Hiệu quả vận dụng phương pháp tích hợp liên môn trong dạy học phần văn bản ở lớp 9 trường THCS nga hưng

Quan điểm “lấyhọc sinh làm trung tâm” đòi hỏi thực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tậpcủa học sinh trong mọi mặt, trên lớp và ngoài giờ; tìm mọi cách phát huy nănglực tự học của học

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 42.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rènluyện tư duy sáng tạo và tích cực để học sinh chủ động nắm bắt kiến thức đượccoi là nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục Muốn thực hiện được nhiệm vụnày, trước hết, mỗi giáo viên trong tiết dạy của mình phải biết tạo được hứngthú cho học sinh để các em say mê, yêu thích và tự giác học tập Những năm gầnđây, dạy học tích hợp kiến thức liên môn được đề cập và vận dụng có hiệu quảtrong giảng dạy trong đó có cả môn Ngữ văn

Dạy học tích hợp liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học pháttriển năng lực học sinh Phương pháp này đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu họcsinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn Nghĩa là gắnchặt lý thuyết với thực tiễn sinh động Tiếp cận và tiếp nhận quan điểm dạy họctích hợp liên môn thực sự đã đem lại cho tôi nhiều gợi mở có ý nghĩa Phươngpháp dạy học này không những không mâu thuẫn hay phủ nhận các phươngpháp dạy học hiện có mà còn giúp tôi có thể kết nối và phát huy chúng hiệu quảtrong mỗi bài học cụ thể Đặc biệt đối với môn Ngữ văn vừa là môn học thuộcnhóm khoa học xã hội, vừa là môn học thuộc nhóm công cụ Điều đó nói lênđược mối quan hệ giữa môn Ngữ văn với các bộ môn khác trong chương trìnhhọc Học môn Ngữ văn sẽ có tác động tích cực đến các môn học khác và ngượclại các môn khác cũng sẽ giúp các em học sinh học tập tốt hơn môn Ngữ văn.Hơn nữa, Ngữ văn cũng là môn học giúp các em hình thành những kiến thức cơbản và quan trọng nhất là hình thành nhân cách con người, chuẩn bị những hànhtrang để các em vững bước vào đời Đó là chìa khóa mở cửa tương lai cho cácem

Thấy được tầm quan trọng của việc dạy và học môn Ngữ văn, đồng thờiphát huy cao hơn nữa hiệu quả trong giảng dạy theo tinh thần đổi mới sách giáokhoa và quan điểm dạy học tích hợp liên môn, vấn đề cần được quan tâm nhấthiện nay Bởi vì, nó giúp các em học sinh tiết kiệm thời gian học tập mà vẫnmang lại hiệu quả nhận thức, phát triển tư duy biện chứng, khả năng thông hiểu

và vận dụng kiến thức linh hoạt vào các yêu cầu môn học, phân môn cụ thểtrong chương trình học tập theo nhiều cách khác nhau Và vì thế, việc nắm kiếnthức của các em sẽ sâu sắc, hệ thống và lâu bền hơn Đó cũng chính là lí do mà

tôi quyết định chọn đề tài: “Hiệu quả vận dụng phương pháp tích hợp liên môn trong dạy học phần văn bản ở lớp 9 trường THCS Nga Hưng”.

- Rèn luyện tư duy suy luận nhanh nhạy, kĩ năng liên hệ, tổng hợp, đánhgiá, nhận xét, so sánh, đối chiếu… và nhiều kĩ năng khác cho học sinh

- Đối với bản thân, tôi muốn tìm hiểu một số bài dạy trong chương trìnhNgữ văn 9 phần văn bản có thể tích hợp được kiến thức của nhiều môn họckhác.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng là học sinh lớp 9 trường THCS Nga Hưng

- Tập trung đi sâu tìm hiểu các ý nghĩa, tầm quan trọng và cách tích hợpkiến thức liên môn trong dạy học các văn bản thuộc chương trình Ngữ văn lớp 9

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Tìm hiểu, nghiên cứu các văn bản Ngữ văn lớp 9

- Phương pháp trắc nghiệm hứng thú của học sinh đối với việc học mônNgữ văn và tích hợp kiến thức liên môn trong giờ học

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu đã có về tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học,quan sát học sinh trong các tiết học

- Phương pháp đối chiếu, so sánh, tổng kết kinh nghiệm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

