Trong xu thế phát triển của xã hội hiện đại, xu thế hội nhập toàn cầu củanền kinh tế tri thức, những phẩm chất đạo đức của Bác càng có sức ảnh hưởng to lớn nhằm giáo dục, đào tạo thế hệ
Trang 1PHẦN I MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh có sức mạnh cảm hóa kì lạ đối với conngười Sự hiểu biết sâu rộng, tài trí thông minh, ý chí nghị lực phi thường vànhững phẩm chất khiêm tốn, giản dị của Người đã tác động mạnh mẽ đến tìnhcảm và ý chí của bao thế hệ người dân Việt Nam nói chung và người dân ThanhHóa nói riêng Riêng đối với Đông Sơn, Người lại có những tình cảm đặc biệt.Năm 2017, cả tỉnh long trọng tổ chức kỷ niệm 72 năm lần đầu tiên Bác Hồ vềthăm Thanh Hóa, Đông Sơn vinh dự là một trong những địa điểm Bác dừngchân thăm và làm việc Chính sự kiện đó đã trở thành động lực to lớn giúp nhândân Đông Sơn không ngừng lao động và học tập để xứng đáng với tình cảm vàtâm nguyện của Bác
Trong xu thế phát triển của xã hội hiện đại, xu thế hội nhập toàn cầu củanền kinh tế tri thức, những phẩm chất đạo đức của Bác càng có sức ảnh hưởng
to lớn nhằm giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước, giữgìn lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, đồng thời xây dựng và củng cố Đảng.Tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị khóa XII về đẩy mạnhhọc tập và làm theo tấm gương đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, trong nhữngnăm học vừa qua, ngành Giáo dục cả nước nói chung và huyện Đông Sơn nói
riêng đã và đang tích cực thực hiện việc tích hợp nội dung "Học tập và làm theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” vào giảng dạy chính khóa ở một số môn học
ở trường phổ thông, trong đó có môn Ngữ văn cấp THCS
Là chuyên viên phụ trách môn Ngữ văn và công tác giáo dục tư tưởng đạođức trong nhà trường, bản thân tôi nhận thấy đây là một vấn đề có ý nghĩa vừathực hiện nhiệm vụ chính trị của toàn ngành vừa thực hiện nhiệm vụ chuyênmôn Với mong muốn nâng cao chất lượng giảng dạy môn Ngữ văn đồng thờinâng cao ý thức đạo đức, lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ vì vậy tôi chọn đề
tài “Một số giải pháp chỉ đạo công tác tích hợp giảng dạy tư tưởng, đạo đức
Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ văn lớp 8, huyện Đông Sơn”
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Qua nghiên cứu, đề tài nhằm hướng tới tìm tòi, sáng tạo và đưa ra trao đổinhững kinh nghiệm, những giải pháp hữu hiệu để nâng cao việc tích hợp cácphẩm chất đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào trong việc giảng dạy mônNgữ văn Lớp 8 Nâng cao hoạt động tích hợp giúp học sinh hiểu được các giá trịcủa tư tưởng, phẩm chất đạo đức Hồ Chí Minh, sự cần thiết phải học tập và làmtheo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh từ đó vận dụng, hình thành những hànhđộng cụ thể, thiết thực
Mặt khác, đề tài nhằm củng cố kiến thức cơ bản, rèn kĩ năng cảm thụ thơ,văn cho học sinh lớp 8 về đề tài quê hương, đất nước, con người, tình yêu lãnh
Trang 2tụ,…thông qua các văn bản trong chương trình Đặc biệt đề tài giúp bản thân tôi
có thêm kiến thức, kinh nghiệm, tìm ra giải pháp tối ưu nhất trong công tác chỉđạo chuyên môn giảng dạy theo hướng đổi mới tích hợp trong nhà trường THCShuyện Đông Sơn góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ năm học 2016-2017 vànhững năm tiếp theo
Nghiên cứu đề tài này, bản thân tôi có thể nâng cao kiến thức, kinhnghiệm để trao đổi với đồng nghiệp nhằm hướng tới chỉ đạo nâng cao hiệu quảcông tác giảng dạy môn Ngữ văn theo hướng đổi mới tích hợp liên môn trongnhà trường THCS hiện nay
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu của SKKN là những giải pháp, kinh nghiệm, bàihọc đã áp dụng trong việc chỉ đạo hoạt động tích hợp giảng dạy tư tưởng, đạo
đức Hồ Chí Minh vào trong môn Ngữ văn lớp 8 THCS của huyện Đông Sơn.
