Một số biện pháp “Giảng dạy chương trình địa phương gắn với di sản văn hóa theo hướng phát triển năng lực học sinh trong môn Lịch sử 8 ở trường THCS Ba Đình – Nga Sơn” 6 3.1.. Hiệu quả t
Trang 1MỤC LỤC Trang
1 Lí do chọn đề tài 2
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Một số biện pháp “Giảng dạy chương trình địa phương gắn với
di sản văn hóa theo hướng phát triển năng lực học sinh trong
môn Lịch sử 8 ở trường THCS Ba Đình – Nga Sơn”
6
3.1 Giáo viên khai thác tài liệu về di sản để tiến hành dạy tiết 44:
Lịch sử địa phương, lịch sử lớp 8
7
3.2 Tiến hành tham quan ngoại khóa, trải nghiệm di sản tại phòng
truyền thống huyện Nga Sơn (nội dung chính đề cập đến khởi nghĩa
Ba Đình)
8
3.3 Tổ chức học tập tại nơi có di sản: tại nhà truyền thống xã Ba
Đình – huyện Nga Sơn
9
3.4 Tiến hành bài học tại nơi có di sản: Bài học tại thực địa (tại núi
Thúc)
15
4 Hiệu quả trong việc tổ chức “Giảng dạy chương trình địa
phương gắn với di sản văn hóa theo hướng phát triển năng lực
học sinh trong môn Lịch sử 8 ở trường THCS Ba Đình – Nga
Trang 2I MỞ ĐẦU.
1 Lí do chọn đề tài:
Có thể nói, công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đòi hỏi giáo dục cơ sởphải đào tạo những con người phát triển toàn diện, phục vụ sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa Mỗi môn học ở nhà trường với đặc trưng của mình đềuphải góp phần đào tạo thế hệ trẻ, trong đó có Lịch sử Bởi lẽ, lịch sử là một mônhọc rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của con người.Việc học tập môn Lịch sử không những cung cấp cho học sinh những kiến thức
về khoa học cơ bản mà còn giáo dục các em về lòng yêu nước và ý thức dân tộc
Để thực hiện được nhiệm vụ trên Bộ GD&ĐT đã thí điểm sử dụng di sản trongdạy học ở trường phổ thông
Trong những năm học qua, việc sử dụng di sản trong dạy học Lịch sử ởtrường THCS Ba Đình đã và đang được khuyến khích
Thực tế trong chương trình lịch sử ở trường THCS, bên cạnh những kiếnthức trong sách giáo khoa, giáo viên cần cung cấp cho học sinh kiến thức từnhững nguồn tài liệu tham khảo liên quan đến môn học Một trong những nguồnkiến thức vô cùng quý giá đối với học sinh đó là tài liệu di sản văn hóa ngay tạichính địa phương Nguồn kiến thức từ tài liệu di sản văn hóa địa phương là biểuhiện cụ thể của lịch sử dân tộc Nó chứng minh cho sự phát triển hợp quy luậtcủa các địa phương trong sự phát triển chung của đất nước Nó ghi lại nhữngthành quả lao động, những chiến công oanh liệt của nhân dân địa phương trong
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ dân tộc, quốc gia Việc sử dụng tài liệu di sản vănhóa địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc có vai trò và ý nghĩa to lớn đối vớihọc sinh
Di sản có vai trò to lớn trong việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy bản sắcdân tộc Đưa di sản vào giảng dạy giúp bài học thêm sinh động, cảm xúc, có ýnghĩa và hướng học sinh đến những giá trị về chân, thiện, mỹ đang được BộGD-ĐT khuyến khích các trường học sử dụng Di sản văn hóa, dù dưới dạng vậtthể hay phi vật thể đều có thể sử dụng trong quá trình dạy học dưới hình thức tạomôi trường, công cụ hoặc là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung bàihọc Khi thầy cô giáo đưa di sản với vai trò là một phương tiện trực quan tronggiảng dạy Điều này sẽ làm bài giảng sinh động, giúp học sinh dễ tiếp thu, liên
hệ thực tiễn, phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức, phát triển trí tuệ