- Quan điểm tích hợp trong dạy học nói chung:

Theo Từ điển Tiếng Việt: “ Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động,chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tíchhợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”

Theo Từ điển Giáo dục học : “ Tích hợp là hành động liên kết các đốitượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vựckhác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”

Tích hợp là một khái niệm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực Trong dạyhọc các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ cácmôn học, lĩnh vực học tập khác nhau (theo cách hiểu truyền thống từ trước tớinay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nội dung cần thiết vào nhữngnội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nội dung giáo dục dân số, giáodục môi trường, giáo dục an toàn giao thông trong các môn học Giáo dục côngdân, Địa lí… xây dựng môn học tích hợp từ các môn học truyền thống

Thực tiễn đã chứng minh, việc thực hiện quan điểm tích hợp trong giáodục và dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đề phứctạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với học sinh so với việc cácmôn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ Tích hợp là một trong nhữngquan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo nhữngngười có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sốnghiện đại Tư tưởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống Trước hếtphải thấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thư, là một tập đại thànhcủa tri thức, kinh nghiệm và phương pháp Mọi tình huống xảy ra trong cuộcsống bao giờ cũng là những tình huống tích hợp Không thể giải quyết một vấn

đề, một nhiệm vụ của lí luận và thực tiễn mà lại không sử dụng tổng hợp, phốihợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khác nhau Tích hợp trongnhà trường sẽ giúp học sinh học tập thông minh, vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩnăng, phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện, hài hòa và hợp lí trong giảiquyết các tình huống khác nhau, mới mẻ của cuộc sống hiện đại

Quan điểm tích hợp và phương pháp dạy học theo hướng tích hợp đã đượcgiáo viên tiếp nhận Phần lớn giáo viên lựa chọn mức độ tích hợp “liên môn”(sự kết hợp kiến thức nhiều lĩnh vực tri thức trong cùng một môn học), hoặc tíchhợp “nội môn” ( kiến thức trong cùng một môn) Các bài dạy theo hướng tíchhợp sẽ làm cho nhà trường gắn liền với thực tiễn cuộc sống, với sự phát triểncủa cộng đồng Những nội dung dạy học sinh theo các chủ đề “Gia đình”, “Nhàtrường”, “Xã hội”, “Trái đất và hành tinh”…làm cho học sinh có nhu cầu họctập để giải đáp được những thắc mắc, phục vụ cho cuộc sống của mình và cộngđồng Học theo hướng tích hợp sẽ giúp cho các em quan tâm hơn đến con người

và xã hội ở xung quanh mình, việc học gắn liền với cuộc sống đời thường là yếu

tố để các em học tập Những thắc mắc nảy sinh từ thực tế làm nảy sinh nhu cầugiải quyết vấn đề của các em Chẳng hạn “vì sao có sấm chớp?’, “vì sao khôngđược chặt cây phá rừng?”, “vì sao lại có động đất, sóng thần…?.”

- Quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ văn:

Thiết kế bài dạy học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp không chỉ chútrọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệ thống việclàm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt học sinh từng bước thực hiện đểchiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng thời hình thành và pháttriển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duy nhất Giờ họcNgữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòihỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung tích hợp,chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năng riêng rẽ lên một nội dungriêng rẽ thuộc “nội bộ phân môn”

Ngày nay, nhiều lí thuyết hiện đại về quá trình học tập đã nhấn mạnh rằnghoạt động của học sinh trước hết là học cách học Theo ý nghĩa đó, quan điểmdạy học tích hợp đòi hỏi giáo viên phải có cách dạy chú trọng phát triển ở họcsinh cách thức lĩnh hội kiến thức và năng lực, phải dạy cho học sinh cách thứchành động để hình thành kiến thức và kĩ năng cho chính mình, phải có cách dạybuộc học sinh phải tự đọc, tự học để hình thành thói quen tự đọc, tự học suốtđời, coi đó cũng là một hoạt động đọc hiểu trong suốt quá trình học tập ở nhàtrường Quan điểm dạy học tích hợp hay dạy cách học, dạy tự đọc, tự học khôngcoi nhẹ việc cung cấp tri thức cho học sinh Vấn đề là phải xử lí đúng đắn mốiquan hệ giữa bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hình thành, phát triểnnăng lực, tiềm lực cho học sinh Đây thực chất là biến quá trình truyền thụ trithức thành quá trình học sinh tự ý thức về phương pháp chiếm lĩnh tri thức, hìnhthành kĩ năng Muốn vậy, chẳng những cần khắc phục khuynh hướng dạy trithức hàn lâm thuần tuý đã đành, mà còn cần khắc phục khuynh hướng rèn luyện