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
4.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu, lí luận
Tìm hiểu lí luận về phương pháp giảng dạy, phương pháp tích hợp và
cuộc đời, sự nghiệp của Hồ Chí Minh như: Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính
trị quốc gia, Hà Nội, “Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX”, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001 "Hướng dẫn sử dụng tài liệu tích hợp học tậpnội dung, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào giảng dạymôn ngữ văn cấp THCS" của Bộ giáo dục và đào tạo xuất bản năm 2010, ấnphẩm Văn học và Tuổi trẻ, chuyên đề Thơ văn Hồ Chí Minh, NXB Giáo dục,năm 1996
4.2 Phương pháp khảo sát, điều tra
Phương pháp khảo sát đầu năm, cuối năm; khảo sát điều tra qua phiếu họctập, qua sinh hoạt ngoại khóa
4.3 Phương pháp đàm thoại
Đàm thoại trực tiếp trong giờ học, ra chơi, sinh hoạt đầu giờ, giữa giờ
4.4 Phương pháp kiểm tra đánh giá
Sau mỗi giờ học có kiểm tra đánh giá kết quả bằng những bài văn phátbiểu cảm nghĩ, bài thu hoạch Sau tiết kiểm tra có đánh giá rút kinh nghiệm cụthể, động viên những em thực hiện tốt, nhắc nhở những em thực hiện chưa tốt.Giáo viên rút kinh nghiệm cho giờ giảng, bài giảng sau được tốt hơn và hìnhthức kiểm tra sát hơn, thiết thực hơn
Trang 3PHẦN II NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA SKKN
Đông Sơn là mảnh đất địa linh nhân kiệt, từng đóng góp nhiều nhân tàicho đất nước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước như các danh tướngNguyễn Chích, Nguyễn Mộng Tuân, Tả thị lang Bộ Lại Nguyễn Nghi, nhà sửhọc Lê Hy…. Đông Sơn cũng là nơi giàu truyền thống văn hóa dân tộc như nghềđúc đồng, dân ca Đông Anh… Trong những năm đầu của tiền khởi nghĩa Cáchmạng Tháng Tám, chi bộ Đảng cộng sản đầu tiên của tỉnh Thanh Hoá đượcthành lập tại làng Hàm Hạ, tổng Kim Khê (nay là làng Đại Đồng, xã ĐôngTiến) Đặc biệt Đông Sơn là địa phương vinh dự được đón Bác Hồ về thăm vànói chuyện với cán bộ chủ chốt tỉnh Thanh Hoá lần đầu tiên sau cách mạngTháng Tám tại thị trấn Rừng Thông (ngày 20/12/1947) Cũng chính nơi đâyĐảng bộ và nhân dân Đông Sơn đã dựng tượng đài Bác, tỏ một lòng thành kínhsâu sắc và quyết tâm xây dựng Đông Sơn thành một huyện giàu mạnh góp phầncùng với tỉnh nhà xây dựng thành công tỉnh kiểu mẫu như lời căn dặn của Bác.Với truyền thống lịch sử và tình cảm sâu nặng đối với Bác, Đảng bộ và nhân dânĐông Sơn có một tiền đề, cơ sở vững chắc để thực hiện tốt Chỉ thị 05 của BộChính trị về “đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”
Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho Đảng và nhân dân Việt Nam trêncon đường xây dựng đất nước vì mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ, văn minh Vì vậy, phải nghiêm túc học tập tư tưởng, đạo đức HồChí Minh để nâng cao tư duy lý luận, rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao đạođức cách mạng, năng lực công tác, thực hiện tốt các nhiệm vụ cách mạng trọngđại của Đảng, của Nhà nước ta trên con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Đối với học sinh THCS, đây là lứa tuổi đã bắt đầu có những nhận thức vềbản thân và vì vậy cần đặc biệt coi trọng giáo dục tư tưởng, đạo đức góp phầnhình thành con người lao động mới "hồng" vừa “chuyên", hăng hái xung phong,không ngại khó khăn, gian khổ để vươn lên học tập, xây dựng và bảo vệ đấtnước “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất
cần thiết" (Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tập 12,
tr.510)
Trong các môn khoa học ở trường THCS, môn Ngữ văn có nhiều ưu thế,thuận lợi trong việc tích hợp nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh bởi mônNgữ văn đem đến nhiều nhất giá trị về văn hoá, thẩm mỹ, đạo đức, nhân văn.Môn Ngữ văn có vai trò to lớn trong việc đào tạo con người Việt Nam phát triểntoàn diện, có năng lực, có tri thức, được giáo dục theo quan điểm chủ nghĩa MácLê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đào tạo những con người có ham muốn đem tài -trí của mình cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Hơn nữa,môn học có nhiều địa chỉ có thể tích hợp tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh như:
Trang 4qua các câu chuyện về Bác, các bài viết của các tác giả về Bác, các bài viết củaBác trong chương trình Tư tưởng Hồ Chí Minh được tích hợp trong môn học sẽđem đến cho học sinh tình cảm, niềm tin và sự nhận thức đúng đắn, tránh đượcnhững biểu hiện sai lệch do tác động của xã hội trong cơ chế thị trường như hiệnnay.