và kỹ năng sống Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, giáo viên Lịch sửtrường THCS Ba Đình - Nga Sơn đã và đang tiến hành một số phương pháp dạyhọc tích cực sử dụng di sản; các hình thức dạy học, tổ chức hoạt động giáo dụcvới di sản như: khai thác sử dụng tài liệu về di sản để tiến hành bài học, tiếnhành bài học nơi có di sản, tổ chức tham quan học tập nơi có di sản, tổ chứctham quan ngoại khóa trải nghiệm di sản… Xã Ba Đình - huyện Nga Sơn là xãđồng bằng chiêm trũng, nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa Ba Đình trong phong tràoCần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỉ XIX Trong dòng chảy lịch sử hàohùng của dân tộc, căn cứ khởi nghĩa Ba Đình, xã Ba Đình (Nga Sơn) được biếtđến như một biểu tượng cho tinh thần đấu tranh anh dũng, bất khuất của tìnhđoàn kết làm nên sức mạnh quật khởi chống thực dân Pháp và bè lũ tay sai, góp
phần cùng quân và dân cả nước giành độc lập dân tộc Đó là nguồn tài liệu quan
Trang 3trọng để liên hệ giữa lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương trong quá trình dạyhọc lịch sử dân tộc ở trường THCS.
Việc sử dụng di sản trong dạy học góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạtđộng nhận thức, kích thích hứng thú, giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tựchiếm lĩnh kiến thức
Xuất phát từ những lí do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “Giảng dạy chương trình địa phương gắn với di sản văn hóa theo hướng phát triển năng lực học sinh trong môn Lịch sử 8 ở trường THCS Ba Đình – Nga Sơn”
nhằm đổi mới phương pháp dạy học lịch sử
2 Mục đích nghiên cứu:
- Điều tra hứng thú học tập lịch sử và hiệu quả học tập lịch sử qua việc sử dụng
di sản để học tập lịch sử của học sinh lớp 8 qua các năm học ở trường THCS BaĐình - Nga Sơn nhằm theo dõi hiệu lực học tập của học sinh để có giải pháp vàbiện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy các dạng bài học lịch sử khác nhau
- Tăng khả năng áp dụng phương pháp mới, công nghệ mới trong dạy học lịch
sử cấp THCS của giáo viên
- Đưa ra các biện pháp khác nhau để học sinh nắm vững kiến thức lịch sử vàtăng hứng thú học tập lịch sử cả trong và ngoài nhà trường Giúp học sinh cóđược kỹ năng vận dụng kiến thức lịch sử đã học để giải quyết các các tình huốngthực tiễn, qua đó phát triển tư duy cho học sinh
- Góp phần vào việc bảo tồn văn hóa dân tộc, văn hóa địa phương
- Tìm ra cách thức tối ưu để soạn các tiết Sử dụng di sản văn hóa trong dạy họclịch sử trong chương trình THCS
3 Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 8 ở trường THCS Ba Đình - NgaSơn phát triển năng lực học sinh qua việc giảng dạy chương trình địa phươnggắn với di sản văn hóa
4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp quan sát thái độ học tập của học sinh và dự giờ lịch sử của đồngnghiệp Đồng thời thực nghiệm giảng dạy
- Trắc nghiệm tâm lí về hứng thú học tập lịch sử của học sinh (qua phiếu trắcnghiệm)
- Trắc nghiệm hứng thú học tập lịch sử và hiệu quả học tập lịch sử qua 2 nhómlớp: nhóm lớp sử dụng di sản bằng tranh ảnh và nhóm lớp sử dụng di sản tạithực địa Thực hiện đánh giá, phân tích sau khi đã trắc nghiệm và dạy thựcnghiệm
- Thu thập thông tin qua: Internet, báo chí, thư viện, qua chuyện kể của lão thành cánh mạng
2
Trang 4II NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Cơ sở tâm lí luận của vấn đề.