kĩ năng theo lối kinh nghiệm chủ nghĩa, ít có khả năng sử dụng vào đọc hiểu vănbản, vào những tình huống có ý nghĩa đối với học sinh, coi nhẹ kiến thức, nhất

là kiến thức phương pháp

“Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải được quán triệttrong toàn bộ môn học: từ Đọc- hiểu văn bản, Tiếng Việt đến Làm văn; quántriệt trong mọi khâu của quá trình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của hoạtđộng học tập; tích hợp trong chương trình, tích hợp trong sách giáo khoa, tíchhợp trong phương pháp dạy học của giáo viên và tích hợp trong hoạt động học

tập của học sinh; tích hợp trong các sách đọc thêm, tham khảo Quan điểm “lấyhọc sinh làm trung tâm” đòi hỏi thực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tậpcủa học sinh trong mọi mặt, trên lớp và ngoài giờ; tìm mọi cách phát huy nănglực tự học của học sinh, phát huy tinh thần dân chủ, bồi dưỡng lòng tin cho họcsinh thì các em mới tự tin và tự học, mới xem tự học là có ý nghĩa và như vậy

đào tạo mới có kết quả.” (Chương trình THPT môn Ngữ văn - Bộ GD&ĐT, năm

2002)

Dạy học tích hợp là một quan điểm dạy học nhằm hình thành ở học sinhnhững năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống các tình huống thực tiễn dựatrên sự huy động nội dung kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.Điều đó cũng có nghĩa là đảm bảo để mỗi học sinh biết cách vận dụng kiến thứchọc được trong nhà trường vào những hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ, qua

đó trở thành một người công dân có trách nhiệm, một người lao động có nănglực Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập trong nhà trường phải gắn với các tìnhhuống trong cuộc sống mà sau này học sinh có thể đối mặt và vì thế nó trở nên

có ý nghĩa đối với các em Với cách hiểu như vậy, dạy học tích hợp phải được

thể hiện ở cả nội dung chương trình, phương pháp dạy học, phương pháp kiểmtra đánh giá, hình thức tổ chức dạy học Thực hiện dạy học tích hợp sẽ phát huytối đa sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi học sinh, giúp các em thànhcông trong vai trò của người chủ gia đình, người công dân, người lao độngtương lai

Dạy học tích hợp là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học, trong

đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức,

kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập,thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới, phát triển được nhữngnăng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thựctiễn cuộc sống

Như vậy, “ Tích hợp” có thể xem là phương pháp tiến hành của hoạt độngdạy học, còn “ liên môn” là đề cập tới phạm vi nội dung có khả năng tiếp cậntrong giờ học

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

* Đối với học sinh:

Thực tế những năm gần đây cho thấy học sinh ở tất cả trường học nóichung đều có phần không thích học bộ môn Ngữ văn, nhất là các em học sinhkhối lớp 9 Qua tìm hiểu, tôi nhận thấy rằng, các em không thích một phần là do

xu hướng cho rằng môn Ngữ văn không có tính ứng dụng cao như các mônToán, Lí, Hóa Nhưng nguyên nhân cơ bản là các tiết học Ngữ văn còn đơn điệu,tuy đã có sự đổi mới nhưng chưa thoát khỏi lý thuyết khô khan, thiếu thực tế.Các tiết học chưa có sự mở rộng phạm vi kiến thức ở nhiều lĩnh vực Chính vìthế, khi học môn Ngữ văn, các em thường chỉ tiếp cận kiến thức độc lập củariêng môn Ngữ văn mà chưa có sự liên hệ với các môn khác Đó cũng là nguyênnhân mà các em chưa hứng thú với môn học dẫn đến nắm kiến thức chưa chắc,chưa sâu, chưa áp dụng được kiến thức đã học vào cuộc sống

* Đối với giáo viên:

Trong quá trình giảng dạy những năm gần đây, giáo viên cũng đã vậndụng phương pháp dạy học tích hợp liên môn vào trong quá trình giảng dạynhưng cũng gặp phải những khó khăn nhất định Xuất phát từ điều kiện dạy họccòn hạn chế, thiếu thốn, lượng kiến thức nhiều song thời gian học cho các mônthì ít Tri thức đa ngành đòi hỏi giáo viên mất nhiều công sức để trau dồi, nênnhiều giáo viên còn ngại khó không thực hiện Vì vậy, chất lượng, hiệu quảgiảng dạy môn Ngữ văn chưa cao

Cụ thể năm học 2016-2017 khi dạy tiết 51 văn bản “ Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận ở lớp 9 trường THCS Nga Hưng không sử dụng phương pháp

tích hợp liên môn, sau tiết học tôi đã đánh giá kết quả bằng bài kiểm tra 10 phútvới đề bài:

Câu 1:Trình bày hoàn cảnh sáng tác bài thơ “ Đoàn thuyền đánh cá”?

Câu 2: Nêu cảm nhận của em về nội dung hai khổ thơ đầu trong bài thơ “ Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận?

Kết quả thu được:

Như vậy, khi chưa sử dụng phương pháp tích hợp liên môn thì kết quả đạtđược của học sinh sau bài học không cao: không có học sinh giỏi, học sinh kháít

Từ thực tế trên, tôi thấy việc vận dụng phương pháp tích hợp vào dạy họcNgữ văn ở trường THCS là cần thiết Bởi vì xuất phát từ đòi hỏi thực tế là cầnkhắc phục, xóa bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín, tách biệt thế giới nhà trườngvới thực tiễn cuộc sống, cô lập kiến thức với kĩ năng vốn có liên hệ, bổ sung chonhau Nói cách khác, đó là lối dạy học khép kín trong nội bộ phân môn, biệt lậpcác bộ phận Đọc- hiểu, Tiếng việt, Tập làm văn với các môn học khác

Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ văn chính là cách thức

để khắc phục, hạn chế lối dạy học độc lập từng môn học, nhằm nâng cao nănglực sử dụng những kiến thức và kĩ năng mà học sinh lĩnh hội được, bảo đảm chomỗi học sinh khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và kĩ năng củamình để giải quyết những tình huống có ý nghĩa, cũng có khi là một tình huốngkhó khăn, bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp Mặt khác, tránh được nhữngnội dung kiến thức và kĩ năng trùng lặp, đồng thời lĩnh hội những nội dung trithức và năng lực mà mỗi môn học hay phân môn riêng rẽ không có được

Như vậy, xét cả về lí luận và thực tiễn, đây là phương pháp dạy học tíchcực, góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượngmôn Ngữ văn nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Xác định những môn học có thể tích hợp khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản Ngữ văn 9.

Ở bậc học THCS các em được học các môn: Toán, Lí, Hóa, Sinh, Ngữvăn, Sử, Địa, Giáo dục công dân, Âm nhạc, Mĩ thuật, Tiếng Anh…Giữa các bộmôn trong nhóm có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Trong một giờ học văn bản

ở lớp 9, chúng ta có thể tích hợp kiến thức của nhiều môn học khác nhau Tuynhiên có một số môn thường được tích hợp trong các giờ dạy văn bản ở lớp 9 đólà:

Chẳng hạn khi tìm hiểu truyện ngắn “ Làng” của nhà văn Kim Lân, nếukhông hiểu rõ tác phẩm này ra đời vào những năm đầu của cuộc kháng chiếnchống Pháp, chúng ta có thể thấy cách nói của ông Hai ( nhân vật chính củatruyện) thật ngây ngô, buồn cười Nhưng nếu hiểu rõ hoàn cảnh đất nước ta khi

đó, khi mà đến 95% dân số mù chữ, người dân phải thoát mù bằng cách họcbình dân học vụ, chúng ta mới thấy cách nói của ông thật đáng yêu và đáng để tatrân trọng

Hoặc khi ta tìm hiểu bài “ Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ Thanh Hải,

nếu không giới thiệu cho học sinh biết về chiến tranh Biên giới phía Bắc năm

1979 và hoàn cảnh cả nước ta bắt tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội sau khi đấtnước thống nhất thì học sinh khó có thể cảm nhận được giá trị nội dung hai đoạn

thơ “ Mùa xuân người cầm súng Lộc giắt đầy trên lưng Mùa xuân người ra đồng Lộc trải dài nương mạ” một cách đầy đủ và sâu sắc.