Trực tiếp chỉ đạo chuyên môn Ngữ văn bậc THCS huyện Đông Sơn đãnhiều năm thực hiện, tôi thấy nội dung giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh
có vai trò, ý nghĩa quan trọng bởi đạo đức là nền tảng của người cách mạng.Việc tích hợp nội dung giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh góp phần rènluyện đạo đức, tác phong cho các em học sinh, nâng cao chất lượng giáo dụctrong nhà trường, đáp ứng nhu cầu đào tạo thế hệ trẻ cho xã hội
2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Qua kinh nghiệm giảng dạy và chỉ đạo hoạt động chuyên môn, tôi nhậnthấy học sinh luôn tích cực, chủ động tìm tòi, tìm hiểu cái mới, cái hay, cái lạ.Đặc biệt là yêu thích tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh Những bài giảng về tácphẩm của Bác luôn thu hút đặc biệt đối với các em Tiếp nhận những giá trị tácphẩm viết về Hồ Chí Minh và do Hồ Chí Minh sáng tác càng thấy rõ hơn tầmvóc tư tưởng và chiều sâu tình cảm của nhà yêu nước, nhà văn hóa Hồ ChíMinh Đối với học sinh THCS, ở mức độ nhất định, các em nhận thức được vaitrò, công lao to lớn của Bác với dân tộc, nhân loại đối với gia đình và bản thân
Nội dung Sách giáo khoa (SGK) với việc giáo dục đạo đức tư tưởng HồChí Minh cho học sinh THCS có rất nhiều văn bản có nhiều nội dung nói lên vẻđẹp tâm hồn, tình cảm và nhân cách của Người
Tuy nhiên, với những ưu thế của một bộ môn khoa học trong việc tích hợpcác nội dung văn hóa, đạo đức, môn Ngữ văn trong những năm gần đây đượclồng ghép tích hợp rất nhiều nội dung như vấn đề môi trường, quyền con người,đạo đức, tư tưởng Hồ Chí Minh Nhưng cũng chính vì tích hợp nhiều như vậynên đôi khi tiết giảng văn mất đi chất văn mà trở nên khô khan cứng nhắc, thậmchí có những tiết như hô khẩu hiệu, làm giảm khả năng cảm thụ tác phẩm
Vì vậy việc vấn đề đặt ra là phải tích hợp nội dung tư tưởng đạo đức củaBác một cách hợp lý, đúng địa chỉ, tránh khiên cưỡng lên gân kiểu hô khẩu hiệu.Tích hợp phải nhẹ nhàng nhưng sâu sắc dễ đi vào lòng người
Qua thực hiện điều tra giáo viên môn Ngữ văn lớp 8 trong huyện, tôi nhậnthấy công tác tích hợp nội dung vào môn Ngữ văn còn thực hiện ít, thực hiệnchưa hiệu quả Nội dung tích hợp chưa phong phú, cuốn hút học sinh; giáo viênchưa nắm được các nguyên tắc và mức độ tích hợp Đa số học sinh chưa hiểu vàlàm theo những phẩm chất đạo đức của Bác dẫn đến đạo đức đôi khi chưa pháttriển đúng hướng, thậm chí còn lệch lạc Có nhiều biểu hiện tiêu cực như đua
Trang 5đòi, xa rời học tập, không xác định được mục đích, lý tưởng sống, sa vào tệ nạn
xã hội…
3 CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
Để nâng cao chất lượng tích hợp tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, gópphần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo thế hệ mới; hạn chế các tình trạngdạy và học của giáo viên, học sinh như trên, tôi xin đưa ra một số giải pháp thựchiện như sau:
3.1 Hiểu được ý nghĩa, mục đích tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức
Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ văn THCS