1.1 Cơ sở tâm lí trong dạy và học lịch sử:
Bước vào cấp học THCS, học sinh bắt đầu phải bắt đầu tiếp cận và tiếpnhận một lượng tri thức lớn (so với bậc Tiểu học) ở các môn học Với nhiều giáoviên dạy các môn học khác nhau đã tạo cho học sinh tiếp cận và tiếp nhận trithức bằng nhiều cách thức và phương pháp khác nhau Đồng thời qua nhiều cáchthức và phương pháp truyền tải tri thức của giáo viên đã tác động tới hứng thúhọc tập và sự lựa chọn của học sinh Sự thay đổi về tâm lí học sinh (theo lứatuổi) cũng phải được giáo viên tính đến trong việc tạo hứng thú học tập lịch sửcho học sinh Việc tạo được sự chú ý, gây được hứng thú học tập cho học sinhlại nằm ở khâu quan trọng của việc đổi mới phương pháp và hình thức tổ chứcdạy học
1.2 Cơ sở sử học trong dạy học lịch sử:
Lịch sử là môn khoa học mà người học có thể tiếp nhận tri thức thông quacác hình thức học tập ở mọi thời điểm, địa điểm khác nhau: ở trường (qua bàihọc), ở nhà (qua các câu chuyện kể của ông bà, cha, mẹ….)….Dạy học lịch sửgắn liền với di sản văn hóa đang là khâu quan trọng, đột phá trong đổi mớiphương pháp dạy học Hơn nữa nó đảm bảo tính thực tế, tính lịch sử hơn, nhất làhiện nay rất hiều địa phương có nhiều di sản để tiến hành tổ chức dạy học
Trong dạy học lịch sử gắn liền với di sản tại thực địa không thể tách rờivới không gian lịch sử và địa điểm lịch sử Nên giáo viên cần lưu ý:
- Ở cấp học Tiểu học: đó là phân môn Lịch sử và địa lí Điều đó cho thấy sự gắnkết giữa hai môn học về tri thức Việc tìm hiểu kiến thức lịch sử cụ thể khôngthể tách rời một địa điểm cụ thể hay không gian địa lí cụ thể
- Lên cấp học THCS: môn học lịch sử trở thành môn học nằm trong hệ thốnggiáo dục toàn diện cấp THCS Cả người dạy và người học phải thực hiệnphương pháp dạy và phương pháp học hoàn toàn mới mà phải đảm bảo đượcviệc người học nắm được tri thức lịch sử, có khả năng làm việc độc lập màngười dạy đưa ra, có kỹ năng thực hành, kỹ năng liên hệ thực tế và bộc lộ thái
độ, tình cảm, lòng yêu nước, yêu quê hương…
- Cơ sở nghiên cứu và tiếp cận tri thức lịch sử: ngay trong bài học 1 (lịch sử lớp6) - Sơ lược về môn lịch sử - người dạy và người học phải tìm hiểu, truyền tải,tiếp nhận tri thức lịch sử thông qua các tư liệu (trong đó có di sản): tư liệu truyềnmiệng, tư liệu hiện vật, tư liệu chữ viết Tất cả các sự kiện lịch sử, biến cố lịchsử…qua các nguồn tư liệu, các di sản đó đều là nguồn sử liệu quan trọng Ví dụ:Nơi xây dựng khu di tích Bà Triệu, thuộc địa phận xã Triệu Lộc, huyện HậuLộc, tỉnh Thanh Hóa Đây được là một trong những công trình văn hóa, lịch sửlớn và lâu đời ở Thanh Hóa Bà Triệu đã anh dũng hi sinh trong khi chiến đấuchống giặc Ngô (năm 248) Để tưởng nhớ công ơn bà, nhân dân đã lập đền thờ
bà Khu di tích Bà Triệu không chỉ là nơi chứng tích lịch sử, văn hóa mà còn lànơi lưu giữ nhiều hiện vật quý hiếm, một kho tàng các sự tích huyền thoại, cadao, tục ngữ của đất nước ta trải dài hàng trăm năm nay Hoặc khu di tích khởinghĩa Ba Đình, thuộc xã Ba Đình - nơi diễn ra cuộc chiến ác liệt của quân dân
Ba Đình chống lại thực dân Pháp (tháng 12 -1886 đến tháng 1 - năm 1887)
Trang 5Vì vậy, tái hiện lại lịch sử một cách sinh động không những rèn luyện chohọc sinh tư duy lịch sử mà còn giúp học sinh dễ tiếp thu, liên hệ thực tiễn, pháttriển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức, phát triển trí tuệ và kỹ năng sống.
