan sát tranh vẽ môi trường tự
nhiên và tài nguyên thiên nhiên
Những hình ảnh em vừa quan sát nói
về vấn đề gì ?
Em hãy kể một số yếu tố của môi
trường tự nhiên và tài nguyên thiên
nhiên mà em biết ?
Từ phần tìm hiểu trên, em hiểu thế
nào là môi trường, thế nào là tài
nguyên thiên nhiên
Gv Chuyển sang hoạt động 2
Những hình ảnh về sông, hồ biển,rừng, núi, động thực vật, khoángsản…
Yếu tố môi trường tự nhiên : đất,nước, rừng, động thực vật, khoángsản, không khí, nhiệt độ, ánh sáng… Tài nguyên thiên nhiên là : Sảnphẩm do thiên nhiên tạo nên nhưrừng cây, động thực vật quý hiếm,khoáng sản, nguồn nước, dầu khí…
Hoạt động 2 : Tìm hiểu khái niệm
môi trường, tài nguyên thiên nhiên.
a) Mục tiêu: Giúp học sinh tìm hiểu
các yếu tố của môi trường
triển của con người
GV: Em hiểu thế nào là tài nguyên
thiên nhiên?
HS: Trả lời, HS khác nhận xét
Gv hoàn chỉnh khái niệm và nhấn
mạnh : Môi trường ở trong bài học này
là môi trường sống ( môi trường sinh
thái ) có tác động đến đời sống sự tồn
tại phát triển của con người và thiên
nhiên Khác hẳn môi trường xã hội
GV chuyển ý: Các yếu tố tác động
đến đời sống, sự tồn tại của con người
2.Khái niệm Môi trường và tài nguyên thiên nhiên:
a Môi trường: là toàn bộ những
điều kiện tự nhiên, nhân tạo baoquanh con người, có tác động đếnđời sống, sự tồn tại, phát triển củacon người, thiên nhiên
b Tà i nguyên thiên nhiên : là
những của cải có sẵn trong tự nhiên
mà con người có thể khai thác, chếbiến, sử dụng phục vụ cuộc sốngcủa con người
Trang 9đang bị ô nhiễm, vậy nguyên nhân do
đâu chúng ta hãy cùng tìm hiểu
Hoạt động 3: Tìm hiểu Nguyên nhân
gây ô nhiễm môi trường:
a) Mục tiêu: Giúp học sinh tìm hiểu
các nguyên nhân gây ô nhiễm môi
ô nhiễm không khí…, đã ảnh hưởng
đến cuộc sống của con người như thế
Hs trình bày, gv kết luận : Hiện nay
môi trường và tài nguyên thiên nhiên
đang bị ô nhiễm, bị khai thác bừa bãi
Điều đó đã dẫn đến hậu quả lớn : thiên
tai, lũ lụt, ảnh hưởng đến điều kiện
sống, sức khoẻ, tính mạng con
người.Vậy nguyên nhân dẫn đến sự ô
nhiễm môi trường như hiện nay là
GV nhấn mạnh nguyên nhân thuộc về
- Ảnh hưởng đến sức khoẻ, đời sống
Trang 10GV lấy ví dụ minh hoạ: về ô nhiễm
môi trường và cạn kiệt TNTN?( có
hình ảnh minh họa cho học sinh)
con người
b Nguyên nhân
*Là do những tác động tiêu cực của con người trong đời sống
và trong các hoạt động kinh tế không thực hiện các biện pháp bảo
vệ môi trường, tài nguyên chỉ nghĩ đến lợi ích trước mắt.
*Ví dụ về ô nhiễm môi trường:Những con sông bị tắc nghẽn, đục ngầu do rác thải; khói bụi, rác thải từ các nhà máy, khu dân cư xả ra; không khí ngột ngạt, khí hậu biến đổi thất thường.
* Ví dụ về cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên: Rừng bị chặt phá bừa bãi, diện tích rừng bị thu hẹp, đất bạc màu; nhiều loài động- thực vật bị biến mất, nạn khan hiếm nước sạch.
5 Hoạt động tiếp nối
- Tìm hiểu tình hình môi trường ở địa phương, tuyên truyền nhân dân bảo vệmôi trường