- Tư tưởng và đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh là sự phản ánh, pháttriển những phẩm chất tốt đẹp của nhân dân lao động từ xưa đến nay Tácphong, đạo đức của Người đã hình thành những chuẩn mực đạo đức cho dân tộclàm nên những giá trị mới về đạo đức và văn hóa, tư tưởng cho Việt Nam và thếgiới
- Giá trị tư tưởng, đạo đức của Người có ý nghĩa lớn lao trong việc bồidưỡng giáo dục thế hệ trẻ để họ trở thành những con người có phẩm chất "vừahồng, vừa chuyên"
- Tích hợp tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh nhằm trang bị cho học sinhnhững hiểu biết cần thiết, cơ bản về đạo đức Hồ Chí Minh Trên cơ sở đó các em
có được nhận thức, thái độ và hành vi tích cực theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh Góp phần giáo dục cho học sinh trở thành người công dân tốt, biết sống
và làm việc theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và có trách nhiệm với đấtnước
- Tích hợp giáo dục thông qua những tác phẩm viết về Hồ Chí Minh và do
Hồ Chí Minh sáng tác cũng giúp học sinh tìm hiểu sâu hơn về sự nghiệp văn họccủa Người, càng thấy rõ hơn tầm vóc tư tưởng và chiều sâu tình cảm của nhàyêu nước, nhà văn hóa Hồ Chí Minh, một danh nhân văn hóa thế giới
- Giáo dục ý thức quan tâm đến việc học tập, rèn luyện thân thể, làm theotấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tạo thành thói quen và nếp sống của học sinh
- Phát triển kỹ năng thực hành, kỹ năng phát hiện và ứng xử tích cực trongviệc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
- Trong nhà trường với đặc trưng của môn Khoa học xã hội và nhân văn,với tính giáo dục thẩm mỹ, môn Ngữ văn giúp học sinh bồi dưỡng tình cảm đạođức, xúc cảm thẩm mỹ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhâncách cho học sinh
3.2 Khi tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh cần đảo bảo các nguyên tắc, yêu cầu
- Thứ nhất: Phải xác định việc tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ
Chí Minh là một nội dung bắt buộc trong chương trình, vì vậy nhà trường cần
Trang 6phải xây dựng trong kế hoạch của nhà trường, kế hoạch của tổ chuyên môn và
kế hoạch cá nhân giáo viên bộ môn
- Thứ hai: Mục tiêu, nội dung, phương pháp tích hợp tư tưởng, đạo đức
Hồ Chí Minh ở cấp THCS phải phù hợp với mục tiêu giáo dục của cấp học,được triển khai theo hướng tích hợp vào môn học và các hoạt động giáo dụcchính khóa, ngoại khóa phù hợp với đặc trưng môn họ Không làm thay đổi mụctiêu và nội dung của môn học, bài học, đảm bảo tự nhiên, nhẹ nhàng, tránh gâynặng nề, chú trọng gắn bó nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống Bám sátchuẩn kiến thức kĩ năng của môn học
- Thứ ba: Giáo dục về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh phải phù hợp với
đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh THCS, tránh liên hệ một cách máy móc,lên gân khiến cho bài giảng trở nên nặng nề giống như bài giảng về đạo đức,chính trị không phù hợp với lứa tuổi học sinh Đa dạng hóa các hình thức hoạtđộng của học sinh như thảo luận, viết thu hoạch, nêu cảm nghĩ…,tạo hứng thú,chủ động, tích cực của học sinh