2 Thực trạng của vấn đề.
2.1 Thuận lợi:
Sự phát triển của khoa học kĩ thuật, phương tiện thông tin đại chúng lànguồn tư liệu phong phú và quý giá giúp giáo viên có nhiều hình ảnh cụ thể,sống động, nhiều câu chuyện để đưa vào dạy học Thời gian gần đây học tập môhình giáo dục tại Bảo tàng đã được chú trọng (các trường học tổ chức nhữngbuổi triển lãm, dạy học môn Lịch sử ở tại Bảo tàng) Bên cạnh đó được sự quantâm của xã hội cũng như các cấp lãnh đạo giáo viên dạy bộ môn Sử được nhiềuđộng viên khích lệ và tổ chức nhiều buổi chuyên đề trao đổi thảo luận nhữngphương pháp dạy học mới, để dạy học hiệu quả môn Lịch sử
Chiến khu Ba Đình, hiện đã được chính phủ quy hoạch thành di tích lịch
sử Mô hình, sa bàn khởi nghĩa Ba Đình đang được đặt tại Nhà truyền thống củaUBND xã, nên rất thuận lợi cho việc học tập lịch sử địa phương (dạy học tạithực địa) của học sinh trường THCS Ba Đình nói riêng và học sinh các trườngTHCS trong huyện Nga Sơn nói chung
Theo phân phối chương trình trung học cơ sở, ban hành tháng 10 năm
2011 của Sở Giáo dục và đào tạo Thanh Hóa, thì tiết Lịch sử địa phương lớp 8(tiết 44) được được cấu trúc sau khi học xong nội dung kiến thức trong Phongtrào Cần Vương, đó là cơ sở để giáo viên soạn giảng tiết lịch sử địa phương Đốivới giáo viên đang công tác trên địa bàn huyện Nga Sơn lại càng thuận lợi hơnkhi thực hiện soạn giảng nội dung Khởi nghĩa Ba Đình (1886 – 1887)
2.2 Khó khăn:
Dư âm của nhiều năm, vẫn coi Lịch sử là môn phụ, môn học thuộc nênđôi lúc chưa được sự quan tâm thích đáng của phụ huynh Ở trường THCS BaĐình còn nhiều giáo viên dạy trái môn do vậy chưa có sự đầu tư thích đáng vào
bộ môn
Đối với học sinh: Hầu hết các em học sinh ở độ tuổi THCS rất yêu thíchLịch sử, các em luôn thấy bổ ích và hứng thú trong các tiết học tuy nhiên khôngphải giáo viên nào cũng làm được điều đó Càng ở lớp cao, định hướng nghềnghiệp từ phía gia đình càng lớn do vậy năm học cuối cấp các em thường đầu tưthời gian vào môn đi thi, chểnh mảng môn Sử (chỉ có một số em theo các lớpbồi dưỡng Học sinh giỏi vẫn còn đam mê)
Với những thuận lợi và khó khăn tôi đã nhận thức được và tích cực đưa
di sản vào dạy học để bài học thêm phong phú, hấp dẫn
2.3 Kết quả thực trạng:
Từ thực tế giảng dạy của bản thân trong 2 năm (từ năm học 2015- 2016,
2016 - 2017) việc dạy và học Lịch sử ở trường THCS Ba Đình - Nga Sơn, đặcbiệt với những tiết có sử dụng di sản văn hóa trong dạy học lịch sử lớp 8 đã vàđang thu được kết quả tích cực, cụ thể:
4
Trang 6a Hứng thú học tập lịch sử:
Năm học
Lớp đối chứng: 8A Lớp thực nghiệm: 8B
(Dạy học gắn liền với di sản)
Sĩ số Tỷ lệ đạt yêu cầu Sĩ số Tỷ lệ đạt yêu cầu
(Dạy học gắn liền với di sản)
Sĩ số Tỷ lệ đạt yêu cầu Sĩ số Tỷ lệ đạt yêu cầu
c Kết quả học tập (thu được qua phiếu học tập sau khi tiến hành dạy nội
dung: giảng dạy chương trình địa phương gắn liền với di sản văn hóa…):
Năm học
Lớp đối chứng: 8A Lớp thực nghiệm: 8B
(Dạy học gắn liền với di sản)
Sĩ số Tỷ lệ đạt yêu cầu Sĩ số Tỷ lệ đạt yêu cầu
Từ kết quả thu được như trên, tôi tiếp tục áp dụng những đổi mới trong
dạy học và tiếp tục tổ chức “Giảng dạy chương trình địa phương gắn với di sản văn hóa theo hướng phát triển năng lực học sinh trong môn Lịch sử 8 ở
trường THCS Ba Đình – Nga Sơn” trong năm học 2017- 2018, nhằm tiếp tục
nâng cao chất lượng dạy học lịch sử
3 Một số biện pháp “Giảng dạy chương trình địa phương gắn với di sản văn hóa theo hướng phát triển năng lực học sinh trong môn Lịch sử 8 ở trường THCS Ba Đình – Nga Sơn”
Nội dung tiết 44: Phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa
* Trọng tâm kiến thức:
- Khái quát về Khởi nghĩa Ba Đình - Nga Sơn (1886 - 1887) do Phạm Bành vàĐinh Công Tráng lãnh đạo; Khởi nghĩa Hùng Lĩnh (1886 - 1892) do Tống DuyTân lãnh đạo; Phong trào chống Pháp của đồng bào miền núi (7/1885 - 11/1887)
do Hà Văn Mao lãnh đạo; Phong trào chống Pháp của đồng bào miền núi (1885-13/5/1895) do Cầm Bá Thước lãnh đạo Cuộc khởi nghĩa diễn ra chủ ở TổngTrịnh Vạn, huyện Thường Xuân sau lan rộng sang huyện Ngọc Lặc, Như Xuân,Quan Hoá, Quỳ Châu (Nghệ An)
- Đặc điểm và ý nghĩa lịch sử của Phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa
* Kĩ năng: rèn luyện kĩ năng quan sát, đánh giá, tổng hợp, phân tích
* Tư tưởng – thái độ: Bồi dưỡng ý thức căm ghét bọn bóc lột, ý thức vềtruyền thống đấu tranh ngoại xâm của nhân dân Bồi dưỡng lòng yêu nước, tựcường dân tộc Giúp học sinh có ý thức bảo vệ những giá trị văn hóa của dân
Trang 7tộc, của quê hương
3.1 Giáo viên khai thác tài liệu về di sản để tiến hành dạy tiết 44: Lịch sử địaphương, lịch sử lớp 8
- Cầm Bá Thước (1859 - 1895): Lãnh đạo phong trào chống Pháp ở ThườngXuân, Sau khi ông mất, người dân đã lập đền thờ ông ở Cửa Đạt, thị trấnThường Xuân, tỉnh Thanh Hoá Trong đền có câu đối khen ngợi ông như sau:
Bất tử đại danh thùy vũ trụ
Như sinh chính khí tạc sơn hà.