- Tích hợp với môn Địa lí: Địa lý cũng là môn học được sử dụng nhiều

trong quá trình dạy các văn bản Môn học này sẽ phát huy tác dụng khi giúp chohọc sinh nắm được quê quán tác giả, những địa danh mà tác giả đề cập đến

Chẳng hạn khi giáo viên vận dụng kiến thức Địa lí 8 bài “ Đặc điểm đấtViệt Nam”, “ Đặc điểm khí hậu Việt Nam” thì sẽ giúp học sinh hiểu được sâusắc điểm tương đồng trong hoàn cảnh xuất thân và sự chia sẻ cảm động củangười lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp giữa điều kiện thiên nhiên khắc

nghiệt trong bài thơ “ Đồng chí” của Chính Hữu Hay khi dạy bài “ Chiếc lược ngà” của nhà văn Nguyễn Quang Sáng , ta có thể giới thiệu thêm cho học sinh

về vùng đất Nam Bộ để học sinh hiểu sâu chủ đề tác phẩm hơn

- Tích hợp với môn Giáo dục công dân:

Phần lớn các bài dạy văn bản đều liên quan đến môn Giáo dục công dân ( GDCD) Bởi vì cái đích của dạy văn bản Ngữ văn là bồi dưỡng nhân cáchđạo đức cho học sinh, hướng các em đến lối sống cao đẹp, có văn hóa Đó cũngchính là nội dung dạy học môn Giáo dục công dân Khi tích hợp với môn họcnày, học sinh sẽ biết vận dụng từ những kiến thức thành bài học để áp dụng vàocuộc sống thực tế

Ví dụ: Tích hợp GDCD 8, bài “Xây dựng tình bạn lành mạnh” với bài

“Đồng chí” của nhà thơ Chính Hữu, các em học tập được tình tri kỉ của những

người lính Hay tích hợp bài “ Lí tưởng sống của thanh niên”, bài “Năng động

sáng tạo”, “Làm việc có năng xuất, chất lượng, hiệu quả” với truyện “Lặng lẽ Sa Pa”, giáo viên sẽ giúp học sinh nhận thấy các em cần phải sống có lí tưởng và từ

đó các em ý thức xây dựng và sống theo lí tưởng cao đẹp Hoặc khi giáo viên

tích hợp với GDCD 6, bài “ Công ước liên hiệp quốc về quyền trẻ em” với bài “

Tuyên bố thế giới về sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em”,

học sinh sẽ có nhận thức đúng đắn, đầy đủ hơn về quyền trẻ em, trách nhiệm củamọi người Từ đó tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ trẻ em, góp phầngiúp cho trẻ em có đươc cuộc sống tốt hơn

- Tích hợp với môn Mĩ thuật:

Mỗi một tác phẩm văn học đều phản ánh một bức tranh về cuộc sống hoặccon người bằng ngôn ngữ Vì vậy mà có rất nhiều văn bản trong chương trìnhcần đến kiến thức của môn Mĩ thuật

Chẳng hạn như văn bản “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của nhà thơ

Phạm Tiến Duật, giáo viên có thể đưa ra những tranh, ảnh về cuộc kháng chiếnchống Mĩ, đặc biệt là hình ảnh những đoàn xe vượt qua mưa bom bão đạn đểmiền Bắc kịp thời tiếp tế sức người, sức của cho miền Nam ruột thịt, đánh thắng

giặc Mĩ Hay sau khi dạy xong văn bản “ Đoàn thuyền đánh cá” của nhà thơ

Huy Cận, giáo viên có thể nêu yêu cầu cho học sinh vận dụng kiến thức của môn

Mĩ thuật để vẽ bức tranh theo nội dung của bài hoặc của đoạn thơ nào đó mà họcsinh thấy tâm đắc nhất Hoặc là vẽ một bức tranh về tình đồng chí đồng đội keo

sơn gắn bó khi đứng gác chủ động chờ giặc trong văn bản “ Đồng chí” của

Chính Hữu…Chính quá trình vẽ tranh sẽ giúp cho học sinh củng cố và nắmvững kiến thức bài học

- Tích hợp với môn Âm nhạc:

Âm nhạc sẽ làm cho giờ học văn không đơn điệu, nhàm chán mà trở nên

vô cùng thú vị và hứng thú Điều này sẽ làm cho các em học sinh dễ nhớ, dễthuộc và dễ hiểu bài hơn Trong chương trình văn bản lớp 9 có rất nhiều bài có

thể tích hợp kiến thức môn Âm nhạc như “ Đồng chí” của Chính Hữu; “ Viếng lăng Bác” của nhà thơ Viễn Phương; “ Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ Thanh

Hải; “ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” của Nguyễn Khoa Điềm…cảm xúc của các em sẽ sâu lắng hơn và hiệu quả giờ học sẽ cao hơn khi các emđược nghe bài hát được phổ nhạc từ chính những bài thơ đó Hoặc các em sẽđược nghe những bài hát liên quan đến nội dung văn bản mà các em được học

như “ Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận hay “ Bếp lửa” của Bằng Việt

Ngoài ra, giáo viên dạy môn Ngữ văn còn có thể tích hợp với nhiều mônkhác như: Toán, Lí, Hóa, Sinh, Tin học, Công nghệ, Hoạt động ngoài giờ lênlớp…với những mức độ khác nhau tùy vào nội dung từng văn bản cụ thể

2.3.2 Cách đưa kiến thức liên môn vào trong bài dạy.

* Tích hợp kiến thức liên môn trong kiểm tra bài cũ.

Đây là thao tác đầu tiên trong chuỗi hoạt động, nhằm kiểm tra chất lượnghọc tập của học sinh và cũng là công việc thường xuyên và cần thiết để đánh giákết quả nắm kiến thức cũ trước khi dạy bài mới, giúp giáo viên nhanh chóngnắm bắt tình hình học tập, mức độ tiếp thu và trình độ của học sinh Dùng nhữngcâu hỏi mang tính tích hợp để kiểm tra bài cũ buộc học sinh phải huy động nhiều

bộ phận kiến thức liên quan để trả lời, khi đó giáo viên không chỉ nắm đượcmức độ hiểu bài ở tiết học trước mà tư duy tổng hợp, khái quát của các em cũngđược rèn luyện

Để có được những câu hỏi mang tính tích hợp cao trong khâu kiểm tra bài

cũ, giáo viên cần đầu tư công sức, thời gian thích đáng ngay từ lúc bắt đầu soạngiáo án Hệ thống câu hỏi cần được cải tiến, biên soạn lại qua mỗi lớp học, nămhọc Như vậy việc kiểm tra mới góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học

* Tích hợp kiến thức liên môn khi giới thiệu bài mới

Giới thiệu bài là một khâu khá quan trọng, mở đầu cho các thao tác dạyhọc bài mới của giáo viên Giới thiệu bài một cách sinh động, hấp dẫn có thểgây sự chú ý và hứng thú học tập cho học sinh, tạo cho các em tâm thế tích cựcchuẩn bị tiếp nhận bài mới Sử dụng tích hợp ngay từ khâu vào bài sẽ giúp khởiđộng bộ máy tư duy của học sinh, buộc các em phải ý thức rõ đối tượng mìnhđang nhận thức và xác định hướng huy động kiến thức đã có để giải quyết bàihọc mới

* Tích hợp kiến thức liên môn khi dạy bài mới

Giáo viên cần phải tìm ra những kiến thức ở những môn học khác nhau cóthể tích hợp để tạo không khí sôi nổi, hứng thú, đồng thời tránh được những sựtrùng lặp không cần thiết

Vận dụng phương pháp tích hợp giáo viên mới có thể truyền đạt đầy đủnội dung kiến thức đa dạng, phong phú mà nhà văn muốn gửi gắm trong vănbản

* Tích hợp kiến thức ở khâu củng cố, hướng dẫn học sinh tự học.

Có thể tích hợp ở phần củng cố để học sinh rút ra bài học cho bản thânsau khi được tiếp cận văn bản Tích hợp ở khâu này sẽ giúp cho các em rút rađược bài học sâu sắc hơn Sau đó, phần làm bài tập ở nhà các em cũng có ý thứcvận dụng kiến thức liên môn để hoàn thành bài tập mà thầy cô giao như: vẽ sơ

đồ tư duy, vẽ tranh, sáng tác nhạc…

2.3.3 Sử dụng một số phương pháp được sử dụng khi dạy học tích hợp kiến liên môn

Để nâng cao hiệu quả của một học tích hợp, tôi xin đưa ra một số phươngpháp dạy học được sử dụng nhiều như sau:

- Phương pháp đàm thoại

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề

Trong các phương pháp trên, chúng ta thường sử dụng nhiều nhất phươngpháp nêu và giải quyết vấn đề Đây là phương pháp dạy học trong đó giáo viêntạo ra những tình huống có vấn đề, điều khiển học sinh phát hiện vấn đề, hoạtđộng tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đóchiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác.Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn là “tình huốnggợi vấn đề” vì “Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề”

2.3.4 Cách thiết kế giáo án dạy tích hợp kiến thức liên môn

- Những điều cần chú ý khi thiết kế giáo án tích hợp kiến thức liên môn:

Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn là một bản thiết kế các hoạtđộng, thao tác nhằm tổ chức cho học sinh thực hiện trong giờ học để các em lĩnh

hội tri thức, phát triển năng lực và nhân cách theo mục đích giáo dục của bộmôn Cụ thể:

+ Một là: Hệ thống các tình huống dạy học được đặt ra từ nội dung kháchquan của bài dạy, phù hợp với tính chất và trình độ tiếp nhận của học sinh

+ Hai là: Một hệ thống các hoạt động, thao tác tương ứng với các tìnhhuống trên do giáo viên sắp xếp, tổ chức hợp lí nhằm hướng dẫn học sinh từngbước tiếp cận, chiếm lĩnh bài học một cách tích cực và sáng tạo Thiết kế giáo ángiờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bảo đảm nội dung và cấu trúc đặc thùnhưng không gò ép vào một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần tạo ra những “ chântrời mở” cho sự tìm tòi sáng tạo trong các phương án tiếp nhận của học sinh trên

cơ sở đảm bảo được yêu cầu, mục tiêu chung của giờ học Giáo án dạy theohướng tích hợp kiến thức liên môn cũng không có gì thay đổi nhiều so với giáo

án truyền thống mà trên cơ sở giáo án truyền thống giáo viên chú ý đến kiếnthức của các môn học khác nhau được tích hợp trong bài dạy

+ Ba là: Giáo viên cần xác định được chuẩn kiến thức, kĩ năng cần đạtđược của bài Cần xác định đâu là kiến thức trọng tâm, khối lượng kiến thức,thời gian Từ đó, giáo viên mới xác định những kiến thức các bộ môn có liênquan đến nội dung bài dạy Nội dung của giáo án giờ học vận dụng kiến thứcliên môn phải làm rõ những kiến thức và kĩ năng cần hình thành theo đúngchuẩn kiến thức, kĩ năng và những kiến thức của bộ môn khác có thể tích hợpđược trong tiết học

+ Bốn là: Giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn theo quan điểmtích hợp phải chú trọng thiết kế các tình huống tích hợp và tương ứng là các hoạtđộng tích cực để học sinh vận dụng phối hợp các kiến thức và kĩ năng của cácphân môn vào xử lí các tình huống đặt ra Qua đó, giúp học sinh không nhữnglĩnh hội được những tri thức và kĩ năng riêng của môn Ngữ văn mà còn chiếmlĩnh được tri thức của các môn học khác

- Những điều cần tránh khi thiết kế giáo án tích hợp kiến thức liên môn trong dạy phần văn bản lớp 9:

Chúng ta đều biết, khối lượng kiến thức của các văn bản được học trongchương trình Ngữ văn 9 thường có dung lượng khá dài Mặt khác, giáo viên lạiphải hướng dẫn học sinh tìm hiểu kĩ, hiểu sâu để rèn cho các em khả năng cảmthụ văn học, kĩ năng cơ bản chuẩn bị cho các em thi vào THPT Trong một quỹthời gian hạn hẹp như vậy, giáo viên phải thiết kế giáo án như thế nào để vừađảm bảo kiến thức trọng tâm của bài, vừa tích hợp được các kiến thức khác

+ Chỉ nên tích hợp với kiến thức của các môn khác khi những kiến thức

đó có tác dụng làm rõ, làm sâu hơn kiến thức của bài học

+ Không lạm dụng khi không cần thiết Bởi cách tích hợp liên môn sẽkhông những không mang lại kết quả mà nó còn làm loãng nội dung chính củabài Hậu quả là bài dạy lan man, học sinh không xác định được kiến thức trọngtâm, không nắm vững nội dung bài học

+ Đối với những bài có dung lượng kiến thức nhiều cũng không nên quáchú trọng đến việc tích hợp