- Thứ tư: Tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học, đặc biệt là ứng
dụng công nghệ thông tin trong việc sưu tầm tư liệu, hình ảnh và giảng dạy đểtăng hiệu quả giáo dục Ở yêu cầu này, khi sưu tầm tư liệu về Bác, giáo viênphải đảm bảo lấy từ nguồn thông tin chính thống, tránh khai thác thông tinkhông rõ nguồn gốc, trái chiều trong điều kiện hiện nay vẫn còn nhiều thế lựcthù địch trong và ngoài nước không ngừng tuyên truyền nói xấu Đảng, Bác Hồ,chế độ
3.3 Tìm hiểu những chủ đề tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh
- Tư tưởng, đạo đức Hồ Chỉ Minh về lòng trung thực, trách nhiệm
- Tư tưởng Hồ Chí Minh về tuyệt đối tin tưởng vào sức mạnh của nhân
dân và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về suốt đời gắn bó với nhân dân,phục vụ nhân dân
- Tấm gương của một con người nhân ái, vị tha, khoan dung, nhân hậu hếtmực vì con người
- Tấm gương cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư, đời riêng trong sáng,nếp sống giản dị và đức khiêm tốn phi thường
- Tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh về tinh thần đoàn kết
Tùy theo lứa tuổi học sinh ở các khối lớp mà nội dung giáo dục ở các mức
độ khác nhau, thông qua môn học và hoạt động giáo dục khác nhau
3.4 Lựa chọn mức độ tích hợp phù hợp đối với từng bài giảng
Tùy theo nội dung từng bài, đặc điểm môn học để lựa chọn mức độ tíchhợp thích hợp, tránh việc biến bài dạy ngữ văn thành bài kể chuyện về Bác Hồ,
Trang 7hoặc trở thành bài giảng giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh mang đậmchất chính trị Các mức độ tích hợp giáo dục:
+ Tích hợp giáo dục toàn phần (cả bài) mức độ cao nhất
+ Tích hợp giáo dục bộ phận (một phần của bài học)
+ Tích hợp giáo dục bằng liên hệ vào nội dung bài học
3.5 Nắm được nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ văn THCS
Theo cuốn "Hướng dẫn sử dụng tài liệu tích hợp học tập nội dung, học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào giảng dạy môn ngữ văn cấpTHCS" của Bộ giáo dục và đào tạo xuất bản năm 2010, tổng số 24 bài có thểtích hợp nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
* Lớp 6 bài: Con Rồng, cháu Tiên, Thánh Gióng, Đêm nay Bác không
ngủ, Lòng yêu nước.
* Lớp 7 bài: Sông núi nước Nam, Cảnh khuya, Rằm tháng giêng, Tinh
thần yêu nước của nhân dân ta, Đức tính giản dị của Bác Hồ, Những trò lố hay
là Va-ren và Phan Bội Châu.
* Lớp 8 bài: Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác, Đập đá ở Côn Lôn, Tức
cảnh Pắc Bó, Ngắm trăng, Đi đường, Hịch tướng sĩ, Nước Đại Việt ta, Thuế máu.
* Lớp 9 bài: Phong cách Hồ Chí Minh, Đấu tranh cho một thế giới hòa
bình, Tiếng nói của văn nghệ, Viếng lăng Bác.
- Những nội dung tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trongmôn Ngữ văn THCS được thể hiện cụ thể trong các văn bản văn học Mỗi bàihọc có chủ để tích hợp cụ thể Nội dung tích hợp phong phú, đa dạng:
- Lòng yêu thiên nhiên của Bác, lối sống thanh cao giản dị: Cảnh khuya,
Rằm tháng giêng, Ngắm trăng, Đi đường, Đức tính giản dị của Bác Hồ….