- Hà Văn Mao (? – 1887): Ông quê ở xã Điền Lư, châu Quan Hóa (nay thuộchuyện Bá Thước), tỉnh Thanh Hóa Sau cuộc hội kiến với Tôn Thất Thuyết, HàVăn Mao đồng ý tham gia phong trào chống Pháp và được Tôn Thất Thuyếtphong làm Tán lý, chỉ huy nghĩa quân Hà Văn Mao được người dân địaphương kính trọng bởi sự nghiệp kháng Pháp và khí tiết kiên trung, lẫm liệt Têncủa ông được đặt cho tên một con đường tại phường Ba Đình, thành phố ThanhHóa và một trường trung học phổ thông lớn của huyện Bá Thước - Trường trunghọc phổ thông Hà Văn Mao (năm 2000)
- Khởi nghĩa Hùng Lĩnh là một cuộc khởi nghĩa trong phong trào CầnVương chống Pháp cuối thế kỷ XIX trong lịch sử Việt Nam Cuộc khởi nghĩanày khởi phát năm 1887tại Hùng Lĩnh (Vĩnh Lộc, Thanh Hóa), ngay sau khi căn
cứ Ba Đình và Mã Cao lần lượt thất thủ Lãnh đạo chính là Chánh sứ sơn phòngThanh Hóa Tống Duy Tân cùng hai cộng sự đắc lực là Đề đốc Cao Điển và tùtrưởng người Thái Cầm Bá Thước Tháng 10 năm 1892, cuộc khởi nghĩa kếtthúc, sau khi thủ lĩnh là Tống Duy Tân bị đối phương bắt sống rồi xử chết
- Một số hình ảnh trong khởi nghĩa Ba Đình tại nhà truyền thống xã Ba Đình:
3.2 Tổ chức thăm quan ngoại khóa, trải nghiệm di sản tại phòng truyền thốnghuyện Nga Sơn
3.2.1 Đối với hình thức này, nội dung chủ yếu của buổi tham quan là nhằmchuẩn bị cho việc học bài mới Đây là dịp để học sinh có điều kiện trực tiếpquan sát, tìm hiểu các tài liệu, hiện vật liên quan đến bài học, cụ thể hoá kiếnthức và tạo những biểu tượng chân thực, chính xác Do đó, trong buổi thamquan, tôi tập trung vào những tài liệu, hiện vật có liên quan đến chương trình sẽhọc Để đạt được kết quả tốt, tôi kết hợp với cán bộ hướng dẫn ở nơi có di sản
để việc trình bày, bổ sung kiến thức phù hợp với yêu cầu và trình độ nhận thức
6
Trang 8của học sinh, trên cơ sở đó, gợi ý, dẫn dắt học sinh nắm vững những vấn đềquan trọng.