- Lòng yêu quê hương, đất nước gắn với khát vọng độc lập dân tộc: Lòng
yêu nước, sông núi nước Nam, Hịch tướng sĩ
- Lòng thương dân, hy sinh quên mình vì nhân dân: Thuế máu, Đêm nay
Bác không ngủ, Viếng lăng Bác
- Giữ gìn truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tinh thần đoàn kết, lòng tương
thân, tương ái: Con Rồng, cháu Tiên, Thánh Gióng, Sự giàu đẹp của tiếng Việt,
Tiếng nói của văn nghệ
- Tư tưởng nhân nghĩa: Nước Đại Việt ta
3.6 Nắm được những chủ đề, mức độ, nội dung tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh ở môn Ngữ Văn lớp 8 THCS
Trong chương trình Ngữ văn THCS có nhiều địa chỉ tích hợp tư tưởng đạođức Hồ Chí Minh, nhưng trong khuôn khổ của đề tài, tôi chỉ đề cập đến tích hợpqua các văn bản trong chương trình Ngữ văn 8 Để có một tiết giảng văn truyền
Trang 8tải được nội dung, ý nghĩa nhưng cũng sinh động, hấp dẫn, giáo viên cần xácđịnh đúng chủ đề và nội dung tích hợp, tích hợp vừa đủ Ví dụ:
* Tiết 57: Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác (Phan Bội Châu), Tiết 58:
Đập đá ở Côn Lôn (Phan Châu Trinh)
- Chủ đề: phong thái ung dung, đường hoàng và khí phách kiên cường, bấtkhuất và bản lĩnh hiên ngang, lẫm liệt của hai nhà chí sĩ yêu nước
- Mức độ: Liên hệ
- Nội dung tích hợp: tình yêu quê hương đất nước, phong thái ung dung tự tại
* Tiết 81: Tức cảnh Pắc Bó, tiết 85 Ngắm trăng - Đi đường (Hồ Chí
Minh)
- Chủ đề: Vẻ đẹp tâm hồn, khí phách tuyệt vời của Bác, trong hoàn cảnhthiếu thốn, gian khổ nhưng Bác vẫn trong tư thế tự chủ, ung dung, lạc quan tintưởng vào cách mạng, vào chiến thắng
- Mức độ: toàn bài
- Nội dung tích hợp: tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước; tinhthần cách mạng lạc quan, chiến thắng
* Tiết 93+94: Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn)
- Chủ đề: Lòng yêu nước bất khuất của Trần Quốc Tuấn cũng như củanhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên, lòng căm thù giặc,tinh thần quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm lược
- Mức độ: Liên hệ
- Nội dung tích hợp: tinh thần yêu nước và độc lập dân tộc, quyết chiến,chiến thắng Lời khích lệ động viên tinh thần kháng chiến
* Tiết 97: Nước Đại Việt ta (Trích: Bình Ngô Đại cáo - Nguyễn Trãi)
- Chủ đề: Tư tưởng nhân nghĩa, niềm tự hào dân tộc và niềm tin quyếtchiến quyết thắng
- Mức độ: Liên hệ
- Nội dung tích hợp: tư tưởng nhân nghĩa, lời tuyên ngôn độc lập dân tộc
ta qua các thời kì, tinh thần yêu nước và độc lập dân tộc, quyết chiến, chiếnthắng
* Tiết 105-106: Thuế máu (Trích: Bản án chế độ thực dân Pháp-Nguyễn
Trang 9* Tiết 57: Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác (Phan Bội Châu), Tiết 58: Đập đá ở Côn Lôn (Phan Châu Trinh)
Đối với hai văn bản này, giáo viên trước hết giới thiệu rõ cho học sinh vềtác giả và hoàn cảnh ra đời của hai bài thơ Hai tác giả Phan Bội Châu và PhanChâu Trinh đều là nhà văn, nhà thơ và là nhà yêu nước, nhà cách mạng lớn củadân tộc Sự nghiệp văn chương và cách mạng của hai ông có sức ảnh hưởng tolớn đến lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, ý chí chiến đấu chiến thắng của nhândân ta Về hoàn cảnh ra đời, cả hai bài thơ đều được sáng tác trong thời gian cảhai ông đều bị thực dân Pháp bắt giam trong tù ngục Từ việc nhận thức đượctác giả và bối cảnh ra đời của bài thơ, học sinh xác định được giá trị tư tưởngcủa cả hai bài thơ đó là phong thái ung dung đường hoàng, khí phách kiêncường, bất khuất và hình tượng lẫm liệt ngang tàng vượt lên trên cảnh tù khốcliệt của hai tù nhân - hai nhà chí sĩ yêu nước
Để tích hợp, giáo viên tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh vào vănbản theo mức độ liên hệ về phong thái ung dung tự tại, chấp nhận mọi gian nguytrên con đường đấu tranh cách mạng và niềm tin tất thắng của Bác
Giáo viên đặt câu hỏi dẫn dắt như sau: Trong hai tác phẩm, hai tác giả quan niệm thế nào về cảnh ở tù (Phan Bội Châu: nhà tù là chốn nghỉ ngơi, tịnh dưỡng sau khoảng thời gian mệt mỏi của người hào kiệt, đối với Phan Châu
Trinh: những khó khăn gian khổ của nhà tù là nơi để tôi luyện, rèn rũa bản lĩnhcứng cỏi, kiên cường của người anh hùng cứu nước) Tư tưởng lớn này đã đượcthể hiện rõ ở rất nhiều tác phẩm trong tập thơ “Nhật kí trong tù” của Hồ ChíMinh:
Ví không có cảnh đông tàn Thì đâu có cảnh huy hoàng ngày xuân Nghĩ mình trong bước gian truân Tai ương rèn luyện tinh thần thêm hăng
(Tự khuyên mình- Nhật kí trong tù)
Bác coi những gian truân, tai ương của nhà tù Tưởng Giới Thạch là nơi đểrèn luyện thêm tinh thần chiến đấu của người cách mạng; nghe tiếng giã gạo,Bác cũng hình dung ra hoàn cảnh của mình để tự động viên, tự khích lệ bản thânvượt lên trên những khốc liệt của hiện thực
Từ khí phách trên đã toát lên phẩm chất nào của hai tác giả? (tình yêu nước mãnh liệt, bất khuất, kiên cường; trung thành với sự nghiệp cứu nước) Hai bài thơ đã bồi đắp cho em những tình cảm nào? (Lòng tự hào dân tộc, yêu
quí truyền thống dân tộc, đoàn kết, thân ái với mọi người) Câu thơ “thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp”- Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác toát lên ý nghĩa
gì? (còn sống, còn đấu tranh giải phóng dân tộc, niềm tin, niềm lạc quan chiến
đấu) Liên hệ với tinh thần lạc quan của Bác được thể hiện qua rất nhiều ý thơ,
Trang 10thậm chí Bác còn coi “cuộc đời cách mạng thật là sang”, được sống và chiến đấucho đất nước là niềm vui, lí tưởng của Bác
* Tiết 81: Tức cảnh Pác Bó (Hồ Chí Minh), Tiết 85: Ngắm trăng - Đi đường (Hồ Chí Minh)
Ở ba bài thơ này để học sinh hiểu rõ tư tưởng bài thơ thì người giáo viên
trước hết cũng cần chú ý đến hoàn cảnh ra đời Hai bài thơ Ngắm trăng - Đi
đường được Hồ Chí Minh viết trong thời gian Người bị giam cầm trong nhà tù
Tưởng Giới Thạch ở Quảng Tây, Trung Quốc (8/1942 - 9/1943), còn bài Tức
cảnh Pác Bó được Bác viết vào tháng 2- 1941 tại hang núi Pác Bó (huyện HàQuảng, tỉnh Cao Bằng) sau khi Bác từ nước ngoài trở về để trực tiếp lãnh đạo
phong trào cách mạng của nước ta Ngắm trăng- Đi đường là cuộc sống tù đày,
gông cùm, xiềng xích; Tức cảnh Pắc Bó là bức tranh sinh hoạt và làm việc hết
sức khó khăn, thức ăn là “cháo bẹ”, “rau măng”; điều kiện làm việc là “bàn đáchông chênh” bên bờ suối cạnh hang
Cùng những hoàn cảnh hết sức nghiệt ngã, nhưng tư tưởng, tâm thế xuyênsuốt trong ba bài thơ nói riêng và từ thơ trong tù đến thơ trong giai đoạn cuộccách mạng của đất nước đang bước vào thời kì khó khăn, gian khổ nhất nóichung vẫn là tâm thế tự chủ, ung dung, lạc quan và tin tưởng vào cách mạng,chiến thắng Trong tù, có lúc “ghẻ lở như hoa gấm”, có lúc “ngồi trên hố xí đợingày mai”, rồi “Bốn tháng cơm không ăn, bốn tháng không giặt giũ”, Bác vẫnđắm say thiên nhiên tươi đẹp Trong “Nhật kí trong tù”, ta bắt gặp nhiều vầngtrăng đẹp, ánh mặt trời rực rỡ, bông hoa ngát hương và cả những gió lạnh, đêmtối, núi non hiểm trở Còn trong cuộc sống kham khổ của cuộc cách mạng, Bácchỉ có “cháo bẹ”, “rau măng” Bác vẫn thấy giàu có, sang trọng Đây là triết lícủa người từng chứng kiến tất cả những cái sang trọng, giàu có nhất trên đời, lẫn
những cái cùng cực đau khổ nhất trên đời Giáo viên đặt câu hỏi: Bài thơ giúp
em hiểu về những phẩm chất cao quý nào ở con người Hồ Chí Minh? (Tâm
hồn hòa hợp, tình yêu thiên nhiên, quê hương đất nước; tinh thần cách mạngkiên kì, lạc quan) Giáo viên cho học sinh tìm hiểu thêm những câu thơ khác củaBác thể hiện tâm thế, phẩm chất đó:
-“ Mây mưa mây tạnh bay đi mất
Còn lại trong tù, khách tự do.”