3.2.2 Tiến hành thăm quan ngoại khóa, trải nghiệm di sản tại phòng truyềnthống huyện Nga Sơn (nội dung chính đề cập đến khởi nghĩa Ba Đình)
Tại phòng truyền thống huyện Nga Sơn, giáo viên và học sinh được sự
đạo Cuộc khởi nghĩa diễn ra chủ ở Ba làng Mậu Thịnh, Thượng Thọ và MỹKhê thuộc xã Ba Đình, huyện Nga Sơn
+ Khởi nghĩa Hùng Lĩnh (1886-1892) do Tống Duy Tân lãnh đạo Cuộc khởinghĩa diễn ra chủ ở Dãy núi Hùng Lĩnh, xã Vĩnh Tân, huyện Vĩnh Lộc, ThanhHóa
+ Phong trào chống Pháp của đồng bào miền núi (7/1885-11/1887) do Hà VănMao lãnh đạo Cuộc khởi nghĩa diễn ra chủ ở Xã Điền Lư, huyện Bá Thước sau
mở rộng xuống huyện Thọ Xuân, Cẩm Thuỷ
+ Phong trào chống Pháp của đồng bào miền núi (1885-13/5/1895) do Cầm BáThước lãnh đạo Cuộc khởi nghĩa diễn ra chủ ở Tổng Trịnh Vạn, huyện ThườngXuân sau lan rộng sang huyện Ngọc Lặc, Như Xuân, Quan Hoá, Quỳ Châu(Nghệ An)
Cuộc khởi nghĩa Ba Đình là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu trong phong tràoCần Vương trên đất Thanh Hóa
GV: Ngoài Phạm Bành, Đinh Công Tráng, Tống Duy Tân, Hà Văn Mao, Cầm
Bá Thước, lãnh đạo phong trào Cần Vương còn có Nguyễn Đôn Tiết, Hoàng BậtĐạt
? Em biết gì về Đinh Công Tráng, Phạm Bành – lãnh đạo trong cuộc khởi nghĩa
Ba Đình
HSTL: - Đinh Công Tráng sinh năm Nhâm
Dần (1842) tại làng Trinh Xá, huyện Thanh Liêm
(nay là xã Thanh Tân, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà
Nam) Hưởng ứng, tháng 2 năm 1886, Đinh Công
Tráng cùng với các đồng đội của mình đã chọn
vùng đất thuộc ba làng là: Mậu Thịnh, Thượng
Thọ, Mỹ Khê (vì mỗi làng có một ngôi đình, từ
làng này có thể nhìn thấy đình của hai làng kia,
nên gọi là căn cứ Ba Đình; nay thuộc xã Ba Đình,
huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa) làm căn cứ
kháng chiến lâu dài
- ộc, huyện Hậu Lộc, Thanh Hoá), đậu cử nhân khoa Giáp Tý (1864) Ông làmquan đến chức Án sát tỉnh Nghệ An, là người nổi tiếng thanh liêm và biếtquan tâm đến đời sống nhân dân.Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương củavua Hàm Nghi, ông bỏ quan về quê cùng với Hoàng Bật Đạt mộ quân khởinghĩa Giữa năm 1886 ông được cử cùng với Hoàng Bật Đạt, Đinh CôngTráng và một số tướng lĩnh khác xây dựng căn cứ Ba Đình nhằm bảo vệ cửangõ miền Trung Việt Nam và làm bàn đạp đánh địch ở đồng bằng [12]
Chân dung Đinh Công Tráng
Trang 9
GV: lực lượng nghĩa quân có khoảng 300 người được chia làm 10 cơ đội, phâncông được chốt trên toàn tuyến phòng thủ, sẵn sàng chiến đấu Ngoài ra còn cóhàng trăm người làm công tác hậu cần phục vụ Nghĩa quân gồm cả ngườiMường, người Thái tham gia
8
Hình ảnh Các văn thân, sỹ phu yêu nước
họp chọn Ba Đình làm căn cứ khởi nghĩa.
? Ngoài đắp lũy lên thành, nhân dân còn làm gì để
xây dựng công sự Ba Đình
TL: trên mặt thành xếp hàng nghìn chiếc rọ đan
bằng tre, bên trong nhồi đất trộn bùn làm bia đỡ
đạn, những khe hở làm lỗ châu mai và vị tí quan
sát, sẵn sàng chiến đấu Phía ngoài thành, khoảng
đồng trũng được cắm cọc nhọn và chông chà sát
mặt nước, tạo thành những bãi chông lớn chống
giặc tấn công Cách xây dựng này sẽ hạn chế được
thương vong
? Hình ảnh bên nói lên điều gì
TL: một khí thế chiến đấu đang hừng
hực bùng cháy, người thì chuẩn bị chông,
người thì cầm súng, người gánh cơm, ai
cũng khí thế sẵn sàng ra trận
GV: Không chỉ nhân dân xã Ba Đình –
Nga Sơn mà nhân huyện Hà Trung –
Thanh Hóa, Kim Sơn – Ninh Bình cũng đã
tích cực đan sọt, vót chông để chuyển về
xây dựng công sự Ba Đình
? Quan sát hình ảnh sau, các tướng lĩnh
đã chỉ đạo nhân dân xây dựng căn cứ
Ba Đình như thế nào
TL: Dựa vào điều kiện tự nhiên, nhân
dân đã đào đất đắp lũy Phía Đông
Nam thành lũy có núi Thúc và núi Giá
(thuộc xã Ba Đình), núi Sến (thuộc xã
Nga Thắng) làm án ngữ cho công sự
Ba Đình
Trang 10- Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu phần diễn biến:
? Ngày 6/1/1887, địch tấn công vào công sự Ba Đình như thế nào
Và đây là một số hiện
vật (bát, đĩa), dấu tích
(cơm cháy) còn được
người dân lưu giữ lại
+ GV hướng dẫn phần chú giải cho
500 quân, với gần 200 giáo dũng và
hơn một chục khẩu đại bác 81ly
Trang 11L: ngày 6/1/1887, Pháp lại huy động khoảng 2.500 quân, dưới sự chỉ huy củaĐại ta Brít-xô, có pháo binh yểm trợ, bao vây căn cứ, rồi lấn dần từng bước…GV: ngày 15 tháng 1 năm 1887, địch dùng “pháo đài nổi” tấn công vào Ba Đình
cả ngày nhưng thất bại, phải rút lui
? Địch có từ bỏ âm mưu tiêu diệt căn cứ Ba Đình không? Vậy chúng đã tấn côngnhư thế nào
TL: ngày 20/01/1987, chúng huy động tổng lực tấn công Trước ngày tấn công,bắn 2 vạn quả đại bác, súng cối suốt hai ngày đêm liền vào Thành Khi tấn công,chúng dùng vòi rồng phun dầu và chất cháy đốt hàng rào tre quanh thành
GV: Để bảo toàn lực lượng, nghĩa quân đã tổ chức rút quân mưu lược từ cứđiểm Ba Đình lên căn cứ Mã Cao để tiếp tục chiến đấu [11]
GV: Sau này, tướng Macson đã nói:
? Em hãy cho biết ý nghĩa của khởi nghĩa Ba Đình
TL: Cuộc khởi nghĩa Ba Đình năm 1886 -1887 là đỉnh cao của phong trào CầnVương chống thực dân Pháp xâm lược cuối thế kỉ XIX ở Thanh Hóa Dù thấybại nhưng cuộc khởi nghĩa này như một bản tráng ca bất diệt, một lần nữa khẳngđịnh tinh thần yêu nước nồng nàn, sức mạnh đoàn kết của người dân đất Việttrải qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước Đồng thời Ba Đình còn là niềm
tự hào, nguồn cổ vũ, động viên lớn lao với các thế hệ người dân Nga Sơn, ngườidân Thanh Hóa nói riêng và người dân Việt Nam nói chung di qua hai cuộc vệquốc vĩ đại cũng như phát triển kinh tế trong thời đại mới
10
? Hình ảnh trên nói lên điều gì
TL: hình ảnh cho thấy tinh thần
chiến đấu ngoan cường của nghĩa
quân và nhân dân Ba Đình, không
ngại hy sinh
HÌNH ẢNH NGHĨA QUÂN BA ĐÌNH CHIẾN ĐẤU CHỐNG PHÁP PPPPPPPHÁPPHÁP
GV: Đối với Phạm Bành, ông
không chỉ là tướng lĩnh tài giỏi mà
còn là một nhà thơ, ông để lại cho
đời bài thơ Kí hữu (Gửi bạn):