(Vào nhà ngục huyện Tĩnh Tây -Nhật kí trong tù) -“Tự do tiên khách trên trời
Biết chăng trong ngục có người khách tiên”
(Quá trưa- Nhật kí trong tù)
- “Hôm nay xiềng xích thay dây trói
Mỗi bước leng keng tiếng nhạc rung.
Tuy bị tình nghi là gián điệp
Trang 11Mà như khanh tướng vẻ ung dung (Đi Nam Ninh - Nhật kí trong tù)
- “Giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền” (Rằm tháng giêng)
Cũng chính với bản lĩnh phi thường ấy của Hồ Chí Minh nên Người mớivượt qua tất cả những gì là cùng cực nhất, tối tăm nhất để lãnh đạo nhân dân tadành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác trong hai cuộc kháng chiến trường kì
* Tiết 93+94: Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn)
Trong giảng dạy, một lần nữa giáo viên cần cho học sinh hiểu rõ về hoàncảnh sáng tác của tác phẩm “Hịch tướng sĩ” ra đời vào khoảng trước cuộckháng chiến chống quân Mông –Nguyên lần thứ hai (1285) của quân và dân nhàTrần Trần Quốc Tuấn với tư cách là tướng lĩnh thông qua việc phân tích, đánhgiá tình hình đã nêu lên tương quan lực lượng của cuộc kháng chiến vô cùngchênh lệch, quân giặc ngày càng hung hăng tàn bạo, quân sĩ của ta có biểu hiện
an nhàn, hưởng thụ, nguy cơ nước mất nhà tan Bài hịch ra đời vừa kích độngvừa cổ động, thuyết phục tinh thần chiến đấu, chiến thắng của các tướng sĩ Vàlịch sử chống quân xâm lược thời Trần đã chứng minh cho kết quả của lời hiệutriệu kêu gọi tướng sĩ học tập binh thư, trau dồi pháp của Trần Quốc Tuấn: quân
và dân nhà Trần đã liên tiếp chiến thắng các cuộc xâm lăng của giặc Nguyên trong thế kỉ XVIII Qua tác phẩm học sinh thấy được tình yêu quêhương đất nước và tinh thần quyết chiến, quyết thắng cho độc lập dân tộc củaTrần Quốc Tuấn Liên hệ với Hồ Chủ Tịch, giáo viên làm rõ: với tư cách là vịlãnh tụ của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Bác Hồ đã nhiều lần làmthơ, văn để ra lời kêu gọi thi đua ái quốc:
Mông-Đàn ông nào, Đàn bà nào!
Kẻ có súng dùng súng,
Kẻ có dao dùng dao;
Kẻ có cuốc dùng cuốc, Người có cào dùng cào, Thấy Tây cứ chém phứa, Thấy Nhật cứ chặt nhào (Bài ca du kích)
Hay:
Vì độc lập, vì tự do Đánh cho Mĩ cút, đánh cho ngụy nhào…(Mừng xuân 1969)
Đặc biệt là lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, do Hồ Chí Minh soạn thảongày 19 tháng 12 năm 1946, nhằm phát động cuộc kháng chiến chống Pháp saukhi những nỗ lực đàm phán hòa bình giữa Việt Nam Dân chủ Cộnghòa với Pháp, để công nhận một nước Việt Nam độc lập, không thành công làlời hịch của non sông đất nước, khơi dậy mạnh mẽ lòng tự hào, tự tôn dân tộc,